مواد صلحنامه مفصّل است، اما اجمالاً در صلحنامه، امام حسن تصریح میکند که تو امیرالمؤمنین اسمت نیست، «امیرالمؤمنین» لقب مخصوص خلیفه است، خلیفۀ پیغمبر. که مسلمین به خلیفۀ پیغمبر از زمان عُمَر، امیرالمؤمنین میگفتند، و از نظر شیعه امیرالمؤمنین، مخصوص علیبنابیطالب است، به امام حسن هم امیرالمؤمنین نمیگویند. به تو امیرالمؤمنین نمیگوییم؛ یعنی تو خلیفۀ رسمی از نظر ما نیستی. ..تصریح میکند که حق نداری به جان یکی از افراد شیعه تعرض کنی. تصریح میکند که حق نداری حکومت را موروثیِ خاندان خودت بکنی و کسی را بعد از خودت معیّن کنی. و تصریح میکند به اینکه بعد از تو حکومت از آنِ حسن است، و اگر او نبود، از آنِ حسین. و تا آنوقت البته زمینه آماده شده بود، فکر میکرد که زمینه آماده خواهد شد، بهحسب موازین ظاهری.امیرالمؤمنین (ع)شخص
نامهای دیگر: امام علی (ع)، علی بن ابیطالب (ع)
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
نخستین امام شیعیان و سیره، سخنان و حکومت او.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مراسم قرائت خطبه عقد ازدواج— ۱۳۵۶/۰۱/۱۱
سیر زمانی
از ۱۳۵۶ تا ۱۴۰۴۱۳۵۶۱۴۰۴
فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
شاهدها (۱۶ پاراگراف)
زندگی امیرالمؤمنین (ع) درس جاودانه برای همهٔ نسلهای بشر
وجود امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة والسّلام) از جهات متعدّد براى همهى نسلهاى بشر در شرایط گوناگون، یک درس جاودانه و فراموشنشدنى است؛ چه در عمل فردى و شخصى خود در مبارزهاش با نفْس، با شیطان، با انگیزههاى نفسانى و مادّى ــ که این جملات از زبان امیرالمؤمنین در فضاى آفرینش و فضاى زندگى انسان همچنان پُرطنین است که: یا دُنیا غُرّى غَیرى؛[2] اى جلوههاى دنیا، اى زیبایىهاى پُرجاذبه، اى هوسهایى …مجاهدت از نوجوانی در کنار پیامبر (ص) برای برپایی و حفظ نظام اسلامی
و باز در بُعد دیگر، در جهادش براى بر پا داشتن و به پا شدن خیمهى حق و عدالت؛ یعنى آن روزى که نبىّ اکرم (صلّى الله علیه و آله و سلّم) بار رسالت را بر دوش گرفت، از اوّلین ساعات، یک مبارز و مجاهد مؤمن و فداکار که هنوز در دوران نوجوانى بود، در کنار خود پیدا کرد و او على بود و تا آخرین ساعات عمر بابرکت پیغمبر، مجاهدت در راه بر پا داشتن نظام اسلامى و بعد حفظ کردن آن، لحظهاى امیرالمؤمنین را فارغ نگذاشت؛ چقدر مبارزه کرد، چقدر خطرها را به جان خرید. محو بود در راه مبارزه براى اقامهى حق و عدل؛ آن وقتى که هیچ کس در میدان نمیمانْد، او میمانْد؛ آن وقتى که هیچ کس به میدان قدم نمیگذاشت، او میگذاشت؛ آن وقتى که سختىها مثل کوههاى گران بر دوش مبارزین و مجاهدین فىسبیلالله سنگینى میکرد، قامت استوار او بود که به دیگران دلگرمى مىبخشید. براى او معناى …گشودن راه جنگ با اهل قبلهٔ طغیانگر به روایت امام صادق (ع)
در یک روایتی از امام صادق (علیه الصّلاة و السّلام) نقل شده که اگر امیرالمؤمنین با اهل قبله نمیجنگید، تکلیف اهل قبلهی بد و طغیانگر تا آخر معلوم نمیشد.[14] این علیّبنابیطالب بود که این راه را باز کرد و به همه نشان داد که چه کار باید کرد. بچّههای ما وقتی که وارد بعضی از سنگرهای جبههی مهاجم میشدند و آنها را اسیر میگرفتند، در سنگرهایشان مهر و تسبیح پیدا میکردند! بله، درست مثل کسانی که مقابل امیرالمؤمنین قرار داشتند و نماز هم میخواندند. [خب،] یک عدّهای به شبهه میافتادند. آن کسی که میرفت سراغ …مبارزه با طاغوتها و روحیهٔ استکباری درون و خضوع استثنایی برای پروردگار
… همین عبودیّت براى خدا و در راه خدا بود. شاید بشود نقطهى مقابل آن کبر را، آن علوّ و استعلاء در وجود انسان را، عبودیّت دانست؛ حالت بندگى در مقابل خدا، حالت خضوع در مقابل پروردگار و حالت عبودیّت محض که پذیرفتن احکام الهى و تسلیم در مقابل خدا را به همراه دارد. این، خصوصیّت اولیاى الهى است و وجود مقدّس امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) از همه کس بیشتر به این خصوصیّت آراسته بود و وجود آن بزرگوار از اوّل زندگى و از اوّل مبارزات آن بزرگوار در راه اسلام تا زمانى که پیغمبر خدا در جامعه حضور داشتند، و همچنین بعد از رحلت پیغمبر تا وقتى که حکومت و خلافت در اختیار آن بزرگوار قرار گرفت و همچنین در دوران خلافت و حکومت آن بزرگوار، در عین مبارزهى با طاغوتها و متکبّرین و مستکبرین صحنهى سیاست، با آن روحیهى استکبارى نیز که در درون انسانها هست، آن بزرگوار مبارزه میکرد. عمل شخصى او اینجور بود؛ در وجود خود آن بزرگوار خضوع و تواضع براى پروردگار و خشوع در مقابل پروردگار یک چیز عجیب و استثنائى بود و در دیگران هم این حالت را ایجاد میکرد.اختصاص خطبهٔ اول نماز به توصیه به تقوا
امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در خطبهى اوّل نماز، غالباً فقط دربارهى تقوا و توصیه به تقوا حرف میزدند. و به این مناسبت من راجع به نماز جمعهها بگویم: ملّت ایران نماز جمعه نداشت و محروم بود از این نعمت؛ انقلاب به او نماز جمعه داد. در طول این دوازده سال، نمازهاى جمعه نقش بسیار بزرگى را در پیشرفتهاى این ملّت و این کشور و موفّقیّتها ایفا کردند؛ در بسیج نیروها، در …اثر مجاهدتهای امیرالمؤمنین (ع) در ماندن مفاهیم حق و عدل
و اگر شما ملاحظه میکنید که امروز مفاهیم حق و عدل و انسانیّت و مفاهیمى که براى انسانهاى هوشمند در دنیا باارزش است، مانده و روزبهروز قوىتر و راسختر شده است، به خاطر همان مجاهدتها است، به خاطر همان فداکارىها است. اگر امثال علىّبنابىطالب که در طول تاریخ بشر بسیار نادرند نمیبودند، امروز ارزشهاى انسانى وجود نداشت؛ امروز عنوانهاى جذّاب براى بشریّت جذّابیّت نداشت؛ بشر زندگى و تمدّن و فرهنگ و آمال و آرمان و اهداف والا نداشت؛ بشریّت تبدیل میشد به یک حیوانیّت وحشى و درنده. بشریّت به خاطر حفظ آرمانهاى والا مرهون امیرالمؤمنین و انسانهاى والایى در حدّ او است؛ آن جهادها این …لزوم شایستگی ملت ایران برای شهرت به محبت امیرالمؤمنین (ع)
ما کسانى هستیم که دنیا ما را به محبّت امیرالمؤمنین شناخته است: وَ مَعروفینَ بِتَصدیقِنا اِیّاکُم؛[5] هم دنیاى اسلام ما را به عنوان کسانى که نسبت به علىّبنابىطالب تعصّب خاصّى دارند، محبّت خاصّى دارند، وابستگى خاصّى قائلند، اعتقاد مخصوصى دارند [میشناسد] و هم بقیّهى مردم دنیا ما را اینجور شناختهاند؛ ما باید خودمان را شایستهى این گمان قرار بدهیم. یک روزى بود که اگر گفته میشد: اَلحَمدُ لِلّٰهِ الَّذى جَعَلَنا مِنَ المُتَمَسِّکینَ بِوِلایَةِ اَمیرِالمُؤمِنین وَ اَولادَهُ المَعصومین عَلَیهِمُ السَّلام،[6] خیلىها شک میکردند که این حرف راست است و حق هم داشتند شک کنند. [میگفتند] ما خدا را حمد کنیم که …کار برای خدا، خدمت به مردم و کمک شبانه به مستضعفان
… از نظام الهى و اسلامى بر عهدهى آنها است ــ چه در دستگاه قضائى، چه در دستگاه اجرائى، چه در دستگاه قانونگذارى، چه در دستگاه انتظامى، چه در نهادهاى مختلف و دستگاههاى مختلف ــ زبان، زبان امیرالمؤمنین باید باشد و بازو، بازوى او و راه، راه او و کار، سبْک کار او. امیرالمؤمنین براى خدا کار میکرد، در راه خدا کار میکرد، به درد مردم میرسید، مردم را دوست میداشت، خدمت به آنها را وظیفهى خود میدانست. با اینکه حکومت او در جهت خدمت به مستضعفان بود، به این اکتفا نمیکرد و شبها هم به صورت تنها و فردى به کمک یکایک مستضعفان میرفت. این زندگى امیرالمؤمنین است.ظلمستیزی بیدرنگ در هر سطح و زیر هر پوشش فریبنده
… بلندمدّت طاغوتها آنها را به استضعاف و ضعف از جهات مختلف دچار کرده. این راه ما است؛ این، آن راهى است که امیرالمؤمنین پیمود؛ این، آن راهى است که امام ما، معلّم ما، رهبر عظیمالشّأن این انقلاب، آن را از على درس گرفت و پیش پاى ما گذاشت؛ باید در آن راه حرکت کنیم. على ظلمستیز بود در هر سطحى، با هر نامى، زیر هر پوششى. زندگى دشوار امیرالمؤمنین را نگاه کنید، این جنگهاى او است؛ ببینید با چه کسانى جنگید، چطور جنگید، با چه صلابتى جنگید، آنها چه کسانى بودند، زیر چه نامها و عنوانهاى فریبندهاى پنهان شده بودند امّا وقتى امیرالمؤمنین تشخیص میداد که این ظلم است و باطل است، درنگ نمیکرد. این راه ما است، و راه دشوارى است؛ باید این را طى کنیم؛ این راه یکایک کسانى است که ادّعاى پیروى از امیرالمؤمنین را میکنند؛ راه مقابلهى با ظلم، مقابلهى با ظالم، در هر سطحى، با هر کیفیّتى.نهی از دشنامگویی و بددهنی
… شما را توبیخ میکنم؛ شما باید مورد توبیخ قرار بگیرید؛ شما باید مورد شماتت قرار بگیرید؛ از اینجور حرفها. لازم نیست بگویید مرتیکهى مثلاً فلانفلانشده، چرا این کار را کردى؟ اهانت را در کلمات، در برخوردها، مطلقاً بربیندازید، ریشهکن کنید، خلاف شئون اسلامى است. امیرالمؤمنین فرمود: لاتَکونوا سَبّابین؛[7] فحّاش نباشید، بددهن نباشید، بددهنى چیز بدى است؛ لکن آن [کار] بد است، سهلانگارى در این کارها هم بد است؛ رفیق و غیر رفیق را هم ملاحظه نکنید؛ رودربایستى هم گیر نکنید؛ آئیننامهى انضباطى را با قدرت تمام اِعمال کنید.اکتفای آن حضرت به دو جامهٔ کهنه و دو قرص نان در نامه به عثمان بن حنیف
امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در نامهى معروف [خود] به عثمانبنحنیف، بعد از آنکه میفرمایند که تو سر چنین سفرهاى بودى و چنین و چنان، زندگى خودشان را میفرمایند: اَلا وَ اِنَّ اِمامَکُم قَدِ اکتَفىٰ مِن دُنیاهُ بِطِمرَیهِ وَ مِن طُعمِهِ بِقُرصَیه. بعد میفرمایند: اَلا وَ اِنَّکُم لا تَقدِرونَ عَلىٰ ذٰلِک؛[15] یعنى من از شماها توقّع اینجور زندگى را ندارم. من و شما کجا میتوانیم به خاطرمان خطور بدهیم که میتوانیم در آن حدّ اوج پرواز کنیم؟ مگر شوخى است؟ بحث این نیست که ما از خودمان مسئولیّت را دفع کنیم؛ نه، اگر کسى میتواند، باید بکند؛ بحث این نیست که توجیهى براى عمل خودمان درست کنیم؛ نه، آنجور زندگى کردن یک عمل …سفارش به خیاطان بازار به تقوا و دقت در دوخت
روایت دارد که امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در بازار راه میرفت، به خیّاطها که میرسید، میگفت خیّاطها از خدا بترسید، درزها را نزدیک هم بزنید، کوکها را کوچک بزنید، نخها را محکم انتخاب بکنید.[21] حالا خیّاطى مگر چقدر اهمّیّت دارد؟ حالا گیرم درز این لباس، بعد از چند ماه، مثلاً باز شد؛ خب دوباره چرخ میکنیم! این نمونه است؛ از اینجا شروع کنید، بروید تا خیّاطی لباس انقلاب بر پیکر این ملّت. چقدر دقّت و تقوا لازم دارد و چقدر امام، بزرگ و باتقوا بود.پیوند دادن شادی عید فطر به توبه و عمل و ارتباط با خدا در خطبهٔ عید
… اَ لا عامِلٌ لِنَفسِهِ قَبلَ یَومِ بُؤسِهِ وَ فَقرِه؛[4] آیا کسى نیست که قبل از روز تنگدستى ــ روز قیامت ــ و آن روزى که انسان هیچ وسیلهاى ندارد جز رحمت خدا و اعمالى که از پیش فرستاده باشد، و قبل از آنکه آن روز فرا برسد، قبل از آنکه مرگ فرابرسد، عمل بکند؟ یعنى در روز عید فطر، امیرالمؤمنین، عید و شادمانى مردم را گره میزد به توبه و انابه و تصمیم به عمل و ارتباط با خدا.خواباندن فتنهٔ خوارج با شمشیر، آگاهی و ایمان به راه خود
… عبادت میکند و با صدای خوشی دارد این آیات را میخواند: اَمَّن هُوَ قانِتٌ ءانآءَ الَّیل؛[10] منقلب شد؛ آمد پیش امیرالمؤمنین. حتّی انسانهای هوشمند و زیرک و آگاه هم ــ اصحاب نزدیک امیرالمؤمنین غالباً اینجوری بودند ــ اشتباه میکردند و خواص را حتّی متزلزل میکرد. بیخود نیست که امیرالمؤمنین فرمود که هیچ کس نمیتوانست این کاری را که من کردم [بکند] و این فتنه را بخواباند؛[11] این واقعاً شمشیر علی و آگاهی علی و آن ایمان علی به خودش و راه خودش را میخواست. امیرالمؤمنین فرمود ــ طبق این نقلی که شده است ــ که فردا به تو خواهم گفت. فردا وقتی که جنگ تمام شد و کمتر از ده نفر از مجموعهی خوارج زنده ماندند و بقیّه در جنگ کشته شدند ــ آنهایی که مانده بودند و پناهنده به امیرالمؤمنین نشدند ــ حضرت راه افتاد بین این …تجسم حقیقت و لب اسلام در علی بن ابیطالب (ع)
این چه جور قرآن خواندنی است؟ این چه جور عبادت کردنی است؟ این، دوری از روح عبادت است. اگر انسان با روح عبادت و نماز و قرآن آشنا باشد، میفهمد وقتی که موجودیّت اسلام و حقیقت اسلام و لُبّ اسلام که در علیّبنابیطالب مجسّم است در یک طرف قرار گرفته، همهی شبههها را از خودش دور میکند و به او میپیوندد. این، دوری از قرآن است، دوری از دین است که کسی نتواند این را تشخیص بدهد و شمشیر روی علی بلند کند. یک طرف قضیّه همین تحجّرها، نیندیشیدنها و اشتباههای عمده و بزرگ [است] که در طول دوران خلافت بنیامیّه و بنیعبّاس، ما این را مشاهده میکنیم. بعضیها، آدمهای …جدا کردن خود از ثروت شخصی و بیتالمال در عین اختیار آن
… این آدم طغیان نخواهد کرد؛ و سلیمان پیغمبر، مظهر کامل یک چنین چیزى است، [با اینکه] همهى ثروت دنیا در اختیار او است. حکومتهاى الهى در طول تاریخ و هر کدام از پیغمبران و اولیا که به حکومت رسیدند، همینجور بودند؛ ثروتها، امکانات جامعه در اختیار آنها بوده. مثل امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام)، ثروت شخصى هم داشت که دائماً تحصیل میکرد و صدقه میداد؛ ثروتهاى جامعه، بیتالمال هم در اختیار او بود، هر چه میخواست میتوانست مصرف بکند امّا خودش را از این غنا و ثروت جدا میکرد. آن چیزى که براى انسان خطرناک است، همین احساس استغناء است، احساس بىنیازى است، احساس قدرت است، احساس دانایى است، اتّکاء به دانایى خویشتن است.