رفتن به محتوای اصلی

معرفت

نام‌های دیگر: معرفت استدلالی، معرفت قلبی، معرفت و عمل

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شناخت و آگاهی دینی و نسبت آن با ایمان و عمل.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار جمعی از فرماندهان و رؤساى دفاتر نمایندگى ولی‌فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی— ۱۳۶۹/۰۶/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۳۹۰
۱۳۶۹۱۳۹۰

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

بنیه‌ى معنوى سپاه باید تقویت شود. هر یک‌یک آحاد سپاه، باید از لحاظ ذخیره‌ى معنوى و ایمانى به آن حدّى برسد که اگر خود او به‌تنهایى ماند و هیچ ‌چیز دیگر با او نماند، قدرت و طاقت و دل و زَهره‌ى ایستادگى در مقابل همه‌ى دنیا را داشته باشد؛ این لازم است. آن کسانى که پیغمبر خدا با دست خود ساخته بود، پرداخته بود، تراشیده بود، با همه‌ى ظرافت‌کارى‌ها، به قول ما الماس‌تراش کرده بود، اینها همین‌جور ماندند که نسلهاى آخرى‌شان را شما در صحراى کربلا مى‌بینید؛ حبیب‌بن‌مظاهرها و مسلم‌بن‌عوسجه‌ها یا جابربن‌عبدالله‌ انصارى؛ آنهایى که ‌از امتحان توانستند درست خارج بشوند. باید هر یک از افراد سپاه پاسداران انقلاب اسلامى با این مأموریّت سنگینى که بر دوش دارد، از لحاظ بنیه‌ى معنوى این‌جورى باشد. البتّه این هم بر دو پایه استوار است: یکى معرفت، یکى ایمان. معرفت با ایمان فرق دارد؛ بعضى‌ها معرفت هم دارند، ایمان درست و حسابى ندارند؛ معرفت یعنى علم. ]البتّه[ ایمان بدون معرفت هم کافى نیست، یعنى براى شما کافى نیست. ممکن است براى یک آدم خیلى عامیِ دورافتاده کافى باشد، او را به بهشت هم برساند، امّا براى شما نه.

شاهدها (۱۳ پاراگراف)

معرفت شفاف و بی‌ابهام به‌عنوان نخستین خط اصلی نظام نبوی

اوّل به عنوان مقدّمه عرض کنم: پیامبر اکرم نظامی را به وجود آورد که خطوط اصلی آن چند چیز بود. من درمیان این خطوط اصلی، چهار چیز را عمده یافتم: اوّل، معرفت شفّاف و بیابهام؛ معرفت نسبت به دین، معرفت نسبت به احکام، معرفت نسبت به جامعه، معرفت نسبت به تکلیف، معرفت نسبت به خدا، معرفت نسبت به پیامبر، معرفت نسبت به طبیعت. همین معرفت بود که به علم و علم اندوزی منتهی شد و جامعه اسلامی را در قرن چهارم هجری به اوج تمدّن علمی رساند. پیامبر نمیگذاشت ابهام باشد. در این زمینه، آیات عجیبی از قرآن هست که مجال نیست الان عرض کنم. در هر جایی که ابهامی به وجود میآمد، یک آیه نازل میشد تا …

معرفت شفاف و بی‌ابهام، نخستین خط اصلی نظام نبوی

به‌عنوان مقدمه عرض بکنم؛ پیغمبر اکرم نظامی را به‌وجود آورد که خطوط اصلی آن چند چیز بود. من چهار چیز را عمده یافتم در میان این خطوط اصلی؛ اول، معرفت شفاف و بی‌ابهام. معرفت نسبت به دین، معرفت نسبت به احکام، معرفت نسبت به جامعه، معرفت نسبت به تکلیف، معرفت نسبت به خدا، معرفت نسبت به پیغمبر، معرفت نسبت به طبیعت. همین معرفت بود که منتهی شد به علم و علم‌اندوزی، و جامعۀ اسلامی را در قرن چهارم هجری به اوج تمدن علمی رساند؛ همین معرفت. این رکن اول، خط اصلی اول. پیغمبر نمی‌گذاشت ابهام باشد. در این زمینه، آیات عجیبی در قرآن هست. در هر جایی که ابهامی به‌وجود می‌آمد، یک آیه نازل می‌شد تا ابهام را برطرف کند.

تفاوت معرفت با ایمان و کافی نبودن ایمان بی‌معرفت برای سپاهیان

… یا جابربن‌عبدالله‌ انصارى؛ آنهایى که ‌از امتحان توانستند درست خارج بشوند. باید هر یک از افراد سپاه پاسداران انقلاب اسلامى با این مأموریّت سنگینى که بر دوش دارد، از لحاظ بنیه‌ى معنوى این‌جورى باشد. البتّه این هم بر دو پایه استوار است: یکى معرفت، یکى ایمان. معرفت با ایمان فرق دارد؛ بعضى‌ها معرفت هم دارند، ایمان درست و حسابى ندارند؛ معرفت یعنى علم. ]البتّه[ ایمان بدون معرفت هم کافى نیست، یعنى براى شما کافى نیست. ممکن است براى یک آدم خیلى عامیِ دورافتاده کافى باشد، او را به بهشت هم برساند، امّا براى شما نه.

بی‌معنا بودن عبادت بدون معرفت در تفسیر «لیعبدون»

… میانه؟ به خاطر اینکه این جامعه وقتی تشکیل شد، مهمترین مسئولیت این جامعه این است که انسانها بتوانند در سایه‌سار چنین اجتماعی، چنین حکومتی، چنین فضائی، به کمال معنوی و کمال الهی برسند؛ که: «ما خلقت الجنّ و الانس الّا لیعبدون»؛[3] انسانها به عبودیت برسند. «لیعبدون» را معنا کردند به «لیعرفون». این معنایش این نیست که «عَبَدَ» به معنای «عَرَفَ» است - عبادت به معنای معرفت است - نه؛ بلکه به معنای این است که عبادت بدون معرفت معنی ندارد، امکان ندارد، عبادت نیست. بنابراین جامعه‌ای که به عبودیت خدا میرسد، یعنی به معرفت کامل خدا میرسد، تخلق به اخلاق‌الله پیدا میکند؛ این، آن نهایت کمال انسانی است. بنابراین هدف نهائی، آن است؛ و هدف قبل از آن، ایجاد جامعه‌ی اسلامی است، که هدف بسیار بزرگ و بسیار والائی است. خب، وقتی یک چنین …

تقویت معرفت راه زدودن دغدغه و حیرت از شعر

… نشانه‌ی یک نوع اضطراب و یک نوع حیرت را مشاهده می‌کند؛ مثلاً ایشان گفت که مواظب جوجه‌های ایمان من باشید. البتّه این دغدغه، دغدغه‌ی مقدّسی است، خیلی خوب است و من از اینکه این دغدغه در این جوان شاعر وجود دارد، خرسند میشوم؛ اما دل من هم میلرزد که چرا دغدغه دارد. این دغدغه و حیرت و اضطراب - یک مخلوطی از همه‌ی اینها - باید در شعر از بین برود؛ این هم راهش تقویت معرفت است که الحمدالله شما دارید.

هزار برابر شدن تأثیر ایمان همراه با معرفت

… کرده است - اگر بخواهید به این آینده برسید و به آن دسترسی پیدا کنید، بایستی ایمان را - البته ایمان روشن را - در دلتان تقویت کنید. ایمان، حتّی غیرروشنش هم فایده میبخشد؛ مثل یک آدم عامی محض که ایمان دارد، اما معرفت زیادی ندارد.حتی آن هم معجزه‌آسا اثر میکند؛ اما اگر این ایمان، با معرفت همراه شد، تأثیرش هزار برابر میشود، و شما جوانان میتوانید.

لزوم کسب آگاهی از کتاب و اهل معرفت در کنار ایمان

… خیلی هست. این حوادث، گاهی مسیر آدم را عوض میکند، در دل انسان تردید ایجاد میکند، راهها را جلوی انسان بن‌بست وانمود میکند. اگر بخواهید در این حوادث این‌گونه نشود، همیشه نشاطتان، اراده‌تان، قدرتتان و عزم راسخ خودتان را در ادامه راههای درست زندگی داشته باشید. بایستی در درون خودتان آن ایمان آگاهانه را تقویت کنید؛ البته ایمان و آگاهی. آگاهی را باید با کتاب و شنیدن از افراد اهل معرفت یاد بگیرید. ایمان را هم به‌نظر من باید با به‌کار گرفتن همین مایه ایمانی که الان دارید، زیاد کنید. این ایمان، سرمایه عجیبی است. بحمدالله همه شما بچه‌های مؤمنی هستید و در خانواده‌های مؤمنی تربیت پیدا کرده‌اید. اگر شما همین ایمانی را که الان دارید، به کار بگیرید، یعنی عمل …

حج تنها پدیدهٔ دینی فراهم‌آورندهٔ مجموعهٔ شناخت‌ها برای امت اسلامی

… حیات بشری را فرا میگیرد و این باران رحمت بیدریغ، از خلوت دل و اندیشه‌‌‌ی آدمی تا عرصه‌‌‌ی سیاست و اجتماع و قدرت ملّی مسلمانان و تعاون میان ملتهای مسلمان را، بارور و سرزنده و برخوردار از شور زندگی میسازد، لیکن شاید بتوان گفت که کلید این همه، «معرفت» است؛ و نخستین هدیه‌‌‌ی حج به کسی که مایل است چشم خود را به حقایق بگشاید و از نیروی خداداده‌‌‌ی «فهم پدیده‌‌‌ها» بهره بگیرد، همان معرفت و شناخت منحصر بفردی است که عادتاً جز در حج، در اختیار خیل عظیم مسلمانان قرار نمیگیرد، و هیچ پدیده‌‌‌ی دینی دیگری نمیتواند مجموعه‌‌‌ی شناختهایی را که در مراسم حج، قابل وصول است، یکجا در اختیار امت اسلامی قرار دهد.

لزوم استدلال برای ایمنی ایمان از وسوسه و تردید

… آن بیانى که بر اثر ایمان، بر اثر نورانیّت ایمان در دل انسان به وجود مى‌آید؛ حالا چه آن را پدر و مادر به انسان بدهند، چه یک بزرگ‌تر، چه یک استاد، چه گاهى یک حادثه به انسان میبخشد آن ایمان ناب را، که آن [برای] انسان خیلى بیشتر به‌ کار مى‌آید تا آن استدلالها. اگرچه آن استدلالها هم حتماً لازم است؛ زیرا در آن ایمانى که گفتم گاهى وسوسه ممکن است بشود، بعضى بیایند خدشه بکنند؛ انسان براى اینکه از آن وسوسه‌ها به یک جاى امنى خودش را برساند، به آن استدلال احتیاج دارد. آن استدلال مثل ستونى است، مثل دیوارى است که انسان به آن تکیه میدهد و خیالش آسوده است که جاى وسوسه و دغدغه نیست؛ یعنى کسى نمیتواند در انسان تردید ایجاد کند. امّا آن چیزى که انسان را به کار می‌آید و به حرکت وادار میکند و در میدانهاى زندگى کمک میکند، همان اعتقادى است که از ایمان، از محبّت، از جاذبه، از شور و عشق حاصل میشود.

عمل از بزرگ‌ترین اهداف معرفت و گشایندهٔ راه شناخت بیشتر

… باب نماز بسیار است و قاصری چون این جانب،کوچکتر از آن است که به همه ی آن معارف دست یابد، چه رسد به اینکه آن را در پیامی یا پیامهائی بگنجاند، و امید است به فضل الهی و دستگیری حضرت ولی عصر ارواحنافداه، راه درک و تفهیم آن به دیگران، بر دلهای نورانی و با معرفت. هموار گردد.لیکن یکی از بزرگترین هدف های معرفت، عمل است و همیشه عمل به آنچه شناخته و دانسته ایم راه شناخت بیشتر را به روی ما باز می کند و معرفتِ ما را روشنتر و بیشبهه تر میسازد.

عمل از بزرگ‌ترین اهداف معرفت و گشایندهٔ راه شناخت بیشتر

… باب نماز بسیار است و قاصری چون این جانب،کوچکتر از آن است که به همه ی آن معارف دست یابد، چه رسد به اینکه آن را در پیامی یا پیامهائی بگنجاند، و امید است به فضل الهی و دستگیری حضرت ولی عصر ارواحنافداه، راه درک و تفهیم آن به دیگران، بر دلهای نورانی و با معرفت. هموار گردد.لیکن یکی از بزرگترین هدف های معرفت، عمل است و همیشه عمل به آنچه شناخته و دانسته ایم راه شناخت بیشتر را به روی ما باز می کند و معرفتِ ما را روشنتر و بیشبهه تر میسازد.

دست‌یابی به معرفت روشن تنها در سایهٔ عمل

… اینها را وقتى نگاه میکنیم، آن ‌وقت هر حرکت، هر اشاره، هر حرف از زبان آنها، میشود یک سرمشق نورانى براى ماها که عقب هستیم. این کافى نیست که ما بدانیم فاطمه‌ى زهرا (سلام الله‌ علیها) در چه اوجى، با چه عظمتى در این عالم بود و در عالم معنا و ملکوت خواهد بود. البتّه دانستن آن براى ما یک معرفتى است و اگر معرفت روشنى گیر کسى بیاید، خیلى قیمت دارد که آن هم جز در سایه‌ى عمل به دست نمى‌آید. معرفت خالصِ روشنِ گویاى از آن معنویّتها، گیر همه نمى‌آید؛ اولیاى بزرگ خدا هستند که میتوانند گوشه‌هایى از آن را درک کنند و ببینند. ما آن مقدارى که درک میکنیم و میفهمیم، باید براى ما سرمشق حرکت و عمل باشد. این نکته را شیعیان باید فراموش نکنند ــ البتّه همه‌ى …

معرفت از دانستن است و ایمان و اخلاص از چیزهای دیگر

شما در جاى حسّاسى هستید؛ با قرآن باید آشنا بشوید، با الهامات و اشاره‌هاى قرآن هم باید آشنا بشوید، با معارف پیچیده‌ى اسلامى ــ نه در حدّ یک فیلسوف و در حدّ یک متخصّص ــ در حدّ یک انسان عارف واقفِ آگاه باید آشنا بشوید. البتّه اینها معرفت است؛ آن ایمان و اخلاص، ناشى از این دانستن‌ها نیست، ناشى از چیزهاى دیگرى است. ذکر را باید فراموش نکنید، دعا را باید فراموش نکنید، آن نماز‌شب‌هایى را که در جبهه میخواندید، باید نگه دارید، آن نوافل را باید توجّه کنید، آن نماز باحالى را که شب حمله و عملیّات که خیال میکردید شب آخر عمرتان است به‌ جا مى‌آوردید، باید نگه دارید؛ باید این را …