رفتن به محتوای اصلی

روحانیت

نام‌های دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم به‌مناسبت دومین سالگرد شهادت آیت‌الله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

در پیکره‌ى جامعه که هر قشر حکمِ عضوى از اعضا را دارد و وظیفه‌اى بر دوشش است، روحانیان دو وظیفه و شأن دارند: یک شأن، شأنِ مغز است و شأنِ دیگر، شأنِ زبان. شأن همه‌ى متفکّران و فرزانگان و خردمندان و روشنفکران در یک جامعه، شأنِ مغز است. علماى دین هم، چنین شأنى دارند؛ یعنى باید بیندیشند و مردم را هدایت و راهنمایى کنند. اما علاوه براین، یک شأن دیگر هم براى علماى دین وجود دارد که همان شأنِ زبان است: «قوام الدّین باربعه: بعالم ناطقٍ مستعمل له.»[4] چقدر در قرآن با عباراتى همچون «لتبین للنّاس»، «هذا بیانٌ للنّاس»، بر بیان و تبیین تکیه شده است! این، شأن علماى دین است که باید تبیین و بیان کنند.
دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اى‌بسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اى‌‌بسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] این‌جورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن‌ هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى ‌که کار در این زمینه‌ها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیره‌ى فیّاض تمام‌نشدنى ذکرالله‌؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها انسان را فیضان[9] میبخشد. اگر بخواهیم که این باران طهورى که از سخن شما تراوش میکند و نازل میشود، حقیقتاً مطهِّر باشد، اَدناس[10] و اَرجاس[11] را از دلها و ذهنها بزداید، باید آن را تصفیه کنیم. همان‌طور که من مکرّر از قول مولوى[12] نقل کرده‌ام این مطلب را که میگوید این آبهاى عالم که همه‌ى پلیدی‌هاى عالم را از بین میبرند، همه‌ى کثافتها و دنسها[13] و نجاستها با [این] آب تطهیر میشود امّا خود آب متغیّر و کثیف میشود. بعد این آب، براى اینکه دوباره طهارت خودش را به دست بیاورد، عروج میکند؛ به شکل بخار بالا میرود و به شکل باران دوباره نازل میشود؛ «م‌اءً طَهورًا»[14] برمیگردد. یک معراجى لازم است، یک عروجى لازم است براى اینکه انسان بتواند آن طهارت را بازیافت کند و مطهِّر بشود و وارد فضاى ذهن و دل و فکر مخاطب بشود تا بتواند او را تطهیر بکند، وَالّا آب آلوده مطهِّر هم نیست. بنابراین پناه بردن به ذکرالله‌ و توجّه به خدا و عرض نیاز و هدایت خواستن و تضرّع کردن، [طهارت را] تأمین میکند، تضمین میکند. از این‌ جهت هیچ مشکلى انسان ندارد و همیشه این ذخیره‌ى فیّاض لطف و رحمت الهى دم دست انسان است؛ این دو خصوصیّت.
مرحوم شهید مدنی یک نمونه‌ی برجسته‌ای از یک روحانی فعّال و حائز جهات گوناگون هستند. چون روحانیّت را برخلاف مشاغل و حیثیّتهای دیگری که در جامعه وجود دارد نمیشود در یک بُعد خلاصه کرد؛ مثلاً بگوییم روحانی یعنی کسی که فقط علوم مربوط به امر دین را وارد است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط مشغول تبلیغ دین است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط در ارتباط با مردم است، یا روحانی یعنی کسی که به امور دینی و مسائل روحی و خودسازی و مانند اینها خیلی توجّه میکند. هر کدام از اینها به تنهایی معنای روحانی مطلوب نیست؛ روحانیّت دارای همه‌ی این جوانب است. و یک روحانی خوب، روحانی واقعی، آن کسی است که در همه‌ی این جوانب یا عمده‌ی این جوانب، انسان بتواند در او یک حرکتی و فعّالیّتی مشاهده کند. ایشان حقیقتاً یک مصداق بارزی از روحانی کامل بودند. اوّلاً ایشان ملّا بود، عالم بود، فقیه بود. در قم و نجف تحصیلات عالیه‌ی فقه و اصول، همچنین معقول کرده بودند و مرد عالمی بود. آگاهانه و از روی معرفت عمل میکرد، کار میکرد، اقدام میکرد. خاصیّت علم در انسان همین است که حرکات او و سکنات او عالمانه است، منطقی است؛ این خصوصیّت در ایشان بود.

شاهدها (۴۸۲ پاراگراف)

مسئولیت روحانیان در برابر تشنگی دنیا به حقیقت

مسؤولیت ما و شما این است. امروز دنیا تشنه حقیقت است. این حرفِ یک روحانی یا یک شخصِ متعصّبِ اسلامی نیست؛ بلکه حرف کسانی است که سالها با فرهنگ غربی ارتباط، رفت و آمد، مبادله و حتّی نسبت به آن، حسن نظر داشته‌اند. آنها میگویند که امروز دنیای غرب در سطوح حسّاسش، تشنه اسلام است. «سطوح حسّاس» یعنی چه؟ فلان جماعت عامی …

سخن گفتن با دل‌ها کار اصلی روحانی

… لازم است؛ اما اهمیتش درجه دو است. درجه اوّل، حرف زدن، نصیحت کردن و روحیه دادن است و اینها با علم حاصل نمیشود که برویم و علم دین به اینها یاد بدهیم. اینها با خود دین، یعنی با ایمان دینی حاصل میشود که برادران عزیز عقیدتی - سیاسی باید به این نکته توجّه کنند. کار اصلی روحانی، مخاطب قرار دادن دلها، با دلها حرف زدن و آنها را تحت تأثیر قرار دادن است و این مهم است. البته درس واستدلال و برهان و غیره هم در جای خود لازم است؛ اما ارتقای کیفیّت نیروهای انسانی از لحاظ ایمان، در درجه اوّلِ اهمیت است. البته فرماندهان و مسؤولین هم میتوانند در این زمینه نقش داشته باشند.

ارتباط مستمر، منظم و متناسب روحانیون با دانشگاه

… باید سعی کنید ضمن آشنایی با حیله‌ها و ترفندهای دشمن، این روحیه‌ی نفوذناپذیری در مقابل دشمن را در مردم تقویت کنید. دانشجویان هر چه بیشتر کوشش کنند تا در محیط دانشگاه، ارزشهای معنوی و دینی را تحقّق بخشند و حاکم کنند. این، همان عاملی است که دشمن را ناکام میکند. روحانیون تا آن‌جا که میتوانند ارتباط خود را با دانشگاه، مستمر و منظّم کنند و نوع ارتباط نیز صحیح و متناسب با نیاز حوزه و دانشگاه باشد. حوزه‌ی علمیّه هم، در حرکتی که بحمداللَّه این دو، سه سال اخیر شروع کرده است، به سمت تحوّل در روشها و شیوه‌ها و کیفیّت کار و حضور فعّال در مسائل عمده‌ی علمی جهانی پیش میرود. ان‌شاءاللَّه این روشها را هر چه بیشتر تقویت کند. خدای متعال هم یقیناً کمک میکند و این …

اندک بودن روحانیان ناباب و منفور بودن آنان نزد ملت

… نمک امام زمان را خورده‌اند؛ امّا نمکدان امام زمان را شکسته‌اند و با راه امام زمان مخالفت کرده‌اند. هستند؛ ما نمیگوییم نیستند. رادیوهای بیگانه بروند هرچه میخواهند با آنها مصاحبه کنند. حاضرند به اندازه‌ی ده جلد کتاب هم به همه‌ی مقدّسات جمهوری اسلامی فحش بدهند! نه این‌که نیستند؛ هستند. اما، اوّلاً بسیار کم و ثانیاً منفور ملّت ایران و مسلمانان انقلابیاند. شما خیال میکنید کسانی که رادیوهای بیگانه و دستگاههای استکباری، برای مرجعیّت دل به آنها بسته‌اند، در داخل ایران کسانیاند که اگر خودشان را در معرض اطّلاع ملّت قرار دهند، ملّت، آنها را آرام میگذارد؟ ملّت ایران از خائنین نمیگذرد. تا امروز نگذشته است، در آینده هم …

لزوم استواری اخلاقی و روحی مبلغان معارف دینی

… کنم که در همه حوزه‌های علمیه به آن توجّه شود. البته توجّه هست؛ ما میخواهیم بیشتر شود. امروز دنیا، دنیای فاسدی است و فساد دنیا، به همه مناطق عالم سرریز میشود. دیوار و حصن و حصاری هم نیست؛ مگر تبلیغ و تبیین صحیح. این تبلیغ صحیح را چه کسانی باید انجام دهند؟ انسانهایی که خودشان استوار و محکم باشند. و آنان، همین جوانان و روحانیونی هستند که معارف دینی را میخوانند و فرامیگیرند و بیان میکنند. اینها از لحاظ اخلاقی و روحی، باید خیلی استوار، پولادین و تأثیرناپذیر باشند.

نقد نقل مطالب ضعیف و ویرانگر از سوی برخی گویندگان مجالس

متأسفانه باید عرض کنم که گاهی چنین مواردی دیده میشود. یعنی بعضاً گوینده‌ای در یک مجلس به نقل مطلبی میپردازد که هم از لحاظ استدلال و پایه مدرک عقلی یا نقلی سست است و هم از لحاظ تأثیر در ذهنِ یک مستمعِ مستبصر و اهل منطق و استدلال، ویرانگر است. مثلاً در یک کتاب، بعضی مطالب نوشته شده است که دلیلی بر کذب و دروغ بودن آنها نداریم. ممکن است راست باشد، ممکن است دروغ باشد. اگر شما آن مطالب را بیان کنید - ولو مسلّم نیست خلاف واقع باشد - و با شنیدن آنها برای مستمعتان، که جوانِ دانشجو یا محصّل یا رزمنده و یا …

لزوم پیگیری و بیان آنچه رضای الهی است با شجاعت و جدیت

امیدواریم که خداوند متعال، شما را موفّق بدارد. آنچه را که موجب رضای پروردگار است، با قدرت، با شجاعت، با تلاش و با جدّ و جهد، پیگیری و بیان کنید و ان‌شاءالله وظیفه خودتان را به‌انجام برسانید.

حضور روحانی در دانشگاه به حیث طلبه و روحانی

… بیایی داشته باشند، یا هر مسؤول، برای خودش یک رئیس دفتر، همراه با چند باب اتاق و چند خط تلفن و غیره و غیره داشته باشد. نه این‌که بنده مخالف با این امور باشم. بالاخره اینها ابزارهای کار است. گاهی لازم است، گاهی لازم نیست. گاهی کمش لازم است است و گاهی بیشترش. حرف من این است که وقتی طلبه، برای پذیرش مسؤولیتی وارد دانشگاه میشود، به حیث طلبه و به حیث آخوند و روحانی حضور پیدا کند. عرض ما این است. همچنان که روحانی وقتی به یک کارخانه یا مسجد و بازار میرود، به حیث روحانی میرود، در دانشگاه نیز همین‌طور برود. البته آخوند در بازار یک نوع کار دارد و یک نوع خاص از آخوند هم برای بازار لازم است. برای دانشگاه هم یک نوع آخوند با یک سلسله کارها احتیاج است.

وظیفهٔ علما و خطبا در واردکردن مخاطبان به میدان ضیافت الهی

… کرد، مفتوح خواهد کرد. تقوا هم به همین است. از بزرگ‌ترین اهداف یا شاید بشود به یک معنا گفت تمام‌الهدف روزه‌ى ماه رمضان تقوا است؛ لَعَلَّکُم تَتَّقُون؛[9] و این دست ما است. هر کدام از مردم دیگر، خودشان باید خودشان را اصلاح کنند، و البتّه اگر بتوانند دیگران را؛ این مخصوص معمّمین نیست لکن علما و روحانیّون و خطبا و وعّاظ و مانند اینها آمادگى دارند؛ خداى متعال به آنها این بیان را، این امکان را و این ذهن را [داده است]، این موقعیّت اجتماعى را [هم] این لباس داده است به ما؛ بایستى از این استفاده کنیم. این، ماهِ رمضان است. و از جمله‌ى چیزهایى که در این ماه رمضان عادّى است، این عبارت صریح خداى متعال است که «لَیلَةُ القَدرِ خَیرٌ مِن اَلفِ شَهرٍ * تَنَزَّلُ المَلئِکَةُ وَ الرّوحُ فیها بِاِذنِ رَبِّهِم مِن کُلِّ اَمر * سَلمٌ هِیَ حَتّی مَطلَعِ الفَجر»؛[10] یک …

نیاز اقشار مردم به هدایت معنوی و نصیحت روحانیون

… دیگر است؟ توقّعات، هم کیفاً فرق میکند و هم کمّاً بسیار تفاوت میکند؛ جوانها توقّع دارند، دانشگاه‌ها توقّع دارند، اقشار گوناگون مردم توقّع دارند، روستاها و شهرها در اقصىٰ‌نقاط کشور توقّع دارند، کارگرها در کارخانه‌ها توقّع دارند، کارمندان در ادارات توقّع دارند. همه براى اینکه خوب کار بکنند، احتیاج به هدایت معنوى دارند؛ احتیاج به نیروى فکرى دارند؛ احتیاج به نصیحتگر دارند. هر کدام [از اینها]، روحانیّون مناسبِ این کار را و کارهایى که پشتوانه‌ى این روحانیّون است، ایجاب میکند. علاوه‌ى بر اینها، در سطح جهان، دانشمندان دنیا استفسار میکنند؛ سیاسیّون دنیا سؤال میکنند؛ جوانهاى دنیا که با احساسات گوناگون هستند ــ مسلمانشان یک ‌جور، غیر مسلمانشان یک‌ جور ــ سؤال میکنند؛ بعضى سؤال امتحانى است، بعضى سؤال استرشادى[17] است، بعضى سؤال براى …

ارزش بودن پذیرش مسئولیت روحانیون در دستگاه‌های نظام

و شما آقایانى که در تهران هستید و همه‌ى کسانى که در خارج از حوزه‌هاى بزرگ هستند که معمولاً به یک کار جنبى هم اشتغال دارند، یا در یک دستگاهى، در یک ارگانى، در یک بخشى از نظام جمهورى اسلامى، یک وظیفه‌اى را بر عهده گرفته‌اید ــ که این بسیار هم خوب است و این یک ارزش است؛ این را نبادا کسانى ضدّ ارزش به‌ حساب بیاورند؛ و ما امیدواریم که امثال شماها که در دستگاه‌ها مسئولیّتهایى را بر عهده گرفته‌اند، باز هم افراد تازه‌نفسى از حوزه باشند و مسئولیّتهایى را بر عهده بگیرند ــ شما آقایان کار علمى‌تان را تمام‌شده ندانید؛ اگر چنانچه هر کدام از شما مجتهد هم بودید، باز بایستى کار میکردید. هر کدامى در هر سطحى هستند، آقایان علمائى که در بخشهاى مختلف دستگاه اجرائى کشور ــ اجرائى به ‌معناى عام؛ چه دستگاه‌هاى قضائى، چه دستگاه‌هاى تبلیغى، چه دستگاه‌هاى مطبوعاتى و فرهنگى، چه در داخل …

نداشتن کمبود فضلای توانا و آشنا با مسائل سیاسی نسبت به گذشته

ما بحمدالله، از این لحاظ، کمبود نداریم. من حقیقتاً عقیده‌ام این است. من هیچ معتقد نیستم که امروز نسبت به گذشته کمبود داریم. شاید قبل از پیروزی انقلاب، فضلایی بودند که چون با مسائل سیاسی و مبارزات آشنایی چندانی نداشتند، نمی‌توانستند تولیدات مفیدی داشته باشند. امروز، آن‌طور نیست. امروز مباحث سیاسی، مسائل جهانی و مسائل انقلاب، همه‌جا پخش است و کسانی که مایه‌های علمی دارند، واقعاً می‌توانند در این زمینه‌ها مفید واقع شوند. اینها باید بنشینند و درباره‌ی مباحث قرآنی، درباره‌ی مباحث حدیث، درباره‌ی مباحث فلسفی و مباحث جدیدی که در کلام وجود دارد، فکر کنند. نمی‌شود بگوییم: «جای همه‌ی اینها در حوزه است.» البته این کارها در حوزه‌ها باید انجام گیرد؛ اما این‌طور نیست که همه‌اش در حوزه …

لزوم پیشرفت علمی جامعهٔ علمی برای پاسداشت میراث و آبروی گذشتگان

علم آنها زیاد بوده است. جامعه علمی امروز اگر بخواهد آن میراث را گرامی بدارد و آن آبرو را حفظ کند، باید در علم جلو برود و پیشرفت پیدا کند. حوزه‌های علمیه در یک میدان و علمای در غیر حوزه‌های علمیه، در میدان دیگر. فرض بفرمایید که شما در رشته وعظ و تبلیغ تلاش میکنید. بسیار خوب؛ گفته‌ها و گفتارها باید عالمانه باشد. از سخن سست باید پرهیز شود. از منبر بیمطالعه باید اجتناب شود. بهترین گفته‌ها و آخرین گفته‌های جدید درباره مسائل اسلامی، باید دانسته شود. البته ممکن است چهار …

وظیفهٔ نسل حاضر در حفظ آبروی اسلاف از راه علم و تقوا

… هم نکند؛ اما همین‌طور از چپ و راست دنبال این باشد که بتواند مال دنیا را جمع کند - ضدِّ قدس است. یا این‌که خدای نکرده تورّع از حرام نداشته باشد و دیده شود که برایش غیبت کردن آسان است، دروغ گفتن آسان است، و خدای نکرده ارتکاب بعضی از محرّمات گوناگون آسان است. پس، این نسل موظّف است چه از راه علم وتداوم رشته علمی و پیشرفت علمی و چه از لحاظ حفظ اعتبار تقوایی و قدسی، آبروی اسلاف را حفظ کند.

لزوم اهتمام قشر روحانی به حفظ و افزایش ذخیرهٔ آبروی خود

این، آن حادثه و مطلب اوّل که قشر روحانی باید خودش به فکر خودش باشد؛ به فکر آن ذخیره باشد؛ به فکر آن آبرو باشد. قاعدتاً هم هست؛ اما میشود بر آن آبرو افزود؛ همچنانی که امام بزرگوار ما، آن هم بر آبروی هزار ساله روحانیت افزود. امام، آبروی روحانیت را از زمان شیخ مفید تا امروز - هرچه بود - مضاعف کرد و بالا برد. قدرت روحانیت را در مقابله با بدیها و ظلم و جور نشان داد؛ که یک عالم چگونه میتواند وارث موسی و عیسی و …

خاموش شدن غائله‌های پس از انقلاب با فرمان امام و نفوذ روحانیت

… این‌که شورشها و قیامهای گوناگونی در این کشور به وجود آمده است؛ اما آن‌جا که با دین و علمای دین آمیخته نبوده، به جایی نرسیده است. این انقلاب وقتی هم به پیروزی رسید، اگر با دین و علمای دین پیوسته نمیشد، بعد از پیروزی شکست میخورد و دشمنان بر آن غلبه میکردند. شما دیدید وقتی بعد از پیروزی انقلاب، در هر گوشه از کشور حادثه‌ای به دست دشمن درست شد، به دستور رهبر عظیم‌الشّأن و پیشوا و امام ما رضوان‌اللَّه‌تعالیعلیه و نفوذ روحانیت و عَلَم دین، فوراً مردم به در آمدند و آتش آن غائله‌ها را خاموش کردند. حتّی اگر این مشکل، مشکلی در حد جنگی هشت ساله بود، آن را هم در حقیقت مردم حل کردند. اگر مردم در این جنگ نبودند و پشت سر دفاع مقدّس قرار نداشتند، این گونه همراه با سربلندی و پیروزی، تمام نمیشد. پس چون انقلاب انقلابِ دینی است و در رأس آن رهبرىِ علمای دین و رهبری …

مخالفت دشمنان با روحانیت و رهبری دینی به‌سبب معارضه با آنان

… میکردند و می‌بردند و میخوردند و در عوض برای مردم، فساد وارد میکردند. خیرات مملکت را می‌بردند و ثروتهایش را میچاپیدند؛ کما این‌که دهها سال چاپیدند و بردند. مدّتی انگلیسیها چاپیدند و بعد هم امریکاییها وارد شدند. اسلام، مانع چپاولگریهاست؛ لذا با اسلام مخالفند. روحانیت معارض آنهاست؛ لذا با روحانیت هم مخالفند. رهبری دینی میتواند مردم را به مقابله با اوضاع نابسامان وادار کند؛ لذا با آن هم مخالفند. ما مردم جمهوری اسلامی، باید هشیار باشیم و بفهمیم.

ناکافی بودن صرف تحصیل و کتاب‌خوانی برای مفید بودن عالم امروز

… که علاوه بر درسی که می‌خوانید و علاوه بر این‌که از لحاظ عملی، خودتان را به لوازم تقوا و ورع آراسته می‌کنید، باید فکرتان را هم با مسائل دنیای امروز آشنا کنید. بدانید اگر امروز روحانی، با مسائل حول و حوش خودش آشنا نباشد، قادر نخواهد بود وظیفه‌اش را انجام دهد. گذشت آن روزی که عالم می‌توانست با خواندن کتاب و فرا گرفتن علم و تحصیل، مفید واقع شود. امروز این‌گونه نیست. اگر چه در گذشته هم، بعضی به سبب ندانستن و نشناختن زمانه، اشتباهاتی را مرتکب شدند، لکن امروز، این نشناختن خیلی خطرناکتر است.

بزرگ شدن روحانی با مردم و توان آمیختن با آنان

… بعضى نامه نوشتند، بعضى شفاهى گفتند و من به یاد مى‌سپارم. اسم بسیارى از روستاهایى که گفتند، به یاد من مانده است. امروز هم به این آقایان که از این‌جا و آن‌جا آمده بودند گفتم: «به همه‌ى شهرهاى مختلف، هیأت مى‌فرستیم که درد دلهاى مردم را گوش کنند.» من آخوندم؛ من روحانى‌ام؛ من با این مردم بزرگ شده‌ام. همه‌ى زندگى ما همین‌طور بوده است. شما کدام رئیس مملکت را در دنیا سراغ دارید که با مردم بتواند قاطى شود و بجوشد؟ دیگران نمى‌توانند؛ ما مى‌توانیم؛ چون روحانى هستیم، چون از نظام اسلامى هستیم.

لزوم بازنگری روحانیون در وظایف خود در هر اجتماع

خیلی خوشحالیم از این‌که شما برادران عزیز روحانی، طلاب و علمای دین را در این استان زیارت کردیم. اجتماع ما معممین، هرجا که اتفاق می‌افتد، باید به‌عنوان فرصتی مورد استفاده قرار گیرد تا یک بازنگری در وظایف خودمان داشته باشیم.

لزوم آگاهی هر روحانی از اوضاع جهان هرچند مخاطبش اندک باشد

یک بخش قضیه، هشیاری است. ما باید بدانیم امروز وظیفه‌ی ما چیست؟ با چه دنیایی طرفیم؟ نگویید من یک مسجد کوچک را اداره می‌کنم. امروز هر روحانی، ولو با یک نفر طرف باشد و یک مخاطب داشته باشد، باید مسائل اسلامی را با توجه به اوضاع عالم و با تلقی درست از مسائل اسلامی، به آن یک نفر بگوید؛ چون آن یک نفر هم جزو این جامعه‌ی انقلابی و مبارز است. چنین نیست که گمان کنیم فقط آن روحانی‌ای که با توده‌های میلیونی مردم روبه‌روست بایستی افکار روشن اسلامی و مسائل صحیح سیاسی و مفاهیم دنیای روز را بداند و به مردم بگوید، و آن کسی که با چهار نفر آدم روبه‌روست یا امام جمعه‌ی یک شهر کوچک یا روحانی یک مسجد است، لازم نیست این چیزها را بداند! خیر؛ چنین نیست. امروز هر یک نفر از ما که برای دین زبان باز می‌کند، باید چند نکته را رعایت کند: اولاً رعایت اتقان، و سخن سست نگفتن. امروز حرف ما و سخنمان، زیر ذره‌بین دشمنان است. مخاطبین ما از لحاظ فکری و ذهنی مورد تهاجم دشمنان هستند. باید خیلی مواظب باشیم که مطلب را درست …

فرق روحانی امروز با روحانی گذشته در توجه به اوضاع جهان

… اوضاع و احوال سیاسی و اوضاع کلی جهان است. حتی مسأله‌ی وضو و غسل را هم که می‌گویید، بدانید که این، مال آن اسلام است. یعنی مسلمان مخاطب خودتان را با تعالیم آن اسلامی آشنا می‌کنید که اگر جامعه‌ای این اسلام را داشته باشد، همه‌ی حمله‌ی جهانی در مقابلش بی‌اثر است. این، آن چیزی است که بین روحانی امروز و روحانی صد سال پیش و دویست سال پیش و پانصد سال پیش فرق می‌گذارد. اگرچه بنده اعتقادم این است در همین صد سال و دویست سال پیش هم، اگر بعضی از علمای ما به این نکات توجه داشتند، وضع بهتر از این می‌شد. من بین دو نفر از علمای معاصر هم در زمان فتحعلی‌شاه، مقایسه‌ای کردم. یکی از این دو بزرگوار، یک عالم قوی و فقیه نام‌آور بزرگی است که از لحاظ علمی و تقوایی، هیچ‌کس درباره‌ی او حرفی ندارد. این بزرگوار در اول کتاب خودش، با تعریف‌فتحعلی‌شاه شروع می‌کند. در اواسط …

نقد محدود دانستن کار روحانی به گفتن حدیث و مسئله در مسجد

امروز اینها وظیفه‌ی ماست. ما نباید خیال کنیم روحانی همان است که می‌رود در مسجد، یک حدیث و چند مسأله می‌گوید و بدون این‌که به خیر و شرِ کارها کاری داشته باشد، بیرون می‌آید؛ نه. این، مختصِ یک روزگار دیگر بود. امروز این نیست. امروز مسؤولینِ کشور هم روحانی هستند. امام بزرگوار، که در رأس همه‌ی امور و شخص اول این کشور بود، یک روحانی بود و به آن افتخار می‌کرد. امروز مسؤولین کشور همین‌گونه‌اند. بنده‌ی حقیر، خودم را یک طلبه می‌دانم و به روحانی بودن و انجام وظایف خود در این لباس افتخار …

استقلال تاریخی روحانیت شیعه و جوشیدن مدیریت آن از درون

… با حوزه‌ی علمیه ندارد! این‌که لازم است؛ و به معنای برکنار بودن حوزه از دستگاههای جاری کشور نیست. یا به معنای این نیست که عناصر حوزه، با کارهای خارج از حوزه ارتباطی برقرار نکنند، نسبت به آنها احساس مسؤولیتی نکنند و در آنها شرکتی نداشته باشند! معنایش این نیست. معنایش این است که روحانیت شیعه اختصاصاً - تا آن‌جا که ما از سازمانهای روحانی ادیان مختلف اطلاع داریم - تاکنون مستقل و به خود متکی بوده است و مدیریت آن از درون خودش جوشیده و به طور طبیعی به دست آمده و کمتر به صورت تحمیلی بوده است. و این حالت، باید ادامه پیدا کند. همه در حوزه - چه در حال و چه در آینده - خودشان را برای شرکت در اداره‌ی حوزه آماده کنند. البته این در صورتی خواهد شد که فضلا و بزرگان حوزه، از کارهای اداره‌ی حوزه شانه خالی نکنند. چنین نباشد که ما بخواهیم حوزه‌ها در خودشان …

نقش علمای دین در هدایت مردم و تبیین کیفیت نهی از منکر

… من در پیام تشکّری که منتشر شد، عرض کردم: قشرهای مختلف، باید جایگاه خود را در امربه معروف و نهی از منکر، پیدا کنند. هر کس جایگاهی دارد. کجا باید نهی از منکر کنید؟ شما در مقابل کدام منکر میتوانید مقاومت کنید و بایستید؟ کدام رامیشناسید؟ کار، کار مردمی است. البته، علمای دین باید مردم را هدایت و راهنمایی کنند؛ کیفیّت نهیازمنکر را بیان کنند و منکر را برای آنها شرح دهند.

مبارزه با علما، برنامهٔ همهٔ سلاطین مستبد به سبب نفوذ مردمی آنان

… حالا بعضى از غرب‌زده‌ها و قدرت‌زده‌هاى زمان ما میخواستند مبارزه‌ى رضاخان با روحانیّت را به حساب جریانات روشنفکرى بگذارند، که بله، [چون] رضاخان میدید که علما مرتجعند و میخواست کشور را نوسازى کند، با علما مبارزه کرد! معلوم میشود که این قضیّه این‌جورها نیست. مسئله‌ى مبارزه‌ى با علما در دستور کار همه‌ى سلاطین مستبد بود. نمیتوانستند در کنار خود، در روبه‌روى خود، یک کانون قدرتى را تحمّل کنند که تا اعماق دل مردم نفوذ دارد. رضاخان با همان انگیزه‌اى با علما برخورد کرد که ناصرالدّین‌شاه میخواست برخورد کند. در همین قضیّه، میرزاى بزرگ (رضوان ‌اللّه ‌علیه) قبلاً یکى دو نامه به ناصرالدّین‌شاه نوشت و او را نهى کرد از این کار و این کارها، [امّا] او در جواب با تعبیرات توهین‌آمیز و سبُکى به میرزا جواب داد که شما مشغول درس خودتان باشید، مشغول کار خودتان باشید، به این …

سهم بیشتر روحانیون در اصلاح کلی و بلندمدت جامعه

… همه‌ى دستگاه‌ها با نواى اسلامى هنوز حرکت نمیکنند؛ در این تردیدى نیست و غیر از این هم انتظارى نیست. صدر اسلام را شما نگاه کنید؛ زمانى که نفَس مطهّر پیغمبر به مردم میخورد، این‌جور نبود که همه‌ى مردم یک‌شبه مسلمان بشوند و همه‌ى کارها در مدّت کوتاه اصلاح بشود. [براى] اصلاح کلّى و عمومى، حرکت بلندمدّت لازم است که آن هم به عهده‌ى همه است و از جمله‌ى این همه و بیشترین تکلیف، به عهده‌ى ما معمّمین و روحانیّون است. پس این وظیفه‌ى اوّل: حفظ نظام. هیچ‌کس نمیتواند به اتّکاء اینکه فلان ‌جا فلان تخلّف شده، حرکتى انجام بدهد یا حرفى بزند که این نظام اسلامى را تضعیف کند. البتّه براى اصلاح مفاسد، همه باید از طرق معقول خودش کار کنند. امر به‌ معروف و نهى‌ از منکر یک واجب اسلامى …

پیشتازی روحانیت در میدان‌های کار و خطر

… که این‌همه امتحان دادند در دوران سیزده‌ساله‌ى گذشته، باز هم هستند؛ خطا است اگر کسى خیال کند که اینها مأیوس شدند یا رو برگرداندند؛ به‌هیچ‌‌وجه این‌جور نیست. دیدید در بیست‌ودوّم‌ بهمن؛ و در همه‌ى مراسمها، و هر جا لازم باشد، خواهید دید که این ملّت ایستاده‌اند. روحانیّت هم بایستى وظیفه‌ى خودش را بداند که در میدانها ــ میدانهاى کار و تلاش و بخصوص خطر ــ پیشاپیش مردم باشد و امیدواریم خداوند به همه‌ى ما این توفیق را عنایت بکند.

محدودیت پایگاه‌های تبلیغ علما در گذشته در مقایسه با امروز

… جلو رفت. البتّه آنجا دیگر با سعه‌‌ى صدر [باید رفتار کرد]. اینکه عرض میکنیم «محتوا»، یادمان باشد که ما عمامه‌‌اى‌‌ها سالهاى متمادى منتظر بودیم که یک گوشه‌‌اى از یک شهرى در یک مسجدى یا حسینیّه‌‌اى چهار نفر جمع بشوند، ما یک کلمه حرف بزنیم. بیش از این که نبوده. در یک شهرى یک عالِمى، یک پیشنمازى، یک منبرى خوبى، یک فاضلى بود و کسى غیر او نبود یا کس چندانى غیر او نبود. جوش میزد، غصّه میخورد، زحمت میکشید، به این متوسّل میشد، به آن متوسّل میشد، رفع تهمت میکرد، ایجاد مقتضى میکرد، ایجاد زمینه میکرد، براى چه؟ براى اینکه همین یک وجب مسجد را از او نگیرند. مثلاً فرض کنید که آقاى پورمحمّدى[17] در مسجد سقّاخانه در رفسنجان یا فلان مسجد در فلان شهر دیگر؛ چرا؟ چون فکر میکرد که الان پایگاه اِشعاع[18] فکرى همین جا است؛ اگر اینجا را هم بستند هیچ ‌‌چیزی باقى نمیماند. امروز هم همین‌‌جور است؟ امروز شما در این شهر دارید …

جدایی‌ناپذیری علمای دین از نظام جمهوری اسلامی

… مثل گذشته جدا از مسائل و حوادث عالم نیست. امروز حوزه‌ى علمیّه یک حقیقتى است که با همه‌ى دنیا مرتبط است؛ مستقیم و غیر مستقیم. بنابراین سخن از حوزه‌ى علمیّه با مسائل جارى جهان اسلام هم بى‌شک مرتبط است؛ همچنان که با مسائل کشور و مسائل دولت داراى ارتباط تام است. عرض کرده‌ایم که نظام جمهورى اسلامى، نظامى نیست که مجموعه‌اى از علماى دین، ممکن باشد که از آن جدا باشند؛ آن هم مجموعه‌ى عظیم حوزه‌ی علمیّه‌ى قم که خود پدیدآورنده‌ی این انقلاب و زمینه‌ساز پیروزى آن و پشتیبان و پشتوانه‌ى معنوى آن در تمام طول سالهاى گذشته بوده است و ان‌شاءالله‌ همواره خواهد بود.