رفتن به محتوای اصلی

ادبیات

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ادبیات، جایگاه آن در بیان اندیشه و پیوندش با مردم.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به کنگره‌ی بزرگداشت مصلح‌الدین سعدی شیرازی— ۱۳۶۳/۰۹/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۳ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۳۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

ادبیّات در حقیقت، آن رابط میراث فرهنگى یک کشور است از نسلى به نسل دیگر؛ که اگر نبود، ما میتوانیم پزشک داشته باشیم، مهندس داشته باشیم، فنّى داشته باشیم، عالِم داشته باشیم، امّا براى دنیاى دیگرى، نه براى دنیاى این جامعه و این مرز و بوم. ادبیّات مثل آن ژن‌‌‌‌هاى انتقال خصوصیّاتند که اصلاً وراثت و نسل را اینها حفظ میکنند. توجّه فرمودید؟ ادبیّات است که اتّصال یک ملّت را به گذشته‌‌‌‌ى خودش و فرزندى را به پدر نسلى خودش حفظ میکند و ایجاد میکند و ثبت میکند. این، وحدت جامعه‌‌‌‌ى ایرانى را از آن وقتى که ادبیّاتش این ادبیّات است ــ یک زمانى [هست] ادبیّات ما، ربطى به ادبیّات امروز ما ندارد، مثلاً فرض کنید که دوران قبل از اسلام، ایران ناگزیر ادبیّاتى داشته؛ آن ادبیّات، این ادبیّات امروز ما نیست؛ ما از آن ادبیّات خبرى نداریم؛ حتّى مثلاً شاهنامه هم که دارد از آنها حرف میزند، شاهنامه هم یک چیز دیگر است؛ میدانید، ادبیّات ما است که دارد یک چیزى را گزارش میکند از یک زمانى؛ حالا راست و دروغش هم به عهده‌‌‌‌ى خودش ــ [حفظ میکند.] بنابراین از آن زمانى که ادبیّات ایران همین ادبیّاتى است که امروز ما داریم، وحدت آن نسلهاى مختلف با ادبیّات حاصل میشود؛ یعنى با شعر، با کلام، با سخن.

شاهدها (۴۰ پاراگراف)

بازتاب ماندگار قهرمانی‌های جنگ در رمان‌های فرانسوی و آثار انقلاب روسیه

… این چهار سال، دو سه سالش را فرانسوى‌‌‌‌‌ها دچار فشار بودند و شکست خوردند و رویشان فشار آمده و قهرمانى‌‌‌‌‌هایى از انواع مختلف نشان داده شده؛ هم در میدان جنگ، هم در مبارزات مردمى داخلِ پاریس و دیگر شهرها، هم در روابط انسانى. شما ببینید چقدر اینها تکرار میشود! حالا رُمان‌‌‌‌هاى فرانسوى را آن مقدارى که بنده دیده‌‌‌‌‌ام از ادبیّات فرانسوى ــ با شعر و چیزهاى دیگرشان من آشنا نیستم ــ و بعضى از رُمان‌‌‌‌هاى ترجمه‌‌‌‌‌شده‌‌‌‌‌ى به فارسى را خوانده‌‌‌‌‌ام، اصلاً در بهترین رُمان‌‌‌‌ها، در عالى‌‌‌‌‌ترین اثرها، نشانه‌‌‌‌‌ى آن روزها باقى میمانَد؛ اینها چیزهایى نیست که تمام بشود. درباره‌‌‌‌‌ى دوران انقلاب روسیه شما ببینید چقدر کتاب و چه حجمى از تفاخر[6] وجود دارد که نوشته شده و براى دیگران باقى گذاشته‌‌‌‌اند؛ اینها چیزهایى نیست که تمام بشود؛ اینها باید باقى بماند.

تجلیل چهره‌های جاودانهٔ هنر و ادبیات مردمی وظیفهٔ جمهوری اسلامی

این کنگره باید گوشه‌های ناشناخته‌ی شخصیت سعدی و درخشندگی هنر او را بشناساند و راه بهره‌جویی نسل انقلابی امروز از این گنجینه‌ی قیمتی را هموار سازد. شایسته‌ترین تجلیل سعدی همین است و جمهوری اسلامی این را برای همه‌ی چهره‌های جاودانه‌ی هنر و ادبیات سالم مردمی، کاری لازم و وظیفه‌ای حتمی می‌شناسد.

پیوند ادبیات و هنر با مردم و ماندگاری آنچه مردمی است

هرجا مردم هستند ادبیات هست و شعر و هنر است و آن چنان هست که مردم می‌اندیشند و می‌خواهند و هر چه جز آن است نه دل نشین است و نه ماندگار. انقلاب اسلامی ما علاوه بر این، فرآورده‌های ذهن و دل انسان را حرمتی عظیم می‌نهد، زیرا به انسان اعتقادی عظیم دارد، از این روی حرکت ادبیات و هنر در جامعه‌ی انقلابی ما علیرغم قدرناشناسی و ناسازگاری برخی از سرایندگان و سازندگان بریده از مردم به توقف و رکود …

رواج نگاه معرفتی به درخت و گیاه در ادبیات و سخن متفکران

علاوه‌ی بر آنچه گفته شد، نگاه ما به درخت و گیاه و سبزه و محیط ‌زیست، یک نگاه معرفتی و معنوی است، نگاه معرفت دینی است؛ این در ادبیّات ما هم کاملاً رواج دارد و آحاد مردم و متفکّرین و همه‌ی کسانی که در زمینه‌ی مسائل بشری حرف میزنند، در این زمینه‌ها نظر داده‌اند و حرف زده‌اند:

بازتاب مرارت‌های مردم فرانسه پس از انقلاب در رمان‌های قرن نوزدهم

… که با آن همه خسارت انقلاب کرده بود، به حکومت مردمی رسیده بود، به‌آسانی دوباره تبدیل شد به حکومت پادشاهی. بعد از تبعید و مرگ ناپلئون - یعنی حدود ۱۸۱۵ - تقریباً حدود پنجاه سال حکومت پادشاهی در فرانسه استقرار داشت؛ البته با تحولات بسیار سخت و رقتبار و مرارتبار؛ که شما اگر رمانهای قرن نوزده فرانسه را بخوانید، کاملاً نشانه‌ی این انقلابها و این مرارتها و این محنتها و این تلخیها برای مردم فرانسه را در این کتابها خواهید دید؛ از جمله کتابهای ویکتورهوگو و بالزاک و دیگران.

درگذشت سید حسن حسینی، خسارتی بزرگ برای اهل هنر و ادب

… و این مؤمن پارسا و با فضیلت، یکی از نمونه های برجسته ی امروز و یکی از امیدهای آینده بود. در شعر و ادب و نیز در پژوهش و تأمّلات محقّقانه، خرد و ذوق و ابتکار، شاخصه ی کار او بود. مشاهده ی فرآورده های ذهن خلاق او همواره برای اینجانب اعجاب آور و تحسین انگیز بود. درگذشت او خسارت بزرگی برای اصحاب هنر و ادب است. این حادثه ی تلخ را به بازماندگان آن عزیز و نیز دوستان و همکارانش و به همه ی دلبستگان به زبان و ادب و شعر فارسی تسلیت می گویم و از خداوند متعال فیض و رحمت و مغفرتش را برای آن فقید سعید مسئلت می کنم.

چشم‌دوختن ادیبان ایرانی به خارجی‌ها حتی در ادبیات فارسی

… به این دستگاه نزدیک نشود! هر وقت خراب شد، آن مجموعه قطعاتی را که مثلاً پانصد قطعه ابزار در آن است، جدا کنند و به خارج بفرستند؛ یعنی تمام مجموعه را سوار طیّاره کنند و ببرند آن‌جا تعمیر کنند و برگردانند! اجازه نمیدادند که در این‌جا به آن مجموعه دست بزنند. حتی در ادبیات، کاری کردند که ادیب ایرانی برای ادبیات فارسی هم چشمش را میدوخت که فلان خارجی چه گفته است! ای آقا؛ این‌که دیگر یک مسأله‌ی وارداتی نیست. اقّلاً در این قضیه به خودتان تکیه کنید. نمیکردند. امروز هم یک عدّه دلشان میخواهد همان‌طور عمل کنند. گاهی میگوییم: آقا! حقوق اسلامی ما غنیتر از حقوق غربی است. کدام حقوقدان غربی میتواند در زمینه‌هایی که شیخ انصاری - که این روزها بحث درباره‌ی او زیاد است - تألیفی در آن زمینه‌ها دارد و صاحب تحقیقاتی است، به غبار …

کمبود رمان و جایگاه خاطرات جنگ به‌عنوان بهترین نوشته‌ها

… یا ابزار هنرمندانه آن را گزارش کند، یک چیز فوق‌العاده است. براى همین است بنده که اهل کتاب خواندن و رمان خواندن و قصّه خواندن و همه‌جور گزارش خواندن هستم، این گزارشهایى که این بچّه‌هاى جنگى از حوزه هنرى چاپ میکنند، اغلبش را من خواندم، میخوانم و لذّت میبرم؛ ما رمان کم داریم، اینها تقریباً از یک جهت بهترین نوشته‌هاى ما است، براى خاطر اینکه یک چیز فوق‌العاده است؛ صحنه یک صحنه‌ى فوق‌العاده‌اى است، اگر بتوانید خوب گزارش کنید.

ملازم نبودن پیشرفت ادبیات با سخن فصیح‌تر؛ مثال گلستان و تاریخ بیهقی

جواب این است که: قرآن میگوید نه. حالا شما میگوئید ادبیات پیشرفت خواهد کرد، اولاً پیشرفت ادبیات معنایش این نیست که بتوانند عبارات فصیح‌تر و زیباتری از آن قبیل بیاورند، بفرمائید نوشته‌های امروز را مثلاً مقایسه کنید با نوشته‌های قرن پنجم مثل نوشته‌ی ابوالفضل بیهقی تاریخ بیهقی به آن فصاحت، یا گلستان سعدی، چه بسیار کسانی که بعد از دویست سال، پانصد سال، خواستند از گلستان تقلید کنند اما نتوانستند. این‌طور نیست که هر چه زمان بگذرد حتماً سخنان فصیح‌تری خواهد آمد به‌فرض هم که بیاید این ادعای قرآن یک ادعای واقعی است که میگوید نمیتوانند مثل این کلمات را بیاورند، علتش هم معلوم است، چون این کلمات، کلمات خدایی است و از نوع کلمات ساخته‌ی دست بشر نیست. فصیح‌ترین …

تصویر آیندهٔ تهی از معنویت در رمان‌های علمی‌تخیلی

… گوناگونشان تقویت کردند. حالا این جریان اوج‌گیرنده به یک نقطه‌ى اوج غیر قابل تصوّرى رسید که دیگر قدم بعد، جز این چیزى نبود که بکلّى بناى دین و معنویّت و اخلاق از میان جوامع برچیده بشود و دیگر هیچ خاطره‌اى هم حتّى نماند. قدم بعد این بود دیگر؛ این حرف من نیست؛ نویسندگانى که رمان‌هاى تخیّلى علمى مینویسند ــ یکى از کارهایى که در این نوشتارهاى رایج ادبیّات دنیا معمول است، پیش‌بینى دنیاى آینده است که مثلاً پنجاه سال دیگر دنیا به چه شکلى خواهد بود ــ آنچه نوشته‌اند، همه آن دنیایى را نشان میدهد که در آن دیگر حتّى هیچ احساس معنوى نیست! من بعضى از این رمان‌ها را خودم دیده‌ام و خوانده‌ام. آن دنیایى که تصویر میشود در قدم بعدِ دنیاى قرن اتم و قرن الکترونیک و قرن کامپیوتر و قرن پیشرفتهاى شگفت‌انگیز فضائى چیست؟ بکلّى تهى شدنِ عالم از تفکّرات یا به قول آنها اوهام معنوى و مذهبی. اصلاً قدم بعد، جز …