رفتن به محتوای اصلی

ایمان

نام‌های دیگر: ایمان به خدا، ایمان، عزم و جهاد

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

باور قلبی به خدا و دین، شرایط و آثار آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

امروز مى‌بینید که دنیا در چه وضعى است؛ امپراتورى‌ها چطور دارند تجزیه میشوند؛[6] ملّتها چطور دارند سر بلند میکنند؛ اسلام چگونه دارد سیطره‌ى معنوى خودش را بر دلها آشکار میکند. پس ما باید درس بگیریم. هرجا هستیم، هر کار داریم، باید اوّل، نیّتمان کسب رضاى الهى باشد؛ اساسى‌ترین بخش قضیّه همین است. خدا را باید خشنود کرد با عمل صالح. عمل و صلاح، با هم. ما صلاح بدون عمل نداریم. در قرآن بعد از ایمان، عمل صالح است. اگرچه ایمان هم طبق بعضى از روایات، عمل است: اَلایمانُ هُوَ العَمَل؛ عملِ جوانحى است، عمل قلبى است؛ اراده‌اى است که انسان بر قلب خود و بر روح خود حاکم میکند و اراده ‌کردن گاهى، شاید هم همیشه، مشکل‌تر و سنگین‌تر است از عمل کردن به جوارح و به جسم؛ مشکل قضیّه‌ى ما گاهى آنجا است. عمل باشد و در خطّ صلاح باشد؛ و معیار و فارق صلاح و فساد این است که ما آن کار را براى رضاى خدا انجام میدهیم یا نه. بدیهى است که وقتى انسان میخواهد کارى را براى رضاى خدا انجام بدهد، وقتى این احساس از ما متمشّى[7] میشود که بررسى کرده باشیم و حُسن عمل را و مطلوبیّت عمل را فهمیده باشیم، بعد آن را براى رضاى خدا انجام بدهیم. پس در بطن کسب رضاى خدا، آگاهى و هوشیارى و توجّه همه‌جانبه و تدبیر الهى مؤمن و مانند اینها هست.
باید از تجهیزات و جنگنده‌ها و دیگر وسایل موجود - حتّی یک تفنگ معمولی - نگهداری کنیم. تفریط و اسراف در سرمایه‌های ارتش، ممنوع و حرام شرعی است. هیچ کس حق ندارد این تفریط را بکند؛ همچنان که تفریط نیروهای انسانی نیز همین گونه است. شما حق ندارید عناصر کارآمد را معطّل بگذارید. کار شایسته و خوب باید از انسانهای کارآمد دریافت شود. باید این گردونه به طور دائم حرکت کند. این چیزها را در نظر داشته باشید و مهمتر این که به پشتیبان و تضمین کننده موفقّیت همه اینها که روح ایمان است، توجّه کنید. یک موجود بیایمان، اگر در حدّ اعلای تخصّص هم باشد، به درد بخور نیست؛ باید ایمان داشته باشد. ایمان آن جایی است که دل انسان احساس استقرار میکند. آدم بیایمان، دمدمی مزاج، مذبذب و غیر قابل اعتماد است. ایمان را در خود و در بخشهای زیر مسؤولیتتان تقویت کنید. از این توصیه‌هاست که دشمن ناکام میشود و میترسد.
ایمان هم یعنی این که انسان واقعاً مؤمنانه وارد میدان شود. سعی کنید ایمانتان را قوی کنید. الحمدللَّه همه شما دلهایتان پاک و صاف است و ایمانها در دلهایتان میدرخشد - انسان میتواند این را حس کند - در عین حال بکوشید آن را عمیق کنید، تا با هر حادثه‌ای متزلزل نشود. با مطالعات خوب، با استفاده از انسانهای والا و استادهای خوب، آن را تقویت کنید.

شاهدها (۵۰۲ پاراگراف)

ایمان و عمل به احکام اسلامی پایهٔ اقتدار امت اسلامی

… سرتاسر عالم انجام بگیرد، هیچ قدرتى در دنیا وجود ندارد که بتواند این تلاشها را دچار شکست بکند. تا حالا مسلمین ضعیف بودند؛ به‌خاطر تفرّقشان، به‌خاطر اینکه دشمن بین آنها فاصله انداخته است. این فاصله‌ها را [وقتى] که ما برطرف کردیم، قوّت اسلام به ما بر خواهد گشت. البتّه شکّى نیست که عمل به احکام اسلامى، تضمین حقیقى قدرت مسلمین است؛ پایه‌ی اقتدار امّت اسلامى، ایمان است. و همچنان که خداى متعال میفرماید: وَلا‌تَهِنوا وَلا‌تَحزَنوا وَاَنتُمُ الاَعلَونَ اِن کُنتُم مُؤمِنین،[2] ما در مقابل قدرت آمریکا و متّحدینش ایستادیم. خیال میکردند ما ضعیف هستیم، خیال میکردند که ما عقب‌نشینى خواهیم کرد، خیال میکردند که با همراه کردن قدرتهاى …

با خدا بودن شرط پیروزی و سربلندی ملت

… از ارتحال ملکوتى آن بزرگوار، خوب وفادارى نشان دادید؛ الان هم با مشتهاى پولادین خودتان خوب دارید توى دهن دشمن میزنید. اینها آن کارهایى است که عمل صالح ملّت ما به حساب می‌آید و خداى متعال براى اینها پاداش خواهد داد.فقط فراموش نکنیم که باید اینها را حفظ کنیم. یادمان نباید برود که دستگاه الهى، دستگاه بی‌حساب‌وکتابى نیست: با خدا باشیم تا پیروزى را همواره داشته باشیم؛ با خدا باشیم تا ملّت سربلند و آبرومندى در دنیا باشیم ‌-وَ اَنتُمُ الاَعلَونَ اِن کُنتُم مُؤمِنین-[10] که بحمدا‌لله‌ هستید و به فضل الهى همواره خواهید بود؛ ‌ان‌شاءالله‌.

ایمان و دین شیوه‌های ناشناخته برای دشمن و نقطهٔ قوت نیروهای اطلاعاتی

… یک ابزارى را تهیّه میکنند، یک‌جا یک نفوذی‌اى را وارد میکنند و یک کارى میکنند، پولى میدهند، از عوامل گوناگون مثل شهوات جنسى و پول و مانند اینها استفاده میکنند؛ اینها چیزهاى شناخته شده است، معمول است، منتها کیفیّت به‌کارگیری‌اش را با ابتکار انجام خواهند داد. شیوه‌هاى شما نه، شیوه‌هایى است براى آنها ناشناخته؛ شما از ایمانها استفاده میکنید، از دین استفاده میکنید، از تلاش بیشتر و زحمتِ بیشتر بر خودتان وارد کردن استفاده میکنید؛ اینها را آنها نمی‌شناسند؛ این نقطه‌ی قوّت شما است. این مال حملاتى است که شما خواهید کرد. امّا در حمله‌اى که او طرّاحى میکند و میخواهد حمله بکند که ابتکار عمل دست او است، شما حواستان باید کاملاً جمع باشد؛ عیناً مثل جبهه‌ی جنگ؛ وقتى دشمن میخواهد حمله بکند، ما بایستى در تمام طول جبهه بیدار باشیم چون نمیدانیم از …

شور و تلاش و وحدت و حضور در صحنه مظهر ایمان

برادران، خواهران، مردم عزیز از هر جا هستید! فقط مواظب باشید: این وحدت را، این شور و احساس را، این احساس تکلیف را حفظ کنید. اساس قضیّه این است. ببینید! قرآن هم خطاب به مسلمانها میگوید تا وقتى مؤمن هستید، اگر مؤمن باشید، نه بترسید از کسى و نه سست بشوید.[5] مظهر ایمان، همین شور و نشاط و تلاش و وحدت و حضور در صحنه است. دشمن هم از همین میترسد. تا وقتى این حضورِ قوى و پُرشور هست، ‌ان‌شاءالله‌ لطف خدا هم با ما است.من امیدوارم دعاى ولی‌عصر (ارواحنا فداه و عجّل ا‌لله‌ فرجه) و توجّهات روح ملکوتى امام عزیزمان همیشه با شما مردم باشد و شما را کمک کند و ما بتوانیم این راهى را که …

ابهت ملت به برکت ایمان و لزوم تقویت روزافزون آن

و ما این وحدت کلمه‌اى را که به برکت ایمان به اسلام و اعتقاد به خدا در میان اقشار مختلف مردم به وجود آمده، این را هم باید صنع[3] الهى بدانیم و از آن پاسدارى کنیم و آن را قدر بدانیم. و امروز ابّهت ملّت ایران به برکت همین ایمان است. حتّى دشمنان این ملّت هم قبول دارند و اعتراف میکنند که ملّت ایران یک ملّت شجاع و آزاده و نیرومند و تحمیل‌ناپذیر است. سعى کنیم این ایمان را در دلهایمان روزبه‌روز تقویت کنیم. بخصوص آن کسانى که معلّمان مردم و مبشّران به بشارتهاى الهى براى مردم هستند؛ علماى محترم، روحانیّون و وعّاظ و گویندگان و نویسندگان دینى و کسانى که مردم به چشم معلّم دین به آنها نگاه میکنند، در عمق بخشیدن به این ایمان بایستى ‌ان‌شاءالله‌ تلاش کنند. و برادران و …

ایمان و عمل ملت ایران و لزوم تداوم آن

منتها آن نکته‌اى که من به شما برادران و خواهران عزیز عرض میکنم، این است که دست حمایت الهى بی‌دلیل از ملّتى حمایت نمیکند. علّت اینکه خداى متعال لطفش را شامل حال این ملّت کرده و آنها را هدایت میکند چیست؟ همین ایمان و عملى است که شما دارید، ملّت ایران دارند. ایمان و عمل وقتی‌که در شخصى یا ملّتى به وجود آمد، خدا هم آنها را کمک خواهد کرد؛ و بحمدا‌لله‌ در ملّت ما هست، باز هم باید باشد و بنده مطمئنّم که در آینده هم خواهد بود.نکته‌ی دوّمى که مورد توجّه دوستان و دشمنان ما، هر دو، است ‌-یعنى دشمنان از آن ناراحتند و دوستان نسبت به آن خوشحالند- همین وحدت عمومى قشرها و طبقات مردم و عامّه‌ی مردم است. این یک‌جا قرار گرفتن عواطف و احساسات و اراده‌ی مردم، چیزِ بسیار باارزشى است. اینکه همه‌ی آحاد ملّت در سرتاسر کشور، احساسشان، ایمانشان، محبّتشان، شعارشان یک چیز واحد است و چیزهاى کوچک، آنها را از هم جدا نمیکند، چیز بسیار باارزشى است؛ این را باید حفظ کرد.

ایمان به کار و هدف و خلوص نیت، عامل اصلی کار و پیشرفت خوب

… به ارزشهاى اخلاقى، شما را کارایى بیشترى میبخشد و نقصهاى دیگر را جبران میکند؛ قدر این را بدانید. و هرچه دستگاه اطّلاعاتى باتقواتر، و نسبت به حدود اسلامى و الهى پابندتر باشد، تصوّر میکنم کارایى آن بیشتر خواهد بود، زیرا از کمک الهى بیشتر بهره‌مند خواهد شد؛ وانگهى عامل اصلى براى کارِ خوب و پیشرفتِ خوب، عبارت است از ایمان به کار و ایمان به هدف و خالص کردن نیّت براى آن هدف.

تأثیر فراوان ایمان قلبی در حرکت‌های سازنده برخلاف تبلیغات غربی

… جمله‌ی کوتاه هم به برادران عزیز عقیدتى _ سیاسى عرض بکنم؛ حرفى است تکرارى، امّا لازم. نقش شما برادران عزیزِ عقیدتى _ سیاسى در رساندن ارتش به آن نقطه‌ی مطلوب ‌-نمیگویم خوب؛ آنچه در حدّ بالاى خوب بودن است، همان که آدم میخواهد و مطلوب است- نقش بسیار مؤثّرى است؛ زیرا که ایمان قلبى و دینى، تأثیر بسیار فراوانى در حرکتهاى سازنده دارد؛ درست برعکس آنچه سالهاى سال، تبلیغات غربى و استکبارى تبلیغ کرده بود که دین را مایه‌ی تخدیر[11] و چرت زدن و یک گوشه‌اى خزیدن و از دنیا قهر کردن معرّفى کرده بود. مظهر آن، امام بود؛ امام یک دَیّن[12] واقعى و متدیّن واقعى بود؛ ببینید با دنیا و با سیاست و با حوادث و با سازندگى چگونه برخورد میکرد. اثر دین این است. آنهایى که میگفتند دین تریاک ملّتها است و افیون ملّتها است،[13] آنها دین را نشناخته بودند؛ شاید هم سوءنیّتى …

ایمان به خدا و تسلیم در برابر امر الهی چراغ هدایت بشر

… گنجینه‌های استعداد - که در نهاد اوست - خود را و جهان را که برای او آفریده شده به زیباترین وجهی بسازد و بیاراید، و با دو بال علم و ایمان به عروج معنوی و مادی نائل آید، و میتواند با تضییع یا به انحراف کشاندن این استعدادها جهنمی از ظلم و فساد در جهان بیافریند. چراغ هدایت بشر ایمان او به خدا و تسلیم او در برابر امر و نهی الهی است. دنیا کشتزار آخرت است، و مرگ نه پایان زندگی که دروازه‌ی ابدیت و سرآغاز نشئه‌ای جدید. در اندیشه‌ی الهی اسلام افراد بشر، برادران و خواهران یکدیگر و همه بندگان خدایند.

نیروی ایمان و خدا و انسان، نیرویی فناناپذیر

ای برادران و خواهران عزیز من! ای ملت عزیز ایران! مبارک باد بر شما این روز، مبارک باد بر شما این جهاد، مبارک باد بر ما ان‌شاءالله جهاد و شهادت؛ و مبارک باد بر این ملت پیروزی بزرگ و فتح مبین بر همه‌ی قدرتهای مهاجم. نیروی ما، نیروی ایمان و نیروی خدا و نیروی انسان است، این نیرویی فناناپذیر است. «فاتقوا الله ایها المؤمنون و المؤمنات و کونوا مع الصادقین» خدایا رحمت و درودت را بر همه‌ی شهیدان ما مخصوصاً شهیدان حوادث این چند روز و کشته‌شدگان به دست اشقیای صدامی و صبر و رحمتت را بر خانواده‌ی آن شهیدان مبذول بفرما.

آسان شدن مشکلات و امکان معجزه با عزم ناشی از ایمان

… اختیار غاصبان ضدّبشر است، باید آزاد بشود بیت‌المقدّس. سرزمین فلسطین باید آزاد بشود، باید به مردم خودش برگردد، نگویند شما چطور میتوانید از روى نقشه‌ى جغرافیا یک کشور را بردارید، نگویند چگونه میتوان یک دولتى را که سى سال است مورد حمایت ابرقدرتهاست از بین برد؛ اراده‌ى انسانها و عزم ناشى از ایمان، همه‌ى مشکلها را آسان میکند، همه‌ى معجزه‌ها را امکان‌پذیر میکند، شما دیدید ملّت ایران با دادن ده‌ها هزار شهید، با پذیرش مجروحها، مجروحین انقلاب ما اینجا به‌عنوان نمونه و مسطوره مقابل چشم شما و مقابل چشم مهمانهایى هستند که براى روز قدس آمدند. ملّت ایران صدهزار مجروحِ این‌جورى داده، ملّت ایران هفتاد هزار شهید داده، ملّت ایران باز هم آماده است که شهید و مجروح بدهد. ملّت ایران براى خاطر خدا و براى اقامه‌ى نام خدا و براى احیاء اسلام، براى اقامه‌ى یک دولت بزرگ اسلامى، یک قدرت عظیم اسلامى -که بینى …

کافی نبودن ایمان بدون ولایت

… تشکّل ولائی است، تشکّل حزبی؛ که اصلاً تعبیر ولایت در قرآن ــ ولایت به معنای همبستگی و پیچیدگی دو فرد، دو کس، دو چیز با هم است ــ آن طوری که آیات ولایت را انسان مورد ملاحظه قرار میدهد، گویا ناظر به همین پیوستگی حزبی میان مسلمانها و پیروان و وابستگان نبی است. ما لَکُم مِن وَلایَتِهِم مِن شَیءٍ حَتّیّْ یُهاجِروا؛[14] تا هجرت نکنند، با شما دارای ولایت نیستند و ولایت ندارند. ایمان آورده امّا ایمانِ تنها کافی نیست، ایمانِ با ولایت لازم است. و ولایت یعنی پیوستن به جمع نبی، به جبهه‌ی نبی، به صف نبی؛ که البتّه پیوستن به هر جبهه‌ای، به هر صفی، به هر جمعی یک لوازمی دارد و التزام به شیء قهراً التزام به لوازمش هم هست؛ ولایت هم یعنی این.

عقب زدن دشمن با ایمان قاطع با وجود کمبود تجهیزات

… خشک و تفتیده برسد؛ این فکرِ بالاتر است. اگر قرار است که اسلام به پیروزی واقعی خود برسد و اگر قرار است که گردونۀ باابهت اسلام به‌سوی مناطق مستضعف‌نشین روانه بشود و اگر قرار است که کاخ‌های ظلم و ستم یکی پس از دیگری سرنگون بشود، این باید از جایی شروع بشود. مسلمانِ بااخلاصِ صمیمی صدر اسلام نمی‌داند از کجا باید شروع بشود، خدا به او یاد می‌دهد، خدا برای او پیش می‌آورد، خدا او را که برای مصادرۀ اموال قریش بیرون آمده است به یک جنگ ناخواسته می‌کشاند تا در آن جنگ ناخواسته با کمبود تجهیزات اما با ایمانِ قاطع، یک‌روزه دشمن را عقب بزند، راه را برای سَیلان[32]، برای جریان، برای پیشرفت و نفوذ باز کند، راه را برای تحکیم قدرت حق باز کند، به دشمن بفهماند که آری، اسلام هست، انقلاب اسلامی یک چیز جدی است و حکومت اسلامی یک واقعیت ستبر و سهمگین است، باید آن را به‌حساب بیاورید، باید آن را جدی فرض کنید. «لِیُحِقَّ الحَقَّ وَ یُبطِلَ الباطِلَ» شما را ای مسلمانان به‌طوری ناخواسته درمقابل انبوه لشکر جرّار[33] دشمن قرار دادیم تا ضربه‌شست‌تان را به آنها بچشانید تا قدرت الهی را به رخ آنها بکِشید. (1359/7/11)

ناتوانی دشمن خارجی در نابود کردن ایمان

… اِلَیٰ یَومِ یَلقَونَهُ بِما اَخلَفُوا اللهَ ما وَعَدوهُ وَ بِما کانوا یَکذِبوَ»[47]؛ چون خلف وعدۀ با خدا کردند، نفاق در دلشان به‌وجود آمد. خطر بزرگ برای جامعۀ اسلامی این است؛ هرجا هم که شما در تاریخ نگاه کنید جامعۀ اسلامی منحرف شده، از اینجا منحرف شده. دشمن خارجی ممکن است بیاید، سرکوب بکند، شکست بدهد، تارومار بکند؛ اما نمی‌تواند نابود بکند، بالاخره ایمان می‌ماند؛ یک جایی سر بلند می‌کند و سبز می‌شود. اما آنجایی که این لشکرِ دشمن درونی به انسان حمله کرد، درون انسان را تهی کرد و خالی کرد، آنجا راه منحرف خواهد شد. هرجا انحراف هست، منشأش این است. پیغمبر با این‌هم مبارزه کرد. این‌هم دشمن پنجم بود.

بی‌ایمانی و اختلال اعتقادی شدید عامهٔ مردم در آن دوران

… از زمان پیغمبر ـ در دوران بیست سال بعد از سال چهل هجری به این طرف ـ مهجور شد، مردم از لحاظ اعتقاد و مایه‌های ایمانی، به‌شدت پوچ و توخالی شده بودند. وقتی انسان زندگی مردمِ آن دوران را زیر ذره‌بین می‌گذارد، در تواریخ و روایات گوناگونی که هست این واضح می‌شود. البته علما و قُرّاء و محدثین بودند، که حالا دربارۀ آنها هم عرض خواهم کرد، لکن عامۀ مردم دچار یک بی‌ایمانی و ضعف و اختلالِ اعتقادیِ شدید شده بودند. کار به جایی رسیده بود که حتی بعضی از ایادی دستگاه خلافت، نبوت را زیر سوال می‌بردند! در کتاب‌ها دارد که خالد‌بن‌عبدالله‌قَسری، که یکی از دست‌نشاندگان بسیار پست و دَنیّ بنی‌امیه بود، «کانَ یُفَضِّلُ الخِلافَةَ عَلَی النُّبُوَّةِ» می‌گفت: خلافت از نبوت بالاتر …

ایمان به اسلام در آغاز به‌معنای مبارزه با قدرت‌های ظالم

این پیشتازی در شناخت حقیقت، اولین جلوۀ این وجود مقدس است در باب ایمان به خدا و ایمان به اسلام. (83/6/9) ایمان به پیغمبر در آن‌وقتی‌که در زیر آسمان غیر از او و خدیجۀ کبری هیچ‌کس به این دعوت و این مکتب ایمان و عقیده نداشت. ایمان به مکتبی که قبول آن به‌معنای اعلان جنگ با همۀ قدرت‌های ظالم در آن روزگار بود، و به‌معنای مبارزه با نظام اجتماعی حاکم بر جامعۀ قبایلی مکه و جزیرةالعرب بود. جرئت زیادی می‌خواست که انسان بر روی همۀ آرزوها، خواهش‌ها، راحتی‌ها، و رفاه‌های زندگی خود پا بگذارد، این دعوت را، این راه را، این مبارزه را قبول کند. و امیرالمؤمنین این دعوت را قبول کرد و پای آن ایستاد و همۀ مشکلاتی را که در این راه وجود داشت، به جان خرید. …

قرار گرفتن ایمان‌های محکم در جهت خلاف در نبود آگاهی و تحلیل درست

… بیاورم، این است که تحلیل سیاسی ضعیف بود. البته در درجۀ بعد، عوامل دیگری هم بود، اما مهم‌ترین مسئله این بود؛ واِلّ خیلی از مردم هنوز مؤمن بودند، اما مؤمنانه در پای هودج[1] امّ‌المؤمنین درمقابل علی علیه‌السلام جنگیدند و کشته شدند! بنابراین تحلیل غلط بود. (70/6/27) اگر تحلیل صحیح نباشد، مشکلات به‌وجود خواهد آمد و حتی ایمان‌های محکم هم، به سبب نبودن آگاهی و روشن‌بینی و تحلیلِ درست از وقایع، ممکن است در جهت خلاف قرار گیرد. همان‌طورکه در قضیۀ خوارج، اتفاق افتاد. (71/6/26)

تسلیم قلبی مؤمن واقعی در برابر حکم پیامبر

… وَ الرَّسولَ لَعَلَّكُم تُرحَموَ﴾ اطاعت کنید خدا را و رسول را، پیامبر را، شاید مورد رحمت قرار بگیرید. یعنی چه اطاعت کنید خدا را؟ اطاعت خدا به چیست؟ به اینکه تمام تکالیف و حجت‌های الهی را بر دوشمان حمل کنیم؛ آنچه را که بر عهدۀ ما نهاده شده است، انجام بدهیم. به‌قول آیۀ شریفۀ قرآن می‌فرماید: مؤمنین آن‌کسانی هستند که وقتی میان آنان مشاجره‌ای به وقوع می‌پیوندد، به تو ای پیامبر رجوع می‌کنند، مراجعه می‌کنند و چون تو حکمی صادر کردی، ﴿ثُمَّ لا يَجِدوا في اَنفُسِهِم حَرَجاً مِمّا قَضَيَ﴾[8] دستوری که تو صادر کردی، کمترین غبار کدورتی هم بر روح آنها و دل آنها بر جای نمی‌گذارد، ﴿وَ يُسَلِّموا تَسليماً﴾ تسلیم فرمان تواَند. مؤمن واقعی این‌جور است. اگر این‌جور بود یک ملتی، یک امتی، اگر یک عده جمعیت به این صورت تحت فرمان خدا قرار گرفتند، آن‌وقت است که رحمت پروردگار و لطف بی‌نهایت او شامل حال آنان خواهد شد، آن‌وقت است که یک امت به آقایی می‌رسد، آن‌وقت است که یک ملت به رشد انسانی می‌رسد، آن‌وقت است که …

دو گونه بودن ایمان و معرفی گونهٔ مقلدانه و متعصبانه

مطلب دوم (که با «2» مشخص کردیم در این ورقه‌ها)[16] این است که ایمان دوجور است. یک‌جور ایمان مقلّدانه، متعصبانه؛ چون پدران و بزرگ‌تران باور کرده بودند، ما هم باور کردیم؛ چون در کتاب ما، در حوزۀ دین ما، این‌جور می‌گویند، ما هم این‌جور می‌گوییم، ولو تو دلیل بیاوری، بیخود آوردی، حرف تو را قبول نمی‌کنیم. این‌هم یک نوع ایمان است، اما ایمانی‌ست یا از روی تقلید یا از روی تعصب، …

رویارویی با سیل ایمان‌برانداز بدون ایمانی مستحکم

… فکر و ایمان و عقیده وجود نداشت. آن‌روز هنوز دست‌های دشمن، آن انگشت‌های خائن، در داخل پیکر جامعۀ ما آن‌چنان راه نیافته بودند. هنوز نقشه‌ها به این نتیجه نرسیده بود که باید ایمان مذهبی اصیل مردم را از آنها گرفت تا بتوان هر بلایی سرشان آورد، اینها بَعد شد. این نسل ماقبلِ جوان، این نسلی که امروز جوان نیست و جوانِ دیروز است، امروز در معرض یک سیل بنیان‌کن ایمان و عقیده قرار دارد و درمقابل این سیل، یک ایمان مستحکمی هم اقلاً ندارد. خوشا به حال آن‌کسانی‌که ایمان خود را از روی آگاهی، از روی درک، از روی شعور، از روی فهم انتخاب می‌کنند. سیل می‌آید درخت‌های تناور را می‌برد، اما آن گیاهی که اگرچه باریک و نازک و لطیف است، اما دو برابر خود، ریشه‌اش زیرِ زمین است، او همچنان سالم می‌ماند، او …

ناماندگاری ایمانِ محتاج انزوا و لزوم ایمانِ پایدار در سختی

به‌هر‌صورت، این یک حقیقت و یک نکتۀ مسلّم است در اسلام؛ برادران! ایمانِ ارزشمند، ایمان آگاهانه است، ایمانِ توأم با درک و شعور است، ایمانی‌ست که از روی بصیرت، با چشم باز، بدون ترسِ از اشکال، به‌وجود آمده باشد. آن ایمانی که فلان مرد مسلمان دارد، برای نگه‌داشتنش باید بگوییم روزنامه نخواند، فلان کتاب را نخواند، در کوچه‌بازار راه نرود، با فلان‌کس حرف نزند، سرما و گرما نخورد، آفتاب و مهتاب نبیند، تا بماند؛ این ایمان متأسفانه نخواهد ماند. ایمانی لازم است که آن‌چنان آگاهانه انتخاب شده باشد که در سخت‌ترین شرایط هم آن ایمان از او گرفته نشود. ﴿اِلّا مَن اُكرِهَ وَ قَلبُهُ مُطمَئِنٌّ بِالايمانِ﴾[17]، دربارۀ عمّار یاسر، آیۀ قرآن می‌گوید: اگر در زیر شکنجه، برای خاطر آنکه دشمن را از خود لحظه‌ای منصرف کنی، یک جمله گفتی، بگو، ایمانِ تو ایمانی نیست که با شکنجه از قلبت زائل بشود. آن ایمانی که …

تعهد به بندهٔ خدا ساختن همگان و پیروی از راه پیامبر

آن‌کسی‌که مؤمن است و می‌خواهد مؤمن بماند و از ثمرات مؤمن بودن بهره ببرد، درمقابل همۀ احکام خدا باید احساس تعهد کند و در همه‌جا باید احساس تعهد کند. آن‌کسی‌که معتقد است ایمان به خدا و ایمان به رسالت تعهدی می‌آورد، آن تعهد این است که همگان، باید بندۀ خدا بشوند و من تا آنجا که می‌توانم همه را باید بندۀ خدا بسازم. ایمان به پیغمبر و شهادت به اینکه من مُقِرّ[2] به رسالت پیامبرم، این تعهد را می‌آورد که دنبال پیامبر و در راه او حرکت بکنم. اگر من به‌این‌معنا مُقِرّ و معترفم، اگر این تعهد را قبول دارم، دیگر معنا ندارد که آن‌وقتی‌که مواجه می‌شوم با یک پدیدۀ کوچک که بر خلاف مشی پیامبری است، برخلاف راه پیامبر خداست، درمقابل آن رگ‌های گردنم را آن‌چنان پر کنم، مشت‌هایم را آن‌چنان گره کنم، واقعاً …

نفی امکان تفکیک میان فرمان‌های دین که از یک مبدأ است

… و اسیر می‌گرفتند و می‌فروختند و پولش را می‌خوردند. قرآن در مقام توبیخ بنی‌اسرائیل می‌فرماید: ﴿اَفَتُؤمِنونَ بِبَعضِ الكِتابِ وَ تَكفُرونَ بِبَعضٍ﴾[4] به بعضی از دین ایمان دارید، به آنجاهای بی‌دردسرِ راحتش مؤمنید و متعهد، به بعضی دیگر از دین بی‌ایمانید؟ بی‌عقیده‌اید؟ مگر می‌شود این‌جور چیزی؟ مگر می‌توان تفکیک قائل شد میان دو سخن و دو فرمان که هر دو از یک مبدأ و یک نقطه سرچشمه گرفته است.

مؤمن نبودن کسانی که دین را جایی که پای منافعشان است نمی‌خواهند

… و نهی‌ازمنکر را باز می‌کنید، حدیث اولش این است. اشاره می‌کند به همین‌جور مردمی‌، اینها کسانی هستند که به نماز و روزه که بی‌دردسر و کم‌مایه هست رو می‌آورند، به امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر که پردردسر و به ظاهر پرضرر است اقبالی ندارند، اعتنایی نمی‌کنند. اینجا امام علیه‌السلام دیگر نمی‌گوید اینها مؤمنند یا مؤمن نیستند، نمی‌گوید فاسقند یا منافقند، اما آیۀ قرآن اینجا صریح می‌گوید، آن‌کسانی‌که آنجا که پای منافعشان در میان است، دین را نمی‌خواهند، اینها مؤمن نیستند.

علت ظاهر نشدن آثار و بشارت‌های ایمان در ایمان ما

… نه برای این ایمان. اگر گفتند مؤمنین پیروزند، آن‌چنان مؤمنینی را گفته‌اند و پیروزند قطعاً! اگر گفتند دست خدا همراه مؤمنان است؛ یعنی همراه آن‌چنان مؤمنانی است. اگر گفته‌اند طبیعت با مؤمن همکاری و همراهی می‌کند، به آن‌جور مؤمنی گفته‌اند، نه با مثل من و شما. پس ما کمترین فایده‌ای که از این بحث می‌بریم، این است که اگر دیدیم ایمان ما دارای آثار و خواص و بشارت‌های ایمانی نیست، بشارت‌هایی که قرآن و خدا برای مؤمنین دادند، تعجب نمی‌کنیم؛ چون می‌فهمیم که آن ایمانی که آن همه نوید‌ها برایش داده شده، اینها نیست.

تعهد متقابل خدا در برابر ایمان و تعهد مؤمن

… است که حالا برای اینکه ما ارزش ایمان را و نتیجۀ ایمان را بدانیم، لازم است از مژده‌ها و نویدهایی که خدا به مؤمنین داده است، آگاهی پیدا کنیم، ببینیم خدای متعال برای مؤمن، درمقابل ایمانش و درمقابل عمل شایسته‌اش و انجام تعهداتش، متقابلاً چه چیزی را تعهد می‌کند. انسانی که عادت به داد‌و‌ستد کرده است، با مبادله زندگی را گذرانیده است، دوست دارد ببیند مبادلۀ او با خدا، به چه صورت است. او ایمان می‌آورد و بر اثر آن ایمان متعهد می‌شود، متقابلاً دوست دارد بداند خدا چه تعهدی درمقابل او بر عهده می‌گیرد، چه مژده‌ای و چه نویدی به او می‌دهد. این یک مسئله‌ای است که ازنظر مؤمن و ازنظر کسی که می‌خواهد در وادی ایمان، ثابت‌قدم و راسخ و استوار باشد، موضوع جالب، شیرین، خواستنی و دوست‌داشتنی‌ست، امیدبخش به مؤمن است.

افزایش ایمان مؤمنان با نزول آیات قرآن

در چندین آیۀ دیگر قرآن هم به این مطلب اشاره هست. یک جا در یک آیه‌ای ـ که اینجا ننوشتیم ـ می‌فرماید که وقتی سوره‌ای، آیه‌ای نازل بشود، کفار و مخالفان و منافقان و بددل‌ها و مریض‌دل‌ها می‌گویند: ﴿اَيُّكُم زادَتهُ هذِهِ ايماناً﴾[12] چه کسی از این آیه، ایمانش زیادتر می‌شود؟ بعد قرآن در جواب می‌گوید که بگو آن‌کسانی‌که مؤمن هستند، آن‌کسانی‌که گرویده‌اند به راستی، با این آیه و نشانه، ایمانشان بیشتر می‌شود. خودِ همان ایمان قلبیِ اینهاست که موجب می‌شود از این مایۀ هدایت، هدایت بگیرند. (این پرانتزهایی که ما باز کردیم، به‌صورت توضیح داخل آن چیزی نوشتیم، اینها را دقت کنید.)

شرط برتری مؤمنان بر دشمنانشان

(یکی از حضار: ﴿وَ اَنتُمُ الاَعلَونَ اِن كُنتُم مُؤمِنينَ﴾[1]) خیلی خب، این یک آیه‌اش بود، ﴿وَ لا تَهِنوا وَ لا تَحزَنوا وَ اَنتُمُ الاَعلَونَ اِن كُنتُم مُؤمِنينَ﴾، بله، این یک آیه است؛ که اگر چنانچه شما مؤمن باشید؛ برترید، دستِ بالاتر، دستِ نیرومندتر در اختیار شماست نسبت به دشمنانتان. آیه‌های متعدد دیگری هست که وعده می‌دهد و مژده می‌دهد به مؤمنین که بر دشمنان و صفوف مخالف خودشان اساساً غلبۀ قاطع پیدا می‌کنند. ﴿كَتَبَ اللهُ لَاَغلِبَنَّ اَنا وَ رُسُل﴾[2]، ﴿وَ اِنَّ جُندَنا لَهُمُ الغالِبونَ﴾[3]. از‌این‌قبیل آیات فراوان است. اینها را در نظر …

جاذبهٔ ایمان که همهٔ جاذبه‌های دیگر را هیچ و پوچ می‌نماید

… النَّفسُ المُطمَئِنَّةُ اِرجِعي اِلىٰ رَبِّكِ راضِيَةً مَرضِيَّةً﴾ ١[8]. آن‌کسی می‌تواند راه خدا را تا آخر بپیماید، به سرمنزل و هدف منظور و مقصود نائل آید، که مطمئن باشد حالت اطمینان و سکون در او باشد. اطمینان به این معناست؛ یعنی جاذبه‌ای او را بکشاند. جاذبه ایمان، جاذبه علاقه به خدا، جاذبه علاقۀ به هدف، آن‌چنان او را مجذوب کند و به‌سوی خود بکشاند که همۀ جاذبه‌های دیگر برای او هیچ‌و‌پوچ و مسخره بیایند، هیچ‌و‌پوچ و مسخره. معنی ندارد که زمینِ با این عظمت که جاذبه‌اش هر جسمی را به‌طرف خود می‌کشد، این باشد؛ آن‌وقت فرض بفرمایید یک جسمی، یک کوهی ولو کوه هیمالیا، ولو بزرگ‌ترین کوه‌های عالم، او هم باز خودنمایی کند؛ یک سنگی را که شما پرت می‌کنید، کوه هیمالیا آن را به‌طرف خودش بکشد، …

لزوم آگاهانه بودن ایمان و همراهی آن با تعهد

به‌طور خلاصه، سخن ما این است که آیات توحیدی را در قرآن جدا کنیم، اینجا برای شما ترجمه کنیم و شما خودتان استنباط کنید که توحید ازنظر قرآن، اولاً یعنی چه؟ ثانیاً به‌معنای چه تعهدی و چه عملی در زندگی‌ست. و البته فراموش نکردید و نکنید بحث‌های قبلی را، که گفتیم باید ایمان به هر فکری و به هر اصلی از افکار و اصول دینی، اولاً آگاهانه باشد، از رویِ فهم و شعور و آگاهی باشد، نه کورکورانه؛ ثانیاً ایمان همراه باشد با تعهد. آنچه که ما باید به آن ایمان پیدا بکنیم، حتماً آن چیزی است که در زندگی ما، در عمل ما، چه عمل فردی و چه عمل اجتماعی، چه مربوط به شخص خود، چه مربوط به جامعۀ خود، چه مربوط به بشریت و چه مربوط به آیندۀ تاریخ، حتماً یک تعهدی را بر دوش ما می‌گذارد. با این مقدمه، وقتی ما وارد بحث توحید می‌شویم، قهراً این بحث برای ما یک بحث تعهدآور است، و توحید را ما آن‌چنانی بررسی می‌کنیم که اولاً آگاهانه به توحید برسیم، ثانیاً ببینیم تعهداتی که توحید بر دوش ما می‌گذارد، چیست. آیا توحید فقط یک فهمیدن بی‌مسئولیت و بی‌تعهد …