رفتن به محتوای اصلی

امیرالمؤمنین (ع)شخص

نام‌های دیگر: امام علی (ع)، علی بن ابی‌طالب (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نخستین امام شیعیان و سیره، سخنان و حکومت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم قرائت خطبه عقد ازدواج— ۱۳۵۶/۰۱/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۶ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۶۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مواد صلح‌نامه مفصّل است، اما اجمالاً در صلح‌نامه، امام حسن تصریح می‌کند که تو امیرالمؤمنین اسمت نیست، «امیرالمؤمنین» لقب مخصوص خلیفه است، خلیفۀ پیغمبر. که مسلمین به خلیفۀ پیغمبر از زمان عُمَر، امیرالمؤمنین می‌گفتند، و از نظر شیعه امیرالمؤمنین، مخصوص علی‌بن‌ابی‌طالب است، به امام حسن هم امیرالمؤمنین نمی‌گویند. به تو امیرالمؤمنین نمی‌گوییم؛ یعنی تو خلیفۀ رسمی از نظر ما نیستی. ..تصریح می‌کند که حق نداری به جان یکی از افراد شیعه تعرض کنی. تصریح می‌کند که حق نداری حکومت را موروثیِ خاندان خودت بکنی و کسی را بعد از خودت معیّن کنی. و تصریح می‌کند به اینکه بعد از تو حکومت از آنِ حسن است، و اگر او نبود، از آنِ حسین. و تا آن‌وقت البته زمینه آماده شده بود، فکر می‌کرد که زمینه آماده خواهد شد، به‌حسب موازین ظاهری.

شاهدها (۱٬۰۰۴ پاراگراف)

شصت و چند جراحت در جنگ و بهبود آن با معجزهٔ پیامبر (ص)

این روایت هم باز از منابع اهل سنّت و از اَنَس‌بن‌مالک نقل شده است که امیرالمؤمنین علیه‌السّلام را با شصت و چند جراحت، به پشت خط مقّدم جبهه آوردند. - ظاهراً در جنگ احد بوده است. شصت و چند جراحت برداشتن در جنگ، شوخی نیست! - پیغمبر، امّ‌سلیم و امّ‌عطیه را که دو زن جرّاح یا پرستار بودند، مأمور کرد که به آن بزرگوار برسند و ایشان را تداوی کنند. آنها گفتند که این پیکر، با این وضع که ما میبینیم، خائفیم بر او. یعنی احتمال دارد که قابل مداوا …

فداکاری در جبهه و دفاع از جان پیامبر (ص)

ببینید چقدر حال آن حضرت، وخیم بوده است! این نکته مورد نظر من است: کسی که در جبهه، چنان فداکاریای از خود نشان داده، چندین مرتبه با شمشیر خود، بلا را به ظاهر از جان پیغمبر دور کرده است و لشکر فراری شده را با مقاومت خود برگردانده - یعنی یک تنه، کار هزار نفر یا هزاران نفر را انجام داده است - آخر سر این همه جراحت برداشته است.

شکر خدا به‌جای غرور در برابر محبت پیامبر (ص) و مؤمنان

مسلمانان دسته دسته به عیادتش میآیند و میروند. پیغمبر می‌آید و چنان محبّتی در حقِ‌ّ علی میکند. این‌جا، برای امثال ما، لغزشگاهی است که غروری برایمان پیدا شود. اما ببینید امیرالمؤمنین علیه‌السّلام در برابر لطف پیغمبر، محبّت مؤمنین و شفای جراحات - در نقطه‌ای که محل شدید لغزش و غرور برای خیلیهاست - برخوردش چگونه است: فقال علىٌّ علیه‌السّلام: «الحمدلله الذی جعلنی لم افرَّ و لم اولّی الدُّبر.» نگفت: من ایستادگی کردم. گفت: خدا را شکر میکنم، زیرا کاری کرد تا من نگریزم! خدا را شکر میکنم که کاری کرد تا پشت به دشمن نکنم!

اجرای حد شرب خمر بر شاعر و مداح خود

… یعنی در فضایی که شعر، آن همه اهمیت داشت و مردم آن را زود حفظ و دهان به دهان نقل میکردند، وظیفه رسانه‌های عمومی روزگار ما را داشت. در چنین فضایی، نجاشی، شاعرِ علی بن ‌ابی طالب علیه‌السّلام است. خبر رسید که وی در روز ماه رمضان، شُرب خَمر و لاابالیگری کرده است. امیرالمؤمنین علیه‌السّلام دستور داد او را آوردند و بر او حدّ شُرب خَمر جاری کردند. مضاف بر این چند شلّاق هم به خاطر تعزیر هتک حرمت ماه رمضان بر وی زدند! این کار را چه کسی میکند؟ امیرالمؤمنین علی علیه‌السّلام، آن هم در مورد کسی که دوست است، مدّاح است، ابزار دست و گرداننده رسانه جمعی است! دوستان و هم قبیله‌ایهای نجاشىِ شاعر - ظاهراً از قبیله حمدان بود - نزد امیرالمؤمنین علیه‌السّلام آمدند و گفتند: «این چه کاری بود که شما کردید؟» عبارتش چنین است: «ما نری انّ اهل المعصیة و الطاعة سیّان فی الجزاء حتی کان من سمعیک بفلان.» گفتند: «یا امیرالمؤمنین! …

پاسخ روشنگرانه به اعتراض قبیلهٔ نجاشی به اجرای حد

… شویم! کَاَنَّهُ پناهنده شدن به دشمن، برای دستگاه بدتر است تا برای خود آنان! همین تهدید را به امیرالمؤمنین علیه‌السّلام میکردند که «شما با این کارتان ما را وادار کردید که برویم به جاهایی که تا کنون نمیخواستیم برویم!» حضرت در جواب آنان، بیان عجیبی دارد. آن حضرت با خونسردی و در عین حال، روشنگرانه با قضیه برخورد میکند: «فقال یا اخاء بنی نهد.» گفت: ای برادر نهدی! «هل هو الا رجل من المسلمین انتهک حرمة من حرم الله [یا «من حرمة الله»] فاقمنا علیه حدّها؟» مگر چه اتّفاقی افتاده‌است؟ مگر آسمان به زمین آمده‌است؟ او - نجاشی - هم فردی است از مسلمانان که مرتکب خلافی شده است و ما هم حدّ الهی را بر او جاری کردیم. این برای خودش هم بهتر است. «زکاة له و تطهیراً»؛ حدّی که بر او جاری کردیم، او را پاک میکند، طهارت میدهد؛ جان او را پاک میکند.

یکسانی دوست و دشمن در اجرای حدود الهی؛ درسی برای ما

ببینید! در نظر امیرالمؤمنین علیه‌السّلام، کاری که انجام گرفته، صد در صد طبق قاعده است؛ در حالی که دیگر قدرتمندان عالم این‌گونه نیستند. حتّی کسانی که اندکی از قدرت برخوردارند - نه قدرتهای مطلق و زیاد -در اجرای احکام و قوانین و حدود الهی بین دوستان و دشمنان خود فرق میگذارند؛ اما علی بن ‌ابی طالب علیه‌السّلام، فرقی نمیگذارد.این، برای ما درس است.

آباد کردن زمین و حفر چاه با دست خود در دوران ۲۵ ساله

البته ماجرایی که نقل شد، هم درباره نجاشی و هم درباره حسّان‌بن‌ثابت، روایت دارد و ممکن است دو قضیّه جدا از هم باشد. یک روایت دیگر که باز از طرق عامّه نقل شده است، روایتی است که «تاریخ بلاذری» و کتاب «فضایل احمد» آن را نقل کرده‌اند و در انفاق امیرالمؤمنین علیه‌السّلام است که: «کانت غلَّة علىٍّ اربعین الف دینار.» ظاهراً مربوط به دوران بیست و پنج ساله است که آن بزرگوار فراغت بیشتری داشت و به آباد کردن ملک و حفر چاه و از این قبیل امور میپرداخت. زمینهای زیادی را آن حضرت به دست خود آباد کرده بود. در یک روایت دارد: «بکدّ یَدِه و عرق‌جبینه.» چنین نبود که کارگر بگیرد و آنها حفر چاه کنند؛ نه. خودش کلنگ بر میداشت، با بازوی خودش چاه میکَند و زمین آباد میکرد و در آمد زیادی هم داشت.

صدقه دادن همهٔ درآمد چهل هزار دیناری یک سال

باری؛ آن روایت میگوید: در یک سال، چهل هزار دینار در آمد ملکی آن حضرت بود که گندم و خرما و از این قبیل، کاشته و برداشته بود. چهل هزار دینار در آمدِ یک سال! «فجعلها صدقة»؛ تمام این چهل هزار دینار درآمدِ یک سال خود را صدقه داد!

ناتوانی دیگران از همانندی با او و لزوم حرکت در مسیرش

… علیه‌السّلام نمیرسند و نمیرسیم. این، امر واضحی است. من یک وقت - چند سال قبل از این - در خطبه گفتم که «ما نمیتوانیم مثل امیرالمؤمنین علیه‌السّلام باشیم.» یکی نامه نوشت: "خوب عذری پیدا کردید که میگویید «ما نمیتوانیم مثل امیرالمؤمنین باشیم." نه؛ این عذر نیست. امام باقر علیه الصّلاة و السّلام - طبق روایت - کارهای امیرالمؤمنین، علیه‌السّلام را که نگاه کرد، گریست و فرمود: «چه کسی مثل این طاقت دارد؟» بعد فرمود: «تنها کسی که در میان اهل بیت میتوانست خودش را شبیه علی کند، امام سجّاد بود.» سیّدالساجدین، تازه شبیه امیرالمؤمنین! مگر کسی میتواند!؟ خود آن حضرت هم، طبق آنچه که در خطبه نهج‌البلاغه است، فرمود: «الا و انّکم لاتقدرون علی ذلک[3] .» امّا این نقلها برای این نیست که ما مثل او باشیم و بگوییم: «خوب، ما که نمیتوانیم!» بلکه برای این است که در این جهت حرکت کنیم. همه باید دراین جهت حرکت کنند.

طلب رضای خدا در همهٔ کارها و مصداق آیهٔ شراء نفس

… مناسبتی نام آن بزرگوار در محضر ابن‌عبّاس به زبان آمد. ابن‌عبّاس گفت: «وااسفاه علی ابی الحسن؛ وااسفاه علی ابی الحسن مضی و الله ما غیَّر و لا بَّدل و لا قصّر و لا جمع و لامنع و لا آخرالا الله»؛ برای خودش چیزی جمع نکرد. برای خودش هیچ کار مادّی نکرد. چیزی را مگر خدا ترجیح نداد. در همه کارها، قصدش خدا بود. هدف او فقط و فقط کسب رضایت خدا بود. مصداق آیه شریفه «و من الناس من یشری نفسه ابتغاء مرضات الله و الله رؤوف بالعباد» که اوّلِ خطبه خواندم، امیرالمؤمنین علیه الصّلاةوالسّلام است.

شجاعت در نبرد و دریای دانش در مجالس به وصف ابن‌عباس

بعد، ابن عبّاس گفت: «والله لقد کانت الدنیا اهون علیه من شسع نعله»؛ به خدا دنیا و این زینتها و زخارف و ثروتها و خوشیهای آن، در چشم او کوچکتر و سبکتر از بند کفش او بود. «لیث فی الوقی»؛ در میدان جنگ، شیر درنده بود. «بحر فی المجالس»؛ وقتی که جای گفتگو و افاده و علم و معرفت بود، دریا بود. «حکیم فی الحکماء»؛ اگر حکمای عالم جایی جمع میشدند، در میان آنها، کسی که حکمت را باید از او بیاموزند، علی بود. «هیهات قد مضی الی الدّرجات العلی.»

محبت پدرانه و نوازش یتیمان

در روایاتی که برای نقل در این‌جا یادداشت میکردم، به روایتی از فردی به نام «ابوالطفیل» برخوردم که میگوید: امیرالمؤمنین علیه‌السّلام، در دوران حیات خود به یتیمان خیلی اهمیت میداد و آنان را نوازش میکرد. آن حضرت میگفت «من پدر یتیمان هستم و باید به آنها محبّت کنم تا مثل پدر با آنها رفتار شده باشد.» میگوید: آن‌قدر امیرالمؤمنین علیه‌السّلام، با انگشت مبارک خود، عسل از ظرف برداشته‌بود و در دهان کودکان یتیم گذاشته بود، که یکی از مسلمانان آن روز گفته بود «آرزو میکردم کاش من هم یتیم بودم، تا چنین مورد لطف و محبّت امیرالمؤمنین علیه‌السّلام قرار میگرفتم!»

ناتوانی انسان‌ها از درک و سنجش کنه مقام او

درباره‌ى مقام امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) زبانهاى نوع بشر و قدرت تصویر و ترسیم انسانها عاجز از ارائه‌ى کُنه و حقیقت مطلبند، بلکه عاجز از تصوّر آن مقام شامخ و کُنه عظمت آن بزرگوارند. ما با قیاسِ به معلومات خودمان میتوانیم چیزى را بشناسیم و بفهمیم. امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) از مقیاسهاى ما خارج است. او را با ذرع و پیمانه‌اى که در اختیار ما است براى سنجیدن انسانها و فضیلت‌ها و محسّنات و زیبایى‌ها، نمیشود سنجید و اندازه گرفت؛ او بالاتر از این حرفها است. آنچه ما مى‌بینیم، درخشش آن بزرگوار است که به چشم هر انسانى مى‌آید؛ حتّى دشمنان، حتّى مخالفان؛ چه برسد به دوستداران و یا شیعیان. همچنان ‌که از رسول خدا (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) در کتب اهل سنّت و از روات اهل سنّت روایت شده است …

رابطهٔ عاشقانهٔ ملت ایران با او فراتر از اعتقاد به امامت

رابطه‌ى ملّت ما با امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة ‌و السّلام) یک رابطه‌ى عاشقانه است؛ مسئله بالاتر از اعتقاد به ولایت و امامت آن بزرگوار است. این اعتقاد هست، جزو جان ما است، جزو اوّلین آموخته‌هاى ما در گاهواره است و تا گور ان‌شاءالله‌ با ما همراه خواهد بود امّا یک چیز دیگر، یک عنصر دیگر در رابطه‌ى ملّت ما و امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) رابطه‌ى محبّت است، عشق است.

برگزیدن راه خدا در همهٔ عمر حتی با مخالفت همهٔ انسان‌ها

حالا یک صفت از صفات آن بزرگوار را من عرض میکنم؛ آن صفت این است که امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) از اوّل زندگى تا آخر عمر به خداى متعال فکر کرد و راه خدا را ولو مورد مخالفت همه‌ى انسانها هم بود، بر راه غیر خدا و ضدّ خدا انتخاب کرد؛ این یک صفت. امیرالمؤمنین از قبیل این صفت، ده‌ها خصلت برجسته دارد و این یکى از آنها است.

نخستین مؤمن به پیامبر (ص) بی‌اعتنا به کفر و عناد جامعه

آن وقتى که میخواست ایمان بیاورد ــ که اوّل‌مؤمن به نبىّ اکرم، امیرالمؤمنین بود ــ در آن لحظه‌اى که ایمان مى‌آورد، همه‌ى کسانى که در آن جامعه بودند، به این حقیقت کافر بودند؛ او به کفر آنها و به انکار آنها و به عناد آنها اعتنائى نکرد. در واقعه‌ى یوم‌الدّار که پیغمبر بزرگوار بزرگان عرب در مکّه را جمع کردند و اسلام را عرضه کردند بر آنها و فرمودند که هر کسى که امروز اوّل‌نفر ایمان را بپذیرد، او وصىّ من خواهد بود و امیر پس از من خواهد بود و عرضه کردند این معنا را بر دیگران، هیچ‌کس ــ از کفّار …

دفاع بی‌ملاحظه از حق در دوران مکه و مدینه

در تمام دوران مکّه، یک لحظه رعایت و ملاحظه‌ى خشونتها و عصبیّت‌ها و مخالفتها و دشمنى‌ها را نکرد و از حق دفاع کرد. در تمامِ دوران مدینه در هرجایى که خطر بود، علىّ‌بن‌ابى‌طالب آنجا بود و هیچ چیز را ملاحظه نکرد. در قضیّه‌ى خندق آن وقتى که همه سرها را به زیر انداختند، او بلند شد و شجاعانه داوطلب شد، یعنى براى وجود خود هیچ حیثیّتى جز حیثیّت دفاع از اسلام و دفاع از حق قائل نبود. [اصل] براى او همین یک کار بود که از حق دفاع کند.

سلوک پیرو علی (ع): نهادن عمر و توان در اختیار حق

انسان قواى معیّنى دارد، عمر محدودى دارد و باید اینها را به عنوان سرمایه‌اى در اختیار حق قرار بدهد؛ این است سلوک یک مؤمن به على (علیه ‌السّلام). این است که اگر در بشر ــ ولو در جمع کوچکى از بشر ــ به ‌وجود بیاید، خواهد توانست دنیا را از ظلم و جور خالى کند. این است آن چیزى که ما انسانهاى دلبسته و چسبیده‌ى به غذا و خوراک و راحت و عشرت و زندگى و خانه و جاه و جلال و مقام و قدرت و سایر دلبستگى‌ها و سرگرمى‌هاى بشر در دنیا نمیتوانیم از میان این حصارها خودمان را خارج کنیم و آن‌جور در آن راه حرکت کنیم و نتیجه این میشود …

کنار گذاشتن منیت و رعایت مصلحت امت در ۲۵ سال پس از پیامبر (ص)

او ملاحظه‌ى «خود» را، ملاحظه‌ى «من» را، ملاحظه‌ى راحت را، خواستهاى نفسانى را، هیچ مداخله نداد در تصمیم‌گیرى‌هاى خود و در عمل خود. بعد از رحلت خاتم‌الانبیا هم همین‌جور. در آن دوران ۲۵ سال، آن‌جورى که مصلحت امّت اسلام اقتضا میکرد و ایجاب میکرد، عمل کرد. از مصلحت تخطّى نکرد؛ منیّت نشان نداد. بعد از آنکه امیرالمؤمنین به خلافت رسید، آن کسانى که حق را با خودشان میدانستند و در سر سوداى خلافت داشتند، دیدید چه کردند! دیدید چه جنگها و خون‌ریزى‌ها به راه انداختند! على در آن ۲۵ سال از این کارها نکرد، با اینکه خود را حق میدانست. این کلمات امیرالمؤمنین است؛ …

رعایت‌نکردن خویشاوندی و سوابق افراد در محاسبهٔ قضایی

… میکردم، دیدم این عدلى که ما از آن بزرگوار شنیده‌ایم ــ اگرچه گمان نمیکنم حتّى ما شیعه‌ها و جوامع شیعى درست لمس کرده باشیم و درک کرده باشیم که این عدالت چه بوده ــ آن‌قدر این عدالت عظیم بوده که دنیا را پر کرده. آوازه‌ى عدل امیرالمؤمنین همه‌جا گسترده است. این عدل به ‌میزان زیادى مربوط [است] به همین عدم رعایت جاذبه‌ها و ارتباط‌ها، عدم رعایت خویشاوندى، حتّى عدم رعایت خدمات گذشته‌ى یک انسان، آن وقتى که پاى محاسبه‌ى قضائى میرسد. نجاشى، مدّاحِ امیرالمؤمنین و کسى که با دشمنان امیرالمؤمنین در همان جنگها مقابله کرده بود، در یک جریانى مبتلا شد به یک امرى که مستوجب حد بود. امیرالمؤمنین فرمود باید حدّ الهى بر او جارى بشود. گفت که یا امیرالمؤمنین! من آن کسى هستم که آن‌همه شعر گفتم براى شما. خب حالا ما باشیم چه کار میکنیم؟ واقعاً تصحیح کنیم تفکّرات امروزمان را با آنچه امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) انجام میداده. واقعاً ما باشیم اینجا چه فکر میکنیم؟ آنچه در ذهنم هست، …

حساب‌کشی از عبدالله‌بن‌عباس دربارهٔ اموال بصره

[یا] طبق آنچه در نهج‌البلاغه است،[5] عبدالله‌بن‌عبّاس که حوارىّ امیرالمؤمنین بود ــ به تعبیرى نفر دوّم در دستگاه خلافت امیرالمؤمنین، عبدالله‌عبّاس بود؛ از لحاظ شخصیّت، از لحاظ سوابق، از لحاظ خدمت به امیرالمؤمنین، معلوم است نسبت به امیرالمؤمنین چه حالتى داشته ــ سرِ قضیّه‌ى پولهاى بصره که گزارشى به حضرت داده شده بود، نامه‌اى نوشتند به او؛ او گِله کرد؛ حضرت گله‌ى او را با جواب تندى پاسخ دادند که چرا گله میکنى؛ من دارم از تو حساب‌کشى میکنم.[6] و موجب این شد که عبدالله‌بن‌عبّاس از همان بصره دیگر کوفه هم نیامد و رفت مدینه. البتّه به دشمنان امیرالمؤمنین نپیوست ــ معلوم بود که نمیپیوندد ــ امّا از جبهه‌ى على (علیه ‌السّلام) خارج شد. و از این قبیل الىٰ ماشاءالله‌ در زندگى امیرالمؤمنین [هست، وقتى] انسان ریز میشود. ما بیاییم اینها را یک قدرى خُرد کنیم در زندگى خودمان. سیاستهاى اصلى …

ناتوانی از وصف شخصیت او و لزوم شناختش به‌عنوان اسوه در حد توان

و امّا در مورد شخصیّت علىّ‌بن‌ابى‌طالب (علیه الصّلاة و السّلام) هر چه گفته شود، کم گفته شده است؛ چون آن شخصیّت، شخصیّت قابل احاطه‌ى ذهنى و بیانى نیست؛ یعنى نمیشود با بیان، ابعاد نامتناهى آن شخصیّت الهى را توصیف کرد. امثال بنده در بیان جزئى از اجزای آن عناصر شریف هم که در شخصیّت او است، عاجزیم؛ لکن چون اسوه است، باید او را در حدّ توان بشرى خودمان بشناسیم. درست است؛ به اوج شخصیّت علىّ‌بن‌ابى‌طالب نمیشود رسید؛ این را ائمّه‌ى بزرگوار معصوم ما که خود فرزندان و جانشینان او هستند، گفته‌اند. در یک روایتى از امام باقر (علیه الصّلاة والسّلام) نقل شده است که آن حضرت درباره‌ى زهد و عبادت و خصوصیّات اخلاقى و روحى امیرالمؤمنین (علیه …

عناصر شخصیت: زهد، علم، فداکاری، عبادت، عدل و رأفت به ضعیفان

شخصیّت امیرالمؤمنین (علیه ‌الصّلاة ‌و السّلام) ترکیبى است از عناصرى که هر کدام به‌تنهایى یک انسان عالى‌مقام را به زانو درمى‌آورد، اگر بخواهد به اوج آن برسد. زهد امیرالمؤمنین و بى‌اعتنائى و بى‌رغبتى او نسبت به شهوات زندگى و زخارف(۶) دنیایى یکى از این عناصر است؛ علم آن بزرگوار و دانش وسیع او که بسیارى از بزرگان مسلمین و همه‌ى شیعه بر این اتّفاق دارند که بعد از نبىّ‌ اکرم (صلّى‌الله‌ علیه و آله و سلّم) کس دیگرى غیر از امیرالمؤمنین از نظیر آن علم برخوردار نیست؛ فداکارى آن بزرگوار در میدانهاى مختلف ــ چه میدانهاى نظامى، و چه میدانهاى اخلاقى و سیاسى ــ یکى از این عناصر است؛ عبادت آن بزرگوار یکى دیگر از این عناصر است؛ عدل و دادگرى امیرالمؤمنین که پرچم برافراشته‌ى شاخصى براى عدل اسلامى است، یکى دیگر از این عناصر است؛ رأفت آن بزرگوار نسبت به ضعیفان، اعمّ از فقرا، کودکان، غلامان و کنیزان، زنان، ازکارافتادگان، یک وادى عظیم و یکى دیگر …

خوابیدن در بستر پیامبر (ص) در شب هجرت؛ بزرگ‌ترین فداکاری در گذشتن از جان

… کار را فقط براى رضاى خدا و برطبق تکلیف الهى و اسلامى و بدون هیچ انگیزه‌ى شخصى و نفسانى و امثال اینها انجام دادن. این اصل قضیّه است در باب شخصیّت امیرالمؤمنین به گمان اینجانب. این اخلاص را امیرالمؤمنین از دوران کودکى و نوجوانى که اسلام را پذیرفت، نشان داد. [از وقتى] که اسلام را از پیغمبر قبول کرد، سختى‌هاى آن را به جان خرید، از آسایش محترمانه‌ى یک آقازاده‌ى قریشى صرف‌نظر کرد براى خدا، تا مبارزات آن بزرگوار در کنار پیغمبر در طول سیزده سال، و بعد [هم] خوابیدن آن بزرگوار در جاى پیغمبر در شبى که رسول اکرم از مکّه به ‌طرف مدینه هجرت کردند؛ که این خوابیدن امیرالمؤمنین در جاى پیغمبر از جمله‌ى کارهایى است که اگر کسى تدبّر بکند، بزرگ‌ترین فداکارى‌ای است که یک انسان میتواند از خود نشان بدهد در مقام گذشتن از جان خود؛ یعنى به طور قاطع تسلیم مرگ شدن. امیرالمؤمنین آن شب به پیغمبر عرض کرد که اگر من در جاى تو بخوابم، تو به سلامت خواهى جَست؟ فرمود: بله. عرض کرد: پس میخوابم. شبِ تاریک، دشمنِ مسلّح و خشمگین و عازم بر قتل پیغمبر ــ که در این بستر باید خوابیده باشد ــ و آماده پشت دیوارها؛ بدون کمترین تأمّل و …

در نظر گرفتن رضای الهی و مصلحت اسلام در جنگ‌ها، سقیفه، همکاری با خلفا و دوران خلافت

در جنگهاى پیغمبر؛ در اُحد آن ‌وقتى که همه بجز اندکى رفتند و امیرالمؤمنین از پیغمبر دفاع کرد، در خندق آن‌ وقتى که همه از مبارزه‌ى با عمرو بن ‌عبدود سرپیچیدند و آن حضرت مکرّر داوطلب شد، در قضیّه‌ى خیبر، در قضیّه‌ى آیات برائت،(۹) بعد از رحلت پیغمبر در ماجراى انتخاب جانشین براى پیغمبر در سقیفه، در شوراى تشکیل‌شده‌ى بعد از درگذشت خلیفه‌ى دوّم؛ در همه‌ى این موارد امیرالمؤمنین فقط و فقط رضاى الهى را در نظر گرفت و خالصاً لِلّه‌ آن چیزى را که به نفع اسلام و مسلمین بود، انتخاب کرد؛ خود را دخالتى نداد. در ۲۵ سالى که از خلافت دور ماند، در همکارى‌اش با خلفا، در کارش براى اسلام، در حضورش در میدان جهاد و کار و مبارزه و خدمت به نظام اسلامى، در تعلیم مردم، در تربیت و تزکیه‌ى انسانهاى جامعه، و بعد در وقتی که خلافت را قبول کرد، در دوران خلافتش در برخورد با جناحهاى مختلف ــ هر کدام با شعارى، هر کدام داراى خصوصیّتى ــ و در همه‌ى موارد، علىّ‌بن‌ابى‌طالب همان علىّ‌بن‌ابى‌طالبى است که خدا مى‌پسندد و رسول خدا انتخاب میکند و برمیگزیند؛ بنده‌ى خالص خدا. این، آن چیزى است که من و شما باید رشحه‌اى(۱۰) از آن را در عمل خود، در زندگى خود، از علىّ‌بن‌ابى‌طالب بیاموزیم و عمل کنیم. این باعث پیشرفت اسلام در آن روز شد و همین است که اگر یک قطره‌ى از این اخلاص در وجود انسانى باشد، او را به موجودى مفید …

توجه به زندگی امیرالمؤمنین (ع) از برکات ماه رمضان

یکى از موضوعاتى که حقیقتاً از برکات این ماه است، توجّه به زندگى امیرالمؤمنین و مولى‌المتّقین علىّ‌بن‌ابى‌طالب (علیه الصّلاة و السّلام) است. هیچ وقت ما این‌‌قدر توفیق و فرصت و امکان پیدا نمیکنیم که به زندگى امیرالمؤمنین دقیق بشویم و مفاهیم مختلف را، ابعاد عظیم این زندگى را مورد مطالعه قرار بدهیم؛ نه مردم معمولى، نه گویندگان؛ و بخصوص مسئولان کشور اسلامى ــ که امروز بیش از همه، مسئولین احتیاج دارند در کشور اسلامى؛ هر کس هر مسئولیّتى دارد؛ از بالا تا پایین ــ احتیاج دارند که با زندگى امیرالمؤمنین و ابعاد آن و ریزه‌کارى‌هاى آن آشنا بشوند.

رویارویی با سه گروه قاسطین، ناکثین و مارقین

امیرالمؤمنین با سه گروه روبه‌رو شد: قاسطین، ناکثین، مارقین؛ آن کسانى که بیعت را شکستند، آن کسانى که ظلم کردند، آن کسانى که از دین خارج شدند. یک دسته، آن دسته‌ى اهل شام بودند؛ اصحاب معاویه و عمروعاص که بعضى از اینها سابقه‌ى اسلامِ نسبتاً طولانى هم داشتند و جزو اصحاب پیغمبر بودند، بعضى نه، جدیدالاسلام بودند و دو سه سال از زمان پیغمبر را به مسلمانى گذرانده بودند؛ از زمان پیغمبر چیزى درک نکرده بودند و …

ظلم و تغییر مسیر اسلامی علت ایستادگی در برابر حاکم شام نه صرف فسق

… آنها بعضى‌ها هم بودند آدمهاى ضعیف‌الایمانى بودند. زیادبن‌ابیه از قبل از زمان امیرالمؤمنین ظاهراً حاکم بود در همین فارس و کرمان و این مناطق، زمان امیرالمؤمنین هم حاکم بود، تا زمان امام حسن هم که به خلافت رسیدند، باز حاکم بود؛ بعد البتّه ملحق شد به معاویه. مسئله، مسئله‌ى ظلم بود، مسئله‌ى تغییر روش خطّ اسلامى و تغییر جهت دادن به زندگى مسلمین بود. این بود که امیرالمؤمنین ایستادگى کرد و تحت تأثیر هیچ ملاحظه‌اى قرار نگرفت.

جمع دل‌نازکی در برابر ضعفا با صلابت در دفاع از حق

من وقتى مقایسه میکنم در مقیاس زمان خودمان، میبینم زندگى امام بزرگوارمان (رضوان‌ الله‌ تعالى علیه) عکسى و تصویرى از همان زندگى است؛ روشها منطبق با همان روشهاى امیرالمؤمنین: قاطع، بى‌ملاحظه. امیرالمؤمنین مرد سنگدلى نبود؛ رحیم‌تر از او، دل‌نازک‌تر از او، گریه‌کننده‌تر از او در مقابل ضعفا، در مقابل کسانى که حقّ آنها تضییع میشود، چه کسى بود دیگر؟ امّا آنجایى که حق تهدید میشود، امیرالمؤمنین صلابتى از خودش نشان میدهد که نظیر آن را در طول تاریخ اسلام نمیشود پیدا کرد.

دشواری وضع ایشان در برابر جناح ظاهراً مسلمان اما منحرف

… لَکُم فِى المُنٰفِقینَ فِئَتَینِ وَ اللهُ اَرکَسَهُم بِما کَسَبوا.[7] انواع و اقسام منافقین در زمان پیغمبر بودند؛ منافقینى که تا یک اشتباهى میکردند، آیه‌اى نازل میشد درباره‌شان و حقایق روشن میشد، پیغمبر [هم] بیان میکرد، همه میفهمیدند؛ اشتباهى در کار نمیماند. در زمان امیرالمؤمنین، بزرگ‌ترین مشکل، وجود یک جناح على‌الظّاهر مسلمان [بود] ــ یعنى همان کسانى که مقابل امیرالمؤمنین قرار گرفتند ــ با همه‌ى شعارهاى اسلامى، امّا در اساسى‌ترین مسئله‌ى دین، منحرف.