نکته دیگر اینکه من اکثر موفقیتهای روحانیت و نفوذ آنان را در جوامع اسلامی در ارزش عملی و زهد آنان میدانم. و امروز هم این ارزش نه تنها نباید به فراموشی سپرده شود، که باید بیشتر از گذشته به آن پرداخت. هیچ چیزی به زشتی دنیاگرایی روحانیت نیست. و هیچ وسیلهای هم نمیتواند بدتر از دنیاگرایی، روحانیت را آلوده کند. چه بسا دوستان نادان یا دشمنان دانا بخواهند با دلسوزیهای بیمورد مسیر زهدگرایی آنان را منحرف سازند؛ و گروهی نیز مغرضانه یا ناآگاهانه روحانیت را به طرفداری از سرمایه داری و سرمایه داران متهم نمایند. در این شرایط حساس و سرنوشتسازی که روحانیت در مصدر امور کشور …
بیسود بودن فکر آن برای هر کس
… و سعادت جنابعالی را از خداوند تعالی مسالت دارم. جنابعالی با آنکه پیری روشن ضمیر هستید و از پیری اطلاع دارید لکن از گرفتاری این جانب و ضعف و نقاهتهای گوناگون من ظاهراً بیاطلاع هستید و گاهی پیشنهادهایی میفرمایید که عمل به آن مقدور نیست. از جمله پیشنهاد اخیر؛ بهتر آن است که بنده و جنابعالی در فکر قبه و بارگاه نباشیم که اینها برای هیچ کس سودی ندارد.
اگر نگاه مادی و فراموشی خدا پیدا شود، اختلاف ناگزیر است
وقتی نظر، نظر مادی شد همین طورها هست. اگر- خدای نخواسته- نظر مادی در بین ماها حاصل بشود و ما نسیان کنیم خدای تبارک و تعالی را به توجه به دنیا و مقامات، لا علاج خواهد شد اختلاف.
سرمنشأ اختلاف؛ بیاعتنایان به دنیا با هم اختلاف ندارند
کسانی که توجه به دنیا دارند، نمیشود اختلاف نداشته باشند، هر کسی برای خودش میخواهد. آنهایی که اختلاف ندارند، آنهایی هستند که به دنیا اعتنا ندارند، آنهایی هستند که ارزشها را بهش توجه دارند، آنها بینشان اختلاف واقع نمیشود. اگر همه انبیا جمع بشوند و همه اولیا جمع بشوند، با هم اختلاف نمیکنند، یک کلمه اختلاف ندارند، لکن اگر دو تا کدخدا در یک ده باشد اختلاف پیدا میکند. اگر دو عالم باشد- روحانی واقعاً- صد عالم روحانی باشد، ممکن نیست با هم اختلاف داشته باشند. اما اگر دو عالم باشد …
دنیا دام ابلیس و فرصت جوانی برای رهایی از تعلق به آن
نامهای است از پدری پیر فرسوده، که عمر خود را به مشتی الفاظ و مفاهیم به پایان رسانده، و زندگی خویش را در لاک خویشتن تباه نموده، و اکنون نفسهای آخرین را با تاسف از گذشته خود میکشد، به فرزند جوانی که فرصت دارد تا چون عباد الله صالحین در فکر رهانیدن خود از تعلق به دنیا که دام ابلیس پلید است، باشد.
رنج درونی بیشتر قشرهای قدرتمند و ثروتمند از دیگر اقشار
فرزندم! کرّ و فرّ دنیا[1] و نشیب و فراز آن به سرعت میگذرد و همه زیر چرخهای زمان خرد میشویم و من آنچه ملاحظه کردم و مطالعه در حال قشرهای مختلف، به این نتیجه رسیدهام که قشرهای قدرتمند و ثروتمند، رنجهای درونی و روانی و روحیشان از سایر اقشار، بیشتر و آمال و آرزوهای زیادی که به آن نرسیدهاند، بسیار رنجآورتر و جگر خراشتر است. در این زمان که ما زندگی میکنیم و دنیا گرفتار دو قطب قدرتمند است رنج عذابی که سران آن کشورها بدان مبتلا هستند و نگرانیهای جان فرسایی که هر یک از دو قطب در مقابل قطب دیگر دارند، قابل مقایسه با رنجها و گرفتاریهای قشرهای متوسط حتی فقیر نیست. رقابت آنان یک …
حب دنیا حتی حلال، رأس خطاها و حجاب بزرگ
پسرم! هیچ گاه دنبال تحصیل دنیا، اگر چه حلال او باشد، مباش که حبّ دنیا، گرچه حلالش باشد، راس همه خطایا است؛[20] چه خود حجاب بزرگ است و انسان را ناچار به دنیای حرام میکشد. تو جوانی و با قدرت جوانی که حق داده است میتوانی اولین قدم انحراف را قطع کنی و نگذاری به قدمهای دیگر کشیده شوی که هر قدمی، قدمهایی در پی دارد و هر گناهی- گرچه کوچک- به گناهان بزرگ و بزرگتر انسان را میکشد، به طوری که گناهان بسیار بزرگ در نظر انسان ناچیز آید …
لزوم جلوگیری از قدم اول پیش از قوت گرفتن ریشهٔ دنیا
… این طلبه زاهد عابد که در مدرسه زندگی میکرد با آن وضعی که همه میدانید، متحول شد به یک نفر انسان طاغوتی به حدود خودش، و از آن وضع طلبگی که مشایخ ما بر آن وضع بودهاند یک وقت خارج شده است و شده است یک انسانی که همه همّش صرف دنیاست، به تدریج میشود این امور. از قدم اول انسان باید جلویش را بگیرد. اگر مبتلا شد، ابتلا دیگر پشت سر هم میآید. این طور نیست که انسان یک وقتی بعد از اینکه ریشه دنیا در دل انسان قوی شد بتواند بکند آن را.
مذموم بودن ثروتاندوزی چون دل را به غیر خدا میکشاند
… پیدا نشده است؛ و اسلام به دست شما سپرده شده است و از شما میخواهند حفظش را، به دست این ملت سپرده شده است و از این ملت میخواهند حفظش را. شما در ارشادات، در توجه نداشتن به زرق و برق دنیا مهم توجه قلبی است. داشتن مال، داشتن خانه، داشتن چیز، اینش مهم نیست. مهم این است که قلب انسان را، قلب انسان را اینها تسخیر کنند. اینکه مالاندوزی و ثروتاندوزی مذموم است برای این است که این مالاندوزی و ثروتاندوزی و امثال اینها و زرق و برق دنیا دل انسان را میکشاند به طرف غیر خدا و از آن ضیافتهای خدا محروم میکند. بخواهید دعوت خدا را به ضیافت اجابت کنید و وارد بشوید در ضیافه الله بدون اینکه قلبهای خودتان را از این دنیا منسلخ کنید امکان ندارد. اولیای خدا آن چیزی که پیششان مهم بود تهذیب نفس بود و دل کندن از غیر خدا و توجه به خدا. تمام مفاسدی که در عالم واقع میشود از این …
حب دنیا و حب نفس، ریشهٔ همهٔ خطاها
حُبُّ الدُّنْیا رَاْسُ کُلِّ خَطیئَه[1] همه خطاها از خود انسان و از این حب انسان به خودش هست. اگر آنهایی هم که در صدر اسلام بودند مثل مسلمین حالا بودند، آنها هم همان جا، در همان محلِ خودشان خفه شده بودند، لکن آنها به جان و دل برای اسلام کوشش کردند و رفتند؛ و نه برای اینکه کشوری بخواهند. کشور، اسلام میخواهد چه کند؟ برای اینکه آدم درست کند. رفتند که …
بدی دنیا در توجه به عالم پایین نه حجم دارایی
… شد سیل هم درست میشود. بنا بر این، ما باید دعوت بکنیم و دعوت ما به خود نباشد، دعوت به دنیا نباشد، دعوت به خدا باشد. وقتی دعوت به خدا شد و دنیا هم الهی شد، میشود آخرت و میشود ملکوت دنیا و فرقی ندارد ما بین اینجا و ملکوت و جبروت؛ همهاش جلوهای است از خدا. آن چیزی که دنیا را بد میکند این است که انسان توجه کند به عالم پایین، در مقابل خدای تبارک و تعالی. و کسی که دنیا را دارد و خیرات و مبرات و زکات و خمس و همه اینها را میدهد، دنیایش بد نیست. و میزان، حجم نیست؛ میزان، آن وضعیت روحی هر کس است.
بیحاصلی طلب مقام و شهرت که حسرت و ناراحتی میافزاید
پس ای فرزند عزیزم! که خداوند تو را با ذکر خود مطمئنّ القلب فرماید، نصیحت و وصیّت پدر سرگشته و حیرت زدهات را بشنو و به این در و آن در برای رسیدن به مقام و شهرت و آنچه مورد شهوات نفسانیه است مزن، که به هر چه برسی از نرسیدن به ما فوق او متاثّر میشوی و حسرت بالاتر را میبری و ناراحتیهای روحیت افزون میشود؛ اگر گویی: تو خود چرا به خود این نصیحت را نکنی؟ گویم: انْظُرْ إلی ما قال، لا إلی مَنْ قال[12] این حرف صحیح است، اگر چه از مجنونی یا مفتونی صادر شود، در قرآن کریم پس از آن که میفرماید: «آنچه مصیبت در زمین و در نفوس شما وارد میشود قبلًا ثبت است در کتاب»[13] …
سرمایهٔ شقاوتها و رأس خطاها، برآمده از حب نفس
پسرم! آنچه مورد نکوهش و سرمایه و اساس شقاوتها و بدبختیها و هلاکتها و راس تمام خطاها و خطیئهها است حبّ دنیا است که از حبّ نفس نشات میگیرد. عالم ملک مورد نکوهش نیست بلکه مظهر حق و مقام ربوبیّت او است و مهبط ملائکه اللّه و مسجد و تربیت گاه انبیا و اولیا- علیهم سلام الله- است و عبادتگاه صُلحا و محلّ جلوه حق بر قلوب شیفتگان محبوب حقیقی، و حبّ به آن اگر ناشی از حبّ به خدا باشد و به عنوان جلوه او- …
پژمردگی بدن و روح عیاشان در برابر نشاط اهل خدا
… در آن هستید و امید است که بعدهای دیگری هم که انسان دارد و انسانیت دارد در شما رشد کند. ورزشکارها همیشه این طور بودند که یک روح سالمی داشتند، از باب اینکه توجه به شهوات نداشتند، توجه به لذات نداشتند، توجه به یک فعالیت جسمی داشتند که عقل سالم در بدن سالم است. و شما اگر دقت کنید در حال جامعهها و طبقات جامعه میبینید که آنهایی که در عیش و عشرت میگذرانند، حقیقتاً عیش و عشرت نیست؛ بدنها افسرده، روحها پژمرده و کسالت سر تا پای آنها را گرفته است. اگر دو ساعت عشرت میکنند، بیست و دو ساعت در ناراحتی او هستند. و آنهایی که اهل خدا هستند، توجه به خدا دارند، ورزش جسمی میکنند و ورزش روحی، آنها در تمام مدت، اشخاصی هستند که پژمردگی در آنها نیست، افسردگی در آنها نیست و این یک نعمتی است از خدای تبارک و تعالی که خداوند نصیب همه بکند، ان شاء الله.
حب نفس و جاه و مال، ریشهٔ همهٔ خطاها
… و علاقه خودت را از این گروههای مفسد، فاسد، جنایتکار، سلب کنی، و در یک کناری بنشینی مشغول تصنیف و تالیف بشوی، صلاح تو است. اگر شما آن نصیحتی را که آن روز من با حال بیماری در بیمارستان به شما کردم گوش کرده بودید، امروز این طور نبود و من نمیخواستم باشد؛ آن روز من [در] یکی از حرفها، که اساس همه گرفتاریهای بشر است، تنبه دادم که حُبُّ الدُّنیا رَاْسُ کُلِّ خَطیئَه[10] تمام خطاهایی که از ماها صادر میشود روی این حبّ نفس و جاه و مال و منال است؛ اگر این کلمه را گوش کرده بودید و هواهای نفسانی را زیر پا گذاشته بودید، این طور نمیشد که همه گروهها، همه دوستان شما، از شما منفصل بشوند، الّا این گروههایی که میخواهند شما را آلت دست قرار بدهند و به مقاصد خودشان برسند. دوستهای درجه اول شما پشت بشما کردند.
بابی از جهنم بودن نگرانیها و رفع نشدن با پست بیشتر
… تبارک و تعالی است اینها کنار زده بشود. پرده بزرگ، خودتان هستید. انسان خودش حجاب است. تو خود حجاب خودی. فکر بکنید بخواهید اطمینان قلبی پیدا کنید. بخواهید آسایش داشته باشید؛ نه تزلزل و نگرانی. انسان در همین دنیا هم این نگرانیها در جهنم انسان را نگه میدارد. این نگرانیهایی که برای انسان است یک بابی از جهنم است. کوشش کنید این نگرانیها رفع بشود. رفع شدن نگرانیها به این نیست که یک پُست اگر دارید دو تا داشته باشید. نه، اضافه نگرانی است. کاری بکنید که این وحشتِ نَفْسی که در انسان هست، این نگرانی و این چیزهایی که دنبال این خودخواهیهاست، اینها رفع بشود. خودتان را از بین بردارید.
تمام توجه به رفاه مادی نشانهٔ انسان نبودن و همانندی با حیوان
به آنها بفهمانید که انسان تا سرش توی این آخور طبیعت است انسان نیست. اینهایی که همه توجهشان به این است که چیزی به دست بیاوریم و یک زندگی با رفاه درست کنیم توی آخورِ طبیعت سرشان هست. در آخر هم مثل یک حیوانی که در آخور، سرش هست محسوب میشود. شماها باید به اینها بفهمانید که زندگی شرافتمندانه زندگی است.
تعلق به عالم طبیعت مایهٔ انحطاط انسان، نه خود این عالم
این عالم مُلْک، این عالم طبیعت یکی از مخلوقات خداست، و این عالم طبیعت هم جلوهای از جلوههای خداست. تعلق به این عالم طبیعت، تعلق به این دنیا، این اسباب این میشود که انسان را مُنْحَط میکند. ممکن است یک کسی به یک تسبیحی آن قدر تعلق داشته باشد که یک کس دیگری به یک سلطنت این تعلق را نداشته باشد. این اوّلی بیشتر به دنیا چسبیده است و آن دومی کمتر. سلیمان بن داود هم سلطان بود، سلطانی که بر همه چیز حکم میکرد. لکن آن سلطنت یک سلطنتی نبود که دل سلطان …
خطر دشمن خدا شدن هنگام مرگ از شدت علاقه به دنیا
این نفسانیت این طور است و از چیزهایی که برای انسان به واسطه این نفسیت پیش میآید اگر انسان علایقش شدید باشد به دنیا و علایقش شدید باشد به زن و فرزند و مال و حیثیت و ریاست و امثال ذلک. از مصیبتهایی که هست در اینکه احتمالش هم انسان را ناراحت میکند و کمر انسان را میشکند، این است که در آن نزدیکی که میخواهند او را منتقلش کنند به یک عالم دیگری، برایش کشف میشود که این به دست خدای تبارک و تعالی است. و این آدم برای اینکه، خدا او را از این چیزهایی که حب به او دارد، دارد جدا میکند، دشمن خدا میشود. یکی از محترمین قزوین، ملاهای خیلی عابد قزوین- خداوند رحمتش کند- ایشان ظاهراً گفت که ما رفتیم عیادت یک نفر آدم که نزدیکهای فوتش بود. این آدم گفت که آن ظلمی را- نعوذ بالله[8]- آن ظلمی را که خدا به من کرده است به هیچ کس نکرده. من این بچههایم را چطور تربیت کردم. …
دلبستگی به دنیا و مقام منشأ ظلمتها، نه عالم طبیعت
… است؛ دیگر آن راهها که میروید رها کنید. راه همین است؛ اهدِنَا الصِّراطَ المُستَقیمَ[7]، انَّ رَبّی عَلی صِراطٍ مُستَقیمٍ.[8] آن طرف، طرف ندارد، دنیاست و ماورای آن. آنچه که مربوط به نفسانیت انسان است، شهوات انسان است، آمال و آرزوهای انسان است، این دنیاست. آن دنیایی که تکذیب شده است این عالم طبیعت [نیست]، این عالم طبیعت نور است. دلبستگیهای به این عالَم انسان را بیچاره میکند. ظلمتها از این دلبستگیهایی است که ما داریم به این دنیا، به این مقام، به این مسند، به این اوهام، به این خرافات. همه انبیا آمدند برای اینکه دست شما را بگیرند از این علایقی که همهاش بر ضد آنی است که طبیعت و فطرت شما اقتضا میکند، شما را دستتان را بگیرند و از این علایق نجاتتان بدهند و واردتان کنند به عالَم نور. اسلام هم در راس همه ادیان است، برای یک همچو مقصدی. این ادعیه …
علایق دنیوی همان ظلمات و لزوم گذشتن از آن
… پیغمبر است. حیف است انسان فداکاری بکند، آن وقت شتر بخواهد.[4] شما که الآن بعضیتان در، شاید خودتان هم بودید در کردستان، و آن وقایع کردستان و آن فداکاریها، حالا که برگردید شتر میخواهید؟! برای خودتان یک چیزی میخواهید؟! چیزی میتواند مقابل این فداکاری باشد؟! بگذرید از این علایق. اینها، این علایق همهاش ظلمت است. همان ظلماتی است که خدا میفرماید: وَ الّذینَ کَفَرُوا اولیاوُهُمُ الطَّاغُوتُ یُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ الِیَ الظُّلُماتِ
نهی انقلابیون از توجه به جهات مادی و پست و ریاست
… شکست خوردیم، به شهادت رسیدیم، برای اسلام باشد و شهید باشیم. و اگر ان شاء الله پیروز شدیم، اسلام را پیروز کرده باشیم و سرفراز باشیم در همه جا، و اسلام را در همه جای دنیا، در همه کشورها، اسلام را پیاده کنیم و بیرق اسلام را به اهتزاز درآوریم. آقایان عزیز من! متوجه جهات مادی نباشید. شما نهضت که کردید برای شکم نهضت نکردید، شما خون دادید، نه برای اینکه پُستی پیدا بکنید. در ذهن شما اینها نبود. شما آن وقت که در میدانها میرفتید و در خیابانها میرفتید و با توپ و تانک مواجه میشدید، اصلًا در فکر این نبودید که ما پیش ببریم تا بشویم رئیس یک چیزی، تا بشویم دارای کذا، شما برای خدا بود و پیش بردید، برای خدا باشد و به پیش بروید اگر یک کمبود مادی برای شما باشد، اعتنا به آن نکنید، برای اینکه شما برای مادیات قیام نکردید و برای مادیات عمل نمیکنید. همان طوری که در صدر اسلام آنهایی که سربازان اسلام بودند برای خدا کار میکردند؛ با یک خرما در شب و روز، گاهی با یک دانه خرما شب و روز گاهی زندگی میکردند و برای اسلام خدمت میکردند، و بعد هم که پیروز میشدند درصدد این نبودند که رئیس یک جایی باشند و یک پستی …
مخالفت اسلام با دلبستگی و محدود شدن همت انسان به خوردن و شهوات
… عیبگیری کنند میگویند که با همه تمدنها مخالف است؛ اسلام با همه تمدنها مخالف است. این اشتباه است. اسلام با هیچ تمدنی مخالف نیست. اسلام تمدنی را ایجاد کرد، ششصد، هفتصد سال یک دنیا را، تقریباً اکثر معموره را [متمدن] کرد؛ با اینکه باز اسلام نبود درست. با تمدن، اسلام مخالف نیست، با دلبستگی و محدود شدن مخالف است که همه آمال و آرزوی ما همین باشد؛ همه همّ ما همان علفمان باشد؛ تمام همت ما این باشد که خوب بخوریم، خوب بخوابیم و خوب شهوات، دلبستگی را مخالف است، این که همّ انسان، علفش باشد! با این مخالف است اسلام. تمدن به اعلی مرتبه، مهار، مهار در معنویت، همه مظاهر تمدن را انبیا قبول دارند، لکن مهار شده؛ نه مطلق و رها. شهوات را جلویش را نگرفتند؛ جلوی اطلاقش را گرفتند. جلو رهایی و آزادی را گرفتند. یک کسی- در همان زمانهای سابق، به یک ظریفی که از آشناهای ماست- راجع به …
تعلق به دنیا ریشهٔ همهٔ گرفتاریهای بشر
… ان شاء الله این مراتب را طی بکنید. علم تنها اثر ندارد؛ بلکه گاهی مضر است. عمل بدون علم بینتیجه است. علم و عمل دو بالی است که انسانرا به مقام انسانیت میرساند. علم به همه شئون و عمل- عمل نفسانی، عمل جسمانی، عمل عقلانی- انسان را به مراتب انسانیت میرساند. امید است که شما آقایان در خلال تحصیل، توجه به این مطلب داشته باشید که در مدرسهها منزه کنید خودتان را از تعلقات دنیا. تمام گرفتاریهای بشر از این تعلقات است. اگر این تعلقات نبود، اگر این توجه به دنیا و تعلق به دنیا نبود، ما این قدر گرفتاری در ظرف بیش از پنجاه سال و قریب شصت سال نداشتیم. محمد رضا پهلوی به واسطه تعلقی که به دنیا داشت، نفسش غیر از دنیا چیزی نمیفهمید، سرمنشا این همه فساد برای ملت و این همه بدبختی برای خودش شد. دوستان او، که جنود شیطان بودند، برای تعلقی که به دنیا داشتند، که نفوسشان غیر از دنیا ادراک نمیکرد- به واسطه همین تعلق- …
حب دنیا و حب شهرت ریشهٔ همهٔ خطاها
شما هادی مردم هستید. شما باید چراغ باشید. شما باید نور باشید. تهذیب کنید نفوس خودتان را. حب دنیا را از نَفْسِتان بیرون کنید، راس کل خطیئه است. همه خطاها از حب دنیاست، از حب شهرت است. این حب را از دل خودتان بیرون کنید، بمیرانید این حب را؛ زنده بشوید به زندگانی اسلام؛ زندگانی الهی. شما الهی بشوید. وحدت پیدا بکنید. صفتان را واحد کنید.
حب نفس، جاه و مسند نابودکنندهٔ دین
… نداریم، حبش را داریم! حُبُّ الدُنیا رَاسُ کلِّ خطیئه[20] ما ذِئْبانِ ضاریانِ- در قطیع غَنَم- هذا مِن اوَّلهِ و هذا مِن آخِرِه[21] و اضرِّ[22] بر این ظاهراً از حب نفس است و از حب دنیاست یک همچو چیزهایی. آن- حالا اگر با این تعبیر هم نباشد- واقع مطلب همین است. دین اسلام، دین ما را، از بین میبرد این حب نفس؛ این حب جاه؛ این حب مسند- اینها دین را از بین میبرد. یک قدری فکر کنید که این حب را از دلتان بیرون بکنید. چیزی نیست. آخر این صحیح نیست که اینها حب دنیا داشته باشند؛ آن هم این دنیا! من تکلیفم این بود که امروز به آقایان این مطالب را عرض بکنم، و آن مقداری که از قِبَل من است ابلاغ بکنم به آقایان که آقایان خیلی توجه …
حب دنیا و نفس سرچشمهٔ همهٔ خطاها و لزوم بیرون کردن آن از قلب
… امید است آقایان محترم و طبقه جوان از محصلین- ایّدهم الله تعالی- با توجه به وظایف سنگینی که ان شاء الله در آتیه به عهده آنها خواهد آمد و حفظ و صیانت اسلام و مصالح مسلمین به دست آنها سپرده خواهد شد، هم از حالْ خود را برای این سنگر عظیم مجهز و مهیا فرمایند. و با مجاهده و تحکیم مبانی تقوا، حب دنیا و نفس را که راس تمام خطیئات است، از قلب خود خارج نمایند؛ تا مشکلات زندگانی بر آنها آسان شود، و شداید در راه خدمت به حق تعالی و احکام مقدسه اسلام در ذائقه آنها شیرین گردد. رنجها و ناراحتیها و ستمهایی که به حوزههای اسلام و حضرات اعلام و سایر برادران متدین ما وارد شده، گرچه ناگوار و بر دوش این جانب سنگینی میکند لیکن از جهاتی به نفع اسلام و مسلمین بود؛ و رحمتها و الطاف الهیه بود که ملت اسلام را بیدار و طریقه سلف صالح را تا حدی …
نهی از صرف همت در لذات حیوانی، برتریجویی و ریاست دنیوی
إیّاک ثمّ إیّاک- و الله تعالی معینک فی اولاک و اخراک- و ان تصرف همّک إلی حصول الملاذّ الحیوانیه الشهویه فإنّ هذا شان البهائم، او الغلبه علی اقرانک و اشباهک حتّی فی العلوم و المعارف فإنّ هذا شان السباع، او الرئاسات الدنیویه الظاهریه و صرف الفکر و التدبیر إلیها فإنّ هذا مقام الشیاطین، بل و لا تجعلی نصب عینک صوره النسک و قشورها، و لا اعتدال الخُلق و جودتها، و لا الفلسفه الکلّیه و المفاهیم المبهمه، و لا تنسیق کلمات ارباب التصوّف و العرفان القشریه و تنظیمها، و إرعاد اهل الخرقه و إبراقها، فانّ کلّ ذلک حجاب فی حجاب و ظلمات بعضها فوق بعض، و صرف الهمّ إلیها اخترام و هلاک، و ذلک خسران مبین و حرمان ابدی و ظلمات لا نهایه لها؛ بل یکون همّک التوجّه إلی الله تعالی و إلی ملکوته فی کلّ حرکاتک و سکناتک و انظارک و افکارک؛ فإنّک مسافر إلی الله تعالی و لا یمکن لک هذه المسافره بقدم النفس بل لا بدّ و ان یکون بقدم الله و رسوله؛ فإنّ المهاجره من بیت النفس لا یمکن بقدمها. فکلّما کان قدمک قدم …
نهی از صرف همت در لذات حیوانی، برتریجویی و ریاست دنیوی
ای نفس؛ بدان که تو از مقام جامعیت اسماء و برزخیت کبرا ظهور کردهای و در این دیارْ غریبهای و چارهای جز بازگشت به وطن نداری، پس وطن خویش محبوب دار که این دوستی از ایمان است چنانکه سید انس و جن فرموده بپرهیز و بر حذر باش- خداوند متعال در اولی و اخری یارت باد- از اینکه همت خویش صرف به دست آوردن لذات شهوات حیوانی کنی که این شان چهارپایان است، یا به چیرگی بر نزدیکان و همانندان بپردازی- اگر چه غلبه در علوم و معارف باشد- که این منزلت درندگان است، یا همّ خویش به ریاستهای ظاهری دنیا صرف کرده تدبیر و اندیشه را بر آن بگماری که مقام شیاطین است؛ بلکه حتی پوسته و ظاهر عبادات را نیز منظر نظر قرار نده، و نه اخلاق معتدل یا نیکو را، و نه فلسفه کلیه یا مفاهیم مبهم را، و نه شیوایی گفتار ارباب تصوف و عرفان ظاهری و نظم کلام ایشان را، و نه غرش رعد اهل خرقه و آذرخش ایشان [که ادعای رگبار معارف دارد] هیچ کدام را …
لزوم سرکوب حب دنیا، شهرت و جاه
… که اصلش از حب دنیا و نفس است استحکام پیدا میکند و تصفیه و تهذیب بسیار مشکل میشود. مجهز کنید خودتان را برای تحمل ناملایمات و سختیها در راه خدای تعالی؛ ممکن است خدای نخواسته روزهای سختی پیش آید که اگر هم اکنون خود را مهیا نکنید تحملش بسیار ناگوار و سخت باشد. کوشش کنید حب دنیا و شهرت و جاه را سرکوب کنید که این خطر در ایام پیری بزرگتر [ین] مصایب است.