رفتن به محتوای اصلی

هوای نفس

نام‌های دیگر: هوا و هوس، هواهای نفسانی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

خواهش‌های نفس و پیروی از آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:اجازه نامه به آقای سید محمد نبوی زاده، در امور حسبیه و شرعیه‌— ۱۳۴۴/۰۸/۰۱

سیر زمانی

از ۱۳۴۴ تا ۱۳۶۸
۱۳۴۴۱۳۶۸

فقط سال ۱۳۶۵همهٔ سال‌ها

کم کردن و مهار آن، تنها راه جلوگیری از اختلاف

آیا تکلیف ما این نیست که جلوی این اختلافات را بگیریم؟ تکلیف شرعی ما، تکلیف عقلی ما، تکلیف وجدانی ما این نیست که نگذاریم یک وقت- خدای نخواسته- بین اقشار اختلاف پیدا بشود؟ او به این است که هواهای نفسانی کم بشود، غیر از این راهی ندارد. اگر هواهای نفسانی در کار باشد، این منجر به اختلاف می‌شود، و لو اینکه هر مقدار هم یک نفری آدمی باشد که به ظواهر خیلی اعتقاد داشته باشد و خیلی هم دنبال ظواهر باشد، لکن وقتی که در قلبش هوای نفسانی باشد قهراً آن هوای نفسانی او را دنبال می‌کند. این هوای نفسانی در همه هست، تعرضش نمی‌شود کرد، لکن بعضیها مهار می‌کنند و بعضیها مهار نمی‌کنند. اینکه می‌گویم در همه، یعنی همه مردم متعارف نه اولیای خدا.

میزان تشخیص: رضایت واقعی به سپردن مسئولیت به دیگری

میزان را خود انسان در باطنش غالباً می‌فهمد و اگر بخواهد بفهمد هم میزان دارد. این آدمی که در راس یک امری واقع هست، پیش خودش یک وقت شاید فکر کند که اگر این امر دست آن یکی باشد، بهتر از من است، ببینید راضی هست واقعاً بین خودش و خدای خودش که او باشد و خودش نباشد؟ اگر دید راضی هست به این امر، بداند که یک چیزی از عالم غیب درش هست و اگر راضی نیست بداند که عیب درش هست، نفسانیت درش هست. البته ما نمی‌توانیم از نفسانیت خودمان را به طور مطلق جلوگیری کنیم، ما همچو قدرتی نداریم، اما قدرت این را داریم که جلوی خودمان را بگیریم اظهار نکنیم. قدرت نداریم اگر با یک کسی واقعاً مخالفیم، مخالفت را در قلبمان هم نداشته باشیم، اما قدرت این را داریم که در …

همت در کاستن از هواهای نفسانی و استمداد از خداوند

پسرم! سعی کن که به این پیروزی دست یابی، یا دست به بعض مراحل آن. همّت کن و از هواهای نفسانیه که حدّ و حصر ندارد، بکاه، و از خدای متعال- جلّ و علا- استمداد کن که بی‌مدد او کس به جایی نرسد.

منشأ هر اختلاف، خواستن کار برای خود

… این نباشد که من ارتشی هستم، من سپاهی هستم، من بسیجی هستم؛ همه احساس این را کنید که ما خدمتگزار اسلامیم. وقتی بنا شد همه خدمتگزار اسلام باشید، اختلاف دیگر پیش نمی‌آید. شما بدانید که اگر تمام انبیا- علیهم السلام- در یک عصر مجتمع می‌شدند، هیچ اختلافی نداشتند. اختلاف برای این است که انسان، هر کسی می‌خواهد پیش خودش، برای خودش یک کاری انجام بدهد، هر اختلافی از هوای نفس پیدا می‌شود. وقتی انسان بخواهد برای خودش یک مسئله‌ای را درست کند، می‌بیند که آن رفیقش شاید جلو بیفتد، این یک قدری جلوتر می‌رود، او یک قدر، یک وقت می‌بینید که اختلاف حاصل می‌شود.

کشاندن تدریجی و گام‌به‌گام انسان به جهنم و اختلاف

… دکان درست کند برای خودش، شکی نیست که‌ با عالم دیگری که باز آن هم همین جور است اختلاف پیدا می‌شود. و همین طور چنانچه سران یک کشوری برای خدا کار بکنند، اینها اختلاف نخواهند پیدا کرد و باید توجه کنند که گمان نکنند که مامون‌اند از این که به راه ابلیس بروند. هیچ امری یکدفعه نمی‌شود، بتدریج، یک قدم یک قدم انسان را می‌کشانند به جهنم. از ابتدا نمی‌آید نفس اماره انسان بگوید بیا برو جهنم، یا ابلیس بگوید بیا برو جهنم، یا نفس اماره بگوید یا الله پا شویم دعوا راه بیندازیم، نخیر؛ ابتداءً، از اول شروع می‌شود یک قدم جلو می‌رود، آدم ازش غفلت می‌کند، تبعیت می‌کند، یک قدم دیگر جلو می‌رود، یک وقت می‌بیند که سر از این بیرون آورد که با هم دارند اختلاف می‌کنند.

زیر پا گذاشتن آن و مهار عملی کدورت برای خوب شدن با هم

ما باید فکر این معنا باشیم که در این کشور یک وقت- خدای نخواسته- بتدریج اختلاف واقع نشود. همه پشتیبان هم باشیم. بنا بر این، دندان روی جگر بگذاریم و هوای نفسانی را زیر پا بگذاریم و با هم خوب بشویم. اگر در قلب هم یک چیزی هست که الان نمی‌تواند یک آدمی جلویش را بگیرد، ولی در عمل قدرت دارد به اینکه جلویش را بگیرد، جلویش را بگیرد. امروز تایید همه قشرها بر همه ما لازم است؛ ما باید از مجلس طرفداری بکنیم، مجلس هم باید از همه ملت طرفداری بکند؛ ما باید طرفدار دولت باشیم، دولت هم باید به ملت خدمت بکند. ما باید از همه قوایی که الآن هستند تبعیت‌ کنیم به اندازه‌ای که باید بکنیم و پشتیبانی کنیم …

احتمال بدترین کیفر اخروی برای لگدمال کردن مسلمان

… نیست، مطرح نظام جمهوری اسلامی است، ما مکلفیم به حفظ او، همه نویسنده‌ها مکلف‌اند به حفظ نظام. وقتی که انسان- فرض کنید- از یک کسی گله دارد یا می‌بیند نقیصه‌ای در کار هست، این نصیحت می‌تواند بکند و باید بکند، اما لسان نصیحت غیر لسان لجن کردن و ضایع کردن است. من راجع به افراد هم عقیده‌ام هست- یعنی شارع هم همین طور است، ما تابع او هستیم- که اگر انسان یک مسلمانی را برای خاطر هوای نفسش لگدمال کند، این در آن دنیا شاید مجازاتش بدترین مجازات باشد و در این دنیا هم موفق نخواهد شد. ما لسانمان باید لسان نصیحت باشد و انسان می‌بیند که گاهی وقتها لسانها لسان نصیحت نیست، قلمها، قلمهای نصیحت نیست.

دشواری تسلط بر مکاید نفس اماره حتی برای افراد خوب

… مکلفیم این نظام را حفظ کنیم. همچو نباشد که وقتی قلم دستمان آمد، اگر من با آقای نخست وزیر مخالفم یا با آقای خامنه‌ای مخالفم، دیگر فکر این نباشم که قلمم کجا می‌رود، هر جا رفت بنویسم، هر چه شد بکنم. این در حضور خداست، در حضور ملائکه الله است، ثبت می‌شود اینها. و ممکن است که اشخاص هم خوب باشند، اما این چیزهایی که در نفس انسان است نمی‌تواند انسان به این زودی بر آن مکاید شیطان و مکاید نفس اماره تسلط پیدا کند، انبیا هم دنبال این بودند که یک وقت- خدای‌ نخواسته- گرفتار یک همچو مسائلی نشوند.

اعتراف به گرفتاری در هواها و درخواست نجات از خدا

خدایا! ما را در این سال نو از این حالی که داریم عوض کن. ما گرفتار هواهای نفسانی هستیم و تو می‌دانی، و تو می‌توانی ما را نجات بدهی.