عصر انقلاب اسلامی
رهبر شهید انقلاب امام سید علی خامنهای
بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ
اَلحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمینِ. وَ الصَّلاةُ وَ السَّلامُ عَلی سَیِّدِنا وَ نَبیِّنا اَبِیالقاسِمِ مُحَمَّد وَ عَلی آلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ وَ صَحبِهِ المُنتَجَبینَ الاَخیار. قالَ اللهُ الحَکیمُ فی کتابِهِ: (بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ. اَنزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَت اَودِیَةٌ بِقَدَرِها فَاحتَمَلَ السَّیلُ زَبَداً رابیاً وَ مِمّا یوقِدونَ عَلَیهِ فِی النّارِ ابتِغاءَ حِلیَةٍ اَو مَتاعٍ زَبَدٌ مِثلُهُ كَذلِكَ یَضرِبُ اللهُ الحَقَّ وَ الباطِلَ فَاَمَّا الزَّبَدُ فَیَذهَبُ جُفاءً وَ اَمّا ما یَنفَعُ النّاسَ فَیَمكُثُ فِی الاَرضِ كَذلِكَ یَضرِبُ اللهُ الاَمثالَ)[1] وَ قالَ تَعالی (بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ. سَبَّحَ لِلّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الاَرضِ وَ هُوَ العَزِیزُ الحَكیمُ ۞ هُوَ الَّذی اَخرَجَ الَّذینَ كَفَروا مِن اَهلِ الكِتابِ مِن دیارِهِم لِاَوَّلِ الحَشرِ ما ظَنَنتُم اَن یَخرُجوا وَ ظَنّوا اَنَّهُم مانِعَتُهُم حُصونُهُم مِنَ اللهِ فَاَتاهُمُ اللهُ مِن حَیثُ لَم یَحتَسِبوا وَ قَذَفَ فی قُلوبِهِمُ الرُّعبَ یُخرِبونَ بُیوتَهُم بِاَیدیهِم وَ اَیدِی المُؤمِنینَ فَاعتَبِروا یا اُولِی الاَبصارِ)[2]
در اولین روز از دهۀ مبارکۀ فجر و رأس دهمین سال از پیروزی انقلاب اسلامی، این مناسبت را به همۀ شما برادران و خواهران عزیز و همۀ ملت ایران و همۀ ملتهای مسلمان جهان و امت بزرگ اسلامی تبریک عرض میکنم. امروز برای ما روزی بزرگ و خاطرهای بینظیر است؛ و این خاطرهای است که در طول تاریخِ ملت ما، بعد از اسلام، برجستهترین و فراگیرترین و مؤثرترین حادثه را به یاد میآورد. امروز مایلم در حضور شما برادران و خواهران عزیز و میهمانان گرامی، دربارۀ انقلابمان مطالبی و حقایقی را عرض کنم. یقیناً بحث را به آمارها و گزارشها نخواهم کشاند، و همچنین کوشش خواهم کرد که یک بحث صرفاً سیاسی ارائه ندهم؛ بلکه مایلم بهعنوان یک فرد انقلابی و با نگرش یک مسلمان به انقلاب اسلامی ایران و با تکیه بر اطلاع و تجربۀ کسی که در طول عمر کوتاه و پرماجرای انقلاب، با آن پیوسته همراه بوده، برداشت خودم را از این انقلاب و از بعضی از مسائل مربوط به آن، به شما عرض کنم. آنچه که مایلم در صحبت امروز آن را تبیین کنم، عبارت است از این مطالبی که فهرست میکنم: اولاً اینکه انقلاب اسلامی برای اسلام و برای جهان اسلام یک ضرورت و یک نیاز حقیقی بود، و درحقیقت «احیای اسلام» بود.
ثانیاً اینکه انقلاب اسلامی یک حادثۀ منطقهای نبود، بلکه یک حادثۀ جهانی و نیز یک حادثۀ تاریخی بود. ثالثاً اینکه پایبندی این انقلاب و نظام جمهوری اسلامی به اصول اعلامشدۀ خود، تاکنون و مطمئناً در آینده، صرفاً پایبندی به اصول در یک انقلاب از انقلابهایی که در بیست سال اخیر شاهد آن هستیم، نیست؛ چیزی است فراتر از آن. رابعاً اینکه این انقلاب یک انقلاب موفق بود. و تا امروز بحمدالله همچنان یک انقلاب موفق ماند. خامساً برخی از عناصر عمدۀ تداوم انقلاب. انقلاب برای اسلام، برای این تفکر و این نگرش و تلقّی از جهان و این فکر زندگیساز، بلاشک یک ضرورت و یک نیاز قطعی بود. همه میدانند که قرن نوزدهم، قرن مقابلۀ با دین و تحقیر دین بود؛ هر دینی. قرنی بود و فصلی بود که بشر خواست با تکیۀ بر انسانگرایی و خِرَدگرایی، اعلام کند که از دین بینیاز است، و این اعلام آنچنان خشن و غیرمؤدبانه و غیرمنطقی انجام گرفت که آثار تخریبی آن در تمام جوامع بشری که پایبندی به دینی داشتند، محسوس شد. در همین قرن نوزدهم بود که استعمار چهرۀ خشن خودش را در دنیا نشان داد، و آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین و کشورهای عقبافتادۀ تقریباً سراسر دنیا، بهنحوی از انحا، مدتها زیر شلاق استعمار و زیر چکمۀ خشن استعمار قرار گرفت. و در منطقۀ اسلامی، استعمار هدف خودش را مقابلۀ با اسلام ـ بهعنوان یک اندیشۀ مانع و رادع[3] از وصول استعمار به اهداف خودش ـ قرار داد. تاریخِ مبارزات و استعمار مردم هند و تاریخ ایران و تاریخ آسیای مرکزی و تاریخ شمال آفریقا ـ مصر ـ و برخی از کشورهای دیگر، بهطور کامل حاکی از این است که استعمار اروپایی در این مناطق ـ که در بعضی جاها انگلیس بود، در بعضی جاها فرانسه بود، در بعضی جاها پرتغال بود و برخی کشورهای دیگر ـ مبارزۀ با اسلام را بهعنوان یکی از هدفهای حتمی و قطعی خودشان قرار دادند. بهخصوص در منطقۀ آسیا، منطقۀ نزدیک آسیا، یعنی ایران، افغانستان، ترکستان[4] و هند، سیاستمداران آن روزِ انگلیس، صراحتاً این را اعلام میکنند که باید با اسلام در این مناطق مبارزه کرد و آن را نابود کرد.
در اواخر قرن نوزدهم، لُرد کرزُنِ[5] معروف که قدرتِ مطلقۀ منطقۀ هند و خلیجفارس در برههای از زمان بود، در کتاب خودش نوشت که حیات انگلیس بدون تصرف این منطقه و بهخصوص هند، امکانپذیر نیست و نایبالسلطنۀ هند ـ لُرد آلِنبُرو[6] ـ گفت که تا وقتی مسلمانها در هند حضور دارند، امکان سیادت مطلق انگلیس بر هند امکانپذیر نیست. این را هم از روی تجربه میگفتند؛ انگلیسها مسلمین را هم در هند تجربه کرده بودند، هم در افغانستان تجربه کرده بودند، هم در منطقۀ قفقاز[7] مسائلی حادث شده بود که اطلاعش را آنها داشتند، هم در آسیای مرکزی و میدانستند که عامل و عنصر اصلی برای مقابلۀ با استعمارِ انگلیس در این منطقه، اسلام است. لذا شروع کردند به اسلامزدایی. که من خواهش میکنم روشنفکران مسلمان، تاریخچۀ اسلامزدایی را در منطقۀ آسیای غربی یا آسیای میانه، منطقۀ هند، ایران، افغانستان با دقت و با این دید نگاه کنند، ببینند استعمار ـ که آن روز در این منطقه استعمارِ انگلیس یکهتاز بود و در بعضی از مناطق هم روس ـ با اسلام در این مناطق چهکار داشت، و نسبت به اسلام چگونه فکر میکرد، و تأثیرات آن حرکات وسیع و همهجانبه و پولهای زیادی را که خرج کردند، بر روی جریان فکر اسلامی در این منطقه مطالعه کنند و مشاهده کنند.
در این خلال البته روشنفکران و اصلاحگرانی پدید آمدند، از قبیل سید جمالالدین[8] و محمد عبدُه[9] و بسیاری از روشنفکران در هند و در ایران و در مصر و بالاخره اقبال[10] در هند ـ که رساترین صدا و دقیقترین بینش را درحقیقت در این زمینه، اقبال لاهوری داشت ـ که فهمیدند چه دارد اتفاق میافتد. این فریادی را که شما در کلمات اقبال مشاهده میکنید، فریادِ مصیبت یک انسان آگاه و روشنفکر که مشاهده میکند اسلامش را دارند چطور از دستش میبرند، باید بهحساب بیاید؛ فقط یک گزارش نیست. و حرکات وسیع سید جمالالدین در مصر و در ایران و در هند و در اروپا و در عثمانی، همه ناشی از این احساس خطر بسیار حادّی است که آن روز، دشمنِ اسلام طراحی میکرد و برای او پولهای بسیاری را خرج میکرد و متفکرین زبدهای را به این کار میگماشت. تعداد کنفرانسهایی که در آن، دربارۀ اسلام فکر میشد، در کشورهای اروپایی بهمراتب بیشتر است از مجالسی که علمای اسلام، در سطوح بالا برای بازشناسی اسلام و تحقیقات تشکیل میدادند. مرتب مطالعه دربارۀ اسلام و جوامع مسلمین بوده، برای اینکه اسلام را در این مناطق تضعیف کنند. نمیشود گفت تا چه حد استعمار در آن دورۀ اسلامزدایی موفق شد. اما میشود گفت که استعمار یک نقشۀ بلندمدت برای حذف و محو اسلام از کل مناطق اسلامی بهدست آورد؛ طرحی که آمیزهای بود از تلاش سیاسی و تلاش فرهنگی و تلاش اجتماعی و تلاش نظامی. تاریخ معاصر ما، یعنی تاریخ نیم قرنِ اولِ قرن بیستم، کاملاً حاکی و نمایشگر این استراتژی وسیع و همهجانبه است.
جدیداً استراتژی غرب با اسلام یک عنصرِ اضافه پیدا کرد و آن عبارت بود از تزریق فساد در جوامع اسلامی، تزریق فرهنگ برهنگی و فرهنگ امتزاج[11] بیقیدوشرط زن و مرد و کشاندن زنان بهخصوص و در درجۀ بعد مردان به مصرفگرایی، و آمیزش آزاد و حیوانگونۀ مرد و زن باهم؛ و همچنین تزریق غربزدگی در منطقۀ اسلامی، عامل «غربزدگی».
در اینجا باید بگویم موفق شدند. هم در تزریق فساد موفق شدند؛ جوامع اسلامی ازلحاظ فساد جنسی، فساد اخلاقی، بیبندوباری، غرقشدن در فسادهای گوناگون، رسیدند به کشورهای اروپایی و از آنها جلوتر هم رفتند؛ درحالیکه اسلام شُرب خمر را منع میکرد، اختلاط زن و مرد را منع میکرد و بسیاری از چیزهایی را که غرب ابزار فساد قرار میداد. هم در مورد غربزدگی و تزریق روحیۀ اضمحلال[12] و انفعال درمقابل فرهنگ غربی، در اینهم باید بگویم غرب موفق بود. روشنفکران بسیاری را ما سراغ داریم، هم در ایران ـ ایران پنجاه سال پیش ـ هم در مصر، هم در هند و هم در بعضی از کشورهای دیگر اسلامی که صریحاً اعلام کردند که راه نجات کشورهای عقبافتادۀ این مناطق، این است که سرتاپا بشوند فرنگی و غربی؛ و عملاً هم به همین سمت پیش رفتند و در کشورهای عربی، این بلیّه[13] حتی از کشورهای غیرعربی بیشتر نفوذ کرد، چون روی کشورهای عربی بیشتر هم کار میکردند.
الان تقلید از همهچیزِ غرب، حتی از واژهها و اصطلاحات غربی، در زبانهای رایج این مناطق وجود دارد، در فارسی هم هست و در عربی بیشتر است. آن چیزی که ما در تعبیر فارسیِ خودمان به آن میگوییم گرتهبرداری؛ یعنی یک اصطلاح را، یک تعبیر را عیناً ترجمهکردن به زبان محلی و آن ترجمه را بهکاربردن برای آن مفهومی که آن مفهوم اساساً خارجی و بیگانه است. یعنی حتی تصرف در زبان، درحالیکه قوم عرب به زبان خودش مُبتَهَج[14] است و حق هم دارد. و ما که فارسیزبان هستیم همچنین به زبان خودمان مبتهجیم و حق هم داریم. با وجود این زبانهای وسیع و گسترده و ریشهدار، زبانهای اروپایی را که بهمراتب از زبان فارسی و عربی محدودتر است، بهعنوان الگو قرار دادند، از آن گرتهبرداری کردند. یعنی همین، تعبیراتی را از آن زبان عیناً ترجمه کردند و آوردند به زبانهای عربی و فارسی، درحالیکه هیچ نیازی نبود، این نشانۀ آن غربزدگی است.
دو عامل دیگر هم در کنار این، کمک کرد به تضعیف اسلام در این مناطق، یکی عامل حکومتهای وابسته؛ که حکومتهای کشورهای اسلامی در گذشته، اگر مستبد بودند، ظالم بودند، یا بیکفایت بودند، لااقل وابستۀ به غیر نبودند. متعلق به خودشان بودند، در درون خودشان بودند. اما از اوایل دوران استعمار که بعد روزبهروز هم شدیدتر شد و در کشور ما، تا لحظۀ انقلاب ـ اندکی پیش از انقلاب ـ سیرِ صعودی داشت، کوشش کردند برای وابستهکردن سلاطین و رؤسای کشورهای این منطقه به سیاستهای استکباریِ قدرتهای بزرگ. فرمولهای مشخصی دارد، مکانیسمهای مشخصی دارد، چگونه یک کشور را وابسته میکنند و چگونه حکومتهایی را آنچنان وابسته میکنند که حیاتشان در گرو حمایت از سیاستهای خارجی است. این روشِ شناختهشدهای است در دنیا و استعمار این کار را شروع کرد. البته اینجا که میگوییم استعمار، منظورمان استعمار بهمعنایِ مصطلح خودش نیست. چون استعمار از اوایل این قرن شروع کرد به تغییر شکل و بهصورت عنصر جدیدی که همان استعمار نوین است، ظاهر شد، و در کشور ما عمدتاً این حالت بود. بههرحال سلطۀ بیگانه برای مقابلۀ با اسلام، از ابزار وابستهکردن حکومتهای بهشدت فاسد و مُرتَجِع[15] و مستبد و ظالم، به خودش استفاده کرد؛ این یک عنصر. یک عنصر دیگر هم که در کنار این، در کشورهای اسلامی ظاهر شد، از جمله در کشور ما هم این عنصر ظهور کرد، عنصر التقاط[16] است. یعنی تفکرات جدید و ایدئولوژیهای اخیر را که مورد علاقۀ جمعی از مردم است و جاذبهای دارد، آنها را بردارند، عناصری از آنها را با پوشش اسلامی و با تکیۀ به آیات قرآن ارائه بدهند. و درحقیقت اسلام التقاطی ارائه دادند؛ اینهم بود. البته تأثیر این خیلی کمتر از تأثیر آن عامل قبلی است.
من وقتی به این عوامل نگاه میکنم و به صدوپنجاه سال اخیر نگاه میکنم، میبینم خود این عوامل، بهتنهایی کافی بودند برای اینکه با گذشت زمان، بهتدریج اسلام را از صحنۀ عمل و سپس عقیده و بالاخره عاطفه خارج کنند؛ کمااینکه داشتند هم میکردند. از صحنۀ عمل که خارج شد، بهکلی مخصوص شد به احوال شخصی و مسائل مربوط به فرد. بهتدریج اینهم از او گرفته شد، مخصوص شد به عبادات. بهتدریج عبادات در اثر فساد گوناگون اخلاقی و همان عاملِ به فساد کشیدن که عرض کردم، از دست و بال مردم خارج شد، بهطوریکه جوانها در دورۀ قبل، یعنی دورۀ قبل از انقلاب اسلامی، نماز غالباً نمیخواندند و یک جوانِ نمازخوان، یک پدیدۀ جالبِ توجه بود و بقیۀ عبادات و اعمال هم به طریق اُولی از صحنۀ زندگی مردم خارج شده بود بهتدریج، و مخصوص یک عدۀ معدودی شده بود. و اعتقاد را هم با ایجاد شبههها و نوشتن کتابها و ایجاد تزلزل، بهکلی در دلها متزلزل کرده بودند. یک رابطۀ عاطفی باقی بود، که البته رابطۀ عاطفی دیرتر از هر رابطۀ دیگری سست میشود و از بین میرود، آن را هم با شیوههای مختلف از بین میبردند؛ با زشت جلوهدادن چهرههای مذهبی یا چهرۀ مبلّغان مذهبی، که این کار را بیشتر چپها[17] و دشمنان الحادی اسلام انجام میدادند. شاید چندان زمانی نمیگذشت که بهکلی حتی رشتۀ عاطفی هم بین اسلام و بین مسلمین بریده میشد؛ نهفقط در ایران، بلکه در کلّ جهان اسلام. و شما از کشورهای اسلامی آمدهاید، برگردید به ذهنیت خودتان، مراجعه کنید به مردم خودتان، ببینید آیا واقعیت همین است یا نه.
البته وضع عمومی جهان هم تأثیر داشت در تسریع این روند. منظورم از وضع عمومی جهان، عبارت است از این جریان استحالۀ[18] انسان به ماشین که امروز در دنیا مشهود است و یک روند بسیار خطرناک است، که هنوز هم ادامه دارد و آیندۀ زشت و خطرناک و وحشتانگیزی را ترسیم میکند. که این آینده را شما در آثار روشنفکران گوناگونی میبینید، قصههای خیالیای که از آینده خبر میدهند، آیندهای که همهچیز تبدیل شده به ماشین، و انسان و هویت انسانی در آن جای ندارد. داستانهای متعددی نوشته شده که یقیناً شما یا آنها را خواندهاید، یا از آنها اطلاع دارید. من تعدادی از اینها را دیدهام. این وضعیت هم که درحقیقت، ایجاد قحطی معنویت در کل جهان است، اینهم در دنیای اسلام اثر طبیعی خودش را میگذاشت. آن عامل اسلامزدایی هم که به این اضافه میشد، آیندۀ بسیار خطرناکی را پیشبینی میکردیم و تصویر میکرد برای ما. و من ادعا میکنم که با آن روند، اسلام در دنیا روزبهروز منزویتر و از حیطۀ زندگی ملتهای مسلمان، روزبهروز دورتر میشد، و بهتدریج از اسلام چیزی جز نام باقی نمیماند. و این همان چیزی بود که استعمارگرها میخواستند. و اسلام از یک مانع عقیدتی یا عاطفی حتی، درمقابل تهاجم عظیم استکبار جهانی به کشورهای اسلامی، بهکلی خارج میشد، به یک عنصر بیخاصیتِ محض بدل میشد، این آیندۀ قطعی اسلام بود.
..انقلاب ما که یکی از بزرگترین انقلابهای دوران انقلابها ارزیابی شد و چشم دنیا را متوجه کرد و دربارۀ آن قلمهای زیادی زده شد، بهعنوان یک انفجار عظیم در دنیا تلقّی شد. و همه دانستند که این انفجار عظیم بر پایۀ اسلام بود. ناگهان تمام رشتههای دویستسالۀ استکبار علیه اسلام را پنبه کرد. آنهایی که میگفتند روزگارِ دین به سر آمده، دیدند که دین، یک ملت را به حرکت درآورد و یک دژ استوار استکبار را اینگونه با خاک یکسان کرد، و یک نظام انقلابی را با این شجاعت و با این اقتدار و جرأت بر سرِ کار آورد، و یک موج عظیم در دنیای اسلام، بلکه در دنیای غیر اسلامی از جهان سوم و مستضعفین بهوجود آورد. معلوم شد که نه، روزگار دین به سر نیامده، دین هنوز قویترین عامل برای حرکتدادن انسانهاست. این را انقلاب اسلامی ایران عملاً ثابت کرد.
آنکسانیکه در دنیا و در جوامع اسلامی، از مسلمانبودن خودشان سربلند و سرافراز نبودند، احساس سرافرازی کردند. آنکسانیکه خجالت میکشیدند بگویند ما مسلمانیم، احساس کردند که افتخار میکنند بگویند ما مسلمانیم. آنکسانیکه در مجامع عمومی خجالت میکشیدند نماز روزانۀ خودشان را بگزارند، افتخار کردند به اینکه نمازگزار و بندۀ خدا و مسلِم هستند. چون انقلاب اسلامی، مسلمانی را از برابربودن با ضعف و سستی و ستمپذیری تبدیل کرد به روح شهامت بشری، روح اقتدار انسانی، و ظلمستیزی. تا اینجا دویست سال تلاش استعمار برای نابودکردن اسلام و اثبات اینکه روزگار اسلام به سرآمده، باطل شده و رشتههایشان پنبه شد. اگر انقلاب اسلامی هیچ کار دیگری جز همین کار نکرده باشد، که نشان داد اسلام میتواند سربازگیری کند، اسلام میتواند انسانها را به زندگی برتر تشویق کند، و میتواند یک نظامی بر مبنای اسلام بهوجود بیاورد، همین کافی بود. و اگر هیچ کار دیگری نکرده بود، این هنر بزرگی بود که فقط از یک انقلاب برمیآید و انقلاب اسلامی این هنر را داشت. بنابراین من احساس میکنم که انقلاب اسلامی یک ضرورت بود برای اسلام، یک نیاز بود برای مسلمین، سنّت الهی بود برای حفظ دین و حفظ احکام الهی.
مطلب بعدی این است که انقلاب اسلامی یک حادثۀ تاریخی است، نه یک حادثۀ منطقهای. اساساً هر انقلابی، در جغرافیای انسانی، مثل زلزله و آتشفشان در جغرافیای طبیعی است. زلزله و آتشفشان ازلحاظ اصل بروز، ناشی از تکاثُف[19] انرژیهای مختلف طبیعی است. انقلاب هم در جغرافیای انسانی، ناشی از انباشتهشدن انرژیهای انسانی و انفجار این انرژیهاست. ازلحاظ تأثیر هم همینطور است، هر زلزلهای در هر جای دنیا اتفاق بیفتد و هر آتشفشانی در هر جای دنیا که مشتعل میشود، علاوه بر تأثیرات منطقهای و محدودی که دارد، در کل مسائل طبیعیِ جهان یک اثری دارد، حالا یا ضعیف یا قوی. همۀ انقلابها این تأثیر را در کل مسائل جهانی دارند، حالا یا کم است یا زیاد است. در مناسبات بشری و در ارتباط میان ملتها و در موضعگیری سیاستها و در جغرافیای سیاسی عالم، همۀ انقلابها یک تأثیری میگذارند. با این تعبیر باید گفت که هر انقلابی جهانی است. همان انقلابی هم که بهوسیلۀ یک عده جوان، در گوشهای از دنیا، در یک کشور کوچکِ دو، سه میلیونی مثلاً بروز میکند، آنهم بهاینمعنا و با این دید، یک حادثۀ جهانی است. هیچ انقلابی را نمیشود محدود کرد به مسائل منطقهای، بروزش لااقل اینگونه است، حدوث و ایجادش اینگونه است.
البته تأثیرات انقلابها بر حوادث جهانی یکسان نیست. هرچه این آثار و تأثیراتی که یک انقلاب بر حوادث جهانی میگذارد، سریعتر باشد، فراگیرتر باشد، ماندگارتر باشد، آن انقلاب بزرگتر است. و گاهی این تأثیرات بهنحوی است که انقلاب را بهشکل یک واقعۀ تاریخی در میآورد. واقعۀ تاریخی یعنی آن واقعهای که در تاریخِ بعد از خودش هم، دارای علائم و تأثیراتی است. در زمان خود فقط تأثیر نمیگذارد، بلکه یک دورۀ بعد از خودش را هم میسازد. همۀ انقلابها اینگونه نیستند.
من میگویم اگر انقلابی این سه خصوصیت را داشته باشد؛ اولاً یک جهانبینی و تلقّی از عالم ارائه بدهد، متکی باشد به یک جهانبینی، و راه حل مشکلات عالم را در بطن این جهانبینی داشته باشد، این یک خصوصیت؛ خصوصیت دوم اینکه پایگاهی را که تخریب میکند و میگیرد از استکبار، آن پایگاه، پایگاه مهمی باشد، تعیینکننده باشد در وضع زندگی عالم؛ و سوم اینکه حوزۀ تأثیر آن، یک حوزۀ تأثیر وسیع باشد، محدود نباشد؛ اگر یک انقلابی این سه خصوصیت را داشت، این انقلاب از سطح منطقهای و جهانی هم بالاتر است، این یک انقلاب ماندگار و تاریخی است. این انقلاب یک انقلاب برجسته است. انقلاب اسلامی ایران اینگونه بود.
میدانیم که در دهۀ هفتاد، همچنین در دهۀ شصت، حوادث و وقایع انقلابی، زیاد اتفاق افتاده. البته حادثۀ انقلابی و واقعۀ انقلابی غیر از یک انقلاب است. ممکن است حادثۀ انقلابی که سرآغاز یک انقلاب است، اتفاق بیفتد، دنبالۀ آن خیلی زود قطع بشود و انقلاب بهمعنایِ حقیقی خودش که همان دگرگونی مناسبات و رابطههاست، بهوجود نیاید، یا خیلی ضعیف بهوجود بیاید. نمیتوانم بگویم انقلابهای زیادی اتفاق افتاده؛ میتوانم بگویم در دهۀ شصت و هفتاد، حوادث و وقایع انقلابیِ زیادی اتفاق افتاده، از اقصای[20] آسیا تا آفریقا ـ شمال آفریقا و جنوب آفریقا ـ و تا آمریکای لاتین؛ وقایعی که هرکدامی، همانطورکه قبلاً گفته شد، یک تأثیر بر جهان و بر جغرافیای سیاسی جهان داشت و یک دگرگونیای را، یک تأثیری را بر کلّ حوادث جهان بهوجود آورد، کم یا زیاد. اما میخواهم این را بگویم که انقلاب اسلامی در میان همۀ این انقلابها استثنایی بود، از جهت ارائۀ یک تلقّی جدید از جهان و یک جهانبینی جدید به مردم، به انسانها. بقیۀ انقلابهایی که در این دو دهه اتفاق افتادند، درحقیقت ادامۀ انقلاب شوروی[21] هستند. همان تلقّی را، همان فکر را، همان راه حل را در مسائل جهانی ارائه میکنند، چیز جدیدی نمیگویند.
لذا شما میبینید که تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، در کشورهای جهان سوم، حتی در کشورهای اسلامی، هرگاه یک عده روشنفکر میخواهند یک حرکتی را انجام بدهند، یک اعتراضی را بکنند، ایدئولوژیشان مشخص است؛ حرکت، حرکت چپ است؛ نظامات، همان نظاماتی است که در انقلاب اکتبر 1917 در کشور روسیه دیده شده. انقلاب اسلامی، اولین انقلابی است در طول این دو دهه که صددرصد بر مبانی خودش استوار شد، هیچ مبانی انقلابهای گذشته را ـ یعنی بهطور خاص و مشخص انقلاب اکتبر را ـ با خودش همراه نکرد. یعنی جنبۀ التقاط از تفکر مارکسیستی[22] نداشت. یک تلقّی جدید را در دنیا ارائه کرد. آن تلقّی جدید عبارت بود از توحید، تکریم انسان، عَبَث[23] نبودن آدمی، عبثنبودن خلقت انسان (اَفَحَسِبتُم اَنَّما خَلَقناكُم عَبَثاً وَ اَنَّكُم اِلَینا لا تُرجَعونَ)[24]، مسئلۀ صیرورت[25] و رجوع انسان به خدا (اِنّا لِلّهِ وَ اِنّا اِلَیهِ راجِعونَ)[26]، عدالت اجتماعی برطبقِ نسخۀ اسلامی، نه برطبقِ نسخۀ مارکسیستی، معنویت انسان و اینکه انسان دارای بعد معنوی است، و باید این بعد معنوی در برنامهریزیهای بشر دیده بشود، ملاحظه بشود و پرورش داده بشود و به چشم اعتبار نگاه بشود. میبینید اینها هیچکدام در انقلابهای قبلی وجود نداشته.
البته من در دنیای اسلام، انقلابهایی که با نام اسلام بهوجود آمده را میشناسم، به آنها ارج هم میگذاریم. لکن آن انقلابها را مشاهده میکنیم که همچنان اسلامی نماندند. اگرچه ریشهها و زمینههای اوّلیشان اسلامی بود، اما آنوقتیکه منفجر میشد، درحقیقت قرآن نبود که بالا میرفت و روی پرچم قرار میگرفت، تفکرات دیگری بود، نظرات دیگری بود. که این چیزِ روشن و واضحی است و نیاز به اثبات و استدلال هم ندارد. خود آن کسانی هم که آن انقلابها را راه انداختند و اداره کردند، غیر از این ادعایی ندارند، آنها هم همین را میگویند. تنها انقلاب اسلامی بود که بر اساس ارزشهای اسلامی، پایههای اسلامی، تفکرات اسلامی، سرفصلهای جدید در زندگی انسان بهوجود آورد، بنا شد، منفجر شد و نظام حکومتی تشکیل داد و خجالت هم نکشید از اینکه اصولش با اصول دنیا یکسان نیست. و احساس حقارت نکرد از اینکه بسیاری از مسائل او را دنیا قبول ندارد و بسیاری از اصول قابل قبول انقلابیون رایج دنیا را او قبول ندارد؛ بلکه احساس افتخار کرد. گفت این اسلام است، این قرآن است، این کلام خداست، این رسالت من است. پس این خصوصیت برای انقلاب اسلامی است.
خصوصیت دوم را هم بهصورت بسیار برجستهای داشت، پایگاهی را که انقلاب اسلامی ویران کرد، یعنی نظام پادشاهی در ایران، یکی از بزرگترین و قویترین پایگاههای استعمار بود در اینجا. اولاً ایران مهم بود، ایران ازلحاظ جغرافیایی یک منطقۀ بسیار استراتژیک و بسیار مهم است و فوقالعاده. ارتباطش به خلیجفارس و دریای عمان و اقیانوس هند و ازطرفِ شمال به اروپا، حادثۀ مهمی را در ارتباطات جهانی بهوجود میآورد و همیشه هم بهخاطر همین موقعیت حساس جغرافیایی، قبل از آنیکه حتی معادن نفت استخراج بشود، ازلحاظ جغرافیایی یک منطقۀ بسیار مهم استراتژیک بوده. از قرن هجدهم مورد توجه استعمارگرهای دنیا ـ که تازه داشتند سر بلند میکردند ـ قرار گرفت، بهخاطر این؛ آنوقت هنوز نفت هم استخراج نشده بود که بگوییم بهخاطر نفت بوده...بسیاری از منابع زیرزمینی ما کمنظیر و بعضی بینظیر است در دنیا؛ یک کشور ثروتمند ازلحاظ طبیعی، مهم ازلحاظ موقعیت جغرافیایی، با مردم هوشمند، با فرهنگ بسیار سابقهدار و عمیق، این راجعبه خود کشور که مهم بود برای استکبار. نظام شاهنشاهی هم فوقالعاده مهم بود. شاید شما ندانید که در اغلب حوادثی که در منطقۀ خاورمیانه اتفاق میافتاد که آمریکا در آن یک سودی داشت، شاه دخالت داشت. کمک به نظامهای مرتجع، حمایت از حکومتهای وابسته، مبارزه و معارضه با همۀ حکومتهایی که ضد استعماری و ضد غربی هستند. با بعضی از حکومتهایی که صِبغۀ[27] انقلابی داشتند، شاه تا آخر هم آشتی نکرد و با اینها رابطه برقرار نکرد. مأمن خبیثترین عناصر این منطقه ـ یعنی صهیونیستها، سیاستمدارها و ژنرالهای اسرائیلی ـ که آن روزها دائماً، انفجارهای فداییان فلسطینی زیر گوششان آنها را میلرزاند، برای اینکه استراحت کنند و آرامش پیدا کنند، مکرر میآمدند اینجا. یک منطقۀ مخصوصی بود برای اینکه از آنها پذیرایی بشود، یک باغ بسیار عالی و قصور[28] خیلی خوب، علاوه بر بقیۀ چیزهایی که در اختیار این دستگاهها قرار داشت. آن روزی که اعراب نفتشان را نسبت به غرب قطع کردند، ایران و شاه ایران بود که بهتنهایی ایستاد، گفت که من نفت آمریکا و غرب را تأمین میکنم و شیرهای نفتش را باز کرد و تولیدش را بالا برد و به اسرائیل کمک میکرد و به آفریقای جنوبی[29] کمک میکرد. از اینجا کمک میکرد به آفریقای جنوبی، برای اینکه منافع استعمار و استکبار در آفریقای جنوبی تأمین بشود. شاه یک عنصر بسیار فعال بود به نفع آمریکا و غرب؛ برای آمریکا بسیار ارزشمند بود.
خب، پایگاهی با این عظمت؛ آن ایران، آنهم رژیم سلطنت و شاه مقبور[30] و خبیث که تمام این امکان عظیم کشور را دربَست گذاشته بود در اختیار آمریکاییها، این بود پایگاهی که انقلاب اسلامی تخریب کرد و آن را تصرف کرد. ازاینجهت هم بنابراین انقلاب یکی از مهمترین شاخصهها را دارد. کمتر انقلابی در دنیا شناختیم و میشناسیم در این چند دهۀ اخیر، که آن نقطهای را که از دست استکبار گرفتند، اینقدر حائز اهمیت باشد.
و اما از جهت منطقۀ نفوذ، چون بر مبنای اسلام این انقلاب حرکت میکرد، بنابراین نفوذ بالقوه داشت روی تمام عالم اسلام. استکبار این را فهمید. منهای حکومتهای اسلامی، تمام ملتهای اسلامی، در هرجا که بودند، در آسیا و اروپا و آفریقا و آمریکا، دلشان تپید و احساس جاذبه کردند بهخاطر این انقلاب.
پس ببینید هر سه عنصر در این انقلاب جمع بود. انقلابی بود با آن جهانبینی و تلقّی جدید از عالم و ارائۀ حل مشکلات و آوردن سرفصلهای جدید در بینش و زندگی بشر؛ انقلابی بود با تخریب یک پایگاه عظیم و انقلابی بود با حوزۀ نفوذ طبیعی بسیار وسیع که حدّاقلش دنیای اسلام است. این انقلاب بنابراین یک انقلاب برجسته و شاخص بود. و من عرض میکنم، بر این اساس، ما این انقلاب را یک انقلاب تاریخی میدانیم، یعنی انقلابی است که تأثیراتش در تاریخ آیندۀ دنیای اسلام، تأثیرات غیرقابل اجتناب است. نمیتوانند با آن کاری کنند.
ما تاریخ را براساس انقلابها میتوانیم طبقهبندی کنیم، این واقعیت است، اتفاق افتاده. هر حادثۀ انقلابی و هر تحول انقلابی بزرگ، در هر مقطعی از تاریخ که اتفاق افتاده، یک عصر را بهدنبال خودش داشته. حادثۀ انقلاب فرانسه[31] یک عصر را با ویژگیهای خودش، بهدنبال خودش آورد. همچنانیکه انقلاب سوسیالیستی[32] در کشور روسیه، یک عصر را بهدنبال خودش آورد، با ویژگیها و خصوصیات خودش؛ و انقلاب اسلامی ایران، قطعاً آن انقلابی است که عصر تاریخ اسلام را، یا عصر انقلاب اسلامی را بهدنبال خودش خواهد آورد. ملتهای مسلمان، تأثیرات عمیق و عظیمی را از این انقلاب پذیرفتند و گرفتند، و دلیل دشمنیهای بسیار خشن استکبار هم با این انقلاب، همین تأثیری بوده که در آینده دارد.
و اما نکتۀ بعدی، که چون وقت گذشته، سعی میکنم بقیۀ نکات را به اختصار عرض بکنم. انقلاب اسلامی پایبند به اصول خودش بوده، اما این پایبندی به اصول، ارزشش و اهمیتش صرفاً بهقدرِ اهمیت پایبندی به اصول، در یک انقلاب معمولی نیست؛ بلکه بسی از این بیشتر است. خیلی از انقلابها به اصول خودشان پایبند نمیمانند و در او تجدیدنظر میکنند، فشارها آنها را وادار میکند به تجدیدنظر، اشتباهها آنها را وادار میکند به پسگرفتن برخی از اصول؛ شاهدش بودیم در دنیای معاصر و در انقلابهای معاصر. شما ازاینقبیل چیزها مکرر مشاهده کردید. بعضی از انقلابها هم به اصول خودشان پایبند میمانند. اما آن انقلابهایی هم که اصول خودشان را حفظ میکنند، یا ادعا میکنند که حفظ کردند، این امتیاز را دارند ـ حداقل ـ که بخشی از قدرتهای جهان با آن اصول موافقند. فرض بفرمایید فلان کشور آمریکای مرکزی که تفکر مارکسیستی را مبنای یک انقلاب قرار داده و این انقلاب به پیروزی رسیده و آن تفکر را هم حفظ کرده، حالا به هر اندازه که حفظ کرده، حفظ اصولی که سرتاسر دنیای کمونیست و قدرت شوروی پشتیبان اوست و با او موافق است و بهخاطر آن اصول، امتیاز به او میدهد، این کارِ خیلی دشواری نیست. انقلاب اسلامی دارای اصولی بود که تمام قدرتمندان بزرگ عالم با این اصول مخالف بودند. یک اصل، اصل نه شرقی و نه غربی است؛ و این در حالی است که بلوک غرب و شرق، دنیا را بین خودشان تقسیم کردند به دو منطقۀ نفوذ و حاضر نیستند خارج از این دو منطقۀ نفوذ، کشوری را مشاهده کنند. حالا یک انقلابی میآید، یک کشوری را در یک منطقۀ بسیار حساس و با یک وضعیت فوقالعاده مهم، از حوزۀ نفوذ دو ابرقدرت خارج میکند. اینجا مسئله، مسئلۀ کل قدرت استکباری جهانی است، که یکپارچه میشوند و درمقابل این انقلاب میایستند. اصل نه شرقی و نه غربی ما، ازاینقبیل است. اصل دینگرایی ما و ابتنای[33] همۀ امور در نظام ما بر دین، بر اسلام، ازاینقبیل است. مردمیبودن انقلاب ازاینقبیل است؛ گرایش به وجود معنویت ازاینقبیل است؛ ارائۀ نسخۀ جدیدی برای عدالت اجتماعی، غیر از نسخهای که دیگران ارائه کردند، ازاینقبیل است. اینها چیزهایی است که هیچکدام از قدرتمندان بزرگ دنیا اینها را قبول ندارند. ولِذا ما در این ده سال شاهد همدستی قدرتهای بزرگ جهانی علیه خودمان بودیم؛ بهصورت آشکار و پنهان، مستقیم و غیر مستقیم.
در جنگ تحمیلی، غیر از آمریکا که علناً و صریحاً از عراق حمایت کرد و شوروی که عمدۀ تسلیحات عراق را داد و فرانسه که بخش مهمی از تسلیحات عراق را داد و انگلیس که انواع و اقسام کمکهای ممکن را به عراق کرد ـ که البته انگلیسیها تا آنجایی که ممکن باشد کم خرج میکنند، تا آنجایی که بتوانند میگیرند، لذا طبیعتش دادههای کمتری بود، اما تا آنجایی که میتوانست و در سیاست انگلیس میگنجید، به عراق کمک کرد ـ علاوه بر همۀ اینها، حتی آلمان که آن روزهای جنگ که دولت آلمان با ما روابطش نسبتاً دوستانه بود ـ تلقّی میشد که این تنها رشتهای است که غرب بین خودش و انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی میخواسته حفظ کند ـ امروز خبرها و گزارشهایی که تکذیب هم نشده و به احتمال زیاد درست است، نشان میدهد که در دوران جنگ تحمیلی، شرکتهای آلمانی، مواد شیمیایی برای ایجاد بمب شیمیایی به عراق دادند؛ در این حد!
ایتالیا که درست نقطۀ مقابل ما نبود و درمقابل ما قرار نگرفته بود، دولت ایتالیا حتی کمک کرد به عراق، هلیکوپترهایی که متعلق به ما بود و جنگی هم نبود، هلیکوپتر ترابری بود و پول آن قبلها داده شده بود و هلیکوپترش حاضر بود و در انبارهای ایتالیا بود، این هلیکوپترها را ایتالیا به ما نداد. متعلق به خود ما بود، پولش را داده بودیم، نداد، در مقام کمک به عراق. چون احساس کرد ممکن است چون هلیکوپتر ترابری است، به ما کمک کند و به عراق فشار بیاورد. حتی دولت ژاپن در اواخر به گروه فشار علیه انقلاب اسلامی پیوست. او هم از روشهای مخصوص خودش استفاده کرد برای فشار علیه جمهوری اسلامی. دولت شوروی که اینقدر برای عراق تجهیزات، از انواع و اقسامش فراهم کرد و بهدنبال شوروی، دولتهای اروپای شرقی کلاً در خدمت عراق قرار گرفتند؛ در کار جنگ، در آموزش و در تسلیحات و مواد اولیه و ساخت کارخانجات و همه نوع. شاید جالب باشد که بشنوید در دوران جنگ، یکوقتی پیش آمد که ما یک مقدار سیمخاردار خریدیم از یک کشور دیگر و شما میدانید، سیمخاردار تأثیرش در جنگِ به این عظمت مگر چقدر است. دولت شوروی اجازه نداد که ما این سیمخاردار را که از کشور دیگری خریده بودیم، از داخل خاک او ترانزیت[34] کنیم بیاوریم ایران؛ تا این حد!
ببینید، تمام غرب و شرق علیه ما متحد شدند و به نفع دشمن ما. یعنی هم اروپا، هم شوروی، هم آمریکا، اروپای شرقی، اروپای غربی، حالا دولتهای مرتجع این منطقه و بعضی دولتهای وابستهای که جاهای دیگر هستند که اقمار این قدرتها هستند، آنها را من ذکر نمیکنم و اسم نمیآورم، قابل ذکر نیستند، اگرچه کمک آنها هم بیتأثیر نبود. تمام این قدرتها علیه جمهوری اسلامی متحد شدند. چرا؟ بهخاطر اصول ما. اصول ما پس آنچنان اصولی است که وقتی ما پایبند به او بشویم، هیچ بخشی از دنیای قدرتمند نمیماند که با ما مخالف نشود. و انقلاب علیرغم اینهمه، در طول این ده سال، صددرصد اصول خودش را حفظ کرد. ما یک قدم از اصولمان عقب ننشستیم. اگرچه دنیای استکباری خواست این شبهه را القا کند که گویا انقلاب اسلامی در حال تجدیدنظر در خودش است؛ نه، این جزو همان ترفندهایی است که همواره اینها علیه انقلاب بهکار زدند. رهبر و ملت و مسئولین، یک سرِ مو از اصولشان عقبنشینی نکردند. ما همچنان بر اصل نه شرقی و نه غربی، بر اصل ابتنای بر دین، بر اصل اهتمام به معنویت، بر اصل عدالت اجتماعی با نسخۀ ویژۀ اسلام و نه التقاط از مکتبهای دیگر، بر اصل تکریم انسان، بر اصل صیرورت و رجوع انسان به خدا، بر اصل وحدت عالم اسلامی و بر اصول دیگری که انقلاب ما دارد، پافشاری میکنیم و از اینها هیچ عقبنشینی نکردیم. این یکی از خصوصیات این انقلاب است.
برادران و خواهران بدانند که اگر میبینید ما بر اصول اساسی خودمان اصرار ورزیدیم، این چیزی است فراتر از اصرار بر اصول در یک انقلاب معمولی؛ این درحقیقت تحدّی[35] دنیای قدرتمند است و به مبارزه طلبیدن همۀ دستگاههای استکباری دنیاست که حاضر نیستند این اصول را تحمل کنند. البته دیپلماسی ما مطلب دیگری است. ما با همین کشورهایی که اسم آوردم، با همهشان روابط دیپلماسی معمولی داریم. ارتباط دیپلماتیک، مسئلهای است که از نظر اسلام مسئلۀ حلشدهای است، هیچ منافاتی با اصول ما ندارد.
ما با آن کشورهایی که ارتباط نداریم، به دلیلی ارتباط نداریم. اسرائیل ذاتش معیوب و غیر مشروع است. با او ارتباط ممکن نیست. دولت آفریقای جنوبی ذاتش معیوب و غیر مشروع است؛ چون دولتی است مبتنی بر تبعیضنژادی، با او اصلاً ارتباط معنی ندارد. کشور آمریکا که ما با او ارتباط نداریم و بر این اصرار هم ورزیدیم، کشوری است که سیاستش بر اساس ضدیت با ما و دشمنی و خصومت با ماست و از موضع استکباری برخورد میکند. ما با چنین دولتی [رابطه] برقرار نمیکنیم؛ در شرایط معمولی و عادی، مثل یک دولت دیگر چرا، با دولتهای اروپایی روابطمان خوب است. با کشورهای جهان سوم عموماً روابطمان خوب است. با کشورهای اسلامی روابطمان خوب است. کشورهای اسلامی بعضیهایشان با انقلاب خصومت و دشمنیِ ویژهای به خرج دادند، روابط ما با آنها تیره شد. اما علیالاصول روابط ما با همۀ کشورهای اسلامی خوب است. مشکلی نداریم در ایجاد ارتباط با کشورهای اسلامی. دیپلماسی ما بر یک اساس متینی استوار است. با همین کشورهایی که اسم بردم، با خیلی از اینها ما روابط دوستانه داریم، رفتوآمد داریم، همکاری داریم، در زمینههای اقتصادی، فنی، سیاسی، و غیره، مبادله و بِدهبِستان داریم. اما موضعگیریهای این قدرتها علیه انقلاب و شناخت ما از این موضعگیریها، مطلب دیگری است که این وجود دارد.
مسئلۀ بعدی که گفتم، این است که این انقلاب موفق بوده. شرح مبسوطی دارد. ما خودمان را یکی از موفقترینها میدانیم. این بهمعنایِ این نیست که به تمام هدفهایمان رسیدیم. انتظار این را هم نداشتیم. ما هدفمان این است که تمام شئون جامعه، اسلامی اداره بشود. ما امروز آنطور نیستیم، این را متواضعانه قبول میکنیم و اعتراف میکنیم. ما به این سمت داریم حرکت میکنیم. افتخار میکنیم که بهسمت اسلامیشدنِ صددرصد، حرکتمان را ادامه دادیم و ادامه خواهیم داد. اما تا به آنجا برسیم، فاصلۀ زیادی است. هدف ما ریشهکنکردن فقر است. ما به این هدف دست نیافتیم، اما به این سمت داریم حرکت میکنیم. هدف ما کمکردن فاصلۀ بین قشرهاست، قشرهای اجتماعی، فقر و غِنا. این فاصله در دوران گذشته، یک درۀ عمیق بود. ثروتهای افسانهای در این کشور وجود داشت، در کنار فقر عظیم مردم و در همهجای کشور محسوس بود. من خودم در دوران پیش از انقلاب، در یکی از سختترین و محرومترین مناطق این کشور، مدتها تبعید بودم و زندگی آنها را از نزدیک دیدم و در غیر آن، در همۀ مناطق کشور از فقر همواره خبری بود. ما برای روستاها خیلی کار کردیم بعد از انقلاب. در همان منطقۀ محرومی که گفتم، ما فعالیتهای بسیار زیادی کردیم. حجم بعضی از فعالیتهای جمهوری اسلامی، بعد از انقلاب، در برخی از بخشها چند برابر حجم تلاش مشابه آن رژیم است در طول پنجاه سال. این کارها را کردیم ما، اما هنوز به هدفها نرسیدیم. هدف ما ریشهکنکردن جهل است. هدف ما استقرار نظام عدالت اجتماعی است. هدف ما زدودن اخلاقیات فاسد از مردم است، برادرکردن انسانهاست. داریم تلاش میکنیم. افتخار ما و ادعای ما این است که ما داریم در این راه تلاش میکنیم. نمیگوییم رسیدیم، اما در این تلاش هرگز متوقف نشدیم و در این راه پیش رفتیم و توفیق انقلاب این است.
موفقبودن انقلاب بهاینمعنا نیست که یک انقلابی در ظرف چند سال بتواند بهکلی تمام بنیادهای جامعه را دگرگون کند و تمام اهدافش را پیاده کند. این یک امر خیالی است. ظرف چند سال تحققیافتنش رؤیایی است. قابل تحقق است، اما در بلندمدت. آنیکه برای یک انقلاب عبارت است از موفقیت، این است که در این راه حرکت کند و پیش برود و هیچ متوقف نشود و هیچ ملامتِ ملامتگری، او را به تردید نیندازد. و البته اینهم یک واقعیتی است که از این ده سال عمر انقلاب، ما قریب به هشت سالش گرفتار جنگ بودیم. در ارزیابیها این را هم حساب میکنیم و معتقدیم که اگر این جنگ را بر ما تحمیل نمیکردند، ما در این راه جلوتر بودیم، موفقیتهای بیشتری داشتیم در راه سازندگی کشور بر اساس انقلاب.
نکتۀ بعدی عبارت بود از ارائۀ برخی از عناصر تداوم انقلاب. من در اینجا مقصودی دارم که این بحث را مطرح میکنم. ما سه عنصرِ تداوم برای انقلابمان ذکر میکنیم. یک عنصر، عنصر عقیدۀ اسلامی است. یک عنصر، عنصر حضور مردمی است. یک عنصر، عنصر قوت رهبری است. هرکدام از اینها هم، نقش خودشان را دارند بِلاتردید. هر سۀ اینها هم، به هم مربوطند. یعنی اگر عقیدۀ اسلامی نبود، حضور مردم به این شدت نبود. یکی از رهبران جنوب آفریقا به من میگفت شما که در مورد کشور آفریقای جنوبی، انگیزه و احساس دارید، باید بدانید که آن حادثهای که در کشور ایران اتفاق افتاد، در آن کشور نمیتواند اتفاق بیفتد. برای خاطر اینکه آن ایمان مردمی که در کشور شما بود، آنجا نیست و این حرف درستی است. پس مردمیبودنِ انقلاب، به اسلامیبودن انقلاب وابسته است. قوت رهبری و قدرت رهبری و نفوذ عظیم رهبری و حکمت رهبر، ناشی از موقعیت دینی اوست. اینهم برمیگردد به اسلام، یعنی اگر رهبر در جمهوری اسلامی، آنیکه مقرر شده است، آن نمیبود، یعنی یک فقیه عادل، مرجع تقلید[36] و مقتداصفتی، اگر این نبود، ایمان مردم را بر نمیانگیخت. از عنصر ایمانِ عمیق مردم استفاده شد برای حدوث انقلاب و بقای انقلاب، به برکت اینکه رهبر، چنین شأنی دارد. و من روی همین نکته است که میخواهم تکیه کنم؛ «مسئلۀ ولایتفقیه». ولایتفقیه را بهجای اینکه بهعنوان یک عنصر مترقی و بسیار حائز اهمیت تلقّی کنند بعضی از تحلیلگران، بهعنوان یک نقطۀ مبهم تحلیل کردند یا تعبیر غلطی از او کردند. من عرض میکنم، ولایتفقیه بهمعنایِ حاکمیت انسان فقیه و دینشناس، عادل، در حد عدالت و محبوب مردم و مقتدای دینی مردم [است]، نه بهمعنایِ حاکمیت یک قشر. بعضی خیال میکنند ولایتفقیه یعنی حاکمیت قشر روحانیون؛ این یک تعبیر کاملاً انحرافی و غلط است. ولیّ فقیه به مقتضیِ اینکه فقیه است، از رجال دین است؛ غیر از این نمیشود و اگر این نبود، ایمان مردم بهدنبال ارادۀ رهبر حرکت نمیکرد و این میدانهای دشوار را حرکتی نمیپیمود. این قطعی است، یعنی رهبر عبارت است از آن فقیهی که..بینش سیاسی، آگاهی، شجاعت و تحت تأثیر قرارنگرفتن و عدالت ـ این شرایطی که برای رهبری در قانون اساسی ما پیشبینی شده ـ را داشته باشد و در وجود شخص امام عزیزمان اینها متجلّی[37] است. البته قوت اراده و قاطعیت و صفات شخصی امام عزیز و بزرگوار ما و رهبر انقلاب ما، این در جای خود یک چیز بسیار مهمی است. اما این خصوصیاتِ ولایتفقیه است و در اصل ولایتفقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی است.[38] بنابراین عنصر تداوم انقلاب این سه است. و ولایتفقیه، یعنی رهبری فقیه به این صورت، یکی از حتمیترینِ این سه عنصر است.
من تاریخ انقلابهای بزرگ را که نگاه میکنم، میبینم که نقطۀ انحرافشان، نداشتن یکچنین مرکزی است. انقلاب کبیر فرانسه، هنوز پانزده سال از پیدایشش نگذشته بود، تبدیل شد به یک دیکتاتوری بزرگ و در طول این پانزده سال، یک هرجومرج کامل. از سال 1789 که انقلاب کبیر فرانسه اتفاق افتاد، تا سال 1803 که ناپلئون[39] رسماً به حکومت رسید، سه، چهار گروه آمدند و گروه قبلی را قلعوقمع[40] کردند. هرکدام آمدند سرِ کار، گروه قبلی را نابود کردند. تندروها آمدند عدهای را کشتند. میانهروها آمدند تندروها را کشتند. باز عدهای دیگر آمدند آنها را از بین بردند و مردم همینطور مثل حبوباتی که داخل دیگی بجوشند، دائماً در حال غلیان بودند، غلیان بیهدف و بدون هدایت. و سرنوشت آن انقلاب همانی است که اتفاق افتاد؛ یعنی یک دیکتاتوری میآید در رأس آن انقلاب، بعد هم پادشاهی تجدید میشود و ناپلئون حکومت کرد؛ یک حکومت صددرصد دیکتاتوری و مستبدانه و یک امپراتوری تشکیل داد و اروپا را با استبداد خودش تسخیر کرد. تقریباً بعد از او هم، همان کسانی که با انقلاب منقرض شده بودند، برگشتند سرِ کارشان. فرانسه هشتاد سال تقریباً عقب افتاد از سیر خودش، چون یک صدای قوی از دلی که مورد اعتقاد مردم است وجود نداشت.
در انقلاب اکتبر هم یک استبداد سیاه بهوجود آمد، اگرچه در لباس انقلاب. حکومت استالین[41] که حکومت انقلابی نمیشد اسمش را گذاشت؛ آن انقلابی نبود که مردم در آن انقلاب همهکاره بودند؛ یک استبداد بود. آنهم یک ناپلئون دیگر بود، منتها با نام دیگر، با شکل دیگر. مادامی که یک رهبریِ قوی و قاطع و مرکز عواطف و محبتهای مردم وجود نداشته باشد، انقلابها در یکچنین خطرهایی هستند، یا انحراف یا اضمحلال و زوال یا دیکتاتوری. و به نظر ما مسئلۀ ولایتفقیه این خلأ را پر کرده.
ولایتفقیه یعنی یک انسان عادل ـ که تعریف عدالت در فقه اسلامی و بهخصوص در فقه شیعه کاملاً مشخص است ـ و عالِم دین و منتخب مردم؛ یعنی مردم باید او را برگزیده باشند و بدون برگزیدن مردم امکان ندارد. اکثریت قاطع مردم، طبق قانون اساسی باید او را قبول کرده باشد. این جایگاه ولایتفقیه است و قطعاً یکی از عوامل و اسباب تداوم انقلاب است.
من بحثم را با بیان چند جمله در آخرین قسمت تمام میکنم و آن قسمت، آیندۀ انقلاب است. دربارۀ آیندۀ انقلاب حرفهای زیادی ما داریم و من بهصورت یک کلمه عرض میکنم که این انقلاب آیندهاش تضمینشده است، قطعی است، زوالپذیر نیست و هیچیک از تدابیری که دشمن تاکنون برای اضمحلال این انقلاب اندیشیده، کفایت این کار را نداشته و باز هم ندارد. علت هم این است که انقلاب را دشمن نمیشناسد. دستگاههای تحقیق و بررسی و مراکز تحقیقاتی استراتژیک استکبار جهانی، انقلاب اسلامی را هنوز بهدرستی نمیشناسند. همچنانیکه نهضت اسلامی را قبل از پیروزی انقلاب نمیشناختند.
ما بعد از آنیکه انقلاب پیروز شد، در تمام اسناد و مدارکی که در اختیار رژیم گذشته و متعلق به دستگاههای جاسوسی بیگانه بود، که اینها به دست ما افتاد و مطالعه کردیم، دیدیم آنچه که اینها تحلیل کردند و بررسی کردند و بیان کردند، با آنچه که واقعیت داشته از زمین تا آسمان تفاوت دارد. استکبار در ایران شکست خورد، چون نهضت را نمیشناخت. درمقابلِ انقلاب هم تاکنون همواره سلاح آمریکا و استکبار کُند شده، بهخاطر اینکه انقلاب را نمیشناخته، بازهم نمیشناسد. این تحلیلهای جهانی که از انقلاب میدهند، گاهی برای ما خندهآور است. وقتیکه نگاه میکنیم به واقعیتهای زندگی خودمان، آن تحلیلها را میخوانیم، برای ما اصلاً تمسخرانگیز و خندهآور است این مسائلی که تصویر میکنند؛ جنگ قدرت، نمیدانم مسائل دولت، مسائل جناحبندیها. نمیشناسند انقلاب را، او را میخواهند مقایسه کنند با آنچه که در دنیای خودشان دارند و نظیرش را دیدند. و این مقایسه، مقایسۀ غلطی است.
آینده خوب است. عناصر حرکت انقلاب در او فراوان است، عناصر بقا و حیات در انقلاب فراوان است، دشمن هم البته زیاد دارد، دشمنش هم قوی است، اما دشمن هم درست نمیشناسد. علاوهبراینکه عنصرِ اقتدار، بلاشک بیشتر از قدرت دشمن است، بهخاطر اینکه قرآن میفرماید: (اِنَّ كَیدَ الشَّیطانِ كانَ ضَعیفاً)[42] و عرایضم را ختم میکنم با بیان این آیۀ شریفه:
(بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ. اَلَم تَرَ كَیفَ ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً كَلِمَةً طَیِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ اَصلُها ثابِتٌ وَ فَرعُها فِی السَّماءِ ۞ تُؤتی اُكُلَها كُلَّ حینٍ بِاِذنِ رَبِّها وَ یَضرِبُ اللهُ الاَمثالَ لِلنّاسِ لَعَلَّهُم یَتَذَكَّرونَ)[43]. صَدَقَ اللهُ العَلیُ العَظیم.
و السّلام علیکم و رحمة الله و برکاته
پاورقیها
- ۱.سوره مبارکه رعد/ آیه 17 «از آسمان آبی فرستاد، پس روان گشت جویبارهایی به اندازۀ خود. پس این سیل، کفی انبوه و نمایان را با خود حمل کرد. و آنچه را در آتش میافروزند (همچون آهن) تا پیرایه یا کالایی به دست آورند نیز، کفی همانند آن هست. خدا حق و باطل را به این گونه مینمایاند. اما آن کف، هرز میرود و نابود و متلاشی میشود. و اما آنچه مردم را سود میدهد (مانند آب جویبار یا فلز) در زمین باقی میماند. این گونه خداوند مثل ها را نمودار میسازد.»
- ۲.سوره مبارکه حشر/ آیات 1 و 2 «آنچه در آسمان ها و در زمین است، تسبیح گوی خدا هستند، و اوست شکست ناپذیر سنجیدهکار * اوست کسی که از میان اهل کتاب، کسانی را که کفر ورزیدند، در نخستین بیرون راندن دسته جمعی بیرون کرد. گمان نمیکردید که اینها روزی از اینجا بروند و خودشان گمان داشتند که دژهایشان، در برابر خدا مانع آنها خواهد بود، و خدا از جایی بر آنان درآمد که تصورش را نمیکردند و در دل هایشان ترس افکند. خود به دست خود و به دست مؤمنان، خانه های خود را خراب میکردند. پس ای صاحبان بینش، عبرت گیرید.»
- ۳.بازدارنده
- ۴.منطقه ای از آسیای میانه، شامل بخشی از چین، قرقیزستان، ازبکستان، قزاقستان، ترکمنستان و شمال افغانستان
- ۵.(1859 ـ 1925 م) از شرق شناسان مؤثری که هفت سال فرمانروایی و نیابت سلطنت در هندوستان را عهده دار بود. او دوبار به ایران سفر کرده و قرارداد 1919 با تلاش او بین ایران و انگلیس بسته شد.
- ۶.به رئیس حکومت بریتانیا در هند، نایب السلطنه می گفتند. لُرد آلِنبُرو اولین نایب السلطنۀ هند بود.
- ۷.بین دریای خزر و دریای سیاه، شامل کشورهای آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و بخشی از روسیه
- ۸.(1217 ـ 1275 ش) سلسله جنبان جنبش های اسلامی مشرق زمین
- ۹.(1228 ـ 1284 ش) شاگرد و پیرو مکتب سید جمال الدین اسدآبادی و از علمای دانشگاه الازهر مصر
- ۱۰.(1256 ـ 1317 ش) عالم، فیلسوف و شاعر پارسی گوی پاکستانی و از شخصیت های برجستۀ تاریخ اسلام
- ۱۱.آمیخته شدن
- ۱۲.نیست شدن، ناپدیدشدن
- ۱۳.گرفتاری
- ۱۴.شاد، مسرور
- ۱۵.بازگشت به عقب، مخالف هرگونه پیشرفت و ترقی
- ۱۶.مضمون و مطلبی را از جایی گرفتن. اسلام التقاطی: تلفیق اندیشه های غلط و مادی با مفاهیم اسلامی
- ۱۷.گروه هایی که به مکتب مارکسیسم و نظام کمونیستی شوروی سابق گرایش داشتند.
- ۱۸.دگرگون شدن
- ۱۹.بر هم نشستن، انبوه شدن
- ۲۰.دورتر، دورترین
- ۲۱.انقلاب سوسیالیستی که در 1917 م نظام تزاری را سرنگون و نظام کمونیستی شوروی را حاکم کرد.
- ۲۲.مکتبی که بر پایۀ عدم مشروعیت حقّ مالکیت پایه گذاری شد، لنین آن را در روسیه اجرا کرد و سرانجام با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به تاریخ پیوست.
- ۲۳.کار و تلاش بیهوده
- ۲۴.سوره مبارکه مؤمنون/ آیه 115 «آیا پنداشتید که شما را بیهوده آفریده ایم و اینکه شما به سوی ما بازگردانیده نمیشوید؟»
- ۲۵.گردیدن، گشتن
- ۲۶.سوره مبارکه بقره/ آیه 156 «ما از آنِ خدا هستیم، و به سوی او باز میگردیم.»
- ۲۷.رنگ
- ۲۸.جمع قصر
- ۲۹.از سال 1948 تا 1994 م، رژیم آپارتاید در آفریقای جنوبی، توسط مهاجران انگلیسی پایه گذاری شد که مبنای آن بر تبعیض نژادی بین سفیدپوستان و رنگین پوستان بود.
- ۳۰.در گور شده
- ۳۱.انقلاب فرانسه در سال 1789 م شکل گرفت و منجر به پایان پادشاهی خاندان بوربون ها شد.
- ۳۲.انقلابی بر مبنای اصالت دادن به مالکیت عمومی بر سرمایه، زمین و ابزار تولید
- ۳۳.بناکردن، ساختن
- ۳۴.بخشی از جابه جایی مسافر و کالا بین مبدأ و مقصد که مستلزم عبور از کشور ثالث باشد.
- ۳۵.به نبرد خواندن
- ۳۶.در همه پرسی بازنگری قانون اساسی که در تاریخ 1368/5/6 انجام شد، شرط مرجعیت از شرایط رهبر جمهوری اسلامی ایران حذف و به مجتهدبودن تبدیل شد. حضرت امام خمینی چند ماه قبل از این تاریخ، خواستار حذف این شرط شده بودند.
- ۳۷.درخشان، آشکار
- ۳۸.اصل 109 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، شرایط و صفات رهبر: (1) صلاحیت علمی لازم برای افتا در ابواب مختلف فقه. (2) عدالت و تقوای لازم برای رهبری امت اسلام. (3) بینش صحیح سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت، مدیریت و قدرت کافی برای رهبری. در صورت تعدد واجدین شرایط فوق، شخصی که دارای بینش فقهی و سیاسی قوی تر باشد مقدّم است.
- ۳۹.(1769 ـ 1821 م) بزرگ ترین امپراتور فرانسه که با کودتا سرِ کار آمد و اکثر اروپا را فتح کرد.
- ۴۰.ریشه کن کردن، برانداختن
- ۴۱.(1878 ـ 1953 م) دومین حاکم کمونیست شوروی که در دوران دیکتاتوری 25سالۀ خود، باعث ازبین رفتن میلیون ها انسان شد.
- ۴۲.سوره مبارکه نساء/ آیه 76 «همانا مکر و فریب شیطان، همواره ضعیف است.»
- ۴۳.سوره مبارکه ابراهیم/ آیات 24 و 25 «آیا ندیدی خدا چگونه مَثَل زده؛ سخنی پاک که مانند درختی پاک است؛ ریشه اش استوار و شاخه اش در آسمان؟ * میوه اش را هر دم به اذن پروردگارش میدهد. و خدا مَثَلها را برای مردم میزند، شاید که پند گیرند.»
