رفتن به محتوای اصلی

ایمان

نام‌های دیگر: ایمان به خدا، ایمان، عزم و جهاد

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

باور قلبی به خدا و دین، شرایط و آثار آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

امروز مى‌بینید که دنیا در چه وضعى است؛ امپراتورى‌ها چطور دارند تجزیه میشوند؛[6] ملّتها چطور دارند سر بلند میکنند؛ اسلام چگونه دارد سیطره‌ى معنوى خودش را بر دلها آشکار میکند. پس ما باید درس بگیریم. هرجا هستیم، هر کار داریم، باید اوّل، نیّتمان کسب رضاى الهى باشد؛ اساسى‌ترین بخش قضیّه همین است. خدا را باید خشنود کرد با عمل صالح. عمل و صلاح، با هم. ما صلاح بدون عمل نداریم. در قرآن بعد از ایمان، عمل صالح است. اگرچه ایمان هم طبق بعضى از روایات، عمل است: اَلایمانُ هُوَ العَمَل؛ عملِ جوانحى است، عمل قلبى است؛ اراده‌اى است که انسان بر قلب خود و بر روح خود حاکم میکند و اراده ‌کردن گاهى، شاید هم همیشه، مشکل‌تر و سنگین‌تر است از عمل کردن به جوارح و به جسم؛ مشکل قضیّه‌ى ما گاهى آنجا است. عمل باشد و در خطّ صلاح باشد؛ و معیار و فارق صلاح و فساد این است که ما آن کار را براى رضاى خدا انجام میدهیم یا نه. بدیهى است که وقتى انسان میخواهد کارى را براى رضاى خدا انجام بدهد، وقتى این احساس از ما متمشّى[7] میشود که بررسى کرده باشیم و حُسن عمل را و مطلوبیّت عمل را فهمیده باشیم، بعد آن را براى رضاى خدا انجام بدهیم. پس در بطن کسب رضاى خدا، آگاهى و هوشیارى و توجّه همه‌جانبه و تدبیر الهى مؤمن و مانند اینها هست.
باید از تجهیزات و جنگنده‌ها و دیگر وسایل موجود - حتّی یک تفنگ معمولی - نگهداری کنیم. تفریط و اسراف در سرمایه‌های ارتش، ممنوع و حرام شرعی است. هیچ کس حق ندارد این تفریط را بکند؛ همچنان که تفریط نیروهای انسانی نیز همین گونه است. شما حق ندارید عناصر کارآمد را معطّل بگذارید. کار شایسته و خوب باید از انسانهای کارآمد دریافت شود. باید این گردونه به طور دائم حرکت کند. این چیزها را در نظر داشته باشید و مهمتر این که به پشتیبان و تضمین کننده موفقّیت همه اینها که روح ایمان است، توجّه کنید. یک موجود بیایمان، اگر در حدّ اعلای تخصّص هم باشد، به درد بخور نیست؛ باید ایمان داشته باشد. ایمان آن جایی است که دل انسان احساس استقرار میکند. آدم بیایمان، دمدمی مزاج، مذبذب و غیر قابل اعتماد است. ایمان را در خود و در بخشهای زیر مسؤولیتتان تقویت کنید. از این توصیه‌هاست که دشمن ناکام میشود و میترسد.
ایمان هم یعنی این که انسان واقعاً مؤمنانه وارد میدان شود. سعی کنید ایمانتان را قوی کنید. الحمدللَّه همه شما دلهایتان پاک و صاف است و ایمانها در دلهایتان میدرخشد - انسان میتواند این را حس کند - در عین حال بکوشید آن را عمیق کنید، تا با هر حادثه‌ای متزلزل نشود. با مطالعات خوب، با استفاده از انسانهای والا و استادهای خوب، آن را تقویت کنید.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

ماندگاری ایمان با آموزش معارف درست و عمیق به زبان ساده

… متین پُرعمقی را که خودتان توی هفتم آن را میبینید، به زبان ساده‌یی درمیآورید و به مخاطبتان میگویید؛ اما او توی اول آن را میبیند؛ بعد که قدری ذهنش وسیعتر شد و معلوماتش بیشتر گردید، چون آن سخن در ذهنش نقش بسته است، در آن تعمق میکند و توی دوم و سوم را میبیند. هرچه علم او پیش میرود، میبیند که این حرف، حرف درستی است؛ دایماً تعمق پیدا میکند و آن حرفها در ذهن او جاگیرتر میشود؛ لذا این ایمان هرگز از کسی گرفته نخواهد شد. اگر آن حرفها اندکی غلط و خدشه‌پذیر و سطحی باشد، بعد از آن‌که علم او زیاد شد، تعمق میکند و میبیند که عجب حرف پوچی به دستش داده‌اند؛ برای ذهن دوران کودکی درست بوده است؛ اما الان که او دانشمندی شده، یا لااقل ذهن بالایی پیدا کرده، این حرف دیگر برایش معنایی ندارد، …

دشواری حفظ ایمان در دوران انقلاب همچون نگه‌داشتن آهن تفتیده در دست

اشاره کردید که کسی به شما - یا فرضاً یا واقعاً - گفته که بالاخره اسلام است دیگر، باید تحمل کنید. هرچند اعتراض شما هم بر آن شخص وارد است، زیرا بالاخره فضای جمهوری اسلامی است؛ اما در نهایت، در دوران انقلاب هم اگر کسی دچار یک سختی شد، باید به یاد بیاورد که نگهداشتن ایمان، مثل نگهداشتن آهن تفتیده در دست است؛ یعنی واقعاً سختی دارد. حالا اگر این سختی داشت، اعتراض بر آن که این سختی را به وجود آورده، وارد است؛ اما اگر من تسلیم این سختی بشوم، بر من هم اعتراض وارد خواهد بود؛ این را واقعاً قبول کنید.

ایمان الهی معنوی اصل قضیه و فراتر از بینش سیاسی

… از کسانى که متظاهر به دین و مقدّس‌مآبى هستند که بینش سیاسى ندارند؛ خیلى راحت اینها را برمیدارند، میگذارند کنار. هنوز هم یک عدّه وجود دارند که خودشان را دین‌دار و متدیّن میدانند، و با این انقلابى که بر اساس دین است سر سازگارى ندارند؛ گوشه و کنار پیدا میشود. پس بینش سیاسى لازم است امّا همه‌چیز نیست؛ اصل قضیّه، آن ایمان الهىِ معنوى است که باید در دلهاى شما باشد. خودتان را دینى بسازید.

بی‌ایمانی ریشهٔ مستقیم و غیرمستقیم بسیاری از دردهای بشر امروز

اگر دردهای بشریت امروز را شما ملاحظه کنید، بسیاری از آنها ناشی از ایمان نیاوردن به خدا و آشنا نبودن با ارزشهای الهی خواهید دید و آن مقداری هم که از آن بخش خارج است معلول همین‌هاست یعنی یک بخش مستقیم معلول عدم ایمان است و یک بخش هم غیر مستقیم معلول عدم ایمان است. فرضاً: آنچه که مربوط به رابطه‌ای انسانها با یکدیگر است مثل: رابطه‌ی قوی با ضعیف، رابطه ثروتمند با فقیر، رابطه همکار با همکار، رابطه دوست با دوست، فرزند با خانواده، پدر با اولاد و از این قبیل: ناشی از بیایمانی و ناشی از ندانستن معرفت‌های الهی است. بعضی از بدبختیها ناشی از جهالت و ناشی از نداشتن دانش است، که آن نداشتن دانش هم به نوبه‌ی خود از نداشتن بیایمانی ناشی میشود. بیایمانی یکی از ریشه‌های بیدانشی است نه اینکه هرکس دانش ندارد بیایمان است و هرکس که دارد ایمان‌دار است نه، درهمه‌ی روندهای عمومی …

بی‌ایمانی و خودپرستی حاکمان بعثی، ریشهٔ خسارت‌های منطقه

… درآوردند. هم ملّت عراق ضرر کرد، هم منطقه ضرر کرد، هم عراق ویرانه شد، هم کشورهاى اسلامى در مقابل هم قرار گرفتند و هم بدتر از همه‌ى اینها و خطرناک‌تر از همه‌ى اینها، آمریکا در منطقه احساس قدرت کرد و پایش را وسط گذاشت و شروع کرد به عربده‌کشى کردن و مبارزطلبى. اینها خساراتِ ناشى از چیست؟ ناشى از بى‌ایمانى و بى‌دینى و هواپرستى و خودپرستىِ جمعى که سرنوشت یک ملّت به دست آنها است. حالا ببینید اسلام چقدر براى انسانیّت قیمت دارد. ببینید که اگر یک جُو ایمان به خدا و کار براى خدا در دل آن سردمداران بى‌انسانیّت و بى‌ایمان بعثى بود، وضع چطور غیر از این میشد که شد. ببینید خسارت بى‌ایمانى، خسارت خودخواهى براى بشریّت چقدر است. این یک درس.

ایمان به‌عنوان عمل قلبی و دشوارتر بودن آن از عمل جوارحی

… را بر دلها آشکار میکند. پس ما باید درس بگیریم. هرجا هستیم، هر کار داریم، باید اوّل، نیّتمان کسب رضاى الهى باشد؛ اساسى‌ترین بخش قضیّه همین است. خدا را باید خشنود کرد با عمل صالح. عمل و صلاح، با هم. ما صلاح بدون عمل نداریم. در قرآن بعد از ایمان، عمل صالح است. اگرچه ایمان هم طبق بعضى از روایات، عمل است: اَلایمانُ هُوَ العَمَل؛ عملِ جوانحى است، عمل قلبى است؛ اراده‌اى است که انسان بر قلب خود و بر روح خود حاکم میکند و اراده ‌کردن گاهى، شاید هم همیشه، مشکل‌تر و سنگین‌تر است از عمل کردن به جوارح و به جسم؛ مشکل قضیّه‌ى ما گاهى آنجا است. عمل باشد و در خطّ صلاح باشد؛ و معیار و فارق صلاح و فساد این است که ما آن کار را براى رضاى خدا انجام میدهیم یا نه. بدیهى است که وقتى انسان میخواهد کارى را براى رضاى خدا انجام بدهد، وقتى این احساس از ما متمشّى[7] میشود که بررسى …

نیاز ایستادگی به تعمیق ایمان مردم

… کمااینکه ایستادیم. ما یک روز در مقابل قدرت متّحد آمریکا و شوروى علیه خودمان ایستادیم. آمریکا و شوروى دو ابرقدرت بودند که مجموعاً قدرتشان از آمریکاى فعلى بمراتب بیشتر بود و هر دو علیه ما همدست و متّحد بودند؛ ما در مقابل آنها ایستادیم، باز هم مى‌ایستیم؛ و این ایستادگى احتیاج دارد به تلاش عمقى، احتیاج دارد به هر چه عمیق‌تر شدن و پُررونق ‌شدن ایمان مردم، و این از جمله دست شما است؛ دست علما است؛ با قول و با عمل. عمل هم در کنار قول است. با عملمان، با تقوایمان، با پارسایى‌مان، با پرهیزکارى‌مان، با بى‌اعتنائى‌مان به دنیا، با وابسته ‌نشدنمان به این زخارف[16] ظاهرى دنیوى که اهل دنیا را به خود مجذوب میکند و گول میزند، و با فکر کردنمان و با …

پایبندی به ایمان قلبی، مایهٔ احترام ملت به رأی و تصمیم خود

… از ضعفِ نفْسِ حاکم بر نفوس بعضى از مردم استفاده کرده‌اند؛ اوّل، ملّتها را نسبت به اسلام بى‌اعتقاد کنند، نسبت به فرهنگ خود و تاریخ خود بى‌اعتقاد کنند، بى‌اعتنا کنند، بعد اختیار آنها را و زمام کار آنها را به دست بگیرند؛ این روشى است که در همه‌ى دنیا عمل کردند؛ امّا وقتى ملّتى به ایمان قلبى خود پایبند است و به آن احترام میگذارد، [در اصل] براى خود احترام قائل است؛ براى رأى خود و نظر خود؛ براى تصمیم‌گیرى خود.

کارسازی ایمان و اخلاص در دو میدان نظامی و دیپلماسی

خب، بحمدالله‌ در هر دو میدان، ایمان و عشق به هدف و اخلاص براى خداى متعال کار خودش را کرد. هم در صحنه‌ى نظامى بحمدالله‌ این نظامى‌هاى ما ــ ارتش و سپاه ما ــ بسیج ما، فرماندهان ما، آحاد افراد ما با فداکارى جنگیدند و دشمن را مبهوت کردند؛ و متناسب با وضع خود، در جبهه‌ى دیپلماسى هم همینها بود. ما واقعاً شاهد بودیم. بنده میدیدم که برادرها چه زحمتى …

پایداری مردم، بقای جمهوری اسلامی و سرنوشت جنگ مرهون ایمان اسلامی

… و اقتدار معنوى امام را محاسبه بکنید، به همان اندازه، دین‌دارى و ایمان و معنویّت خود آن بزرگوار را باید محاسبه بکنید. یعنى اقتدار ایشان به خاطر تدیّنش بود؛ به خاطر پایبندى عمیق و بى‌بُروبرگردش به دین و به ایمان دینى و جذبه‌ى معنوى‌اى که در وجود او بود. و بعد، پایدارى این مردم بعد از پیروزى انقلاب و تشکیل جمهورى اسلامى و بقاى جمهورى اسلامى و ریشه‌دار شدن جمهورى اسلامى تا وضع کنونى و پیشرفتها در جهات مختلف و سرنوشت جنگ تحمیلى و سرنوشت جنگهاى فراوانى که ما تاکنون در دنیاى سیاسى و اقتصادى داشتیم ــ که همه به سمت پیروزى حق بوده، اگرچه در بسیارى از آنها در نیمه‌ى راه قرار داریم ــ همه‌ى اینها مرهون ایمان اسلامى ما و اعتقادات اسلامى این مردم است؛ و ما باید این را حفظ کنیم. این باید براى ما معیار باشد. در اظهاراتمان، در عملکردمان، در جهت‌گیرى‌ها و اتّخاذ سیاستهاى مختلفمان هیچ ملاحظه‌اى بایستى جلوى ملاحظه‌ى دینى را نگیرد و بر آن فائق نیاید. همه‌ى ملاحظات ما و همه‌ى تصمیم‌گیرى‌هاى ما باید با معیار ایمان مذهبى و تجویز دین و حکم …

نیاز این کار بزرگ به قدرت ایمان، قوت اراده، توکل و آمادگی معنوی و مادی

… به سوى شما است؛ حتّى آنها که مسلمانى[4] را هم نشناخته‌اند، در دلشان فروغ امیدى از سوى شما است؛ این همان سکّوى پرشى است که باید ملّت مسلمان ایران و به دنبال او، دیگر ملّتها به سوى «لِیُظهِرَه عَلَی الدّینِ کُلِّه» پَرش کنند و حرکت کنند. این کار بزرگى است؛ این کار، قدرت ایمان، قوّت اراده، توکّل به خدا، آمادگى معنوى و آمادگى مادّى میخواهد.

لزوم قدردانی ملت از ایمان و روحیهٔ سلحشوری و زنده نگه داشتن این ارزش‌ها

… با ملّت فلسطین است که تشخیص داده است باید با این رژیم به معناى واقعى کلمه بجنگد. با زبان خوش و با زبان منطق، با آن‌جور آدمهایى نمیشود حرف زد و طرف شد. خشن هستند؛ باید با خشونت با آنها برخورد کرد؛ این است وضع ملّتها در جهان؛ این است وضع سیاستهاى حاکم بر عالم. ملّتها خودشان باید بیدار باشند و دفاع کنند و شما ملّت عزیز، شما ملّتى که دلهایتان با ایمان روشن شد و قوّت قلب پیدا کردید به برکت ایمان و ایستادید در مقابل دشمن و پیش بردید حرف خودتان را، باید قدر این ایمان را بدانید؛ قدر این روحیه‌ى سلحشورى را بدانید؛ قدر سلحشوران میدان نبرد را بدانید؛ این ارزشها را زنده نگه دارید. ملّت ما در مقابل چنین ظالمهایى سر خم نخواهد کرد.

انسان‌های باایمان، تنها ایستادگان در برابر سلطه‌طلبی

… کوچک و پوشاندن محاسن بزرگ و درخشندگى‌ها، یکى هم این است که در محیط علم و روشنفکرى و آگاهى و معرفت، بذر بى‌ایمانى را بپاشند و آن را ترویج بکنند. این، دشمنى با انقلاب است، دشمنى با اسلام است. امروز استکبار جهانى از ایمان عمیق در هر مردمى خائف است، هراسان است. امروز دستگاه سلطه‌طلب و سلطه‌گر جهانى میداند آن چیزى که در مقابل او خواهد ایستاد، انسانهاى باایمان و انسانهاى غیور و انسانهاى معتقد به یک سلسله اصول و ارزشها هستند؛ فقط اینها در مقابل سلطه‌طلبى و زورگویىِ دستگاه استکبار مى‌ایستند؛ [لذا] از اینها میترسند و با اینها مقابله میکنند.

رسوخ ایمان اسلامی در قلب مردم عشایر، شهر و روستا

… نبود، پول ملّت و دولت کجا خرج میشد؟ خرج آبادانى میشد دیگر. هرچه خرج آبادانى در این ده سال نشده است، گناه آن به گردن آمریکا و استکبار و قدرتهاى شرق و غرب و صدّام و امثال اینها است. اینها نگذاشتند جمهورى اسلامى آن کارى را که آرزو دارد و میخواهد، انجام بدهد. البتّه مردم ما مؤمنند؛ همه‌جا ــ هم در عشایر، هم در مردم شهر، هم در مردم روستا ــ خدا را شکر، ایمان اسلامى در قلبها رسوخ و نفوذ دارد. مردم براى خدا قیام کردند؛ مردم براى دین قیام کردند؛ مردم در قیامى که کردند انگیزه‌ى مادّى نداشتند. همه‌ى تحلیل‌هاى مادّى با قیام مردم ما تخطئه شد. مردم براى خدا قیام کردند؛ باز هم براى خدا در صحنه باشید؛ باز هم مواظب دشمنها باشید. دشمن میخواهد همان وضعیّت …

ارادهٔ دینی و ایمان قوی، نجات‌دهندهٔ انسان از شیطان درونی

… بتوانیم با وسوسه‌هاى درونى خودمان، با هواى نفْس خودمان، با آن شیطانى که در وجود ما است و اسم آن «من» است [مبارزه کنیم]. هر کدام از ما شیطانى داریم در درون خودمان، از وجود خودمان: همان «منِ» ما؛ همان منیّت ما؛ همان خودخواهى ما؛ همان هوسها و هوس‌رانى‌هاى ما؛ ما را از دست آن شیطان چه کسى نجات خواهد داد جز اراده‌ى دینى و ایمان قوى و دلى که با تزکیه و اخلاق الهى آشنا شده باشد؟ این خیلى قوّت و شجاعت لازم دارد. شجاعت این مبارزه بیشتر است از شجاعت مبارزه‌ى با هر دشمن بیرونى.