رفتن به محتوای اصلی

شهادت امیرالمؤمنین (ع)رویداد

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ضربت خوردن و شهادت امام علی (ع) در کوفه و سوگ آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات به مناسبت شب بیست‌و‌یکم ماه مبارک رمضان— ۱۳۵۸/۰۵/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۰
۱۳۵۸۱۴۰۰

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۵۰ پاراگراف)

حوادث درس‌آموز از ضربت خوردن تا شب بیست‌ویکم

خوب، امروز، روز عزای امیرالمؤمنین است. من چند جمله‌‌‌‌‌ای درباره‌‌‌‌‌ی مصیبت آن بزرگوار عرض بکنم. مثل دیشبی، امیرالمؤمنین از دنیا رفت. در فاصله‌‌‌‌‌ی این دو روز یا دو شب - از سحر نوزدهم که امیرالمؤمنین به دست آن ملعون ضربت خوردند تا شب بیست و یکم - چند تا حادثه‌‌‌‌‌ی درس‌‌‌‌‌آموز اتفاق افتاد:

اظهار درد نکردن و سوگند به رستگاری هنگام ضربت خوردن

یکی در همان لحظه‌‌‌‌‌ی اول بود. وقتی ضربت را این دشمنِ خدا بر امیرالمؤمنین وارد کرد، در روایت دارد که حضرت هیچ آه و ناله‌‌‌‌‌ای نکردند؛ اظهار دردی نکردند. تنها چیزی که حضرت فرمودند، این بود: «بسم اللَّه و باللَّه و فی سبیل اللَّه، فزت و ربّ الکعبة»؛[12] به خدای کعبه سوگند که من رستگار شدم. بعد هم امام حسن مجتبی (علیه‌‌‌‌‌السّلام) آمد سر آن بزرگوار را در دامان گرفت. روایت دارد که خون از سر مبارکش میریخت و محاسن مبارکش خونین شده بود. امام حسن همانطور نگاه میکرد به صورت پدر، گریه چشمان امام حسن را پر اشک کرد؛ اشک از چشم امام حسن یک قطره‌‌‌‌‌ای …

مشاهدهٔ فرشتگان، انبیا و پیامبر در ساعات آخر عمر

… ساعات آخر، در همان شب بیست و یکم، رفتم دیدن امیرالمؤمنین، دیدم یکی از دختران آن حضرت هم در آنجاست؛ آن دختر اشک میریخت، من هم گریه‌‌‌‌‌ام گرفت، بنا کردم گریه کردن؛ مردم هم بیرون اتاق بودند، صدای گریه‌‌‌‌‌ی این دختر را که شنیدند، آنها هم بنا کردند گریه کردن. امیرالمؤمنین چشم باز کرد، گفت: اگر آنچه را که من میبینم، شما هم میدیدید، شما هم گریه نمیکردید. عرض کردم یا امیرالمؤمنین مگر شما چه میبینید؟ گفت: من ملائکه‌‌‌‌‌ی خدا را میبینم، فرشتگان آسمانها را میبینم، همه‌‌‌‌‌ی انبیاء و مرسلین را میبینم که صف کشیدند، به من سلام میکنند و به من خوشامد میگویند. و پیغمبر را میبینم که پهلوی من نشسته است، اظهار میکنند که بیا علی جان، زودتر بیا. میگوید: من اشک ریختم، بعد بلند شدم، هنوز از منزل خارج نشده بودم که از صدای فریاد خانواده، احساس کردم که علی از دنیا رفت.

ضربت خوردن در محراب مسجد کوفه در شب نوزدهم رمضان

… را بریدند و برای فجار و حکمرانان فاجر هدیه بردند، کجا هستند؟ امیرالمؤمنین اشک ریخت در فراق یاران و دوستانش و البته در فراق رسول معظّمِ خدای متعال، که غالباً به یاد آن بزرگوار و در فراق آن بزرگوار بود و ایشان را یاد میکرد. و این جزو شکوه‌های امیرالمؤمنین است. و این شکوه‌ها و این مناجاتها و این سوز و گدازها در مثل امشبی - که شب نوزدهم ماه رمضان است - با ضربت خوردن امیرالمؤمنین به پایان رسید. این مسجد کوفه که در و دیوار مسجد کوفه و مردمی که در آنجا جمع میشدند، بارها از امیرالمؤمنین این مناجاتها و این دعاها و این راز و نیازها را با خدای متعال شنیده بودند، اشکهای آن بزرگوار را دیده بودند، آن عبادت مخلصانه و آن بیانات عارفانه و گاهی شکوه‌های آن بزرگوار و رنجهای او را دیده بودند و شنیده بودند، ناگهان در شبِ نوزدهم ماه رمضان، در مسجد کوفه دیدند صدای آن بزرگوار بلند شد که: «فزت و ربّ الکعبه». دست جنایت در تاریکی شب امیرالمؤمنین را هدف قرار داد. کسی روز، جرأت نمیکرد در مقابل علی ظاهر شود، بخواهد با او نبرد کند. کی بود که بتواند به امیرالمؤمنین در روز روشن سوء قصد کند؛ در شب، آن هم در حال نماز، امیرالمؤمنین در محراب عبادت. مردم صدای هاتف را شنیدند که خبر از حادثه‌ی عظیم درباره‌ی امیرالمؤمنین میداد؛ …

کشته شدن در محراب عبادت به سبب شدت عدالت

… امروز، از مسجد کوفه حادثه‌ای شروع شد که فجایع دنباله‌ی آن حادثه، تا مدتهای طولانی و شاید بتوان گفت تا قرنها ادامه داشت. لذا جبرئیل امین یا منادی آسمانی بین زمین و آسمان، فریاد برآورد: «تهدّمت والله ارکان الهدی»؛ پایه‌های هدایت مهندم شد. «قتل علىٍ المرتضی»؛ علی در محراب عبادت کشته شد. و بعدها همه شهادت دادند که: «قتل فی محراب عبادته لشدّة عدله»؛ جرم امیرالمؤمنین، «عدالت» او بود و همین عدالت بود که او را به این مقام والا و به شهادت رساند. شهادت هم برای امیرالمؤمنین یک درجه است. آن روزی که پیکر خونین آن حضرت را از مسجد بیرون می‌بردند، بعضی گریه میکردند؛ همه متأثر بودند و دلها از غم و غصه داشت میترکید، امیرالمؤمنین آن روز فرمود: «هذا ما وعدنا الله و رسوله و صدق الله و رسوله»؛ این، همان چیزی است …

مصیبت‌بار بودن آن به‌سبب محرومیت دنیای اسلام از حکومت عادلانه

امروز برای مردم کوفه و دنیای اسلام روز مصیبت‌باری بود و به‌خاطر تأثیراتی که شهادت امیرالمؤمنین گذاشت و محرومیتی که دنیای اسلام از آن حکومت عادلانه پیدا کرد، برای همه نسلهای مسلمان و بلکه همه آزادگان عالم روز مصیبت‌باری است. آن‌قدر این حادثه بزرگ بود که بعد از آن‌که امیرالمؤمنین علیه‌السلام نزدیک طلوع فجر با ضربت «ابن‌ملجم» در مسجد مجروح گردید و خون مبارک آن حضرت روی صورت و محاسنش جاری شد، صدای منادی‌ای را شنیدند که فریاد می‌زد: «تهدمت واللَه ارکان الهدی[5] »؛ یعنی پایه‌های بنای …

روایت ضربت خوردن آن حضرت در محراب و صبر و سخنان او

من دو سه جمله از روایاتِ نقل شده را به‌عنوان ذکر مصیبت آن بزرگوار بخوانم. «لوط بن‌یحیی ابی‌مخنف» می‌گوید[6] : «فلما احس الأمام بالضرب لم یتأوه»؛ یعنی وقتی در محراب بر فرق آن بزرگوار ضربه وارد شد و پیشانی حضرت را شکافت، هیچ آه و ناله‌ای نکرد. «و صبر و احتسب»؛ خودش را حفظ کرد و صبر فرمود. «و وقع علی وجهه و لیس عنده احد»؛ حضرت با صورت روی زمین افتاد و اطراف ایشان کسی نبود؛ چون هنوز نماز شروع نشده بود. مسجد هم تاریک بود و مردم به‌طور متفرق در مسجد مشغول خواندن نافله بودند؛ بنابراین اولِ کار کسی نفهمید چه اتفاقی افتاده است. «قائلاً بسم‌اللَه و …

ضربت خوردن در محراب و جملهٔ «فزت و ربّ الکعبة»

آن هنگام که در محراب عبادت، بر فرق مبارک امیرالمؤمنین شمشیر فرود آمد، جمله‌ای که از آن حضرت شنیده شد - آن‌طور که در کتابها نقل شده است - این بود: «بسم اللَّه و باللَّه و علی ملّة رسول‌اللَّه فزت و ربّ الکعبة»؛ به نام خدا، برای خدا، در راه خدا؛ و به پروردگار کعبه، من پیروز و فائز و موفّق شدم. آن شب عظیم که برای همه مردم مسلمان عزا و مصیبت شد، برای امیرالمؤمنین، شب پیروزی و شادی و موفقیّت شد. خود حضرت هم در انتظار بود. علی‌الظّاهر آن شب، شب جمعه بوده است. البته در بعضی از روایتها این است که شب نوزدهم، شب جمعه بوده است؛ اما در بعضی دیگر از روایتها این است که شب بیست‌ویکم، شب جمعه بوده است. آن شب در خانه امّ‌کلثوم، آن بزرگوار افطار را به همان …

یادکرد روز شهادت و حال مردم کوفه هنگام شنیدن خبر آن

در یک جمله هم از روز بیست و یکم سال چهلم هجرت - که روز شهادت امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام است - یاد کنم. مثل امروزی، کوفه چه حال و وضعی داشته است! شما آن لحظه‌ای را به یاد آورید که همه در تهران فهمیدند امام بزرگوار از دنیا رفته است. دیدید که چه ولوله‌ای شد، چه زلزله‌ای به وجود آمد و چه دلهایی از جا کنده شد. البته امام مدتّی بیماری داشتند؛ سابقه بود، بعضی انتظار داشتند، این بیم و دغدغه در ذهنها بود؛ امّا …

پیشگویی پیامبر اکرم (ص) هنگام بستن زخم امیرالمؤمنین (ع) و آگاهی پیشین همگان

… دستمال خواست. خود آن حضرت شاید خونها را تمیز کرد و بعد هم به دو نفر از خانمهایی که مأمور بستن زخمها بودند، فرمود که زخم علی را خوب ببندید و مرتّب کنید. وقتی این سفارشها را کرد، ناگهان مثل این‌که چیزی به یاد پیامبر آمد و شاید چشمهای آن حضرت پر از اشک شد. نگاهی به امیرالمؤمنین کرد و فرمود: علی جان! امروز زخم تو را بستیم؛ امّا آن روزی که محاسن تو از خون سرت خضاب خواهد شد، من کجا هستم؟ «این أکون اذا خضبت هذه من هذا».[11] بنابر این، همه چنین روزی را انتظار داشتند؛ خود حضرت هم بارها میفرمود.

انتظار بی‌تابانهٔ امیرالمؤمنین (ع) برای شهادت و منقلب شدن همه از این حادثه

«محمدبن شهاب زهری» در روایتی میگوید: «کان امیرالمؤمنین علیه‌السّلام یستبطئی القاتل».[12] یعنی کأنّه بیتابانه منتظر این بود که این قاتل و این شقی بیاید، کار خود را انجام دهد! حرکت زمان را کُند میشمرد که این حادثه انجام گیرد. دائماً میفرمود که «این اکون اذا خضبت هذه من هذا». حضرت منتظر بود و نزدیکان هم میدانستند؛ امّا حادثه آن قدر بزرگ بود که با این‌که از پیش خبر داده شده بود، همه را منقلب کرد. حضرت را به منزل آوردند. روایتی را در «بحار» دیدم که نقل شده بود: حضرت گاهی از هوش میرفت و گاهی به هوش میآمد. دخترش امّ‌کلثوم در مقابل حضرت نشسته بود و اشک میریخت و گریه میکرد. یک بار که حضرت چشمش را باز کرد، این تعبیر را دارد که فرمود: لاتؤذینی یا …

دفن شبانه و غریبانهٔ امیرالمؤمنین برای مصون ماندن قبر از اهانت

… و گریه میکردند. بعد امام حسن (علیه‌ السّلام) آمد، فرمود پدرم حال ندارد، متفرّق بشوید. اینها را متفرّق کردند و رفتند. امیرالمؤمنین وصیّت کرده است که بدن طیّب و طاهر او را شب غسل بدهند و دفن بکنند. لااله‌الّاالله‌؛ در خاندان پیغمبر عجب سنّتى قرار داده شد. همان ‌طور که بدن فاطمه‌ى زهرا را شب غسل دادند، غریبانه و نیمه‌ى شب بردند دفن کردند، بدن امیرالمؤمنین را هم شب غسل دادند و غریبانه بردند دفن کردند. چه بُعدى داشت که آن کسانى که سالها على را لعن کردند روى منبرها، بیایند قبر را بشکافند اگر میدانستند کجا است و یک اهانتى بکنند به جسد مطهّر امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام)؟ این را چشم تیزبین امیرالمؤمنین میداند. بدن را نیمه‌ى شب بردند؛ چه کسانى بودند؟ لابد فرزندان امیرالمؤمنین و بعضى خواصّ اصحاب بودند که بردند دفن کردند و برگشتند. بنده با خودم فکر میکردم در این قضایا، در این شهادت مظلومانه، در این تشییع مظلومانه، در این دفن مظلومانه، در این خانه‌ى تاریک امیرالمؤمنین، …

غوغای کوفه و احساس غربت خانوادهٔ او از رفتار مردم

… را به ذهن بیاورید که خبر شهادت آن بزرگوار چه به روز مردم آورد، به یاد بیاورید آنچه را که در زمان خودِ ما در بیماری امام بزرگوارمان و بعد در خبر رحلت آن بزرگوار پیش آمد. دیدید چه غوغایی در دلهای مردم به وجود آمد! این، ممکن است مقداری وضع را برای ما روشن کند. در شهر کوفه غوغایی به پا شد. امّا با وجود غوغای مردم، خانواده امیرالمؤمنین علیه الصّلاة والسّلام احساس غربت میکردند؛ چون میدانستند آن بزرگوار با این مردم چگونه بود و از دست آنها چه کشید.

تشبیه حال مردم کوفه هنگام ضربت خوردن او به حال مردم در بیماری امام خمینی (ره)

… و خشم الهى در مقابل اشقیا. چه حالتى بر مردم کوفه حاکم بوده است، خدا میداند. مردم کوفه و مردم عراق و کسانى که از مدینه با آن حضرت آمده بودند، در این پنج سال ــ چه در کوفه، چه در میدانهاى دیگر ــ علىّ‌بن‌ابى‌طالب را این‌جور دیده بودند و با او اُنس گرفته بودند. حالت این مردم را آن ‌وقتى که شنیدند امیرالمؤمنین در محراب عبادت ضربت خورده است، من در ذهن خودم تا حدودى تشبیه میکنم به آن ساعاتى که شما مردم بیمارى امام بزرگوارمان را شنیدید. یادتان هست که چه ولوله‌اى، چه غوغایى، چه حزنى، چه قیامتى بین مردم به وجود آمد؟ همه‌ی دستها به دعا بلند، همه‌ى اشکها جارى، همه پرسان از یکدیگر. همین حالت یا چیزى شبیه آن، قاعدتاً ــ با وضع خاصّ آن زمان، با تغییراتى ــ عیناً در کوفه وجود داشته.

ماجرای ضربت خوردن در نافلهٔ پیش از صبح تا خبر شهادت در کوفه

امیرالمؤمنین مانند دیروز و دیشبى نماز را با مردم خوانده است، شاید با آنها حرف زده است، آنها او را دیده‌اند، باز هم تازیانه‌بردوش در میان بازارهاى کوفه راه رفته و امر به معروف و نهى از منکر کرده؛ بیمارى‌اى در وجود او نبوده. پیش از صبح، آن بزرگوار براى اقامه‌ى نماز به مسجد رفته است، مردم را از خواب بیدار کرده، صداى آن بزرگوار را باز هم شنیده‌اند، مشغول خواندن نافله شده؛ و ضبط کردهاند که امیرالمؤمنین در آن نافله‌اى که در آن ضربت خورد، چه خواند. این آیات شریفه‌ى سوره‌ى انبیاء را خوانده: وَاقتَرَبَ الوَعدُ الحَقُّ فَاِذا هِیَ شاخِصَةٌ اَبصارُ الَّذینَ کَفَروا.(۱۳) در روایت هست که شنیدند ده آیه از این آیات را امیرالمؤمنین خواندند که در خلال این آیات، این آیات را که منطبق با حال خود آن بزرگوار است، در آن نافله خواندند: اِنَّ الَّذینَ سَبَقَت لَهم مِنَّا الحُسنیٰ اُولئکَ عَنها مُبعَدونَ * لایَسمَعونَ حَسیسَها وَ هُم فیمَ‌ا اشتَهَت اَنفُسُهُم خٰلِدون.(۱۴) بعد هم وقتى‌ که حضرت به رکوع یا به سجده رفته، تیغ آن اشقى‌الاشقیاء، فرق مبارک علىّ‌بن‌ابى‌طالب را شکافته است. امیرالمؤمنین را به خانه آوردند؛ تمام شهر ناگهان اطّلاع پیدا کردند. نقل شده است که صداى منادى شنیده شد که تَهَدَّمَت وَاللهِ اَرکانُ الهُدى(۱۵) ــ پایه‌هاى هدایت به‌ خدا قسم ویران شد ــ که این تعبیر درستى هم هست، و مى‌آید به حقیقت وجود امیرالمؤمنین، و میزیبد …

لزوم شناخت چگونگی و عاملان کشته شدن علی‌ها، نه صرف گریه

امشب شب بیست‌ویکم ماه رمضان است؛ مردم ما عادت کرده‌اند به اینکه امشب را شب مصیبتى بزرگ بدانند و همین طور هم هست، زیرا امشب شب یک فاجعه‌ى تاریخى براى امّت اسلامى است؛ ما در زمان خود، عمق این فاجعه را درک میکنیم. ما نمیخواهیم مصیبت شهادت امیرالمؤمنین را به قصد سوختن دل و ریختن اشک مطرح کنیم؛ این براى ما چندان مطلوب نیست، لکن لازم است ما بدانیم که على‌ها چگونه کشته میشوند و به دست چه ‌کسانی کشته میشوند؛ امروز زمانى است که ما این را باید بیشتر و بهتر از همیشه بدانیم.

شهید توطئه و غلطی بزرگ در جامعهٔ اسلامی آن روز

امیرالمؤمنین شهیدِ یک فاجعه است، شهیدِ یک توطئه است، شهیدِ یک غلط بزرگ در متنِ جامعه‌ى اسلامىِ آن روز؛ آن غلط چیست؟ آن غلط این است که کسانى مانند ابن‌ملجم که بویى از اسلام نشنیده‌اند، هیچ از اسلام درک نکرده‌اند، با نام اسلام، آن هم اسلامِ انقلابى و اسلامِ تند و تیز، به جان بهترین خلق خدا بیفتند؛ خودِ این یک فاجعه است. اگر علىّ‌بن‌ابی‌طالب را هم نمیکشتند، خودِ وجودِ این چنین خطّى یک فاجعه‌ى بزرگ و تأسّف‌انگیز است؛ امروز ما عمق این فاجعه را درک میکنیم. البتّه در کنار این، حرفهاى دیگر هم هست؛ در کنار این، این حرف هم هست که همین مسلمانِ به ‌اصطلاح …

توطئهٔ دشمنان و ضربت ابن‌ملجم با شمشیر زهرآگین در سحر نوزدهم

خب، این زندگی امیرالمؤمنین با جنگ است. این درس بزرگ و اسوۀ بزرگ و سرمشق بزرگ، حیات معنوی و روحی این مردم را حقیقتاً زنده نگه داشته بود. تا اینکه دشمنان خدا و دشمنان حقیقت و آن‌کسانی‌که خفاش‌صفت، نمی‌توانند نور درخشندۀ آن‌چنان وجود مقدس و عزیزی را ببینند، تصمیم گرفتند که با این نور الهی مقابله کنند و آن را خاموش بکنند. و طبق همان نقلیات و روایاتی که وجود دارد، که خیلی‌اش هم درست است، هم‌عهد شدند و ابن‌ملجم مسئولیت ضربت‌زدن به امیرالمؤمنین را به عهده گرفت. و شمشیری را خرید و پول زیادی داد تا آن شمشیر را مسموم کردند، زهرآگین کردند و وارد کوفه شد و در شب نوزدهم ـ سحر نوزدهم [ماه رمضان] ـ این جنایت بزرگ، این فاجعۀ عظیم، این خسارت بی‌نظیر برای عالم اسلام را مرتکب شد. (67/2/17)

ضربت خوردن به‌خاطر عظمت‌ها و ارزش‌های ممتاز او به دست انسان‌های شقی

امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة‌و‌السلام به‌خاطر همین عظمت‌ها، به‌خاطر تراکم همین ارزش‌های ممتاز، ضربت خورد. و این فاجعۀ بزرگ انسانی، به‌وسیلۀ انسان‌های شقی و گمراه، نسبت به این بزرگوار به‌وجود آمد. (82/8/23)

شهید یک غلط بزرگ: هجوم بی‌خبران از اسلام به نام اسلام انقلابی به بهترین خلق خدا

امیرالمؤمنین شهید یک فاجعه است، شهید یک توطئه است، شهید یک غلط بزرگ در متن جامعۀ اسلامی آن روز. آن غلط چیست؟ آن غلط این است که کسانی مانند ابن‌ملجم که بویی از اسلام نشنیده‌اند، هیچ از اسلام درک نکرده‌اند، با نام اسلام ـ آن‌هم اسلامِ انقلابی و اسلامِ تند و تیز ـ به جان بهترین خلق خدا بیفتند. این یک فاجعه است؛ خودِ این یک فاجعه است. اگر علی‌بن‌ابی‌طالب را هم نمی‌کشتند، خودِ وجود این‌چنین خَبطی، یک فاجعۀ بزرگ است، فاجعۀ تأسف‌انگیز. امروز ما عمق این فاجعه را درک می‌کنیم.

ضربت خوردن در رکوع یا سجده و ندای غیبی فروریختن پایه‌های هدایت

… که امیرالمؤمنین خوانده‌اند. در خلال اینها، آیات «اِنَّ الَّذینَ سَبَقَت لَهُم مِنَّا الحُسنیٰ اُولٰٓئِکَ عَنها مُبعَدونَ * لا یَسمَعونَ حَسیسَها وَ هُم فی مَا اشتَهَت اَنفُسُهُم خالِدوَ»[3] را که منطبق با حال خود آن بزرگوار است، در آن نافله خوانده‌اند. بعد هم وقتی‌که حضرت به رکوع یا به سجده رفته، آن اشقی‌الاشقیا (70/1/16) با آن شمشیر زهرآلود، ضربۀ کُشنده را بر فرق آن حضرت وارد آورد. و همه نقل کردند که وقتی در آن ساعت، این حادثه واقع شد، مردم کوفه شنیدند که یک صدایی، یک سروش غیبی، یک هاتف غیبی‌ای فریاد بلند کرد: «تَهَدَّمَت وَ اللهِ اَرکانُ الهُدَی»[4] به خدا قسم پایه‌های هدایت فروریخت. (67/2/17) بنای هدایت فروریخت. (82/8/23) مردم صدایی را شنیدند، متوجه شدند و نفهمیدند که چیست، اما جملۀ بعدی مطلب را روشن کرد، و آن جمله این بود که «قُتِلَ وَ اللهِ عَلِیٌّ المُرْتَضَی» به خدا قسم علی را کشتند. (67/2/17)

صبر امیرالمؤمنین (ع) و آه و ناله نکردن پس از ضربت در محراب

لوط‌بن‌یحیی ابی‌مخنف، نقل می‌کند می‌گوید: «فَلَمّا اَحَسَّ الاِمَامُ بِالضَّربِ لَمْ یَتَاَوَّهْ» یعنی وقتی‌که حضرت در محراب، این ضربه بر مغز بزرگوارش وارد شد و پیشانی حضرت را شکافت، «لَمْ یَتَاَوَّهْ» هیچ آه و ناله‌ای حضرت نکردند، اظهار درد بکنند اول، مطلقاً! «لَمْ یَتَاَوَّه وَ صَبَرَ وَ احتَسَبَ» خودشان را حفظ کردند و صبر کردند، اظهار دردی نکردند. اما «وَ وَقَعَ عَلَىٰ وَجهِهِ وَ لَیسَ عِندَهُ اَحَدٌ» حضرت با رو، یعنی با صورت به روی زمین افتادند. اطراف حضرت هم در آغاز کار کسی نبود، چون هنوز نماز که شروع نشده بود. مسجد هم تاریک بود. مردم به‌طور متفرق در مسجد مشغول خواندن نافله بودند؛ کسی نفهمید اولِ کار که چه اتفاق افتاد. «قَائِلًا بِسمِ اللهِ وَ بِاللهِ وَ عَلَ مِلَّةِ رَسولِ‌اللهِ» می‌گوید حضرت اولین …

غسل و دفن شبانه و غریبانهٔ پیکر امیرالمؤمنین (ع) به وصیت او

امیرالمؤمنین وصیت کرده است که بدن طیب و طاهر او را شب غسل بدهند و دفن بکنند. لااله‌الاالله! در خاندان پیغمبر، عجب سنتی قرار داده شد؛ همان‌طورکه بدن فاطمۀ زهرا را شب غسل دادند، غریبانه و نیمۀ شب بردند دفن کردند، بدن امیرالمؤمنین را هم شب غسل دادند و غریبانه بردند دفن کردند. آن‌کسانی‌که سال‌ها علی را لعن کردند روی منبرها، چه بُعدی داشت[20] که بیایند قبر را بشکافند ـ اگر می‌دانستند کجاست ـ و یک اهانتی بکنند به جسد مطهر امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة‌والسل ام! چشم تیزبین امیرالمؤمنین اینها را می‌داند. [آنهایی که] بدن را بردند نیمۀ شب؛ چه …

انتساب قتل امیرالمؤمنین (ع) به همهٔ فعالان حکمیت و همراهان، نه فقط ضارب

… العَن قَتَلَةَ اَمیرِالمُؤمِنینَ»[22] خدایا قاتلان امیرالمؤمنین را لعنت کن، از رحمت خودت دور کن. قاتلان! یک نفر بیشتر که در مسجد کوفه، شمشیر نزد بر فرق مبارک حضرت، [اما می‌گوید] قاتلان! ببینید، این‌هم یکی از همان درس‌هایی است که از دعا انسان می‌گیرد. لازم نیست در حادثه، انسان خودش مباشرتاً حضور داشته باشد تا حادثه به او منسوب بشود؛ از آن روزی که غوغای حکمیت در جنگ صفین به راه افتاد، یک عده‌ای ظاهرپرست، از قرآن‌های سر نیزه فریب خوردند. و این‌قدر این فریب خودشان را غلیظ کردند و حق را به جانب خود دانستند، که جرئت کردند به انسان والامقامی، به انسانی مثل علی، فشار بیاورند و زور بگویند و او را وادار کنند به قبول حکمیت. از آن روز، کسانی که در آن قضیه فعال بودند، جزوِ قَتَلۀ امیرالمؤمنین هستند، تا آنهایی که قدرش را نداشتند، تا آنهایی که کمک کردند، تا آنهایی که به‌دنبال شهوت‌رانی‌ها یا اغراض شخصی‌شان در به‌شهادت‌رساندن این انسانِ بزرگِ تاریخ، همراهی کردند. لعنت خدا بر همۀ آنها! (85/7/21)

شهادت در محراب پس از دورانی دشوار

… چگونه خواهد بود؟ خب شهادت در میدان جنگ چیز دشواری نیست؛ مثلاً فرض کنید که آن روز انسان یک نیزه‌ای یا شمشیری میخورد، امروز یک گلوله‌ای میخورد، به شهادت میرسد؛ چیز مهمّی نیست. شهادت در میدانهای مبارزات بزرگ بعدی که انسان سختی‌هایی را تحمّل میکند، خیلی مهم است. امیرالمؤمنین بعد از یک دوران دشوار به شهادت رسیدند، آن هم در محراب و با آن کیفیّت دشوار. لذا پیغمبر فرمودند: فَکَیفَ صَبرُکَ اِذاً؟ وقتی شهادت نصیبت بشود، چه جوری صبر خواهی کرد بر شهادت؟ فَقُلتُ یا رَسولَ اللهِ لَیسَ هٰذا مِن مَواطِنِ الصَّبر؛ این جای صبر نیست؛ صبر بر امرِ تلخ است، بر امرِ نامطلوب انسان صبر میکند. وَ لٰکِن مِن مَواطِنِ البُشریٰ …

بستری شدن حضرت در مصلای خانه و گریهٔ دخترانش بر بالین

حضرت را آوردند داخل منزل، بردند در مصلای حضرت؛ آنجائی که حضرت در خانه در آنجا نماز میخواندند. فرمود: من را آنجا ببرید. آنجا برای حضرت بستری گستردند. حضرت را آنجا گذاشتند. اینجا دختران امیرالمؤمنین آمدند؛ زینب و ام‌‌‌‌‌کلثوم آمدند، نشستند پهلوی حضرت، بنا کردند اشک ریختن. امیرالمؤمنین آنجائی که امام حسن گریه کرد، امام حسن را نصیحت کردند و تسلا دادند؛ آنجائی که امام حسین گریه میکرد، حضرت تسلا دادند، گفتند صبر کن؛ اما اینجا اشک دخترها را تحمل نکردند؛ میگوید: حضرت هم شروع کرد به هایهای گریه کردن. یا امیرالمؤمنین! گریه‌‌‌‌‌ی زینبت …

صبر و تسبیح حضرت پس از ضربت و سخن با امام حسن (ع)

… افتاد؛ یعنی امیرالمؤمنین - مظهر عدالت - به‌خاطر مبارزه‌ی در راه عدل و داد و انصاف و حکم الهی، در محراب عبادت در خون خود غلتید و محاسن مبارکش به خون سرش رنگین شد. من یک عبارتِ وارد شده‌ی در روایت را میخوانم و برای شما معنا میکنم تا توسلی پیدا کرده باشیم. این‌طور وارد شده است که «فلمّا احسّ الامام بالضّرب لم یتأوّه»؛ وقتی ضربت شمشیر بر فرق مبارک امیرالمؤمنین فرود آمد، هیچ آه و ناله‌یی از آن حضرت سر نزد. «و صبر واحتسب»؛ حضرت صبر کردند. «و وقع علی وجهه»؛ امیرالمؤمنین با صورت روی زمین افتادند. «قائلا بسم‌الله و بالله و علی ملّة رسول الله»؛ درست مثل حضرت اباعبدالله که وقتی در گودال قتلگاه روی زمین افتادند، نقل شده است که عرض کردند: «بسم الله و بالله و فی سبیل الله و علی ملّة رسول الله». مردم …

روایت اصبغ بن نباته از حال آن حضرت پس از ضربت خوردن

در این روزهاست که جامعه بشری به مصیبت او مبتلا میشود. وقتی که آن بزرگوار را ضربت زده بودند و در خانه بود، اصبغ‌بن‌نباته روایت میکند[13] و میگوید وارد شدم و خدمت امیرالمؤمنین رسیدم. دیدم حضرت دستمالی به سرشان پیچیده‌اند و رنگشان به‌شدّت پریده و زرد شده است و استراحت میکنند. حالِ حضرت خوب نبود؛ درعین‌حال به مردمی که پشت در نگران حال آن بزرگوار بودند، اجازه دادند و گفتند بیایید. میآمدند یکی یکی سلام میکردند و حضرت در همان حالِ ناتوانی که اثر زهر در همه بدن، حتی تا پاهای آن بزرگوار آشکار بود، خطاب به مردم میگفت: «سلونی قبل ان تفقدونی»؛[14] از من …

عزای دنیای اسلام و ویرانی ارکان هدایت

… جواب من فرمود - حالا به تعبیر ما - علی جان! نفرینشان کن؛ «فقال لی ادع علیهم». نفرین امیرالمؤمنین این است: «فقلت ابدلنیاللَّه بهم خیراً منهم»[7] ؛ یعنی گفتم پروردگارا! برای من کسانی را برسان که بهتر از اینها باشند و برای اینها کسی را برسان که بدتر از من باشد! به فاصله یک روز، این دعایی که امیرالمؤمنین در خواب از خدای متعال درخواست کرده بود، مستجاب شد و در صبح نوزدهم، فرق مبارک آن بزرگوار ضربت خورد و دنیای اسلام به عزای بزرگمرد خود نشست و فریاد «تهدّمت واللَّه ارکان الهدی»[8] - یعنی پایه‌ها و بنیانهای هدایت ویران شد - دنیا را گرفت و علی از دست مردم رفت و بعد از امیرالمؤمنین دنیای اسلام آن را کشید که تاریخ میداند. همین کوفه چه سختیهایی کشید! بر همین کوفه بود که حجّاج مسلّط شد. بر همین کوفه بود که یوسف‌بن‌عمر ثقفی مسلّط شد. بر همین کوفه بود که به جای امیرالمؤمنین، حکّام اموی یکی پس از دیگری میآمدند و مسلّط میشدند. آن مردم بودند که این فشارها را بر سر این کوفه آوردند. …

درخواست مرگ در نفرین امیرالمؤمنین بر امت و استجابت آن

… هم از من خسته شدند، من هم دیگر از دست آنها خسته شدم. فَقالَ ادعُ عَلَیهِم؛ پیغمبر فرمود على جان نفرینشان کن. حالا امیرالمؤمنین میخواهد نفرین کند این امّتى را که این‌قدر او را اذیّت کردند؛ ببینید نفرین على چیست. فَقُلتُ اَبدَلَنِى اللهُ بِهِم خَیراً مِنهُم؛ خدا به جاى آنها بهتر از آنها را به من بدهد، وَ اَبدَلَهُم بى شَرّاً لَهُم مِنّى؛(۱۵) خدا به جاى من کسى بدتر از من را به آنها بدهد. معناى این جمله‌ها این است که خدایا! مرگ على را برسان؛ و این دعا مستجاب شد.