رفتن به محتوای اصلی

امیرالمؤمنین (ع)شخص

نام‌های دیگر: امام علی (ع)، علی بن ابی‌طالب (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نخستین امام شیعیان و سیره، سخنان و حکومت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم قرائت خطبه عقد ازدواج— ۱۳۵۶/۰۱/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۶ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۶۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مواد صلح‌نامه مفصّل است، اما اجمالاً در صلح‌نامه، امام حسن تصریح می‌کند که تو امیرالمؤمنین اسمت نیست، «امیرالمؤمنین» لقب مخصوص خلیفه است، خلیفۀ پیغمبر. که مسلمین به خلیفۀ پیغمبر از زمان عُمَر، امیرالمؤمنین می‌گفتند، و از نظر شیعه امیرالمؤمنین، مخصوص علی‌بن‌ابی‌طالب است، به امام حسن هم امیرالمؤمنین نمی‌گویند. به تو امیرالمؤمنین نمی‌گوییم؛ یعنی تو خلیفۀ رسمی از نظر ما نیستی. ..تصریح می‌کند که حق نداری به جان یکی از افراد شیعه تعرض کنی. تصریح می‌کند که حق نداری حکومت را موروثیِ خاندان خودت بکنی و کسی را بعد از خودت معیّن کنی. و تصریح می‌کند به اینکه بعد از تو حکومت از آنِ حسن است، و اگر او نبود، از آنِ حسین. و تا آن‌وقت البته زمینه آماده شده بود، فکر می‌کرد که زمینه آماده خواهد شد، به‌حسب موازین ظاهری.

شاهدها (۱٬۰۰۴ پاراگراف)

دعوت معاویه به تقوا و پرهیز از ریختن خون مسلمانان

… مِن اَمیرالمُؤمنین عَلیّ‌بن‌اَبی‌طالب اِلی مُعاویة‌بن‌اَبی‌سُفیان؛ او در جواب می‌نویسد: مِن اَمیرالمُؤمنین مُعاویة‌بن‌اَبی‌سُفیان اِلی عَلیّ‌بن‌اَبی‌طالب! او نمی‌گوید مِن اَمیرالکافرین، او نمی‌گوید مِن اَمیرالمُشرکین، او هم خودش را امیر مؤمنان می‌داند. علی‌بن‌ابی‌طالب مثلاً در نامه می‌نویسد که ای معاویه! تقوا پیشه کن، از خدا بترس، خون مسلمان‌ها را این‌طور به هدر نده. معاویه هم دقیقاً در جواب همین‌ها را می‌نویسد: ای علی! از خدا بترس، بین مسلمان‌ها اختلاف ایجاد نکن! «اِتَّقِ اللَ»هه[3] تقوای خدا پیشه کن، در تعبیرات معاویه خطاب به علی فراوان است!

قدرت و محبوبیت آن حضرت در کوفه پس از جنگ جمل

… را بکند، سرنوشتش همین خواهد بود. اینهاست دیگر. پیروزی، انسان را دچار یک غفلت خاصی می‌کند دیگر؛ یک مصداقی است برای «اِنَّ الاِنسانَ لَیَطغیٰ * اَن رَآهُ استَغنیٰ»[9] آدم وقتی خودش را مستغنی احساس می‌کند، یک حالت طغیانی پیدا می‌کند، یک حالت غفلتی پیدا می‌کند. حالا در یک‌چنین حالتی که امیرالمؤمنین زده رقبای گردن‌کلفت درجه‌یک خودش را از میدان خارج کرده و دوتا از بزرگ‌ترینِ آنها که طلحه و زبیر باشند، کشته شدند در همان میدان جنگ، یا بعد از میدان جنگ، که هر دو دیگر نیستند؛ و دمِ برق را حسابی گرفته[10] از دشمن‌ها و از افراد گوناگون، حالا با یک‌چنین قدرتی، با یک نیروی عظیمی؛ بین مریدهایش، بین علاقه‌مندانش، در شهری که در آنجا محبوب هست، می‌خواهد سخنرانی کند. ببینید چطوری سخنرانی می‌کند.

نکته‌بینی امیرالمؤمنین (ع) انسان‌شناس و خداشناس دلسوز

… یعنی ای مخاطبین من! الله الله در یتیمان. «اللَهَ الَلَ»هه ترجمۀ فارسی ندارد؛ ما معادل نداریم برایش در فارسی. اگر بخواهیم ترجمه کنیم، باید بگوییم جان تو و جان خدا، در یتیمان؛ یعنی هرچه می‌توانید، به یتیم برسید. نبادا آن را فراموش بکنی! خیلی مهم است. ببینید چقدر این انسان‌شناسِ خداشناسِ روان‌شناسِ دلسوز، نکته‌های ریز را می‌بیند! بله! فقط مسئلۀ یک ترحم شخصی و یک عاطفۀ معمولی نیست. فرزندی که پدرش را از دست داده است، یک انسانی است که یکی از اساسی‌ترین نیازهایش را از دست داده است و آن نیاز به پدر است. باید شما جبران کنی یک‌طوری؛ نمی‌شود که جبران کرد، اما بایستی مواظب باشید ضایع نشود این جوان، …

دورهٔ او در زمان سه خلیفهٔ نخست و آغاز حکومت اهل‌بیت با خلافت او

ما زندگی دوقَرن‌ونیمِ ائمۀ اهل‌بیت علیهم‌السلام را تقسیم می‌کنیم به چهار دوره. دورۀ اول، دورۀ بیست‌وپنج سالِ آغاز عهد خلافت است، یعنی دورۀ امیرالمؤمنین علیه‌السلام در زمان سه خلیفۀ نخستین. دورۀ دوم، دورۀ شروع حکومت اهل‌بیت است، یعنی زمان خلافت امیرالمؤمنین علیه‌السلام و سپس خلافت فرزندش امام مجتبی علیه‌السلام که بیش از شش ماه ادامه نیافت.

احساسات عاطفی پرشور شیعیان نسبت به ایشان

… می‌سازند. آن عشق‌های دنیوی طور دیگر است که گفت: «با عقل، آب عشق به یک جو نمی‌رود!»[1] در عشق‌های دنیوی، عقل و عشق هیچ‌وقت باهم نمی‌سازند. هرجا عقل هست، عشق نیست؛ اگر عشق بود، عقل نیست؛ اما در این عشق معنوی، عقل و عشق مکمل همدیگرند. لذا شما در رفتار علویون؛ یعنی شیعیان امیرالمؤمنین و همان‌هایی که پیغمبر اکرم در موردشان فرمود: «یا عَلِیُّ اَنتَ وَ شیعَتُکَ هُمُ الفائِزونَ»[2]، می‌بینید که احساسات عاطفیِ شدید و پُرشوری نسبت به امیرالمؤمنین وجود داشته است. این زیارت‌ها که زائرانی از یک نقطۀ دنیا، با شوق و ذوق راه می‌افتادند و خود را به صحرای نجف یا به کربلای آن روز می‌رساندند، همه مشکل‌دار و خطرناک بود. یا از مناطق حجاز خود را به طوس و تربت امام رضا رساندن، چیزهایی است که جز با نیروی عشق امکان‌پذیر نیست. …

سب و لعن امام بر منبرها و مدح عبدالملک در مساجد

… کشید: «مَعشَرَ اَولیاءِ الله ِ» ای گروه دوستان خدا! شیعه را صدا می‌زند. همفکرها را صدا می‌زند، آن‌کسانی‌که با او همفکرند و همراهند، آنها را می‌خواهد جمع کند. «مَعشَرَ اَولیاءِ الله ِ اِنّا بُرَآءُ مِمّا تَسمَعونَ» ما بیزاریم از آنچه می‌شنوید. چه می‌شنیدند؟ می‌رفتند در مسجد می‌نشستند، خطیب بالای منبر، امیرالمؤمنین را سبّ و لعن می‌کرد و از فیض و لطف و رحمت و خیر و برکتی که عبدالملک مروان برای عالم اسلام به‌وجود آورده، حرف می‌زد؛ ببینید عبدالملک برای شما چه کرد، چنین کرد، چنان کرد. این صدا می‌زد: «اِنَّا بُرَآءُ مِمَّا تَسمَعونَ» از آنچه شما می‌شنوید ما بیزاریم. اینها همه‌اش دروغ است. اینها همه‌اش خلاف رضای خداست. «مَن سَبَّ عَلِیّاً عَلَیه‌السَّلامُ فَعَلَیهِ لَعنَةُ الله ِ» هرکه به علی دشنام بگوید، لعنت خدا بر او باد. «وَ نَحنُ …

ذهنیت ساخته‌شده در مردم دربارهٔ کفر علی و ثواب لعن او

… می‌کنند تا زمینه را آماده کنند برای ایجاد یک انقلاب دوم. که کار انقلاب دوم چیست؟ کار انقلاب دوم این است که مجدداً آبِ رفته را به جوی برگرداند؛ یعنی مجدداً حکومت را اسلامی کند، جامعه و نظام را به‌معنای درست کلمه، قرآنی کند. اول ذهن مردم باید آماده بشود دیگر؛ آن ذهنی که سالیان درازی رویش کار شده و عقیده‌اش این است که علی‌بن‌ابی‌طالب یک کافر است ـ معاذالله ـ که اگر کسی لعنش کند، به خدا نزدیک می‌شود! با این ذهن که نمی‌شود حکومت اسلامی درست کرد. باید اول روی ذهن‌ها کار کرد.

سکوت و همکاری با خلفای نخستین بنا بر مصلحتی بزرگ

… که حکومت، حق برترین و فداکارترین مسلمان، یعنی علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌السلام است و تصریح پیامبر به جانشینی علی را از یاد نبرده بودند. و در نخستین روزهای پس از سقیفه نیز، نظر مخالف خود را نسبت به بَرندگان خلافت، و نیز وفاداری خود را به امام، صریحاً اعلام کردند. بعدها نیز بااینکه طبق مصلحت بزرگی که امام را به سکوت و حتی همکاری با خلفای نخستین وادار می‌ساخت، آنان در رَوند معمولی و عادی جامعۀ اسلامی قرار گرفتند؛ لیکن هیچ‌گاه رأی و نظر و تشخیص درست خود را از دست نداده و همواره پیروان علی باقی ماندند. و به همین علت بود که به‌حق، نام «شیعۀ علی» یافتند و به این جهت‌گیریِ فکری و عملی مشهور شدند. چهره‌های معروف و افتخارآمیزی همچون سلمان، ابوذر، اُبَیّ‌بن‌کَعب، مِقداد، …

لعن امام به سبب تبلیغات دشمن با وجود پیشگامی در ایمان و جهاد

… از دور نسبت به کسانی که می‌خواهند آنها را ازلحاظ شخصیت ترور کنند و کاربرد آنها را از آنها بگیرند، خیلی حرف‌ها می‌شود زد. تبلیغات دشمن علیه امام علی‌بن‌موسی الرضا صلوات‌الله‌علیه مانند همۀ چهره‌های برجستۀ خاندان پیغمبر، تبلیغات وسیعی بوده در طول سالیان دراز. وقتی تبلیغات می‌تواند از علی‌بن‌ابی‌طالب، اول‌مؤمنِ به اسلام و اول‌مجاهد در راه خدا، آن‌چنان چهره‌ای بسازد که مردم برای خاطر خدا راحت او را لعن کنند، خیلی راحت هم می‌تواند از علی‌بن‌موسی الرضا یک چهرۀ غلط بسازد. این تا وقتی است که مردم این چهره را ندیده‌اند. در دنیا، همواره شایعه‌سازی، زشت‌کردن چهره‌های زیبا، مخدوش‌کردن چهره‌های منوّر، جزوِ موفق‌ترینِ کارها بوده؛ و این مخصوص علی‌بن‌موسی الرضا هم نبود. امام باقر صلوات‌الله‌علیه وقتی‌که از پیش هُشام برمی‌گشت، شایع …

برتری مقام به سبب عبودیت بی‌مانند در زمان خود

… کردند، بر خودشان دشوار و سخت گرفتند تا به‌سوی وظیفه یک قدم نزدیک‌تر شده باشند؛ آنها می‌توانند، آنها می‌توانند نزد خدا شفاعت کنند. تازه آنها هم علت اینکه می‌توانند شفاعت کنند، این است که بیشتر بندگیِ خدا کردند؛ چون خودشان را تحت قدرت خدا بیشتر قرار دادند. هیچ‌کس مثل پیغمبر خدا در زمان پیغمبر عبودیت خدا نکرده، هیچ‌کس مثل امیرالمؤمنین در زمان امیرالمؤمنین عبودیت خدا نکرده، هیچ‌کس مثل امام سجاد در زمان امام سجاد عبودیت خدا نکرده. اینی‌که پیغمبر بالاترینِ مردم است، علی بالاترینِ مردم است، امام سجاد بالاترینِ مردم است؛ نه برای خاطر اینکه شوشتری مقابل دزفولی فرض کنید؛[14] چون بندگی خدا بیشتر کردند، مقامشان بالاتر است، مقامشان ارجمندتر است. از وضع کلی این آیه ـ که آیةالکرسی‌ست ـ این معنا برمی‌آید که پروردگار عالم، آن قدرت مطلق است؛ و درمقابلش تمام موجودات، تمام تکوینات، همۀ عالم، عبد و مطیع و دست‌بسته و تسلیم هستند؛ هرکه می‌خواهد به او نزدیک‌تر بشود باید بیشتر عبد او باشد. این یک آیه.

فراخواندن مردم به صبر در میدان‌ها

… ﴿إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنصُورُونَ﴾ یاری‌شدگان آنها هستند. آنها فقط ازطرف ما یاری می‌شوند. ﴿وَ اِنَّ جُندَنا لَهُمُ الغالِبونَ﴾ سپاهیان ما هستند که پیروز می‌گردند. عرض کردم شرطش همان ایمان است و صبر. در میدان‌های پیغمبر، رسول خدا مردم را به صبر فرا می‌خواند. در میدان‌های امیرالمؤمنین، امیرالمؤمنین مردم را به صبر فرا می‌خواند. همیشه می‌گفتند صبر کنید. صبر در میدان جنگ یعنی چه؟ صبر در حال مبارزه یعنی چه؟ یعنی از مبارزه سست نشدن، یعنی تلاش را تمام نکردن، نصفه نگذاشتن، این معنی صبر است. اگر چنانچه مسلمانان عالم در راه پیشرفت‌های فرهنگی و پیشرفت‌های اقتصادی و پیشرفت‌های سیاسی، این دو …

مأموریت از سوی پیامبر برای گرفتن نامهٔ حاطب

پیغمبر عزیز و گرامی، با وحی خدا از ماجرا مطلع شد. امیرالمؤمنین را و یکی، دو نفر دیگر را فرستاد، بینِ راه رفتند آن زن را پیدا کردند، تهدیدش کردند و کاغذ را از او گرفتند. بعد که آمد، پیغمبر گفت: خب، چرا این کار را کردی مرد؟ چرا اسرار نظامی و جنگی را فاش می‌کنی برای دشمن؟ گفت: یا رسول‌الله، من آنجا دوستانی دارم، خویشاوندانی دارم، می‌ترسم آنها مورد زحمت قرار بگیرند، خواستم این نامه را بنویسم که شاید دل آنها یک‌قدری نسبت به من …

استفاده از پیشامدها برای فهم مسائل بعدی

… محکم و متقن انجام بدهد. در کارها محکم‌کاری بکند؛ یعنی فکر احتماالت را هم در کارها بکند. احتمال خاموشی برق، احتمال خرابی میکروفن، احتمال ده‌ها حادثۀ دیگر از این قبیل. پیشامد ِامروز، یک درسی شد برای ما. چقدر خوب است که ما قبال ًبه فکر پیشامدهای احتمالی باشیم. موالی ما امیرالمؤمنین صلوات‌الله‌وسلامه‌علیه در خطبه‌ای از نهج‌البالغه همین مطلب را بیان می‌کنند، می‌فرمایند: من مثل آن حیوان گیج ِبی‌هوش نیستم، توی ِالنه نمی‌خوابم تا صیاد بیاید مرا بگیرد، بلکه از پیشامدها، از آنچه که برای من پیش‌آمده و اتفاق افتاده، برای فهم مسائل بعدی استفاده می‌کنم، تجربه می‌اندوزم. و این یک درسی‌ست برای ما که در همۀ مسائل زندگی، از آنچه گذشته است، تجربه‌ها بیندوزیم برای آنچه باقی مانده است. و حساب احتماالت و پیشامدها را بکنیم.)

اشارهٔ آیهٔ ولایت به ماجرای امیرالمؤمنین (ع)

… صف غیر مؤمن؛ و در مرتبۀ بعدی، ایجاد رابطه‌ای بس قوی و نیرومند، میان همۀ افرادِ صف مؤمن با آن نقطۀ مرکزی و قدرت متمرکز، که ادارۀ جامعۀ اسلامی به عهدۀ اوست؛ یعنی امام، یعنی ولیّ، حاکم، پیشوا. آن‌وقت در کنار این، بحث کردیم که ولیّ و پیشوا کیست در جامعۀ اسلامی. جواب ما را قرآن داد، ﴿اِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمونَ الصَّلاةَ وَ يُؤتونَ الزَّكاةَ وَ هُم راكِعوَ﴾[1]، که اشاره کردیم به ماجرای امیرالمؤمنین صلوات‌الله‌علیه. اگر ما ولایت را توانستیم با این وسعت بفهمیم و مسئله را در حد مسائل فرعی ولایت و درجۀ دوی ولایت خلاصه نکنیم، آن‌چنانی‌که بعضی، بدون توجه خلاصه می‌کنند، آن‌وقت مسئلۀ هجرت یکی از دنباله‌های مسئلۀ ولایت خواهد شد. چرا این‌جور می‌گوییم؟ برای خاطر اینکه اگر لازم …