ملاک این سه دسته چیست؟ چه چیزی است که دستهی اوّل را از دستهی دوّم جدا میکند؟ دو چیز: ایمان و عمل. دستهی اوّل با ایمان خوب و با عمل خوب [متمایز میشود]. این دسته شغلش چه باشد؟ هر چه باشد. آیا ما کسانی را داریم که در مشاغل بالا بودند، از زندگی مرفّه برخوردار بودند، [امّا] جزو صدّیقین شده باشند؟ بله؛ چه کسی؟ زن فرعون. وَ ضَرَبَ اللهُ مَثَلًا لِلَّذینَ ءامَنُوا امرَاَتَ فِرعَونَ اِذ قالَت رَبِّ ابنِ لی عِندَکَ …
نقد پندار رسیدن به بهشت و نویدهای الهی با باور قلبی بدون عمل
… میاندیشیم انشاءالله با تدبرّ، که آن هم همین معنا را بهصراحت، با کمال روشنی اعالم میکند، هیچ جای حرفی باقی نیست.) آنکسانیکه فرض میکردند ایمان یک چیزی است برای منطقۀ قلب آدمی، ولو انسان به لوازم و تعهدات ایمان پایبند نباشد، میتواند در حوزۀ مؤمنین باشد؛ آنکسانیکه خیال میکردند با مؤمن بودنِ فقط، یعنی با باور داشتنِ فقط، بدون عمل، بدون تلاش، بدون مجاهدت، نویدهای خدا در مورد مؤمنین نصیب انسان میگردد؛ آنهاییکه گمان میکردند بهشت را به یک امر قلبی میدهند و بدون عمل، حکومت روی زمین را به یک امر قلبی میدهند نه به عمل؛ آنکسانیکه تصور میکنند بهطورخلاصه که اگر عمل را حذف کنیم، از ایمان چیزی باقی میماند؛ اینها بایستی به این آیات و آیات دیگری که در تلاوت بعدی هست و دهها مورد دیگر در قرآن و سراسر قرآن با دقت بیندیشند تا ببینند، آن ایمانی ازنظر اسلام ارزش دارد که با عمل، با …
نقد تلاش چندقرنی برای القای بینیازی مسلمان از عمل
چرا تأکید میکنم روی این مسئله؟ برای خاطر اینکه سالیان درازی کار شده و بسی قرنها کار شده روی مغز مسلمانان، تا آنها را قانع کنند به اینکه عمل برای مسلمان بودن لازم نیست، تا به آنها بفهمانند که برای مؤمن بودن، یک دلِ پاک لازم است، نه یک عمل پاک. کمک کرده به این دستهای خائن و مزدور، راحتطلبیهای ما، سهلگراییهای ما، پرمدعاییهای ما، که مایلیم بهشت خدا، به یک کار کوچک به ما داده بشود. و کمک کرده است به این دریافتِ غلط، نادانیهای غیر مغرضان، غرضی هم نداشتند جز اینکه نادان بودند.
نقد القای دیرینهٔ اسلام منهای عمل و ایمان بدون عمل
بههرصورت سالیانی است، و سالیان دراز، روی مغزها دارند کار میکنند تا بگویند اسلامِ منهای عمل، ایمان بدون عمل، در دل محبت و ایمان و باور و نه در عمل، حرکت و تلاش و اثر، سالهاست به ما این را میخواهند بباورانند. و قرآن همچنان ندایش بلند و زنده و شاداب است که ﴿وَ ما اُولٰٓئِكَ بِالمُؤمِنينَ﴾[15]، آنکسانیکه این کارها را ندارند، (که تالوتش را یا امروز یا فردا خواهیم دید) مؤمن نیستند، ایمان ندارند. آن کسانی مؤمنند، آن کسانی با شمایند، آن کسانی مشمول لطف خدا و برادری و …
لزوم توأم بودن ایمان با تعهد و عمل
دو، سه مسئلهای که دربارۀ ایمان گفته شد، دو، سه مسئلۀ اساسی و مهم بود. از جمله این بود که ایمان باید آگاهانه باشد، نه کورکورانه. دیگر این بود که ایمان باید با تعهد و عمل توأم باشد، تعهدآفرین باشد و زایندۀ عمل و نه یک باور خشکوخالی در دل و در مغز. دیگر این بود که مؤمنِ متعهد، آنوقتی مؤمن است که ایمانش گاهگاهی نباشد، فرصتطلبانه نباشد، نفعطلبانه نباشد، بلکه همیشگی باشد، همهجایی باشد، همگانی باشد، همهجانبه باشد. اینها مسائلی است که در زمینۀ ایمان به آنها اشاره شد و لازم بود دانستن آنها.
گناه بزرگ اظهار عقیده بدون عمل به آن
… مشکل بود رویت را هم آنوَر کردی، یعنی من ندیدم، اما در همان حال تسبیح دست گرفتی، گفتی شهادت میدهم شما پیغمبرید، شهادت میدهم شما پیغمبرید، شهادت میدهم شما پیغمبرید، یک دورِ تسبیح هم گفتی، این فایدهای ندارد، هیچ نگو و بیا، بر زبان نیاور این ذکر را، عمل کن. ﴿يا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا لِمَ تَقولونَ ما لا تَفعَلونَ كَبُرَ مَقتاً عِندَ اللهِ اَن تَقولوا ما لا تَفعَلوَ﴾[6]؛ چرا آنی را که بر زبان میگویی معتقدم، عمل نمیکنی؟ وای بر من، حال خودم را دارم میگویم. بزرگگناهیست که انسان چیزی را به زبان بگوید، عقیدهای را اظهار کند، اما عمل نکند به آن. چرا من بگویم پیرو پیغمبر خدا هستم، درحالیکه پیرو ابیجهلم؟ چرا بگویم من دنبال اسلامم، درحالیکه دنبال شرکم؟ چرا بگویم علویام، درحالیکه معاویه و بوجهلیام؟
ایمان و عمل صالح مانع خسارت عمر انسان
… نقطهای گذاشته باشد که بتواند محاسبه کند آن را پیش خدای متعال و امیدی به آن داشته باشد، خب چه بهتر؛ امّا اگر چنانچه در این طومار طولانی، کاری که بتوان از آن در مقابل خدای متعال دفاع کرد -[چون] انسان را محاسبه میکنند دیگر- نداشته باشیم، زندگی خواهد شد خسارت؛ همان «اِنَّ الاِنسانَ لَفی خُسرٍ» اِلَّا الَّذینَ ءامَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحٰت؛[2] ایمان و عمل صالح؛ اگر این عمل صالح و این ایمان در این مجموعهای که از عمر ما گذشته است وجود داشته باشد، خب بله، خسارت نیست؛ به همان اندازه سود هست؛ [امّا] اگر خدای نکرده نباشد یا انسان وقتی محاسبه میکند، ببیند میتوان در آن خدشه کرد و مناقشه کرد، آنوقت کار انسان خیلی مشکل است؛ خیلی.
پیوند اعتقادات اساسی اسلام با عمل
اما اعتقاد در منطق اسلام باید منشأ عمل باشد، چون ما در محدودهی اعتقادات اساسی اسلام، اعتقادی که به عمل ارتباط نداشته باشد نداریم و توحید، اعتقاد به وجود و وحدانیت خدا، منشأ مجموعهای از قالبهای زندگی است و آخرت هم همینطور است. زندگی برای کسی که اعتقاد دارد مرگ آخرین مرحلهی حیات اوست با هدف و با کیفیت و روحیه خاصی است و برای کسی کهمعتقد است مرگ پایان بخشی از زندگی است با هدف و جهت و روحیه دیگری است. فرق میکند که انسان فردائی و ماورائی پس از پایان این ساعت برای خودش معتقد باشد یا …
مطالبهٔ عمل از شیعیان و تبعیت عمل از اعتقاد
… ما شیعیان شما هستیم ـ کمااینکه به خود امیرالمؤمنین هم طبق یک روایتی، کسانی آمدند گفتند ـ ائمه در جواب اینها استنکار[10] میکردند: شما کجایتان به دوستان ما و پیروان ما شبیه است؟ این خصلت را دارید؟ این خصوصیت را دارید؟ این رفتار را دارید؟ این گفتار را دارید؟ یعنی از ما مطالبۀ عمل میکنند؛ عمل هم تابع اعتقاد است. (78/10/10)
بهشت از آنِ فرمانبران بهعنوان تز اسلامی و شیعی
… خضوع و خشوع و گریه و عبادت و دعا درمقابل پروردگار، برای جلا دادن روح، برای هرچه بیشتر مصمم شدن، برای هرچه بیشتر به خدا متکی شدن و نه برای تخدیر؛[12] ضمن اینکه این تز را تقویت میکند، این اشتباه را هم از ذهن این شیعۀ عامی بیرون میآورد، میگوید تو چه میگویی؟ «دَعْ عَنّي حَديثَ اَبي وَ اُمّي وَ جَدّي»[13] بینداز دور صحبت پدر و مادر و جد را، که تو فرزند فلانی، «اَلجَنَّةُ لِلمُطیعین» بهشت از آنِ فرمانبران است. این تِز اسلامی و تِز شیعی است در زمینۀ ایمان و عمل.
پیدایش و ترویج اندیشهٔ ایمان بدون عمل اندکی پس از پیامبر
از بعدِ پیغمبر، بعد از مدت زمان کوتاهی این فکر بهوجود آمد و ترویج شد. معاویةبنابیسفیان خیلی جالب است. از معاویه دیگر بیدینتر کسی را سراغ داری؟ از معاویه بدتر کسی را سراغ داری؟ دیگر بدتر از اینها چه کسی را در آن تاریخ و در صدر تاریخ اسلامی میشود سراغ گرفت؟ یک روز دیدند که معاویه وصیت میکند به نزدیکانش که بله، من که …
نماز و زکات و اعتصام به خدا تکالیف همراه ایمان
﴿لِيَكونَ الرَّسولُ شَهيداً عَلَيكُم﴾ تا پیامبر بر شما گواه و مراقب و دیدبان باشد، ﴿وَ تَكونوا شُهَدآءَ عَلَى النّاسِ﴾ و شما بر مردمان و بر بشریت و بر خلقها و تودهها مراقب و نگهبان و دیدبان. حالا که اینجور است، حالا که مسئولیت شما سنگین است، حالا که شما ازطرف پروردگار به مأموریتی دشوار دارید گسیل میشوید، ﴿فَاَقيمُوا الصَّلاةَ﴾ پس بهپا دارید نماز را. بازهم تکلیف، بازهم تعهد، ایمانِ خشک و خالی؟! ﴿فَاَقيمُوا الصَّلاةَ﴾ بهپا دارید نماز را، ﴿وَ آتُوا الزَّكاةَ﴾ و بدهید زکات را. (﴿اقَيموُا الصلَّاة﴾َ را در یکی از روزهای گذشته معنا کردم) ﴿وَ اعتَصِموا بِاللهِ﴾ و متوسل شوید به خدا و آیین خدایی، پناهنده باشید به خدا، متکی باشید به خدا، از هیچکس دیگر، از هیچ قدرت دیگر نهراسید. آنوقتیکه راهها بر شما فرو بسته مانْد، از لطف و مدد و یاوری خدا مأیوس نگردید. ﴿هُوَ مَولاكُم﴾ خدا سرپرست و نگهبان و همجبهۀ شماست. (معنی مولی، والیت و ازاینگونه تعبیرات را انشاءالله در یک بحث مفصل و مستقلی باید بیان کنم. ﴿اللهَ ُ ولَيِ اُّلذَّين …
نمایان شدن راه برای کسی که با ایمان حرکت کند
… ﴿يَهديهِم رَبُّهُم بِايماِهنِم﴾ پروردگارشان، به سبب ایمانشان آنها را هدایت خواهد کرد. خودِ ایمان موجب میشود که آنها راه پیدا کنند. به چه راه پیدا کنند؟ هم به هدف، هم به راهها به وسیلهها. بعضی میگویند آقا، ما چگونه میتوانیم به آن سرمنزل مقصود برسیم؟ وقتی میکاوی این حرف را، میبینی ایمانِ به قدمِ اول در دلش نیست؛ اگر ایمان باشد، عمل همراهش نیست. اگر عمل بکند، روشنی و هدایت نصیبش خواهد شد، قدم دوم را هم پیدا خواهد کرد. خودْ راه بگویدت که چون باید رفت.[11] وقتی انسان ایمانِ به هدف و راه آورد و دنبال این ایمان حرکت کرد، راه خودبهخود، خود را نشان میدهد. ﴿يَهديهِم رَبُّهُم بِايماِهنِم﴾ بهوسیلۀ ایمان، پروردگار آنها را هدایت خواهد کرد، راه را درمقابل اینها باز میکند.
تابع بودن عمل از اعتقاد
… کسانی آمدند و به خود امیرالمؤمنین هم این را گفتند - اما ائمّه بنابر این روایات، در جواب اینها استنکار میکردند: کجای شما به دوستان و پیروان ما شبیه است؟ شما این خصلت و این خصوصیت و این رفتار و این گفتار را دارید. به عبارت دیگر، اینها از ما مطالبه عمل میکنند؛ عمل هم تابع اعتقاد است. انسان باید به چیزی معتقد باشد.