رفتن به محتوای اصلی

ادبیات

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ادبیات، جایگاه آن در بیان اندیشه و پیوندش با مردم.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به کنگره‌ی بزرگداشت مصلح‌الدین سعدی شیرازی— ۱۳۶۳/۰۹/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۳ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۳۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

ادبیّات در حقیقت، آن رابط میراث فرهنگى یک کشور است از نسلى به نسل دیگر؛ که اگر نبود، ما میتوانیم پزشک داشته باشیم، مهندس داشته باشیم، فنّى داشته باشیم، عالِم داشته باشیم، امّا براى دنیاى دیگرى، نه براى دنیاى این جامعه و این مرز و بوم. ادبیّات مثل آن ژن‌‌‌‌هاى انتقال خصوصیّاتند که اصلاً وراثت و نسل را اینها حفظ میکنند. توجّه فرمودید؟ ادبیّات است که اتّصال یک ملّت را به گذشته‌‌‌‌ى خودش و فرزندى را به پدر نسلى خودش حفظ میکند و ایجاد میکند و ثبت میکند. این، وحدت جامعه‌‌‌‌ى ایرانى را از آن وقتى که ادبیّاتش این ادبیّات است ــ یک زمانى [هست] ادبیّات ما، ربطى به ادبیّات امروز ما ندارد، مثلاً فرض کنید که دوران قبل از اسلام، ایران ناگزیر ادبیّاتى داشته؛ آن ادبیّات، این ادبیّات امروز ما نیست؛ ما از آن ادبیّات خبرى نداریم؛ حتّى مثلاً شاهنامه هم که دارد از آنها حرف میزند، شاهنامه هم یک چیز دیگر است؛ میدانید، ادبیّات ما است که دارد یک چیزى را گزارش میکند از یک زمانى؛ حالا راست و دروغش هم به عهده‌‌‌‌ى خودش ــ [حفظ میکند.] بنابراین از آن زمانى که ادبیّات ایران همین ادبیّاتى است که امروز ما داریم، وحدت آن نسلهاى مختلف با ادبیّات حاصل میشود؛ یعنى با شعر، با کلام، با سخن.

شاهدها (۴۰ پاراگراف)

رابط انتقال میراث فرهنگی کشور از نسلی به نسل دیگر

ادبیّات در حقیقت، آن رابط میراث فرهنگى یک کشور است از نسلى به نسل دیگر؛ که اگر نبود، ما میتوانیم پزشک داشته باشیم، مهندس داشته باشیم، فنّى داشته باشیم، عالِم داشته باشیم، امّا براى دنیاى دیگرى، نه براى دنیاى این جامعه و این مرز و بوم. ادبیّات مثل آن ژن‌‌‌‌هاى انتقال خصوصیّاتند که اصلاً وراثت و نسل را اینها حفظ میکنند. توجّه فرمودید؟ ادبیّات است که اتّصال یک ملّت را به گذشته‌‌‌‌ى خودش و فرزندى را به پدر نسلى خودش حفظ میکند و ایجاد میکند و ثبت میکند. این، وحدت جامعه‌‌‌‌ى ایرانى را از آن وقتى که ادبیّاتش این ادبیّات است ــ یک زمانى [هست] ادبیّات ما، ربطى به ادبیّات امروز ما …

پرسش از چگونگی بهره‌گیری از گنجینهٔ ادبیات در ترویج اسلام و استحکام نظام

وقتى من این گنجینه‌ى ادبیات را باز مى‌کنم، با خودم مى‌گویم: پروردگارا! ما چگونه مى‌توانیم از این گنج، در راه اعلاى حق، ترویج اسلام، نشر معارف اسلامى و استحکام نظام جمهورى اسلامى استفاده کنیم؟

ایران به‌عنوان کشور هنر و ادبیات

نکته‌ی دوم، در مورد اهمیت هنر و ادبیّات است. کشور ما خوشبختانه کشور هنر و ادبیّات است. نمیخواهم به طور مطلق و بیمطالعه ادّعایی را بکنم که حالا در خیلی از رشته‌های هنری، یا بلد نیستیم، یا عقبیم، یا مقلّدیم! در این بحثی نیست؛ لیکن طبیعت این تاریخ، بیشتر یک طبیعت ادبی و هنری است و گذشته‌ی ما، طبیعت ما و ادبیّاتِ خیلی قوی ما هم این را نشان میدهد.

دو وظیفهٔ پیش بردن ادبیات و خرج کردن درست آن در جامعه و جهان

ده نکته در ادبیات، حائز اهمیت است: یکی پیش بردن ادبیات در هر عصری که به عهده‌ی کسانی است که سروکارشان با ادبیات است و در هر بخشی از بخشهای ادبیات، نسبت به آن آگاهی، توانایی و خبرویّت دارند. یک نکته خرج کردن درست ادبیّات در سطح کشور، در سطح جامعه، یا در سطح جهان است؛ هرجایی که در بُرد ادبیّات ماست. البته روزی از قسطنطنیه، یا از استانبول تا آسیای شرقی، بُرد ادبیّات ما بود. خوب؛ زمانی این‌طور بوده است؛ زبان فارسی، زبان دیوانی کشور عثمانی بود. در همان زمانی که کشور عثمانی دائماً با ایران جنگ داشت، نفوذ زبان فارسی آن‌چنان بود …

بی‌مانعی تدریس شعر شاعر برجسته‌ای که ضد انقلاب است در دانشگاه

… که از لحاظ سیاسی، الان با منطق فعلی ما منفی است؛ اما شاعر برجسته‌ای است. اگر این، شعرش به دانشگاه بیاید و مورد توجّه قرار گیرد، ممکن است مورد استفاده واقع شود. بنابراین نمیشود از آن استفاده کرد. البته من نمیدانم که در دانشگاهها، با شعر چگونه برخورد میشود. اگر واقعاً ما شاعری داشته باشیم که از لحاظ رتبه شعری، سطحش بالا باشد؛ به طوری که دانشجو بتواند از شعر او حقیقتاً استفاده کند؛ اما طوری است که مثلاً ضدّ انقلاب است، من حرفی ندارم که شعر او به کلاس درس بیاید و مورد توجّه قرار گیرد. اما صادقانه و حقیقتاً من الان این‌گونه شاعری نمیشناسم که بیبدیل باشد.

ممنوع نبودن بررسی علمی شعر شاعر بزرگ در دانشگاه، هرچند اکنون ضرورتی ندارد

… و هم بعد از ریاست جمهوری - این آخری که از یک سفرِ ظاهراً یکساله به اروپا، برگشته بود - نامه‌ای به من نوشت و شعری گفت و بعد هم از دنیا رفت. بنابراین، «اخوان» اشکالی ندارد. واقعاً چه لزومی دارد که ما به سراغ این‌که کاملاً میتواند مورد استفاده قرار گیرد، نرویم؟ یعنی این‌طور میخواهم بگویم که الان ضرورتی وجود ندارد؛ اگرچه من هیچ ایرادی نمیبینم که اگر حقیقتاً ما الان شاعر بزرگی داریم، شعرش مورد استفاده دانشجو قرار گیرد و از لحاظ علمی رویش کار شود. من هیچ این را ممنوع نمیدانم؛ لااقل از نظر من ممنوع نیست. این‌که برنامه‌ها چگونه است، اطّلاعی ندارم؛ لیکن چنین شاعری به این شکل واقعاً من سراغ ندارم.

نگارش رمان بلند ضد جنگ و نبود رمان بلند فارسی در دفاع از جنگ

حالا شما ببینید در زبان فارسى چند رمان بلند براى جنگ نوشته شده؟ آقاى مهندس چمران! شما که اهل هنر و فضل و عِلمید بحمدالله‌، هیچ نوشته شده؟ بله، ضدّ جنگ نوشته شده؛ رمان بلند ضدّ جنگ نوشتند! آن کسانى که حتّى همین کتاب امیل زولا را در بحبوحه‌ى جنگ ترجمه کردند براى اینکه چهره‌ى خسته‌ى یک سپاه شکست‌خورده را نشان میدهد که به اعتقاد من ــ یعنى آن وقت که حدسم این بود؛ حالا شاید هم سوءظن بوده ان‌شاءالله‌، واقعیّت نداشت ــ براى شکستن روحیه‌ى مردم ما در …

تقلیدی و خلاف واقع بودن رمان‌های بلند سال‌های اخیر

… انقلاب، چند عنوان به اصطلاح رمان بلند نوشته شد؛ اما اینها کجا و آنها کجا! رمانهایی که در این اواخر، یعنی در این ده، پانزده سال اخیر نوشته شده و به بازار آمده، واقعاً به نظر من مثل یک نوع جنس پلاستیکی است که بخواهیم آن را با نیکل براق درجه‌ی یک مقایسه کنیم! این کارها غالباً تقلید از آثار خارجی است؛ آن هم تقلید ناشیانه، غلط و حاوی دروغ. من این را مکرر گفته‌ام و باز هم باید بگویم: رمانهایی که در این چند ساله - رمانهای بلند و نه همه‌ی رمانها - در اختیار مردم قرار گرفته، خلاف واقع و دروغ است. یعنی این آثار حاکی از تاریخ کشور ما نیست. آن روستایی که اینها ترسیم می‌کنند، روستای ایران نیست. آن شهری که اینها ترسیم می‌کنند و رابطه‌ی بین مردم و حکومتی که اینها ترسیم می‌کنند، مسائلی نیست که در ایران وجود داشته باشد. حتی زندان دوران طاغوت که اینها ترسیم …

نادرستی نگاه غیرجدی عموم مردم به ادبیات

… کار غیر جدّى‌‌‌‌اى به ذهنش مى‌‌‌‌آید. خب حالا، بیرون از محیط ادب و هنر این‌‌‌‌جورى است. حتّى مردم معمولى و همین مردم کوچه و بازار هم همین‌‌‌‌جور هستند، با اینکه مردم ما غالباً یک ذوق هنرى و ادبى رقیقِ کمى دارند ــ یک نمک در غذائى در همه تقریباً هست؛ ایرانى‌‌‌‌ها این‌‌‌‌جور هستند و غالباً یک چیزى در آنها هست، بخصوص بعضى از مناطق کشور ــ لکن اگر گفته بشود که مثلاً یک بحثى در ادبیّات در جایى خواهد شد، برایشان باورکردنى نیست؛ یعنى مسائل ادبیّات را دور از مسائل جدّى میدانند؛ در حالى که واقع قضیّه این نیست.

لزوم اثبات ضرورت ادبیات و سرگرمی نبودن آن از سوی دستگاه‌های متولی

آن دستگاه‌‌‌‌هایى که مباشر امور ادبیّات هستند، باید این مطلب را به ثبت برسانند یعنى باید اثبات کنند که ادبیّات یک چیز سرگرمى و زائده‌‌‌‌اى در زندگى و یک امر تشریفاتى فقط نیست. باید بدانند که این یک چیز ضرورى است. فرض بفرمایید ما امروز مایلیم آن ملّتهایى که در اطراف عالم با فرهنگ و ادبیّات ایرانى آشنا بودند، این ارتباط و اتّصال محفوظ بماند. میدانید که استعمار سالهایى ــ ده‌‌‌‌ها سال متمادى، شاید بعضى جاها قرنها ــ تلاش کرد تا آثار این فرهنگ ایرانى را که در خیلى از نقاط …

لزوم فاخر بودن ادب عرضه‌شده در برنامه‌های رادیو

در مورد برنامه‌‌‌‌هاى شما هم، اعتقاد من این است که دو کار را شما خیلى باید اهمّیّت بدهید و این دو کار اگر چنانچه در مجموعه‌‌‌‌ى برنامه‌‌‌‌هاى شما نباشد، توفیق برنامه‌‌‌‌ها کامل نیست: یکى مایه‌‌‌‌ى فنّى ادب است یعنى ادب شما باید ادب فاخرى باشد. چون آنجا رادیو است؛ فرضاً روزنامه‌‌‌‌اى یک شعرى را چاپ میکند از یک شاعرى، نگاه میکنید شعر را، شعر بى‌‌‌‌ربطى است؛ خیلى خوب، حالا روزنامه است، دلش خواسته آن شعر را بزند؛ [اگر] کسى نمیخواهد، نخرد و نخواند این روزنامه را، یا بخرد و این صفحه را نخواند. فرق است …

لزوم متقن و فاخر بودن کار ادبی بی‌آنکه برای مردم دیریاب شود

… کج شد؛ التفات دارید؟ یعنى اى بسا غیر شاعرى که هنر نقدش از یک شاعر بیشتر است یا غیر نویسنده‌‌‌‌اى که هنر نقّادی‌‌‌‌اش از یک نویسنده بیشتر است ــ یک آدم اهل ادبیّات و آدم اهل نقد این نوشته‌‌‌‌ى شما را [خواند] یا اینکه شما خواندید، گوش کرد، ببینید درست است. نمیخواهم بگویم که جورى باشد که مردم عادى چیزى نفهمند، فقط به درد ادبا و اساتید بخورد؛ نه، بلکه باید متقن باشد، عالى باشد، سطح، سطح فاخرى باید باشد.

لزوم رعایت جنبه‌های ارزشی در ادبیات

نکته‌‌‌‌ى دوّم: جنبه‌‌‌‌هاى ارزشى را در ادبیّات رعایت بکنید. ببینید، این حرفى است که من با همه‌‌‌‌ى گروه‌‌‌‌هاى رادیو در میان میگذارم. رادیوی ما و رسانه‌‌‌‌هایمان و تشکیلاتمان و گفتن‌‌‌‌مان و نشستن‌‌‌‌مان و اجراى نقشمان؛ هر کار ــ هر کس هر چه دارد ــ براى این است که این نظام را میخواهیم کامل کنیم؛ هر چه بهتر، هر چه …

بلیهٔ توقف اهل ادب و هنر انقلابی در پله‌های میانی پس از انقلاب

ما متأسّفانه دچار یک بلیّه‌اى هستیم در بعد از انقلاب در باب ادبیّات و هنر؛ این مراحل چندین‌گانه‌ى هنر را اگر مثلاً ده پلّه فرض کنیم، پلّه‌ى اوّل و دوّم و سوّم و چهارم را خوب، سریع میپیمایند، به آن پلّه‌هاى چهارم، پنجم که رسیدند، ناگهان مى‌بینید ایستادند! ما توقّف‌کرده‌ى در پلّه‌هاى وسط خیلى داریم! یعنى آن شور و جوش انقلابى فقط همان چند پلّه‌ى اوّل را حرکت داد! آیا شور انقلابى تمام شد؟ نه، مانع وجود دارد. مانع چیست؟ بدگمانى؛ تصوّر اینکه انسان دیگر احتیاج ندارد به بیشتر از این! توجّه میکنید؟ حالا یک احتمال هم این است که کسانى خیال کنند نمیتوانند برسند؛ نه، الحمدلله‌ همّت بچّه‌هاى انقلابى ما خیلى بالا است، امّا …

نقش تعیین‌کنندهٔ ادبیات و شاعران در جهت‌گیری سیاسی قرون اول و دوم

نویسندۀ کتاب «اَلعبّاسیون الاَوائل» به‌درستی نقش حساس و تعیین‌کنندۀ ادبیات را در قرن‌های اول و دوم ـ که روزگار شکوفایی شعر و خطابۀ عربی است ـ در کتاب خود باز کرده است. وی می‌نویسد: «ادبیات در دل‌ها اثر می‌گذاشت و مِهر و گرایش مردم را به این یا آن دسته جلب می‌کرد. شاعران و سخنوران، به‌منزلۀ روزنامه‌های آن عصر بودند که هر یک، جهت‌گیری سیاسی ویژه‌ای را مطرح می‌ساختند، از آن دفاع می‌کردند، با زبانی مؤثر و شیوه‌ای رسا، دلایلی بر حقانیت گرایش سیاسی خود اقامه می‌کردند، و دلایل رقبای خود را مردود می‌ساختند.»[1] مثلاً از سویی شاعر طرف‌دار بنی‌عباس، برای اینکه خلافت را حق مشروع این دودمان وانمود کند، آنان را به پیامبر متصل می‌ساخت و ادعا می‌کرد که میراث پیامبر، ملک طبیعی این خاندان است. و چنین استدلال می‌کرد که چون در ارث، با بودن عموها، نوبت به دخترزادگان نمی‌رسد، پس میراث حکومت پیامبر متعلق به عمویش عباس، و پس از او حق فرزندان عباس است:

مرگ فکر در نبود ادبیات متناسب با آن

… پدیده‌ها همین‌جور هستند،‌ همه یک جور نیستند؛ بعضی‌ها برترند، بالاترند، بعضی‌ها متوسّط‌‌ترند؛ امّا آنچه میتوان به صورت تقریبی و میانه بیان کرد، این است که امروز مدّاحی یکی از پایگاه‌های «ادبیّات مقاومت» است. امروز مدّاحی یک پایگاهی است برای ادبیّات مقاومت. اگر یک «فکری» وجود داشته باشد و «ادبیّاتِ» متناسب با آن فکر وجود نداشته باشد، آن فکر میمیرد، از بین میرود. تولید ادبیّاتِ مناسب با اندیشه و فکر، یک هنر بزرگی است. یکی از مراکز و پایگاه‌هایی که این ادبیّات را ــ ادبیّات مقاومت را ــ تدوین میکند، گسترش میدهد، منتقل میکند، عبارت است از پدیده‌ی مدّاحی و هیئت.

نقش ذهن راوی و هنر و خلاقیت نویسنده در جذابیت کتاب

ــ این، کارِ نو و مبتکرانه‌ئی در نگارش زندگی شهید و همسر شهید است؛ جذاب و اثرگذار .. در ترکیب زیبا و شیرینِ آن یقیناً ذهن و زبان شیرین راوی مؤثر بوده، ولی بی‌شک هنر نویسنده و خلاقیت و نوآوری او نیز نقش مهمّی داشته است. سلام خدا بر شهید قهاری و همسر صبور و دانا و شجاع او، و درود بر نویسنده‌ی خوش ذوق و هنرمند کتاب.

شکوفایی کتاب‌های شهدا و داستان به همت جوانان و هنرمندان

… با انگیزه و همّت وارد کار بشوند، همّت کنند و دنبال کار را بگیرند، هیچ کارِ نشدنی‌ای وجود ندارد. آن جاهایی هم که زیرساخت در کشور ندارد، میشود آن زیرساخت را بتدریج ایجاد کرد. همین پیشرفتهایی که امروز در بخشهای مختلف مشاهده میکنید، هیچ کدام زیرساخت ملّی نداشته. ما الان هزارها کتابِ خواندنیِ مربوط به شهدا داریم که واقعاً خواندنی است و هر کدام را که انسان فرصت میکند نگاه کند و بخواند، جذّاب است ــ واقعاً این‌جور است ــ در حالی که ما قبل از انقلاب، زمینه‌ی کار هنری و فعّالیّتهای هنری بخصوص در زمینه‌ی داستان نداشتیم؛ خیلی‌خیلی بندرت و کم، آن هم در سطح پایین. امروز سطح کار بالا است؛ این زیرساخت را جوانهای ما ایجاد کردند، هنرمندهای ما ایجاد کردند. بنابراین، میتوانید پیش بروید و ان‌شاء‌الله انجام بدهید.

خدمات بی‌شمار مفاخر آذربایجانی به ادبیات و فرهنگ کشور

… فرهنگی خود در آذربایجان افتخار کرده. خاقانی آذربایجانی است، نظامی آذربایجانی است؛ بعد می‌آییم، شمس تبریزی، قطران تبریزی، شیخ محمود شبستری، بعد صائب تبریزی، همین‌ طور تا به زمان ما برسیم: مرحوم شهریار و قبل از او خانم پروین اعتصامی؛ اینها همه آذربایجانی‌اند. خدمات بزرگی که اینها به ادبیّات کشور، به فرهنگ کشور کرده‌اند قابل شمارش نیست؛ خیلی بیش از آن مقداری است که بشود گفت.

انس دادن ذهن مخاطب با ادبیات فاخر برای رشد فکری جامعه

پس بنابراین، محتوا باید خوب باشد، کالبد شعر هم باید خوب باشد. قواره‌ی شعر، کالبد شعر، ظاهر شعر باید خوب باشد؛ این، سطح فکر مخاطب را بالا میبرد. اگر بهترین مضامین را شما در یک شعرِ سست بریزید و ارائه کنید، تأثیرش خیلی کاهش پیدا میکند. ذهن مخاطب را عادت بدهید به اینکه با ادبیّات فاخر اُنس پیدا کند؛ این به رشد فکری جامعه کمک میکند. من چند سال قبل از این، در همین جلسه اشاره کردم به بعضی از غزلهای صائب[9] که غزلهای عشقی نیست، غزلهای حکمتی است، پُر از حکمت است، شعر هم در نهایت استحکام و زیبایی است؛ [خوب است] اینها را آدم پیدا کند بخواند. الحمدلله حالا بعضی از شعرا شعرهای خیلی خوبی میگویند …

قدرت نگارش لطیف و گویا به‌عنوان سرمایه‌ای ارزشمند برای روایت این ماجرا

… و دل را شستشو دادم. همه چیز در این کتاب، عالی است؛ روایت، عالی؛ راوی، عالی؛ نگارش، عالی؛ سلیقه‌ی تدوین و گردآوری، عالی، و شهید و نگاه مرحمت سالار شهیدان به او و مادرش در نهایت علوّ و رفعت .. هیچ سرمایه‌ی معنوی برای کشور و ملّت و انقلاب برتر از اینها نیست. سرمایه‌ی باارزش دیگر، قدرت نگارش لطیف و گویایی است که این ماجرای عاشقانه‌ی مادرانه به آن نیاز داشت.

اهمیت گردآوری خاطرات و نوشتن رمان دربارهٔ قضیهٔ حجاب

… مثلاً که خودشان مواجه بوده‌اند و از خواهرهایشان مثلاً شنیده‌اند؛ هستند هنوز افراد زیادی از این قبیل. مسئله‌ی حجاب دیگر مخصوص مشهد و مسجد گوهرشاد هم نیست. یک قضیه‌ی وسیعِ همه‌جایی سراسری است در کشور و اقدامی که رضا شاه کرد و مواجهه‌هایی که با رضا شاه شد. اینقدر هم درباره‌ی قضیه‌ی حجاب، خاطره و داستان و اینها می‌توانید پیدا بکنید که من خیال می‌کنم مجموعه‌اش یک چیز عظیمی خواهد شد. حالا شما گفتید مثل اینکه یکی از آقایان هم -نمی‌دانم کدام یکی از آقایان بودند- بنا دارند رمان بنویسند. خیلی به نظر من مسئله‌ی مهمی است که باز این هم از همان مسائلی است که درست رویش کار نشده و توضیح داده نشده.

بیان زیبا و بی‌اغراق واقعیت، عامل جذب دل‌ها

… توصیه کردم، الان هم توصیه میکنم لکن این تکیه روی فیلم ما را از کتاب غافل نکند. اگر چنانچه افرادی که اهل نگارشند، اهل قلم خوب هستند، اهل ذوق در این معانی هستند، بنشینند تصویرسازی کنند، کتابهایی کوتاه که جوان حوصله کند بخواند، اینها را بسازند، کتاب تولید کنند؛ لازم نیست اغراق بکنند، لازم نیست خلاف واقع بگویند، همانی که هست را بدرستی بیان کنند، به زیبایی و شیوایی بیان بکنند؛ این، دلها را جذب خواهد کرد؛ افراد را تحت تأثیر قرار میدهد.

رشد محسوس فضای ادبیات و هنر و شعر انقلاب

همّت کنید ان‌شاءالله، از این استعدادها استفاده کنید، همان‌طور که گفتید[6] جوانهایی بودند که یک روز جایزه‌بگیر بودند، امروز خودشان جایزه‌بده‌اند؛ یک روز مستمع بودند، امروز مستمعین زیادی دارند؛ این الحمدلله خوب است، این خودش یک حرکتی است، انسان دارد مشاهده میکند؛ من خب چندین سال است با فضای ادبیات و هنر و شعرِ انقلاب ارتباط دارم دیگر، آشنا هستم، میبینم، رشدْ کاملاً محسوس است. منتها هیچ قانع نشوید، هیچ مغرور نشوید، هیچ وقت فکر نکنید که از این چیزی که ما هستیم بالاتر نیست؛ نه، شعرای خیلی خوبی داریم - همین آقایانی که اینجا هستند و دیگران، شعرای خیلی خوبی‌اند - امّا خوب‌تر از اینها، هم بوده، هم ممکن است که باشد؛ ما میخواهیم برسند به …

پیشبرد ادبیات و صرف درست آن در میان کودکان در کانون

… لغت فارسی را در جایی که لازم دارد، استفاده و مصرف کند، اگر شاعر شد، اگر هنرمند، گوینده، برنامه‌ساز، یا کتاب‌نویس شد، شما دیگر خاطرتان جمع است؛ مثل کتاب‌نویس، فیلمنامه‌نویس، گوینده‌ی تلویزیون و افرادی نظیر آنها که در محیط قبلی پرورش پیدا کرده‌اند، نخواهد بود. یعنی شما در حرکت خودتان در کانون، میتوانید آن دو مقصود و دو وظیفه‌ای را که در باب ادبیات هست، هر دو را با هم تأمین کنید؛ هم ادبیات را پیش ببرید، هم آن را در قشرهای گوناگون - که قشر مخاطب شما کودک است - درست صرف کنید. بنابراین به زبان و ادبیّات، باید خیلی اهمیت داده شود.

مطلوبیت ادبیات و نظر مثبت به شعر به‌عنوان موهبت الهی

ادبیّات که البتّه یک چیز بسیار خوب و مطلوبى است. منتها طبعاً هنرى که با ادبیّات نسبت نزدیکى دارد، مثلاً شعر است یا بعضى هنرهاى دیگر؛ من نظرم نسبت به شعر نظر بسیار مثبتى است. معتقدم شعر بسیار چیز خوبى است، قریحه‌ى شعرى یک موهبت الهى است و شعر و همه‌ى هنرها یک توان و قدرت تعبیر رسایى هستند از تخیّلات ظریف انسان. بعضى از تصوّرات انسانى هست یا به تعبیر بهتر و متناسب‌تر همان تخیّلات انسانى هست که جز با زبان هنر، با توصیف هنرى، با هیچ زبانى قابل توصیف و بیان نیست؛ اگر هنر نبود، خیلى از مافى‌الضّمیر انسان نگفته میماند و توصیف‌نشده باقى میماند. البتّه شعبه‌هاى گوناگون هنر …

پیشروی ایران در ادبیات و شعر و هنرهای بومی و عقب‌ماندگی در قصه‌نویسی

… از دنیاى پیشرفته‌ى در علم و تکنولوژى عقب نیستیم بلکه در بسیارى از جهات، از آنها جلوتر هم هستیم. البتّه نمیخواهیم مبالغه کنیم، اغراق بگوییم، مطلق‌گویى کنیم؛ نه. البتّه در یک چیزهایى از همین شاخه‌هاى فرهنگ، خارجى‌ها ــ عمدتاً اروپایى‌ها ــ از ما جلو هستند؛ فرض بفرمایید در رشته‌هاى مختلف قصّه‌نویسى و نثرنویسى، آنها برجستگى‌هایى داشتند در این یکى دو قرن گذشته که ما در آن حد نداشتیم؛ این را بایستى اعتراف کنیم لکن در مقوله‌هاى ادبیّات و شعر و هنرهایى که ریشه در خود میهن ما و آب و خاک ما دارند ــ نه هنرهاى وارداتى، که آن هم وابسته‌ى به تکنولوژى بوده مثل سینما و مانند اینها ــ در آن هنرهاى بومى، ما انصافاً و حقّاً از بسیارى از بخشهاى دیگر دنیا جلو هستیم. در کشور ما قوّه‌ى تخیّل شعرى، بسیار بالا است؛ زبان گویاى شعرى، بسیار پیشرفته است؛ فنون گوناگون ادبى، بسیار برجسته است؛ بازیگرى در زمینه‌ى هنر بسیار همراه با مهارت و خبرگى است؛ پیشرفت زبان و تطوّر زبان فارسى در حدّ بسیار خوبى است؛ و از این قبیل، چیزهاى زیادى …

نقل حکایات عطار و مولانا در توکل و محبت خدا

در سحرهاى ماه رمضان از برنامه‌هایى [استفاده کنید] که دل مردم را نرم میکند. مثلاً سال گذشته کانال دوّم تلویزیون بعد از افطار یک برنامه‌اى داشت ــ برنامه‌ی کوتاهى هم بود ــ چیزهاى خوبى در آن بود. یک آقایى مى‌آمد آنجا و یک داستانى را، یک قطعه‌اى را، از کتاب شیخ عطّار یا فیه‌مافیه مولانا یا مانند اینها نقل میکرد در توجّه، در توکّل، در دل دادن به محبّت پروردگار، در یک تجربه‌ى زندگى در این زمینه‌ها؛ کلّى انسان را بعد از افطار تحت تأثیر قرار میداد. بنده خودم با اینکه غالب آن چیزهایى را که میگفت، خوانده بودم و میدانستم و چیز جدیدى براى من نبود، در عین حال گوش میکردم و لذّت میبردم و استفاده میکردم. این‌جور چیزهایى که آن متن قضیّه را بیان میکند، [مفید است.] …

مایه و جهت‌گیری کار دو اصل اساسی کار ادبی

این دو چیز به‌‌‌‌ نظر من دو چیز اساسى است: یکى آن مایه‌‌‌‌ى کار است، یکى هم جهت‌‌‌‌گیرى کار است. در موسیقى هم همین‌‌‌‌‌‌‌‌جور [است]. البتّه بحث درباره‌‌‌‌ى موسیقى، واقعاً بحث خیلی دشوار و طولانى‌‌‌‌ای است؛ نمیشود با یک کلمه مسئله‌‌‌‌ى موسیقى را حل کرد.