رفتن به محتوای اصلی

ادبیات

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ادبیات، جایگاه آن در بیان اندیشه و پیوندش با مردم.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به کنگره‌ی بزرگداشت مصلح‌الدین سعدی شیرازی— ۱۳۶۳/۰۹/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۳ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۳۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

ادبیّات در حقیقت، آن رابط میراث فرهنگى یک کشور است از نسلى به نسل دیگر؛ که اگر نبود، ما میتوانیم پزشک داشته باشیم، مهندس داشته باشیم، فنّى داشته باشیم، عالِم داشته باشیم، امّا براى دنیاى دیگرى، نه براى دنیاى این جامعه و این مرز و بوم. ادبیّات مثل آن ژن‌‌‌‌هاى انتقال خصوصیّاتند که اصلاً وراثت و نسل را اینها حفظ میکنند. توجّه فرمودید؟ ادبیّات است که اتّصال یک ملّت را به گذشته‌‌‌‌ى خودش و فرزندى را به پدر نسلى خودش حفظ میکند و ایجاد میکند و ثبت میکند. این، وحدت جامعه‌‌‌‌ى ایرانى را از آن وقتى که ادبیّاتش این ادبیّات است ــ یک زمانى [هست] ادبیّات ما، ربطى به ادبیّات امروز ما ندارد، مثلاً فرض کنید که دوران قبل از اسلام، ایران ناگزیر ادبیّاتى داشته؛ آن ادبیّات، این ادبیّات امروز ما نیست؛ ما از آن ادبیّات خبرى نداریم؛ حتّى مثلاً شاهنامه هم که دارد از آنها حرف میزند، شاهنامه هم یک چیز دیگر است؛ میدانید، ادبیّات ما است که دارد یک چیزى را گزارش میکند از یک زمانى؛ حالا راست و دروغش هم به عهده‌‌‌‌ى خودش ــ [حفظ میکند.] بنابراین از آن زمانى که ادبیّات ایران همین ادبیّاتى است که امروز ما داریم، وحدت آن نسلهاى مختلف با ادبیّات حاصل میشود؛ یعنى با شعر، با کلام، با سخن.

رابط انتقال میراث فرهنگی کشور از نسلی به نسل دیگر

ادبیّات در حقیقت، آن رابط میراث فرهنگى یک کشور است از نسلى به نسل دیگر؛ که اگر نبود، ما میتوانیم پزشک داشته باشیم، مهندس داشته باشیم، فنّى داشته باشیم، عالِم داشته باشیم، امّا براى دنیاى دیگرى، نه براى دنیاى این جامعه و این مرز و بوم. ادبیّات مثل آن ژن‌‌‌‌هاى انتقال خصوصیّاتند که اصلاً وراثت و نسل را اینها حفظ میکنند. توجّه فرمودید؟ ادبیّات است که اتّصال یک ملّت را به گذشته‌‌‌‌ى خودش و فرزندى را به پدر نسلى خودش حفظ میکند و ایجاد میکند و ثبت میکند. این، وحدت جامعه‌‌‌‌ى ایرانى را از آن وقتى که ادبیّاتش این ادبیّات است ــ یک زمانى [هست] ادبیّات ما، ربطى به ادبیّات امروز ما …

نادرستی نگاه غیرجدی عموم مردم به ادبیات

… کار غیر جدّى‌‌‌‌اى به ذهنش مى‌‌‌‌آید. خب حالا، بیرون از محیط ادب و هنر این‌‌‌‌جورى است. حتّى مردم معمولى و همین مردم کوچه و بازار هم همین‌‌‌‌جور هستند، با اینکه مردم ما غالباً یک ذوق هنرى و ادبى رقیقِ کمى دارند ــ یک نمک در غذائى در همه تقریباً هست؛ ایرانى‌‌‌‌ها این‌‌‌‌جور هستند و غالباً یک چیزى در آنها هست، بخصوص بعضى از مناطق کشور ــ لکن اگر گفته بشود که مثلاً یک بحثى در ادبیّات در جایى خواهد شد، برایشان باورکردنى نیست؛ یعنى مسائل ادبیّات را دور از مسائل جدّى میدانند؛ در حالى که واقع قضیّه این نیست.

لزوم اثبات ضرورت ادبیات و سرگرمی نبودن آن از سوی دستگاه‌های متولی

آن دستگاه‌‌‌‌هایى که مباشر امور ادبیّات هستند، باید این مطلب را به ثبت برسانند یعنى باید اثبات کنند که ادبیّات یک چیز سرگرمى و زائده‌‌‌‌اى در زندگى و یک امر تشریفاتى فقط نیست. باید بدانند که این یک چیز ضرورى است. فرض بفرمایید ما امروز مایلیم آن ملّتهایى که در اطراف عالم با فرهنگ و ادبیّات ایرانى آشنا بودند، این ارتباط و اتّصال محفوظ بماند. میدانید که استعمار سالهایى ــ ده‌‌‌‌ها سال متمادى، شاید بعضى جاها قرنها ــ تلاش کرد تا آثار این فرهنگ ایرانى را که در خیلى از نقاط …

لزوم فاخر بودن ادب عرضه‌شده در برنامه‌های رادیو

در مورد برنامه‌‌‌‌هاى شما هم، اعتقاد من این است که دو کار را شما خیلى باید اهمّیّت بدهید و این دو کار اگر چنانچه در مجموعه‌‌‌‌ى برنامه‌‌‌‌هاى شما نباشد، توفیق برنامه‌‌‌‌ها کامل نیست: یکى مایه‌‌‌‌ى فنّى ادب است یعنى ادب شما باید ادب فاخرى باشد. چون آنجا رادیو است؛ فرضاً روزنامه‌‌‌‌اى یک شعرى را چاپ میکند از یک شاعرى، نگاه میکنید شعر را، شعر بى‌‌‌‌ربطى است؛ خیلى خوب، حالا روزنامه است، دلش خواسته آن شعر را بزند؛ [اگر] کسى نمیخواهد، نخرد و نخواند این روزنامه را، یا بخرد و این صفحه را نخواند. فرق است …

لزوم متقن و فاخر بودن کار ادبی بی‌آنکه برای مردم دیریاب شود

… کج شد؛ التفات دارید؟ یعنى اى بسا غیر شاعرى که هنر نقدش از یک شاعر بیشتر است یا غیر نویسنده‌‌‌‌اى که هنر نقّادی‌‌‌‌اش از یک نویسنده بیشتر است ــ یک آدم اهل ادبیّات و آدم اهل نقد این نوشته‌‌‌‌ى شما را [خواند] یا اینکه شما خواندید، گوش کرد، ببینید درست است. نمیخواهم بگویم که جورى باشد که مردم عادى چیزى نفهمند، فقط به درد ادبا و اساتید بخورد؛ نه، بلکه باید متقن باشد، عالى باشد، سطح، سطح فاخرى باید باشد.

لزوم رعایت جنبه‌های ارزشی در ادبیات

نکته‌‌‌‌ى دوّم: جنبه‌‌‌‌هاى ارزشى را در ادبیّات رعایت بکنید. ببینید، این حرفى است که من با همه‌‌‌‌ى گروه‌‌‌‌هاى رادیو در میان میگذارم. رادیوی ما و رسانه‌‌‌‌هایمان و تشکیلاتمان و گفتن‌‌‌‌مان و نشستن‌‌‌‌مان و اجراى نقشمان؛ هر کار ــ هر کس هر چه دارد ــ براى این است که این نظام را میخواهیم کامل کنیم؛ هر چه بهتر، هر چه …

بلیهٔ توقف اهل ادب و هنر انقلابی در پله‌های میانی پس از انقلاب

ما متأسّفانه دچار یک بلیّه‌اى هستیم در بعد از انقلاب در باب ادبیّات و هنر؛ این مراحل چندین‌گانه‌ى هنر را اگر مثلاً ده پلّه فرض کنیم، پلّه‌ى اوّل و دوّم و سوّم و چهارم را خوب، سریع میپیمایند، به آن پلّه‌هاى چهارم، پنجم که رسیدند، ناگهان مى‌بینید ایستادند! ما توقّف‌کرده‌ى در پلّه‌هاى وسط خیلى داریم! یعنى آن شور و جوش انقلابى فقط همان چند پلّه‌ى اوّل را حرکت داد! آیا شور انقلابى تمام شد؟ نه، مانع وجود دارد. مانع چیست؟ بدگمانى؛ تصوّر اینکه انسان دیگر احتیاج ندارد به بیشتر از این! توجّه میکنید؟ حالا یک احتمال هم این است که کسانى خیال کنند نمیتوانند برسند؛ نه، الحمدلله‌ همّت بچّه‌هاى انقلابى ما خیلى بالا است، امّا …

نقل حکایات عطار و مولانا در توکل و محبت خدا

در سحرهاى ماه رمضان از برنامه‌هایى [استفاده کنید] که دل مردم را نرم میکند. مثلاً سال گذشته کانال دوّم تلویزیون بعد از افطار یک برنامه‌اى داشت ــ برنامه‌ی کوتاهى هم بود ــ چیزهاى خوبى در آن بود. یک آقایى مى‌آمد آنجا و یک داستانى را، یک قطعه‌اى را، از کتاب شیخ عطّار یا فیه‌مافیه مولانا یا مانند اینها نقل میکرد در توجّه، در توکّل، در دل دادن به محبّت پروردگار، در یک تجربه‌ى زندگى در این زمینه‌ها؛ کلّى انسان را بعد از افطار تحت تأثیر قرار میداد. بنده خودم با اینکه غالب آن چیزهایى را که میگفت، خوانده بودم و میدانستم و چیز جدیدى براى من نبود، در عین حال گوش میکردم و لذّت میبردم و استفاده میکردم. این‌جور چیزهایى که آن متن قضیّه را بیان میکند، [مفید است.] …

مایه و جهت‌گیری کار دو اصل اساسی کار ادبی

این دو چیز به‌‌‌‌ نظر من دو چیز اساسى است: یکى آن مایه‌‌‌‌ى کار است، یکى هم جهت‌‌‌‌گیرى کار است. در موسیقى هم همین‌‌‌‌‌‌‌‌جور [است]. البتّه بحث درباره‌‌‌‌ى موسیقى، واقعاً بحث خیلی دشوار و طولانى‌‌‌‌ای است؛ نمیشود با یک کلمه مسئله‌‌‌‌ى موسیقى را حل کرد.