رفتن به محتوای اصلی

هوای نفس

نام‌های دیگر: هوا و هوس، هواهای نفسانی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

خواهش‌های نفس و پیروی از آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:اجازه نامه به آقای سید محمد نبوی زاده، در امور حسبیه و شرعیه‌— ۱۳۴۴/۰۸/۰۱

سیر زمانی

از ۱۳۴۴ تا ۱۳۶۸
۱۳۴۴۱۳۶۸

فقط سال ۱۳۶۳همهٔ سال‌ها

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

پرهیز از مقام برای هوس و بی‌ارزشی مقامات دنیوی

فرزندم! پس از من ممکن است پیشنهاد خدمتی بر تو شود، در صورتی که قصدت خدمت به جمهوری اسلامی و اسلام عزیز است رد مکن؛ و اگر خدای نخواسته برای هواهای نفسانی و ارضای شهوات است، از آن اجتناب کن که مقامات دنیوی ارزش آن ندارد که خود را در راه آنها تباه کنی.

ناتوانی اسیران هوای نفس از جهاد و دفاع از حریم الهی

… به آستانه محضر حق تعالی‌ نمایید، و لبیک گویان برای حق نفی شریک به همه مراتب کنید و از «خود»، که منشا بزرگ شرک است، به سوی او- جلّ و علا- هجرت نمایید. و امید است برای جویندگان، آن موتی که دنبال هجرت است حاصل آید؛ و اجری را که «علی الله» است دریافت نمایند. و اگر جهات معنوی به فراموشی سپرده شود، گمان نکنید که بتوان از چنگال شیطان نفس رهایی یابید. و تا در بند خویشتن خویش و هواهای نفسانی خود باشید، نمی‌توانید جهاد فی سبیل الله و دفاع از حریم الله نمایید. شما عزیزان قدری به خود آیید و سلحشوران جمهوری اسلامی را که پیروزیهای خداپسندانه‌ای برای اسلام و کشور اسلامی کسب کرده‌اند، و اکنون جمعی از شهدای زنده آنان با شما در مناسک حج شریک هستند، بنگرید؛ و از تحول عظیمی که موجب این همه فداکاری در آنان شده است عبرت …

سرچشمهٔ تمام مفاسد دنیا و آخرت بودن نفس

… ما هستند از این کشورهای اسلامی، با مودّت، با دوستی، دائماً مسئولین ما این حرف را می‌زنند، لکن آنها از باب این که وارد به ضیافه الله نشده‌اند- عَلی‌ قُلُوبِهِمْ حِجاب[5]، صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لا یَعْقلِوُن[6]- با دست خودشان، خودشان را فانی می‌کنند. تمام مفاسد از خود آدم است. از نفس انسانی است، از جای دیگر به ما چیزی نمی‌رسد، هر چی می‌رسد از ماست- «انَّما هِیَ اعْمالَکُمْ تَرُدُّ الَیْکُمْ»- همه چیزهایی است که از خود ما هست؛ چه مفاسدی که در دنیا بر بشر وارد می‌شود، از فساد خود آدم است، فساد حکومتهاست، نفسهای خبیثه است، و چیزهایی که در آن عالم به ما می‌رسد، آنها هم از خود ماست. بهشت را اعمال شما آباد می‌کند و جهنم را هم اعمال ما می‌افروزد. ما الآن در صراط هستیم، همان صراطی که یک طرفش دنیاست، یک طرفش عاقبت. و ما الآن در صراط داریم حرکت می‌کنیم. این پرده که برداشته شد، آن وقت صراط جهنم که از متن جهنم می‌گذرد، یعنی، آتش دورش را گرفته، …

جنگ‌افروزی‌های منطقه برخاسته از هوای نفس

اگر تهذیب نفس باشد، نه از جنگ می‌ترسد کسی، نه از صلح ابا دارد؛ از هیچی باک ندارد. اما وقتی تهذیب نفس نیست، می‌گوید: اگر جنگ نکنیم، شاید آن طرف ما چه بکند. این جنگ‌افروزیهایی که الآن می‌بینید در منطقه دارد می‌شود، روی همین معناست، روی هوای نفس است، هوای نفس وادار می‌کند که به یک کشوری حمله کنند. هوای نفس وادار می‌کند که منطقه را به آتش بکشند و انسان می‌سوزد در این هوای نفس خودش، در همین عالم هم می‌سوزد. و ما حالا هم به همه کشورهای منطقه نصیحت می‌کنیم، نصیحت بر همه- همه باید نصیحت کنند هم را- نصیحت می‌کنیم که از این جانور دست بردارید، این آدم شدنی نیست. این صدام محال است که آدم بشود. از این دست بردارید، خودتان را مبتلا نکنید به آن چیزی که نباید مبتلا بشوید. …

بت نفس مادر بت‌ها و مانع راه به سوی خدا

آنان که انکار مقامات عارفان و منازل سالکان کنند، چون خودخواه و خودپسند هستند هر چه را ندانستند حمل به جهل خود نکنند و انکار آن کنند تا به خودخواهی و خودبینی‌شان خدشه وارد نشود «مادر بُتها بُتِ نفس شماست»[56] تا این بت بزرگ و شیطان قوی از میان برداشته نشود راهی به سوی او- جلّ و علا- نیست، و هیهات که این بت شکسته و این شیطان رام گردد. از معصوم نقل شده که: شَیْطانی‌ آمَنَ بِیَدی[57] از این نقل معلوم شود که هر کس را هر چه بزرگ مرتبت باشد شیطانی است و اولیای خدا موفق شده‌اند به مهار کردن بلکه مومن نمودن آن.

بیم از افزایش تعلقات و بازیچهٔ شیطان شدن با مطالعهٔ کتاب

و تو ای دخترم! امید است که توفیق به کار بستن آداب این معراج بزرگ الهی را داشته باشی و به راهنمایی این بُراق الهی از بیت مظلم نفس هجرت کنی الی الله. و به خدای بزرگ پناه می‌دهم تو را از آنکه مطالعه این اوراق بر تعلّقات نفسانیه‌ات نیفزاید و تو را چون نویسنده ملعبه شیطان نکند.

شکستن بت نفس، بالاترین بت‌ها، و در پی آن بت‌های دیگر

… است که یک آرامشی در این بلاد پیدا بشود و دنبال این آرامش یک سیر روحی پیدا بشود، یک هدایت به سوی خدا پیدا بشود. آن چیزی که اساس است سیر الی الله است، توجه به خداست، همه عبادات برای اوست. همه زحمات انبیا از آدم تا خاتم برای این معنا هست که سیر الی الله باشد. شکستن بت نفس که بالاترین بتهاست دنبال او شکستن بتهای دیگر.

حب و بغض و خودنمایی، معیار غیرالهی احضار دولت یا وزیر

… نظارت دارد؛ و حق نمایندگان است که از هر انحراف و خلافی که از وزرا و ادارات می‌بینند به حکم قانونی جلوگیری کنند و دولت را تا حد استیضاح بکشانند. لکن فرقهاست بین نظارت و استیضاح، و بین عیبجویی و انتقامگیری. و این فرق را همه کس پس از رجوع به وجدان خویش می‌فهمد. انسان با کمی تفکر در حال خود تشخیص می‌دهد که احضار دولت یا وزیر برای خدا و مصالح اسلام و کشور است و در آن جز هدایت و جلوگیری از انحراف و حفظ مصالح ملت چیز دیگری دخالت ندارد؛ یا از معیارهای غیر الهی، چون حُب و بغض، دوستی و دشمنی، هواهای نفسانی چون خودنمایی، عرض اندام و از این قبیل مکاید نفسانی و شیطانی، برخوردار است. و محک تشخیص معیار الهی از شیطانی آن است که پس از مراجعه به خود بیاید که آنچه که او می‌خواهد نفْس عمل است گر چه این کار را دیگری انجام دهد؛ و یا آنچه را که بدان سبب شخصی را احضار کرده است اگر از دوستان عزیز او سر می‌زد، با او همان می‌کرد که با این انجام …

کلام نیش‌دار و اهانت‌آمیز نشانهٔ دخالت شیطان و نفس اماره

معیار الهی آن است که اثبات مدعا مبنی بر استدلال و شواهد متقن باشد، و از کلمات نیشدار و اهانت‌آمیز و کردار ناروا مبرّا باشد. و در غیر این صورت، باید دانست که دست شیطان و نفس امّاره بالسوء در کار است و گوینده بازیچه هوای نفس است.

اسارت در هوای نفس مایهٔ ذلت در برابر زور و ستم بر ضعیفان

… و توطئه‌های آنان در روح شما اثر نگذارد و شما را از میدان به در نکند، خود را به ساده زیستن عادت دهید و از تعلق قلب به مال و منال و جاه و مقام بپرهیزید. مردان بزرگ که خدمتهای بزرگ برای ملتهای خود کرده‌اند اکثر ساده زیست و بی‌علاقه به زخارف دنیا بوده‌اند. آنها که اسیر هواهای پست نفسانی و حیوانی بوده و هستند برای حفظ یا رسیدن به آن تن به هر ذلت و خواری می‌دهند؛ و در مقابل زور و قدرتهای شیطانی خاضع، و نسبت به توده‌های ضعیف ستمکار و زورگو هستند. ولی وارستگان به خلاف آنانند. چرا که با زندگانی اشرافی و مصرفی نمی‌توان ارزشهای انسانی- اسلامی را حفظ کرد. جوانان ایران و زنان و مردان که در زمان طاغوت با تربیت طاغوتی بار آمده بودند هرگز نتوانستند با قدرت طاغوتی مقابله کنند.

خطرناک‌تر بودن نفس از شیطان در فریب تأخیر اصلاح

[29] از مکاید بزرگ شیطان و نفسِ خطرناکتر از آن، آن است که به انسان وعده اصلاح در آخر عمر و زمان پیری می‌دهد و تهذیب و توبه إلی الله را به تعویق می‌اندازد برای زمانی که درخت فساد و شجره زقّوم قوی شده و اراده و قیام به تهذیب، ضعیف، بلکه مرده است.