رفتن به محتوای اصلی

امیرالمؤمنین (ع)شخص

نام‌های دیگر: امام علی (ع)، علی بن ابی‌طالب (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نخستین امام شیعیان و سیره، سخنان و حکومت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم قرائت خطبه عقد ازدواج— ۱۳۵۶/۰۱/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۶ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۶۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مواد صلح‌نامه مفصّل است، اما اجمالاً در صلح‌نامه، امام حسن تصریح می‌کند که تو امیرالمؤمنین اسمت نیست، «امیرالمؤمنین» لقب مخصوص خلیفه است، خلیفۀ پیغمبر. که مسلمین به خلیفۀ پیغمبر از زمان عُمَر، امیرالمؤمنین می‌گفتند، و از نظر شیعه امیرالمؤمنین، مخصوص علی‌بن‌ابی‌طالب است، به امام حسن هم امیرالمؤمنین نمی‌گویند. به تو امیرالمؤمنین نمی‌گوییم؛ یعنی تو خلیفۀ رسمی از نظر ما نیستی. ..تصریح می‌کند که حق نداری به جان یکی از افراد شیعه تعرض کنی. تصریح می‌کند که حق نداری حکومت را موروثیِ خاندان خودت بکنی و کسی را بعد از خودت معیّن کنی. و تصریح می‌کند به اینکه بعد از تو حکومت از آنِ حسن است، و اگر او نبود، از آنِ حسین. و تا آن‌وقت البته زمینه آماده شده بود، فکر می‌کرد که زمینه آماده خواهد شد، به‌حسب موازین ظاهری.

شاهدها (۱٬۰۰۴ پاراگراف)

روایت متواتر فضایل او از طرق شیعه و سنی و یقین صحابه به خلافتش

… را معتبر دانست و بر اساس آن ارزشها، ولایت را و حاکمیّت را بعد از پیغمبر تعیین کرد. معلوم شد که آن کسى میتواند در مرتبه‌ى حکومت بر مسلمین قرار بگیرد که داراى آن ارزشها باشد. لازم نبود که پیغمبر اکرم فضایل امیرالمؤمنین را در آن روز بیان کنند؛ مردم میدانستند. ابن‌ابى‌الحدید میگوید به طورى فضایل علىّ‌بن‌ابى‌طالب در آن ‌روز براى مردم واضح بود که بعد از رحلت پیغمبر، احدى از مهاجرین و اغلب انصار، شک نداشتند که مسئله‌ى خلافت بر على قرار خواهد گرفت؛[2] جزو مسلّمات بود در نظر آنها. خود رسول اکرم هم در موارد دیگر راجع به امیرالمؤمنین چیزهاى زیادى فرموده است؛ چه آنچه از طرق ما شیعه روایت شده متواترند، چه آنچه از طرق فریقین روایت شده است. خیلى از فضایل را شیعه و سنّى ــ هر دو ــ به ‌شکل ‌متواتر روایت کرده‌اند؛ مخصوص شیعه نیست. حتّى یکى از مورّخین قدیمى معروف که ابن‌اسحاق است ــ صاحب سیره‌ى معروف[3] ــ میگوید که پیغمبر به امیرالمؤمنین فرمود: لَو لا اَن اُشفِقَ عَلىٰ اُمَّتى؛ اگر بیم این را نداشتم که مردم در باب تو حرفهایى را بزنند که پیروان عیسىٰ درباره‌ى او زدند، …

لزوم حرکت به سمت الگوی او با وجود ناتوانی از رسیدن به پایه‌اش

… ما از روى دین، از روى احساس دینى، از روى احساس ایمان قضاوت میکنند؛ این کاملاً آشکار است و اگر کسى منکر این بشود، منکر واضحات شده و انصافاً بى‌انصافى کرده ولیکن این فرهنگ رعایتها را با آنچه امیرالمؤمنین داشتند ما بایست مقایسه کنیم، ببینیم واقعاً چه جورى است. حالا ما ادّعا نمیکنیم که مثل امیرالمؤمنین بتوانیم کار کنیم و عمل کنیم. خود آن بزرگوار هم فرمود: اَلا وَ اِنَّکم لا تَقدِرون عَلىٰ ذٰلِک؛[7] «لا تقدرون» را در خورد و خوراک گفت که مراعات آن چیزها خیلى آسان‌تر از مراعات این مسائل معنوى است؛ در این چیزها که خب معلوم است، هیچ کس نمیتواند به آن پایه برسد، هیچ کس ادّعاى آن را هم نکرده؛ لکن به آن سمت باید برویم. دستگاه قضا در این صورت مورد اعتماد و امید مردم خواهد شد.

سخن او دربارهٔ بندگی در برابر آموزگار، درس قدر معلم

و امّا راجع به معلّمین و کارگران. با یک نظر، هر دو قشر را ما یک جور در صحنه و در خدمت مشاهده میکنیم. خصوصیّت این دو قشر آن است که وجود آنها و حیات آنها جزو پایه‌هاى اصلى انقلاب است. اگر شما مى‌بینید که نبىّ مکرّم (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) دست کارگرى را در دست خودشان گرفتند، آن را با دست مبارکشان لمس کردند، بعد سرشان را پایین آوردند و دست این کارگر را به لبهاى مبارکشان رساندند و آن را بوسیدند، یا اگر مى‌بینید که امیر مؤمنان و مولاى متّقیان و بزرگ‌ترین قلب و زبان دریادلِ پُرمعرفتِ متّصلِ به وحى الهى بعد از پیغمبر، میفرماید که «مَن عَلَّمَنى حَرفاً فَقَد صَیَّرَنى عَبداً»[5] ــ هر کس به من چیزى درس بدهد و بیاموزد، من را غلام خودش کرده است ــ این عمل از پیغمبر و این بیان از امیرالمؤمنین بى‌خود نیست؛ نمیخواستند با کسى تعارف کنند؛ مثل همه‌ى بیانات آنها، این عمل و این بیان براى ما درس است؛ هم براى خودِ کارگر، هم براى خودِ معلّم، هم براى بقیّه‌ى مردم: تا کارگر و معلّم بدانند که آنها جزو سنگهاى اساسى این بنا هستند؛ قدر خودشان را بشناسند، و بفهمند که چقدر وجود آنها در سرنوشت یک ملّت مؤثّر است.امروز اگر کارگر ایرانى با وجدانِ کار، با احساس …

شاگردی امیرالمؤمنین (ع) نسبت به پیامبر اکرم (ص)

البتّه آن بزرگوار مکرّر اظهار کرده و گفته که من آنچه دارم، بخشى و رشحه‌اى[3] از آن چیزى است که نبىّ اکرم (صلّى‌ الله علیه و آله و سلّم) داشته و به من آموخته. در یکى از قضایاى مربوط به زهد امیرالمؤمنین، آن راوى‌اى که رفته خدمت حضرت، میگوید دیدم که این بزرگوار نان خشکى را با کیفیّت کذائى با زحمت میخورد، گفتم که یا امیرالمؤمنین! این‌قدر به خودت زحمت میدهى؟ گریه کرد، گفت: پدرم به قربان آن کسى ــ یعنى پیغمبر اکرم ــ که در تمام مدّت عمر یا شاید مدّت مثلاً حکومت، شکم خود را از نان گندم پُر نکرد![4] این وضع امیرالمؤمنین است و شاگردىِ او نسبت به پیغمبر. به هر حال، آنچه در مقابل ما است از حکومت امیرالمؤمنین، چیز عجیبى است! شاید یک علّتِ اینکه این خطوط زندگى امیرالمؤمنین در این چند سال برجسته است، این باشد که مخالفین عمداً سعى کردند نسبت به آن بزرگوار عیب‌جویى کنند، و از لابه‌لاى عیب‌جویى‌هاى آنها، حقایق زیادى …

جنگ با مدعی ناحق و با کسی که حق بر عهده‌اش را ادا نکند

… پیش گرفته‌ام، فتنه‌گرى و آشوبگرى بکند، نصیحتش میکنیم که برگردد؛ فَاِن اَبىٰ قوتِل؛ [امّا] اگر اِباء کرد، به رویش شمشیر میکشیم؛ صریح [میگوید]؛ اگر کسى از این طریق تخطّى بکند، با شمشیر علوى [مواجه است]. در همین خطبه [میفرماید]: اَلا وَ اِنّى اُقاتِلُ رَجُلَین؛ من با دو کس میجنگم: رَجُلاً اِدَّعى ما لَیسَ لَهُ وَ آخَرَ مَنَعَ الَّذى عَلَیه؛ یکى آن کسى که چیزى را که متعلّق به او نیست ادّعا بکند؛ مالى را، مقامى را، حقّى را که مال او نیست، بخواهد دست بیندازد و بگیرد؛ نفر دوّم کسى است که حقّى را که بر گردن او است و باید اداء بکند، اداء نکند؛ [مثلاً] باید برود به جهاد، نرود؛ باید اداء مال بکند، نکند؛ باید در اجتماع مسلمین شرکت کند، [امّا] نکند؛ [برخورد] قاطع. وَ قَد فُتِحَ بابُ الحَربِ بَینَکم وَ بَینَ اَهلِ القِبلَةِ وَ لا یَحمِلُ هٰذَا العَلَمَ اِلّا اَهلُ البَصَرِ وَ الصَّبر؛[10] [بعد …

تحمیل نکردن زهد شخصی بر خانواده و اهل خانه

… نمیتوانیم. یک نفرى بعداً به من نامه نوشت که بله، شما از زیر بار فرار میکنید؛ براى اینکه آن‌جورى زندگى نکنید، میگویید از ما نخواسته‌اند؛ نه، بحث این نیست که من بگویم یا من بخواهم؛ نه، امثال من کوچک‌تر از آن هستند؛ اصلاً بشر معمولى ضعیف‌تر از این حرفها است! کمااینکه امیرالمؤمنین هم این زهد را در همان زمان بر عیال خودش تحمیل نمیکرد. آن زمان آن کسى که این زهد را داشت، خود على بود؛ حتّى نه امام حسن، حتّى نه امام ‌حسین، حتّى نه همسر بزرگوارش ــ همسران بزرگوارش که بودند و اولادش ــ هیچ جا نداریم که امیرالمؤمنین در خانه‌اش این‌جورى زندگى میکرده؛ نه، خوراک امیرالمؤمنین در یک کیسه‌ى سربه‌مُهر پیچیده بود ــ خوراک شخص خودش ــ مى‌آوردند، باز میکرد، میریخت، میخورد، بعد سر کیسه را مُهر میزد، میگذاشت آنجا؛ [اهل] خانه هم زندگى معمولى خودشان را داشتند. شخص امیرالمؤمنین اصلاً فوق طبیعت معمول بشرى است؛ مگر کسى میتواند این‌جور زندگى بکند؟ درس عجیبى است. این براى این است که من و شما جهت را بفهمیم. مرحوم علّامه‌ى طباطبائى (رضوان الله تعالى علیه) میفرمود ــ من این را …

اختصاص خطبهٔ اول نماز به توصیه به تقوا

امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در خطبه‌ى اوّل نماز، غالباً فقط درباره‌ى تقوا و توصیه به تقوا حرف میزدند. و به این مناسبت من راجع به نماز جمعه‌ها بگویم: ملّت ایران نماز جمعه نداشت و محروم بود از این نعمت؛ انقلاب به او نماز جمعه داد. در طول این دوازده سال، نمازهاى جمعه نقش بسیار بزرگى را در پیشرفتهاى این ملّت و این کشور و موفّقیّتها ایفا کردند؛ در بسیج نیروها، در …

اثر مجاهدت‌های امیرالمؤمنین (ع) در ماندن مفاهیم حق و عدل

و اگر شما ملاحظه میکنید که امروز مفاهیم حق و عدل و انسانیّت و مفاهیمى که براى انسانهاى هوشمند در دنیا باارزش است، مانده و روزبه‌روز قوى‌تر و راسخ‌تر شده است، به‌ خاطر همان مجاهدتها است، به ‌خاطر همان فداکارى‌ها است. اگر امثال علىّ‌بن‌ابى‌طالب که در طول تاریخ بشر بسیار نادرند نمیبودند، امروز ارزشهاى انسانى وجود نداشت؛ امروز عنوانهاى جذّاب براى بشریّت جذّابیّت نداشت؛ بشر زندگى و تمدّن و فرهنگ و آمال و آرمان و اهداف والا نداشت؛ بشریّت تبدیل میشد به یک حیوانیّت وحشى و درنده. بشریّت به‌ خاطر حفظ آرمانهاى والا مرهون امیرالمؤمنین و انسانهاى والایى در حدّ او است؛ آن جهادها این …

لزوم شایستگی ملت ایران برای شهرت به محبت امیرالمؤمنین (ع)

ما کسانى هستیم که دنیا ما را به محبّت امیرالمؤمنین شناخته است: وَ مَعروفینَ بِتَصدیقِنا اِیّاکُم؛[5] هم دنیاى اسلام ما را به ‌عنوان کسانى که نسبت به علىّ‌بن‌ابى‌طالب تعصّب خاصّى دارند، محبّت خاصّى دارند، وابستگى خاصّى قائلند، اعتقاد مخصوصى دارند [می‌شناسد] و هم بقیّه‌ى مردم دنیا ما را این‌جور شناخته‌اند؛ ما باید خودمان را شایسته‌ى این گمان قرار بدهیم. یک روزى بود که اگر گفته میشد: اَلحَمدُ لِلّٰهِ الَّذى جَعَلَنا مِنَ المُتَمَسِّکینَ بِوِلایَةِ اَمیرِالمُؤمِنین وَ اَولادَهُ المَعصومین عَلَیهِمُ السَّلام،[6] خیلى‌ها شک میکردند که این حرف راست است و حق هم داشتند شک کنند. [میگفتند] ما خدا را حمد کنیم که …

کار برای خدا، خدمت به مردم و کمک شبانه به مستضعفان

… از نظام الهى و اسلامى بر عهده‌ى آنها است ــ چه در دستگاه قضائى، چه در دستگاه اجرائى، چه در دستگاه قانونگذارى، چه در دستگاه انتظامى، چه در نهادهاى مختلف و دستگاه‌هاى مختلف ــ زبان، زبان امیرالمؤمنین باید باشد و بازو، بازوى او و راه، راه او و کار، سبْک کار او. امیرالمؤمنین براى خدا کار میکرد، در راه خدا کار میکرد، به درد مردم میرسید، مردم را دوست میداشت، خدمت به آنها را وظیفه‌ى خود میدانست. با اینکه حکومت او در جهت خدمت به مستضعفان بود، به این اکتفا نمیکرد و شبها هم به‌ صورت تنها و فردى به کمک یکایک مستضعفان میرفت. این زندگى امیرالمؤمنین است.

ظلم‌ستیزی بی‌درنگ در هر سطح و زیر هر پوشش فریبنده

… بلندمدّت طاغوتها آنها را به استضعاف و ضعف از جهات مختلف دچار کرده. این راه ما است؛ این، آن راهى است که امیرالمؤمنین پیمود؛ این، آن راهى است که امام ما، معلّم ما، رهبر عظیم‌الشّأن این انقلاب، آن را از على درس گرفت و پیش پاى ما گذاشت؛ باید در آن راه حرکت کنیم. على ظلم‌ستیز بود در هر سطحى، با هر نامى، زیر هر پوششى. زندگى دشوار امیرالمؤمنین را نگاه کنید، این جنگهاى او است؛ ببینید با چه کسانى جنگید، چطور جنگید، با چه صلابتى جنگید، آنها چه کسانى بودند، زیر چه نامها و عنوانهاى فریبنده‌اى پنهان شده بودند امّا وقتى امیرالمؤمنین تشخیص میداد که این ظلم است و باطل است، درنگ نمیکرد. این راه ما است، و راه دشوارى است؛ باید این را طى کنیم؛ این راه یکایک کسانى است که ادّعاى پیروى از امیرالمؤمنین را میکنند؛ راه مقابله‌ى با ظلم، مقابله‌ى با ظالم، در هر سطحى، با هر کیفیّتى.

نهی از دشنام‌گویی و بددهنی

… شما را توبیخ میکنم؛ شما باید مورد توبیخ قرار بگیرید؛ شما باید مورد شماتت قرار بگیرید؛ از این‌جور حرفها. لازم نیست بگویید مرتیکه‌ى مثلاً فلان‌فلان‌شده، چرا این کار را کردى؟ اهانت را در کلمات، در برخوردها، مطلقاً بربیندازید، ریشه‌کن کنید، خلاف شئون اسلامى است. امیرالمؤمنین فرمود: لاتَکونوا سَبّابین؛[7] فحّاش نباشید، بددهن نباشید، بددهنى چیز بدى است؛ لکن آن [کار] بد است، سهل‌انگارى در این کارها هم بد است؛ رفیق و غیر رفیق را هم ملاحظه نکنید؛ رودربایستى هم گیر نکنید؛ آئین‌نامه‌ى انضباطى را با قدرت تمام اِعمال کنید.

اکتفای آن حضرت به دو جامهٔ کهنه و دو قرص نان در نامه به عثمان بن حنیف

امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در نامه‌ى معروف [خود] به عثمان‌بن‌حنیف، بعد از آنکه میفرمایند که تو سر چنین سفره‌اى بودى و چنین و چنان، زندگى خودشان را میفرمایند: اَلا وَ اِنَّ اِمامَکُم قَدِ اکتَفىٰ مِن دُنیاهُ بِطِمرَیهِ وَ مِن طُعمِهِ بِقُرصَیه. بعد میفرمایند: اَلا وَ اِنَّکُم لا تَقدِرونَ عَلىٰ ذٰلِک؛[15] یعنى من از شماها توقّع این‌جور زندگى را ندارم. من و شما کجا میتوانیم به خاطرمان خطور بدهیم که میتوانیم در آن حدّ اوج پرواز کنیم؟ مگر شوخى است؟ بحث این نیست که ما از خودمان مسئولیّت را دفع کنیم؛ نه، اگر کسى میتواند، باید بکند؛ بحث این نیست که توجیهى براى عمل خودمان درست کنیم؛ نه، آن‌جور زندگى کردن یک عمل …

سفارش به خیاطان بازار به تقوا و دقت در دوخت

روایت دارد که امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در بازار راه میرفت، به خیّاط‌ها که میرسید، میگفت خیّاط‌ها از خدا بترسید، درزها را نزدیک هم بزنید، کوکها را کوچک بزنید، نخها را محکم انتخاب بکنید.[21] حالا خیّاطى مگر چقدر اهمّیّت دارد؟ حالا گیرم درز این لباس، بعد از چند ماه، مثلاً باز شد؛ خب دوباره چرخ میکنیم! این نمونه است؛ از اینجا شروع کنید، بروید تا خیّاطی لباس انقلاب بر پیکر این ملّت. چقدر دقّت و تقوا لازم دارد و چقدر امام، بزرگ و باتقوا بود.

پیوند دادن شادی عید فطر به توبه و عمل و ارتباط با خدا در خطبهٔ عید

… اَ لا عامِلٌ لِنَفسِهِ قَبلَ یَومِ بُؤسِهِ وَ فَقرِه؛[4] آیا کسى نیست که قبل از روز تنگدستى ــ روز قیامت ــ و آن روزى که انسان هیچ وسیله‌اى ندارد جز رحمت خدا و اعمالى که از پیش فرستاده باشد، و قبل از آنکه آن روز فرا برسد، قبل از آنکه مرگ فرا‌برسد، عمل بکند؟ یعنى در روز عید فطر، امیرالمؤمنین، عید و شادمانى مردم را گره میزد به توبه و انابه و تصمیم به عمل و ارتباط با خدا.

خواباندن فتنهٔ خوارج با شمشیر، آگاهی و ایمان به راه خود

… عبادت میکند و با صدای خوشی دارد این آیات را میخواند: اَمَّن هُوَ قانِتٌ ءانآءَ الَّیل؛[10] منقلب شد؛ آمد پیش امیرالمؤمنین. حتّی انسانهای هوشمند و زیرک و آگاه هم ــ اصحاب نزدیک امیرالمؤمنین غالباً این‌‌جوری بودند ــ اشتباه میکردند و خواص را حتّی متزلزل میکرد. بیخود نیست که امیرالمؤمنین فرمود که هیچ ‌کس نمیتوانست این کاری را که من کردم [بکند] و این فتنه را بخواباند؛[11] این واقعاً شمشیر علی و آگاهی علی و آن ایمان علی به خودش و راه خودش را میخواست. امیرالمؤمنین فرمود ــ طبق این نقلی که شده است ــ که فردا به تو خواهم گفت. فردا وقتی که جنگ تمام شد و کمتر از ده نفر از مجموعه‌ی خوارج زنده ماندند و بقیّه در جنگ کشته شدند ــ آنهایی که مانده بودند و پناهنده به امیرالمؤمنین نشدند ــ حضرت راه افتاد بین این …

تجسم حقیقت و لب اسلام در علی بن ابی‌طالب (ع)

این چه‌ جور قرآن خواندنی است؟ این چه‌ جور عبادت کردنی است؟ این، دوری از روح عبادت است. اگر انسان با روح عبادت و نماز و قرآن آشنا باشد، میفهمد وقتی که موجودیّت اسلام و حقیقت اسلام و لُبّ اسلام که در علیّ‌بن‌ابی‌طالب مجسّم است در یک طرف قرار گرفته، همه‌ی شبهه‌ها را از خودش دور میکند و به او میپیوندد. این، دوری از قرآن است، دوری از دین است که کسی نتواند این را تشخیص بدهد و شمشیر روی علی بلند کند. یک طرف قضیّه همین تحجّرها، نیندیشیدن‌ها و اشتباه‌های عمده و بزرگ [است] که در طول دوران خلافت بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس، ما این را مشاهده میکنیم. بعضی‌ها، آدمهای …

جدا کردن خود از ثروت شخصی و بیت‌المال در عین اختیار آن

… این آدم طغیان نخواهد کرد؛ و سلیمان پیغمبر، مظهر کامل یک چنین چیزى است، [با اینکه] همه‌ى ثروت دنیا در اختیار او است. حکومتهاى الهى در طول تاریخ و هر کدام از پیغمبران و اولیا که به حکومت رسیدند، همین‌جور بودند؛ ثروتها، امکانات جامعه در اختیار آنها بوده. مثل امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام)، ثروت شخصى هم داشت که دائماً تحصیل میکرد و صدقه میداد؛ ثروتهاى جامعه، بیت‌المال هم در اختیار او بود، هر چه میخواست میتوانست مصرف بکند امّا خودش را از این غنا و ثروت جدا میکرد. آن چیزى که براى انسان خطرناک است، همین احساس استغناء است، احساس بى‌نیازى است، احساس قدرت است، احساس دانایى است، اتّکاء به دانایى خویشتن است.

کاربست خطاب ایشان به عثمان‌بن‌حنیف دربارهٔ ورع و اجتهاد بر خودمان

شاید درست باشد که ما آن خطابِ امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) به عثمان‌بن‌حنیف را ‌-که یک وقت امام هم همین را فرمودند-[29] به خودمان بگوییم. بگوییم «اَلا وَ اِنَّکُم لاتَقدِرونَ عَلىٰ ذٰلِک»؛ شماها نمیتوانید آن‌جور خوب باشید. ماها نمیتوانیم آن‌جور خوب باشیم. امّا بعد [میفرماید]: وَ لٰکِن اَعینونى بِوَرَعٍ وَ اجتِهاد؛[30] ورع داشته باشید، از لغزشگاه‌ها بپرهیزید، تلاش کنید، اجتهاد کنید. این اجتهاد با کمک خدا همراه خواهد شد. برادران! بدون اجتهاد کردن …

بیان مقام معنوی، عبادت، مظلومیت، حکومت و عدل او در شعر

… برجسته، که مضامین قوی و حقیقتاً روشنگر [دارد] که انسان [میتواند] پیغمبر را، یا امام را، یا فاطمه‌ی زهرا (سلام ا‌لله‌ علیها) را با مضمون این اشعار بشناسد. نمیگویم درست بشناسد ‌-چون ماها که نمیتوانیم آن بزرگوارها را درست بشناسیم- در همان حدّی که ممکن است. مثلاً وقتی شعری راجع به امیرالمؤمنین خوانده میشود، هم مقام معنوی علی ‌-که ما از آن خبر کمی داریم و قسمت پنهان از ذهن و فکر و دل ما آدمهای پایین و متوسّط است- هم عبادت امیرالمؤمنین، هم مظلومیّت امیرالمؤمنین، هم حکومت امیرالمؤمنین، هم عدل او، هم ضعیف‌پروری او، هم دشمن‌ستیزی او، هم جهاد او، همه را با هم [داشته باشد]. این حرفها را ما یک روزی ‌-پانزده سال پیش، بیست سال پیش- میزدیم، خیلی‌ها این حرفها را می‌شنفتند؛ [امّا] نمیفهمیدند که ما چه داریم میگوییم. میگفتیم فقط نروید در خال و خطّ خیالیِ چهره‌ی ائمّه (علیهم السّلام)؛ آخر گاهی اوقات از این شعرها بود؛ زلف امام را، ابروی …

مبارزه با دشمنان خدا از کودکی تا پایان عمر

… و مانند اینها را دارند، چه‌جوری زندگی میکنند؟ آیا در جوامع آنها فقیر نیست؛ مستمند نیست؛ سر گرسنه بر بالین نهاده نیست؟ اینها را بگویید؛ اینها را بیان کنید. امروز شما خوب میتوانید اینها را تصویر کنید؛ [اوّل برای] خودتان تصوّر کنید و بعد برای دیگران تصویر کنید. مثلاً جهاد امیرالمؤمنین را؛ که از اوّلی که او خودش را به‌عنوان یک انسان درک کرد ‌-از دوران کودکی؛ از یازده سالگی یا سیزده سالگی- تا آخر عمر با دشمنان خدا مشغول مبارزه بود، در این راه هم جان داد؛ این خیلی چیز مهمّی است. این را یک شاعر چقدر خوب میتواند بیان کند و یک گوینده چقدر خوب میتواند این را در ذهنهای مردم ‌-تا آن اعماق دل- نفوذ بدهد. شما پیوند عاطفی مردم با ائمّه (علیهم السّلام) را حفظ کنید.

تبلیغات خلفای ظالم علیه امیرالمؤمنین و اسلام ناب در صدر اسلام

… از زمانهاى دیگر متفاوت است. اگر بخواهیم آن علّت را و دلیل را به‌طور خلاصه عرض بکنیم، باید بگوییم علّت این است که امروز دشمنان اسلام از همیشه‌ی تاریخ مجهّزترند. تجهیزاتى که امروز در اختیار دشمنان اسلام است، هیچوقت در طول تاریخ در اختیار آنها قرار نداشته است. مثلاً در یک دوره‌اى از صدر اسلام، خلفاى ظالم و غاصب میخواستند در متن جامعه‌ی اسلامى نسبت به امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) سم‌پاشى کنند، تبلیغات کنند علیه امیرالمؤمنین و علیه اسلام ناب، تبلیغات کنند علیه تفسیر صحیح قرآن تا مردم را بکشانند به راهى که خودشان مایلند. خب این کار را چگونه انجام میدادند؟ در چه مدّتى؟ با چه وسایلى؟ باید کسانى را میفرستادند به سرتاسر عالم اسلام تا هر کسى برود یک جمعیّتى را پیدا کند، خطبه‌اى بخواند، حرفى بزند و مطلبى را که حکّام جُور میخواهند، در اختیار مردم و ذهنهاى مردم قرار بدهد؛ کارْ مشکل …

نهی از دشنام دادن به محکوم به مجازات سخت

و همچنین شما برادران عزیز پلیس قضائى که مظهر دستگاه قضائى هستید در رابطه‌ی با مردم، مردم باید نشانه‌هاى عدالت در دستگاه قضائى را از همین قدم اوّل که با پلیس قضائى روبه‌رو میشوند احساس کنند. امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) ‌-طبق آنچه در ذهن بنده است از آن حضرت- فرمودند که شما به آن کسى که محکوم به مجازاتهاى سخت هم هست، نباید دشنام بدهید و او را شَتم[5] کنید.[6] مجازات، مجازات است. دستگاه عدالت براى مجرمین، مجازات را معیّن میکند و همان اندازه مجازات باید اِعمال بشود؛ نه کم، نه زیاد. البتّه حاکم اسلامى میتواند به مقتضاى شرایط عفو کند ‌-آن مربوط به حاکم است- [امّا] مجرى باید همان اندازه‌اى که مقرّر شده اجراى مجازات بکند، یک‌ذرّه بیشتر …

شایستگی اختصاص خطبه‌ها به شناخت آن حضرت در روز شهادتش

امروز روز بیست‌ویکم ماه رمضان و روز شهادت امیرالمؤمنین علی ابن ابی‌طالب علیه‌الصّلاةوالسّلام است. جا دارد اگر مؤمنین نمازگزار، بخشی از وقت امروز خطبه‌ها را به یاد آن حضرت و حرکت به سمت آشنایی بیشتر و معرفت روشن‌تری از این چهره‌ی تابناک و این خورشید فروزان تاریخ بشر بگذارنند.

رفعت یافتن آن حضرت در اثر عیب‌جویی دشمنان

اینی که بنیمروان عیب علی را میگویند، مثل این‌که خدای متعال اثر عکس میدهد. گویی که علی را بلند میکنند و به آسمان میبرند و در کرسی آسمان علی را قرار میدهند از رفعت و شأن. هر چه بیشتر عیبش را میگویند، بالاتر میرود. اما مُرده‌ها و شخصیت‌های خودشان را بنیمروان با نام نیک، با تشکیل محافل و مجالس مدح و ثنا بزرگ میکنند؛ هر چه بیشتر از گذشتگان خودشان و مرد‌گان خودشان میگویند، مثل این‌که یک لاشه‌ی مرده‌ای، یک جیفه‌ای را هی بیشتر باد میکنند. تَعَفُّنشان بیشتر دنیا را میگیرد. …

نزول آیهٔ «من یشری نفسه» در شأن آن حضرت

من فقط یک بخشی از شخصیت امیرالمؤمنین را امروز میخواهم این‌جا مطرح کنم و او مضمون این آیه‌ی شریفه است. چون این آیه‌ی شریفه‌ «وَ مِن النّاسِ مَن یَشری نَفسَهُ ابتِغاءَ مَرضاتِ اللَّهِ»[1] در شأن امیرالمؤمنین نازل شده و تأویل این آیه علی ‌بن ‌ابی‌طالب علیه‌الصّلاةوالسّلام است. آیه میگوید: در میان مردم کسانی هستند که جان خودشان را، وجود خودشان، یعنی عزیزترین سرمایه‌ای که هر انسانی دارد، این سرمایه‌ی عزیز انحصاری غیر قابل جبران که اگر این را دادی، دیگر به جای این چیزی نمی‌آید. بعضیها همین سرمایه را، همین موجودی را یکجا میدهند برای …

مصداق کامل آیهٔ «من یشری نفسه» و درس بودن زندگی او برای ما

این مصداق کاملش امیرالمؤمنین علی بن ‌ابی طالب علیه‌السّلام است‌. من این بُعد را بیان میکنم. شما تاریخ زندگی امیرالمؤمنین را نگاه کنید، از کودکی، از آن وقتی که در ۹ سالگی یا سیزده سالگی به نبوت رسول اکرم ایمان آورد و آگاهانه و هوشیارانه حقیقت را شناخت و به آن تمسک جست، از آن لحظه تا آن لحظه‌ای که در محراب عبادت مثل سحرگاه …

اهمیت زمان ایثار او در آستانهٔ پایان محنت و تشکیل حکومت

… مسأله این است که در یک شب ظلمانی در یک نقطه‌ی معینی یک کسی بنا است کشته بشود، قطعی است. میگویند آقا، این آقا برای این‌که بتواند از این‌جا خارج بشود، باید کسی در آن‌ جا به جای او باشد تا جاسوس‌ها که نگاه میکنند، احساس کنند کسی در آن‌جا هست. کی حاضر است؟ این ایثار امیرالمؤمنین خود یک حادثه‌ی فوق‌العاده مهم است، اما زمان این ایثار هم بر اهمیت آن میافزاید. زمان کی است؟ آن وقتی که بنا است این دوران محنت به‌سر‌بیاید. بنا است بروند حکومت تشکیل بدهند، راحت باشند. مردم مدینه -یثرب- ایمان آورده‌اند، منتظر پیغمبرند، همه این را میدانند. در این لحظه این ایثار را امیرالمؤمنین میکند. هیچ انگیزه‌ی شخصی باید در یک انسانی وجود نداشته باشد تا اقدام به یک ‌چنین حرکت بزرگی بکند.

استناد اعتقاد شیعه به خلافت بلافصل او به حادثهٔ غدیر

… زیرا در این حادثه امیرالمؤمنین به‌وسیله‌ى پیغمبر به خلافت منصوب شده است و در همان روز و در همان ماجرا کسانى از رسول خدا پرسیدند که اى رسول خدا! آیا این اعلام از طرف تو است یا از طرف خدا؟ فرمود: مِنَ اللهِ‌ وَ رَسولِه؛ یعنى هم امر الهى است و هم از سوى من است. شیعیان این حادثه را از این دید، بزرگ میدارند که اعتقاد شیعه، یعنى خلافت بلافصل امیرالمؤمنین بیشتر از همه‌ى دلایل، مستند به این حادثه است. و البتّه بحث در باب استنباط و استدلال به این حادثه در کتابهاى فراوان و متعدّد در طول تاریخ اسلام از روز اوّل تا امروز ادامه داشته و من قصد ندارم که در این محفل بزرگ درباره‌ى این مطلبى که هزاران زبان و قلم درباره‌ى آن گفتند و نوشته‌اند، چیزى بر آنها بیفزایم.

سفارش پیامبر به او برای پذیرش حکومت در صورت اجماع مردم در عافیت

در یک روایت دیگری که باز از قول امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) نقل شده، حضرت در نامه‌ای به دوستان خودشان میفرمایند که پیغمبر اکرم یک دستوری داد، یک پیمانی از من گرفت؛ «عهد الىّ عهدا»، که در آن دستور اینجور آمده که: «فان ولّوک فی عافیة و اجمعوا علیک بالرّضا فقم بامرهم»؛[4] یعنی در آنجا پیغمبر گفته علی جان اگر امت بر تو اتفاق نظر پیدا کردند و دور تو را گرفتند و از تو خواستند و مشکلی به وجود نیامد - توجه کنید به اینکه چطور مصالح مهمی وجود دارد که حتی این مسئله را تحت‌الشعاع قرار میدهد، مثل وحدت عالم اسلام و وحدت امت اسلامی، در آنجائی که نبودن وحدت کیان اسلام را تهدید میکند، که در زمان امیرالمؤمنین اینجور بوده - اگر با فرض عافیت، بدون اینکه مشکلی باشد، تشنجی باشد، اختلاف کلمه‌ای به وجود بیاید، جنگ داخلیای درست بشود، مردم دور تو را گرفتند و از تو خواستند، آنوقت: «فقم بامرهم»؛ آنجا قیام به کار مردم بکن و زمام امور آنها را در دست بگیر. که از این روایات و روایات فراوان دیگری که وجود دارد، حالا ولو بعضی از اینها از لحاظ سند هم مورد تردید باشد، از مجموع اینها کاملاً فهمیده میشود که مذاق اسلام این است که آنجائی که نصب الهی نیست یا نصب الهی معمولٌ‌به نیست و عمل به آن نشده، آنجا یک راه بیشتر وجود …