رفتن به محتوای اصلی

امیرالمؤمنین (ع)شخص

نام‌های دیگر: امام علی (ع)، علی بن ابی‌طالب (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نخستین امام شیعیان و سیره، سخنان و حکومت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم قرائت خطبه عقد ازدواج— ۱۳۵۶/۰۱/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۵۶ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۶۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مواد صلح‌نامه مفصّل است، اما اجمالاً در صلح‌نامه، امام حسن تصریح می‌کند که تو امیرالمؤمنین اسمت نیست، «امیرالمؤمنین» لقب مخصوص خلیفه است، خلیفۀ پیغمبر. که مسلمین به خلیفۀ پیغمبر از زمان عُمَر، امیرالمؤمنین می‌گفتند، و از نظر شیعه امیرالمؤمنین، مخصوص علی‌بن‌ابی‌طالب است، به امام حسن هم امیرالمؤمنین نمی‌گویند. به تو امیرالمؤمنین نمی‌گوییم؛ یعنی تو خلیفۀ رسمی از نظر ما نیستی. ..تصریح می‌کند که حق نداری به جان یکی از افراد شیعه تعرض کنی. تصریح می‌کند که حق نداری حکومت را موروثیِ خاندان خودت بکنی و کسی را بعد از خودت معیّن کنی. و تصریح می‌کند به اینکه بعد از تو حکومت از آنِ حسن است، و اگر او نبود، از آنِ حسین. و تا آن‌وقت البته زمینه آماده شده بود، فکر می‌کرد که زمینه آماده خواهد شد، به‌حسب موازین ظاهری.

شاهدها (۱٬۰۰۴ پاراگراف)

سفارش به کارگزار که مسئولیت طعمهٔ او نباشد

پس، نکته‌ی سوم خدمت به نفس این سِمَت است. نه این‌که این سمَت را در خدمت خودمان قرار دهیم. ما باید خادم این سمَت باشیم؛ این سمت، خادمِ ما نباشد. همان‌طور که امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام در نامه به عامل خود فرمودند: «باید عمل برای ما طعمه نباشد». این عمل، این کار، این شغل، این مسؤولیت، طعمه‌ای برای ما نباشد.

متهم شدن امیرالمؤمنین (ع) در زمان خود به نماز نخواندن

دشمن البتّه تبلیغات میکند، دشمن سعى میکند همه‌ى کمبودها و کسرى‌ها را بشکند به گردن روحانیّون، که اینها موجب هستند. خب بالاخره وقتى یک کار به این عظمت کسى میخواهد انجام بدهد، این چیزها هم در آن هست؛ ما که نباید تعجّب کنیم. یادمان بیاید که شخصیّتى مثل امیرالمؤمنین در زمان خودش متّهم شد به اینکه نماز نمیخواند؛ ما چه توقّعى داریم؟ البتّه زمان ما از زمان امیرالمؤمنین خیلى بهتر است. ایمان مردم ما از ایمان سربازان امیرالمؤمنین بمراتب بالاتر است.

سخن و رفتار امیرالمؤمنین درس در دو قلمرو ولایت

آنچه امروز براى ما به ‌عنوان درس باید مطرح بشود بخصوص که جلسه‌ى ما عمدتاً متشکّل است از کسانى که به ‌نحوى در نظام ولایت اسلامى مسئولیّتى دارند، دخالتى دارند، شأنى دارند این است که ما در این دو منطقه‌ی ولایت، که مولاى ما و محبوب ما علىّ‌بن‌ابى‌طالب (علیه الصّلاة و السّلام) در این دو منطقه درخشیده است و کلمه‌کلمه سخن او و قدم‌قدم حرکات او میتواند براى هر کسى درس باشد، حقیقتاً مشغول تلاش و مجاهدت بشویم. یک مسئله، مسئله‌ى استقرار ولایت‌‌الله‌ در جامعه است که البتّه این در دنیا امروز دشمنان زیادى دارد که صریحاً با آن دشمنى میکنند؛ از روز اوّل هم [دشمنانى] داشت و مخصوص امروز نیست. علّت هم معلوم است که چرا دنیا با یک جامعه‌اى که میخواهد بر اساس قیمومت الهى و …

عبودیت کامل و اخلاص امیرالمؤمنین به‌عنوان درس

… در دوران پنج‌ساله‌ى حکومت امیرالمؤمنین، ما به طور قطع و یقین میتوانیم بگوییم این‌جورى است. ما نسبت به دورانهاى دیگر نمیخواهیم قضاوت داشته باشیم. در دوران حکومت امیرالمؤمنین که حاکمیّت حقیقى الهى است، بلاشک این‌جورى است که ارزشها روزبه‌روز پُر‌رنگ‌تر میشود؛ آن‌ وقت آن چیزى که پشتوانه‌ى این است، همان معنایى است که گفتیم در امیرالمؤمنین از همه آشکارتر است و آن، استقرار ولایت الهى است در نفْس آن بزرگوار؛ عبودیّت کامل امیرالمؤمنین است در مقابل خدا؛ خلوص امیرالمؤمنین است در تمام تلاشها و کارهایش براى خدا؛ این، آن چیزى است که ما بایستى از امیرالمؤمنین درس بگیریم.

شجاعت و قدرت همراه با عبادت و تضرع بی‌مانند

… از کسی و چیزی نترسید، باید رابطه‌ی خود را با خدا قوی کنید. اگر میخواهید در مقابل جلوه‌های مادی تکان نخورید و نلغزید، باید خود را با دعا و تضرع بیمه کنید. این، دعاست. این، وظیفه‌ی قلبی همه‌ی انسانهاست. راهی است که انسان از درون خود، با خدای متعال باز میکند. و لذا شما میبینید امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام، آن انسان شجاع، آن جنگجو، آن مرد بزرگ، آن حاکم قدرتمند و نیرومند؛ آن کسی که فکر و ذهن و عقل و حکمت و درس و معارف او برای فرزانه‌ترین فلاسفه و حکمای عالم درس است و باید زانو بزنند و یاد بگیرند؛ آن انسان نیرومندی که اگر همه‌ی دنیا در مقابلش باشد، پشت نمیکند، از همه‌ی مردم زمان خود عابدتر و پیش خدای متعال گریه‌کننده‌تر و متضرعتر است.

غلبهٔ زهد و تقوا و اخلاق در سخنان آن حضرت با وجود قهرمانی در نبرد

امیرالمؤمنین علیه‌السّلام، شیر میدان نبرد با دشمن است و هنگامی که سخن میگوید آدم انتظار دارد نصف بیشتر سخنان او راجع به جهاد و جنگ و پهلوانی و قهرمانی باشد؛ اما وقتی در روایات و خطب نهج‌البلاغه او نگاه میکنیم، میبینیم اغلب سخنان و توصیه‌های آن حضرت راجع به زهد و تقوا و اخلاق و نفی و تحقیر دنیا و گرامی شمردن ارزشهای معنوی و والای بشری است. ماجرای امام حسین علیه‌السّلام، تلفیق این دو بخش است. یعنی آن‌جاییکه هم جهاد با دشمن و هم جهاد با نفس، در اعلی مرتبه آن تجلّی پیدا کرد، ماجرای عاشورا بود. یعنی خدای متعال میداند که این حادثه پیش می‌آید و نمونه اعلایی باید ارائه شود و آن نمونه اعلی، الگو قرار …

اجرای حد الهی بر حسان بن ثابت با وجود دفاع او از امام

… قضایی است که امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام، نسبت به حسان‌بن‌ثابت[7] اعمال کرد. «حسان» با شعر و زبان خود، از امیرالمؤمنین دفاع کرده بود. به امیرالمؤمنین گفتند: «او جزو دوستان شماست. او جزو گروه شماست. او در دفاع از شما شعر گفته است؛ جزو مجموعه‌ی شماست. حال اگر در ماه رمضان مرتکب کار خلافی هم شده - که البته کار او ظلم به کسی هم نبوده، بلکه ظلم به نفس خودش بوده است - از وی صرف‌نظر کنید!» امیرالمؤمنین فرمود: «من حدِ الهی را تعطیل نمیکنم!» و حد را بر او جاری کرد. یک عده آدمهای بدجنس که همیشه در هر جامعه‌ای هستند و مترصدند ببینند زخم خوردگان حکومت اسلامی و دستگاه عدالت اسلامی چه کسانی هستند تا به سراغ آنها بروند، دور آنها را بگیرند و دل آنها را با دستگاه عدالت اسلامی و حکومت اسلامی مخالف کنند، در آن عهد هم بودند که …

زاهدترین فرد در عین پرتلاش‌ترین در ساختن دنیا

… این‌که نمیخواهد سدّ جوع کند. میخواهد سدّ جوع کند؛ اما خواهان تنوّع و تلذّذ هم هست. دست می‌اندازد به آن طرف سفره، دست می‌اندازد جلو دیگران و ظروف غذا را جلو خودش میکشد تا از همه نوع غذا به بهترین کیفیّت و بیشتر از همه، استفاده کند. این، همان است که مذموم است. و امّا، برداشت کم از دنیا و در مقابل، تلاشِ زیاد، نقطه دوم در زندگی امیرالمؤمنین علیه‌السّلام است. خودِ او زاهد بود. به دیگران زهد را میآموخت و امر میکرد و خود از همه زاهدتر بود. این دو نقطه است که ما باید به آن توجّه کنیم: عدل علی و زهد علی.

آبادکردن نخلستان و احیای زمین با دست خود، نمونهٔ سازندگی

سازندگی، کاری بود که علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه‌السّلام) داشت؛ که حتّی شاید در دوران خلافت هم -که حالا من این را تردید دارم. اما تا قبل از خلافت، قطعی است- با دست خود نخلستان آباد میکرد؛ زمین احیا میکرد؛ درخت میکاشت؛ چاه میکند و آبیاری میکرد. این، سازندگی است! دنیاطلبی و مادّیطلبی، کاری است که عبیدالله زیاد و یزید میکردند. آنها چه وقت چیزی را به وجود می‌آوردند و میساختند!؟ آنها فانی میکردند؛ آنها میخوردند؛ آنها تجمّلات را زیاد میکردند. این دو را با هم اشتباه نباید کرد. امروز عدّه‌ای به اسم سازندگی …

برخورداری کامل از ارزش‌های اسلامی و الگوی حاکم اسلامی

بنده به یکی دو نکته از آن نکات، به صورت کوتاه، اشاره میکنم. یکی از این نکات مهم، عبارت است از این‌که، با مطرح کردن امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام و با نصب آن بزرگوار برای حکومت، معیارها و ارزشهای حاکمیّت، معلوم شد. پیغمبر، در قضیه غدیر، کسی را در مقابل چشم مسلمانان و دیدگان تاریخ قرار دادند که از ارزشهای اسلامی، به طور کامل برخوردار بودند. یک انسان مؤمن؛ دارای حدّ اعلای تقوا و پرهیزکاری؛ فداکار در راه دین؛ بیرغبت نسبت به مطامع دنیوی؛ تجربه شده و امتحان داده در همه میدانهای اسلامی: میدانهای خطر؛ میدانهای علم و دانش؛ میدان قضاوت و امثال اینها. یعنی با مطرح شدن امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام به عنوان حاکم و امام و ولىّ اسلامی، همه مسلمانان در طول تاریخ باید …

نمونهٔ کامل که باید خود را به آن نزدیک کرد

… هم فرمودند، و همه ما هم گفتیم: بدیهی است که ما به امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام، نمیرسیم. بدیهی است که بشر معمولی، نه در این زمان، نه حتّی در آن زمان، قادر بر این نیست و نبود که مثل آن بزرگوار، مشی کند، یا عدالت را آن‌گونه اجرا کند و یا آن‌طور زندگی کند. موضوع این است که آن حضرت نمونه کاملند. باید تلاش کنیم خودمان را به آن نمونه کامل نزدیک و شبیه‌تر کنیم. اگر حرکت ما به گونه‌ای باشد که در حال دور شدن ازآن نمونه کامل باشیم، این، انحراف و خطاست. این متمرکز شدن روی عدالت و دل‌بستن به عدالت، راز اصلی دشمنىِ دشمنان اسلام با اسلام، بخصوص در روزگار ماست. در زمانهای قدیم هم البته همین‌گونه بوده است. اما امروز، علّت این‌که میبینید ابرقدرتها با ما - با جمهوری اسلامی؛ با شما ملّت - مخالفت دارند، احساس دشمنی …

بزرگ‌ترین مرد تاریخ اسلام پس از پیامبر و سخن او دربارهٔ بهشت و دوزخ

… این حقایق عالم مادی هنوز کشف نشده، چگونه تصور میکنیم که این ذهن محدودمان باید بتواند عوامل ماورای این عالم را اگر باشد کشف کنیم؟ پیغمبران صادق مصدق با سخن وحی الهی دارند بما میگویند این عوالم هست و باید برای آن عوالم تلاش کرد و از عذاب آن عوالم باید ترسید! امیرالمؤمنین (ع) بزرگترین مرد تاریخ اسلام بعد از پیغمبر میفرماید: شغل من الجنه و النار امامه[9] آن کسی که بهشت و دوزخ پیش روی اوست. از هر هدف دیگری ذهنش منصرف و مشغول است. به فکر این است که خودش را بتواند به بهشت الهی برساند و از عذاب دوزخ الهی خودش را دور کند این آن توضیح مختصری بود که درباره‌ی آیه خواستم عرض کنم، که البته در خلال بحث تفسیری به مواردی از این قبیل خواهیم رسید.

امام متقین و مجسمهٔ تقوا و پرهیزکاری

حقیقتاً او امام متّقین و مجسّمه تقوا و پرهیزکاری است. من به شما برادران و خواهران نماز گزار و به همه ملّت، توصیه میکنم که دنباله روی و تبعیّت از آن بزرگوار را، بیش از همه چیز در زمینه تقوا و پرهیز از گناه و مراقبت از افعال و گفتار و حتّی ذهنیّات و آنچه در دل خطور میکند، پیشه کنید و تقوا را رعایت نمایید.

درخشش نور او برای اهل بهشت به روایت ابن مغازلی

بسیاری از مسلمین، به اهل بیت مکرّم پیغمبر علیهم السّلام و به آن بزرگوار به طور خاص، ارادت و علاقه و شیفتگی دارند. یک روایت، روایتی است که نویسنده معروف شافعی، «ابن مغازلی»، در کتاب خود نقل کرده که راوی این حدیث، غیر شیعه است. از اَنَس بن مالک نقل میکند که پیغمبر فرمودند: «انَّ علی بن ‌ابی طالب یضیء لاهل الجنة کما یظهر کوکب الصبح لاهل الدنیا.»؛ مردم بهشت، وجود علی بن ‌ابی طالب امیرالمؤمنین علیه‌السّلام را چنان درخشان میبینند که مردم دنیا ستاره صبح را آن گونه درخشنده میدیدند؛ یعنی نور آن بزرگوار، در بهشت هم بر انوار دیگر غلبه دارد. همین نویسنده سُنّی، روایت دیگری را از عمّار یاسر نقل میکند که گفت: "قال رسول‌الله صلّیالله‌علیه‌وآله: (قال لعلی بن ابی‌طالب، علیه‌السّلام) یا علی، انَّ الله قد زیَّنک بزینة لم یزیَّن بعباد بزینة احَّب الی الله منها." یعنی پیغمبر به علی فرمود: ای علی! خدای …

مصونیت او از آسیب دنیا در حدیث نبوی

ادامه حدیث چنین است که پیغمبر به علی علیه‌السلام فرمود: «و جعل الدنیا لاتنال منک شیئا.» خداوند این دنیا را به گونه‌ای قرار داده است که از تو هیچ چیز نخواهد برد.

بی‌مانندی مقام معنوی او و سپاس پیامبر (ص) از آن

طبق این روایت، آخر سر هم فرمود: «فالحمد لله الذی منّ علىَّ بذلک.» پیغمبر از این‌که خدا چنین مقامات معنوی را به علی بن ‌ابی طالب علیه‌السّلام داده است، از خالق هستی سپاسگزاری میکند. واقعاً هیچ مقامی به بلندی این مقام نیست.

مناقب عملی او درسی برای پیروانش

اکنون به مناقب نوع دوم بپردازیم که بایدبرای من و شما درس باشد. نمیشود ما ادّعای تشیّع کنیم و خود را مختصّین به علی بن ‌ابی طالب علیه‌السّلام بدانیم، اما در عمل، از اعمال و رفتار آن بزرگوار چیزی در ما نباشد.

صدقه دادن همهٔ درآمد سال بی‌آنکه مال دیگری داشته باشد

حرف را در ذهن خودتان مرور کنید! امیرالمؤمنین علیه‌السّلام، تمام در آمد سالش را صدقه داد! پول دیگری هم نداشت که خیال کنیم زندگی را از آن طریق خواهد گذراند.

عرضهٔ شمشیر برای فروش پس از صدقه دادن درآمدش

دنباله روایت این است: «و انّه باع سیفه»؛ همان روز که درآمدِ خود را صدقه داد، به بازار رفت و شمشیرش را در معرض بیع گذاشت که بفروشد. گفتند: یا امیرالمؤمنین! شما امروز چهل هزار دینار وجه نقد یا جنس داشتی و صدقه دادی! یعنی حالا شمشیرت را میفروشی؟

معجزهٔ الهی در تاریخ و لزوم حرکت در راه او

باید در راه آن حضرت حرکت کنیم و برویم. آن بزرگوار، یکی از معجزات خدا در تاریخ بود. وجود آن حضرت، حادثه‌ای شگفت آور بود. حادثه شگفت آور دیگر این‌که، قدر امیرالمؤمنین علیه‌السّلام را در زمان خودش ندانستند. این هم واقعاً از آن حوادث شگفت آور و تلخ است. کار را به جایی رساندند که - آن‌طوری که در نهج البلاغه و احوال آن بزرگوار هست - ایشان، مکرّر در زمان حکومت خود، از دست مردم به …

محبوبیت او در دل‌ها با وجود نافرمانی مردم

وقتی که آن ضربت غدر آمیز بر فرق مبارک امیرالمؤمنین علیه‌السّلام وارد شد، منادی در کوفه فریاد بر آورد: «تهدّمت والله ارکان الهدی»؛ پایه‌های هدایت ویران شد. و مردم فهمیدند که چه اتّفاق افتاده است. آن محبوب دلها را، اگر چه نافرمانیاش میکردند، اما دوست میداشتند. کسی نمیتوانست امیرالمؤمنین علیه‌السّلام را دوست نداشته باشد. اگر بخواهید تصویری از آن روز را به ذهن بیاورید که خبر شهادت آن بزرگوار چه به روز مردم آورد، به یاد بیاورید آنچه را که در زمان خودِ ما در بیماری امام بزرگوارمان و بعد در خبر رحلت آن بزرگوار پیش آمد. دیدید چه غوغایی در دلهای مردم به وجود آمد! این، ممکن است …

الگو بودن در مناجات و حال معنوی بیرون از میدان جنگ

کسى نگوید که حالا که اردوگاه نیست و میدانگاه نیست و خط مقدّم نیست و قرارگاه تاکتیکى نیست و غیرذلک؛ [خب] نباشد. امیرالمؤمنین براى ما اسوه است. این امیرالمؤمنین (علیه‌ الصّلاه‌ و السّلام) همان کسى است که دعاى کمیل را به کمیل‌بن‌زیاد یاد داد و در میدان جنگ هم نبود؛ خود او و یاران او همین دعاى کمیل را، همین مناجات شعبانیّه را با این‌همه حال خواندند و در میدانهاى جنگ هم نبودند. میدان جنگ یک وسیله است. این وسیله، ما را زود میرساند امّا حالا که شما رسیدید و دیدید و کشف کردید، باید این حالت را براى خودتان نگه دارید. این معنویّت را نباید فراموش کنید؛ هر چه هست، زیر سایه‌ى همین معنویّت است؛ بدون این معنویّت نمیشود یک قدم به صورت موفّق …

تصریح به اینکه بی‌فداکاری یاران پیامبر دین برپا نمی‌ماند

امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) صریحاً بیان میکند: وَ لَعَمرى لَو کُنّا نَأتِى ما اَتَیتُم ما قامَ لِلدّینِ عَمودٌ وَ لا اَخضَرَّ لِلایمانِ عود؛[5] این کلام امیرالمؤمنین است؛ یعنى اگر در صدر اوّل در کنار پیغمبر، ما هم مثل شما ــ آن کسانى که مخاطبین آن بزرگوار بودند ــ عمل میکردیم، یک شاخه‌ى ایمان سبز نمیشد، یک عمود دین بر پا داشته نمیشد؛ پس این چیزها لازم است.

دلباختگی حتی منکران امامت او به فضایلش در کتب فریقین

آن‌قدر زیبایى‌ها و جلوه‌ها و جاذبه‌ها در آن بزرگوار بسیار است که دلى که با این جاذبه‌ها آشنا شود، نمیتواند نسبت به آن بزرگوار بى‌تفاوت بماند. هر که او را به قدرى که در همین روایات هست شناخت، دلباخته‌ى او شد. حتّى آن کسانى که امامت آن بزرگوار و ولایت آن حضرت را هم مانند ما قبول نداشته باشند و عقیده‌ى ما را نداشته باشند، این فضایل را و مناقب را که در کتب فریقین آمده است ــ مخصوص شیعه نیست؛ علماى بزرگ اهل سنّت این فضایل را آورده‌اند و در همه‌ى آفاق منتشر شده است ــ مى‌بینند، دلباخته و مجذوب امیرالمؤمنین میشوند. پس مسئله‌ى ما مسئله‌ى شناختِ حقیقت نورانى و عِلوى[2] امیرالمؤمنین نیست که آن را نه میتوانیم بفهمیم، نه میتوانیم تصوّر کنیم، نه راهى داریم براى اینکه آن را درک کنیم ــ مگر کسانى که دلشان به نور هدایت و معرفت الهى در آن ابعاد روشن شده باشد ــ امّا این مسئله‌ى …

لزوم برگزیدن چند صفت از صفات او و پیروی از آن‌ها

حالا درباره‌ى علىّ‌بن‌ابى‌طالب(علیه الصّلاة ‌و السّلام) که نمیشود با این چند دقیقه‌ها حرفى زد. آن چیزى که من در این مختصر فکر میکنم که عرض کنم، این است که ما نگاه کنیم در میان ده‌ها صفت برجسته‌اى که در ذات مبارک امیرالمؤمنین و در رفتار آن بزرگوار هست ــ که هر کدام مثل خورشیدى میدرخشد ــ چند صفت از این صفات را انتخاب کنیم و خودمان را دنباله‌رو این صفات کنیم.

هراس نداشتن از کثرت دشمن به پیروی از علی (ع)

… توکّل به خدا، با این حماسه و شورى که در اقشار ملّت ما بخصوص در جوانهاى ما هست، این ملّت پیروز خواهد شد، به اهداف خود خواهد رسید و دشمنان را به زانو در خواهد آورد. هیچ دشمنى نمیتواند ملّت ایران را از پیمودن این راهى که اسلام در مقابل او گذاشته است، بازدارد. فقط این نکته را باید به یاد داشت که مثل علىّ‌بن‌ابى‌طالب از کثرت دشمن نباید هراس داشت.

دشواری قرار گرفتن برخی صحابهٔ بزرگ در برابر امیرالمؤمنین

… عده‌ی کثیری آدم را سر بریدند؛ خم به ابروی کسی نیامد و هیچ‌کس نگفت چرا؛ چون صحنه، صحنه‌ی روشنی بود؛ غباری در صحنه نبود. این‌طور جایی، جنگ آسان است؛ حفظ ایمان هم آسان است. اما در دوران امیرالمؤمنین، چه کسانی در مقابل علی(ع) قرار گرفتند؟ خیال میکنید شوخی است؟ خیال میکنید آسان بود که «عبداللَّه‌بن‌مسعود»، صحابی به این بزرگی - بنا به نقل عده‌یی - جزو پابندهای به ولایت امیرالمؤمنین نماند و جزو منحرفان به حساب آمد؟ همین «ربیع‌بن‌خثیم» و آنهایی که در جنگ صفین آمدند گفتند ما از این قتال ناراحتیم، اجازه بده به مرزها برویم و در جنگ وارد نشویم، در روایت دارد که «من اصحاب عبداللَّه‌بن‌مسعود»[11] ! این‌جاست که قضیه سخت است.

مجازات شاعر مخلص خود به سبب گناه با وجود خدماتش

یک اصل دیگر هم، اصل رعایت ارزشهای بین‌سازمانی در درون خودتان است؛ یعنی مسأله‌ی تشویق و تنبیه. برادران! تشویق و تنبیه را باید جدی گرفت. شماها فرمانده هستید؛ نسبت به زیردستانتان این‌گونه برخورد کنید. امیرالمؤمنین، مرد شاعر مخلص خودش - یعنی «حسان‌بن‌ثابت» - را که معاویه‌ییها از او میخواستند به طرف آنها برود و او نمیرفت، به خاطر گناهی که کرده بود، خواباند و شلاق زد. گفت: یا امیرالمؤمنین! من را که این‌قدر به شما خدمت کرده‌ام، این‌قدر شعر برایت گفته‌ام، این‌قدر از شما دفاع کرده‌ام، میزنی!؟ حداقل معنای حرکت و نگاه امیرالمؤمنین این بود که بله، آن به جای خود، این هم به جای خود.

فرمان به مالک اشتر برای اتکا به عامهٔ مردم نه خاصه

… باید خودکشان کنند براى خدمت به آنها؛ نه آقا، آن که جنگ را، بمباران را، محاصره‌ى اقتصادى را، کم‌آبى را، کم‌برقى را، مشکلات را، گرانى را با همه‌ى وجود احساس کرده در این ده دوازده سال، او باید مورد توجّه باشد در درجه‌ى اوّل؛ مردم که میگوییم یعنى اینها؛ همان عامّه‌اى که امیرالمؤمنین (سلام الله علیه) در آن فرمان تاریخى‌شان به مالک اشتر فرمودند که عامّه را داشته باش، خاصّه را رها کن.[16] عامّه، همانهایى که در جنگ با تو هستند، در مشکلات با تو هستند، سختى‌ها را با تو تقسیم میکنند، غم تو را از دلت میزدایند، خودشان را سپر بلاى تو قرار میدهند و صادقند، نه آن عافیت‌طلب‌هاى پُرروىِ پُرخورِ پُرخواهى که هیچ وقت هم قانع نمیشوند؛ تا وقتى که خیرى به آنها رسید، تو را میخواهند، به مجرّد اینکه یک ذرّه‌اى کم شد، رویشان را برمیگردانند.