رفتن به محتوای اصلی

نهضت امام خمینی (ره)رویداد

نام‌های دیگر: نهضت اسلامی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حرکت مبارزاتی به رهبری امام خمینی (ره) از دههٔ ۱۳۴۰ تا پیروزی انقلاب.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:نامه در پاسخ به استفتاء اصناف قم (تلگراف عَلَم)— ۱۳۴۱/۰۹/۰۱

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۷
۱۳۴۱۱۳۶۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۸۸ پاراگراف)

جوشیدن نهضت از متن ملت و نادرستی انتساب آن به فرد یا گروه

این راجع به ملت ما؛ که ملت ما به برکت این نهضتِ خودش، نهضت جوشیده از متن از متن ملت جوشیده و بیرون آمده، نمی‌تواند کسی بگوید که مال من است. هیچ کس حق ندارد؛ غلط است کسی بگوید که مال این [شخص یا گروه‌] است، ... هیچ دستی‌ نمی‌تواند این جور ملتی را تغییر بدهد. خداست این کار را کرده. این دست خداست؛ هیچ قدرتی نمی‌تواند در ظرفِ- الآن می‌شود گفت- یک سال و چند ماه، یک سال و چقدر [این تحول را پدید آورد] برای اینکه قبلش یک قدری همین طور تدریجی بود کار، و باز خروجی نکرده بود، …

وظیفهٔ ایرانیان خارج از کشور در کمک به نهضت و طرح مسائل ایران نزد مردم دیگر کشورها

… عمل بکنیم، که یکی از تکالیف ما این است که حالا نسبت به این جنبشی که در ایران، نهضتی که در ایران پیدا شده است و مردم دارند الآن جانشان را و مالشان را و بچه‌هایشان و عزیزانشان را دارند در این راه صرف می‌کنند، ما هم باید به این اندازه‌ای که در اینجاها هستیم؛ به اندازه‌ای که می‌توانیم و استطاعت داریم، باید به آنها کمک بکنیم؛ و شماها آقایان، با هر یک از این اقشاری که در اینجا هستند، در اروپا هستید با اروپاییها؛ در امریکا هستید با امریکایی‌ها؛ هر جا هستید با اهالی آنجا که رفقا دارید، آشنا دارید، هر وقت می‌نشینید، طرح کنید مسائل ایران را و تبلیغات کنید. هر یک از شما تبلیغ بکند این مسائل را و این خلافکاریهای سلسله پهلوی را و خلافکاریهای این شاه، که از همه سلاطینی که تا حالا آمده‌اند هم خیانتکارتر و هم جنایتکارتر، یا خیر، جنایاتش مثل آنها به اضافه خیانتهای زیاد [است به گوش همه برسانید]؛ این آدم الآن دارد ایران …

رد اتهام ارتجاع؛ نهضتی متمدن و پیشرفته برای رفع امور ارتجاعی

- نهضت اخیر برای این است که امور ارتجاعی را رد کند، و آن دولت شاه و امثال اوست که تمام جهات ارتجاع و عقب‌ماندگی را برای ما به بار آورده و ما می‌خواهیم همانها را رفع کنیم. نهضت ما، نهضتی متمدن و پیشرفته است.

آرام نگرفتن ملت تا سرنگونی رژیم و قطع دست بیگانگان

… به حکومت غاصبانه آن هر چه زودتر خاتمه دهند؛ چرا که این نقشه شیطانی سیاستهای خارجی است که با کشتارهای پیاپی و آتش زدن مغازه‌های مومنین مبارز، می‌خواهند ملت غیور ایران را خسته کنند تا دست از نهضت اسلامی خود بردارند و میدان را برای چپاولها و خیانتها باز گذارند؛ غافل از آنکه ملت شجاع و بیدار و بپاخاسته، تا سرنگونی این رژیم فاسد و قطع دست اجانب غارتگر از خزاین ملت، آرام شدنی نیست.

لزوم ادامهٔ مبارزات مثبت و منفی و بیرون راندن شاه

باید به مبارزات مثبت و منفی ادامه داد و این یاغی را هر چه زودتر از مملکت خارج نمود. پیش کشیدن شعار عمل به قانون اساسی که اخیراً ایادی شاه در مجلسین عنوان کرده‌اند، خیانت به اسلام و کشور است. نغمه بقای رژیم و رفتن شاه، کشتن افعی و پروراندن بچه اوست.

رویارویی همهٔ ملت با رژیم عامل آمریکا، نه برخورد محافظه‌کار و مترقی

… دلار درباره «معجزه اقتصادی» و «رشد ایران که در دنیا بی‌مانند است» تبلیغ می‌کرد، آیا مخالفت با انهدام اقتصاد کشور محافظه‌کارانه است؟ این رژیم صدها خیانت به ایران کرده است که دادن فهرست آنها بسیار طولانی می‌شود؛ آیا مخالفت با این خیانتها محافظه کاری است؟ واقعیت این است که در ایران برخورد میان نیروهای محافظه کار و مترقی در کار نیست، برخورد میان تمامی ملت است- که نه تنها حق مشروع خود را برای ترقی واقعی طلب می‌کند، بلکه خواهان حق حیات خویش‌ است- با رژیمی که عامل بی‌چون و چرای امریکاست و موجودیت ایران را به خطر انداخته است. مطبوعات جهان باید این هشدار را به مردم جهان برسانند. قدرتمندان جهان برای حل بحرانهای خویش، کشورهای زیر سلطه را در سرازیر انهدام انداخته‌اند و برای فریب افکار عمومی کشور خویش، واقعیت را از افکار عمومی کشورشان پوشیده می‌دارند و مبارزه بر سر حق طلبی و ترقی واقعی …

بازنگشتن نهضت در صورت خاموشی و قتل‌عام مخالفان پس از آن

… کرده است و من هم قبول [دارم‌]. این را قبول کرده است؛ اما همین آدم می‌خواهد شما را بازی بدهد، مردم را بازی بدهد تا حالا ساکت بشوند مردم؛ این نهضتی که الآن پیدا شده است و همه، دسته جمعی می‌گویند که ما نمی‌خواهیم این آدم را، «مرگ بر این سلطنت»، این خاموش بشود. اینکه خاموش شد امکان ندارد دوباره مثل حالایش شود؛ یعنی این قیامی که الآن شده و این نهضتی که الآن شده است و آن همه زحمتها کشیده شده است تا به اینجا رسیده، اگر این نهضت بخوابد و مردم بروند سراغ کارهایشان، سراغ زندگی شان بروند، دیگر محال است که برگردد این [وضعیت‌]، و این نهضت پیدا بشود، و این آدم از این قدمی که گذاشته برمی‌گردد؛ این وقتی که برگشت، تمام مردم را، تمام مخالفین خودش را، خواهد قتل عام کرد بدتر از حالا.

لزوم همراهی ایرانیان خارج از کشور با قیام ملت ایران

شما آقایان باید برنامه‌تان این باشد که علاوه بر اینکه خودتان را تربیت بکنید، برنامه این باشد که الآن که ایران قیام کرده است و یک نهضت بزرگ انسانی- اسلامی کرده است، شما هم با آنها هم قدم باشید، با آنها همراهی بکنید؛ هر مقداری که می‌توانید. هر کدام در هر جا هستید؛ هر مقداری که می‌توانید. انسان باید به همان مقدار به این ملت ضعیف و این ملتی که برای ماها، برای خود شما، همه قیام کرده‌اند، باید کمک بکنیم، بلکه ان شاء الله این ماده فساد قطع بشود و دست اینهایی که همه چیزهای ما را دارند از بین می‌برند و تمام مخازن ما را دارند غارت می‌کنند، قطع بشود و …

قیام عمومی ملت به‌منزلهٔ رفراندومی بر غیرقانونی بودن سلطنت

… سرنیزه تن ندادند؛ یعنی عصیان کردند مردم؛ از باب اینکه به تنگ آمدند از این تعدیاتی که به آنها شده است. دیگر جان خودشان را کف دستشان گذاشته‌اند و به میدان آمده‌اند. از بچه کوچکشان تا پیرمردشان. الآن همه فریادشان این است که مرگ بر این شاه! مرگ بر این سلطنت کذا! و این قیام که قیام عمومی ملت و یک رفراندمی است برای عدم قانونی [بودن‌] سلطنت، این یک امری است که با سرنیزه نمی‌شود خاموشش کرد. این علاج‌ می‌خواهد؛ و این رژیمها، این نخست‌وزیرهایی که یکی بعد از دیگری می‌آید و می‌رود، اینها نمی‌توانند این کار را انجام بدهند؛ و نظامی هم نمی‌تواند این کار را انجام بدهد. این انجامش دست شاه است؛ و آن این است که پا شود برود. اگر ایشان برود از این مملکت، این …

سازمان‌یافتن همهٔ مخالفان زیر لوای مذهب و اسلام

- ما همیشه از اتحاد با این احزاب زده‌ایم، ولی در واقع امروزه تمام مخالفین ایرانی تحت لوای مذهب و به نام بیان درست و صحیح اسلام سازمان یافته و تظاهر می‌کنند. دلیل آن هم روشن است: گروههای چپی یا کمونیست تقریباً از بین رفته‌اند. آنها نمی‌توانند در نهضت مردمی‌ای که در جریان است هیچ وزنه‌ای داشته باشند، ولی طبیعتاً برای گول زدن افکار عمومی بخصوص در خارج ایران، رژیم سعی می‌کند چنین تبلیغ کند و به همه کسانی که علیه …

تظاهرات میلیونی با شعار مذهبی و بدون شعار چپ

- به تظاهرات بزرگ اخیر نگاه کنید. افراد مذهبی یک میلیون نفر را به حرکت درآوردند و در تمام موارد و در همه جا شعار مذهب را می‌دادند، همان مذهبی که همواره آنها را متشکل کرده و سازمان می‌داد و حتی یک بار هم شعارهای چپ و افراطی دیده و شنیده نشد.

ادامهٔ نهضت تا سرنگونی رژیم پهلوی و قطع دست بیگانگان

عزیزان من! از اختلاف که الهام ابلیس است اجتناب نمایید و به هم پیوسته در راه هدف که سرنگون شدن رژیم فاسد پهلوی و قطع ایادی اجانب از مقدرات و مخازن کشور است، نهضت مقدس را ادامه دهید و در راه پیشرفت مقاصد اسلامی خود از هیچ‌ عاملی نهراسید که این جنبش بزرگ را هیچ قدرتی نمی‌تواند متوقف کند. شما بِحقید و دست خداوند تعالی با شما است، و خدا خواسته است که مستضعفین پیشوایی را به دست گرفته، خود وارث مقدرات و مخازن خود باشند.

لزوم بیداری و ادامهٔ نهضت بی‌اعتنا به زلزله و تبلیغات اغفال‌کننده

ملت مسلمان ایران! بیدار باشید و زلزله و سیل و سایر عوامل، شما را از مسیر خود منحرف نکند؛ و به تبلیغات اغفال‌کننده دستگاه شاه گوش ندهید و نهضت اسلامی را ادامه دهید، و تا برچیده شدن دستگاه قلدری و استبداد، از قیام خود دست نکشید. روحانیون معظم در این موقع حساس که شاه زلزله را بهانه قرار داده و دست به بهره‌برداری زده است، وظیفه الهی و سنگین خود را عمل فرمایند و به مردم هشدار دهند. سیاسیون و روشنفکران و دانشگاهیان وظیفه اسلامی و ملی خود را به جا آورند و نگذارند نهضت را به وسیله تبلیغات …

ادامهٔ مبارزه تا رسیدن به هدف‌های اسلامی و انسانی

- تا آنجا که به هدفهای اسلامی و انسانی برسیم. ملت احساس نابودی کرده است و اسلام و کشور اسلامی را در لب پرتگاه فنا می‌بیند و از اعمال رژیم شاه که اسلام و کشور را به سرعت رو به نیستی می‌کشد به جان آمده است و روحانیون و سیاسیون و روشنفکران، همیشه مردم را به مبارزه با فساد دعوت می‌کنند و ملت به پشتیبانی از …

لزوم ادامهٔ نهضت بی‌سستی و نزدیکی پیروزی

ملت عظیم الشان ایران! نهضت خود را ادامه داده و هرگز سستی به خود راه ندهید، که نمی‌دهید. مطمئن باشید- به امید خدا- پیروزی و سرافرازی نزدیک است. پس از ماه رمضان گمان نشود که تکلیف الهی فرقی کرده است؛ تظاهرات کوبنده برای رسیدن به هدف اسلامی، عبادتی است که روزها و یا ماه‌ها را در آن اثری نیست؛ چرا که هدف نجات ملت است، اجرای عدالت اسلامی و برقراری حکومت الهی بر پایه محکم عدل است. باید در هر فرصت و برای …

خطر سقوط ملت با اندک غفلت و لزوم ادامهٔ نهضت تا برچیده شدن رژیم

ملت ایران بداند که در لب پرتگاهی است که با اندک غفلت سقوط می‌کند، و تمام زحمات و رنج‌های چندین ساله او پایمال می‌شود و تا آخر روی سعادت را نخواهد دید، و در نزد خدای تعالی مسئول است. لازم است نهضت شریف اسلامی خود را تا برچیده شدن رژیم ظالمانه و قلدری ادامه دهید؛ و به وعده‌های پوچ دولت غیر قانونی توجه نکنید، و از اختلاف در این موقع حساس احتراز کنید؛ و هم پیوستگی خود را به رژیم ثابت کنید؛ و با هوشیاری خدعه‌های شیاطین را خنثی نمایید؛ و مطمئن باشید که پیروزی و سرفرازی شما نزدیک است.

رد ترسیم نهضت ایران به‌عنوان امری سیاسی و غیراسلامی به سود شاه

مرقوم شده بود که در بند اول اعلامیه 21 شعبان 98 ابهامی است که آلت دست بعضی از افراد مغرض شده است.[1] باید متوجه باشید که آن بند به دنبال مطالبی بود که نهضت ایران را غیر اسلامی معرفی می‌کرد و دانسته یا ندانسته ملت را از آن جدا می‌نمود، و زحمات چندین ساله همه را به نفع شاه هدر می‌داد. در این مورد خطیر من مکلف بودم اشتباه آنان را گوشزد نمایم و پایه‌های اساسی مبارزه ایران را نشان دهم. لذا صریحاً اعلام می‌دارم که این بند مربوط به کسانی است که نهضت اصیل ایران را به امر سیاسیِ غیر اسلامی ترسیم می‌نمایند که نتیجه‌اش حفظ شاه است نه کسانی که در نوشته‌ها و مصاحبات خود، شاه را محکوم و ایران را بر سر دو راهی «آزادی» یا «شاه» قرار می‌دهند، و نه کسانی که در طول مبارزات در نوشته‌ها و سخنرانیهای خود پیوستگی و همگامی خود را با اسلام، و انزجار و تبریِ خود را از رژیم منحط پهلوی اعلام نموده‌اند؛ چنانچه در اکثر نوشتجات خود بدان تصریح نموده‌اند. از خداوند متعال نصرت اسلام و مسلمین و توفیق همگی را خواستارم.- روح الله الموسوی الخمینی‌

اسلامی بودن صددرصد نهضت و استقلال آن از هر جبهه و جمعیت

1- نهضت مقدس اخیر ایران که ابتدای شکوفایی‌اش از 15 خرداد 42 بود صد در صد اسلامی است، و تنها به دست توانای روحانیون با پشتیبانی ملت مسلمان و بزرگ ایران پی‌ریزی شد، و به رهبری روحانیت، بی‌اتکا به جبهه‌ای یا شخصی یا جمعیتی اداره شده و می‌شود. و نهضت پانزده ساله ما چون اسلامی است، بی‌دخالت دیگران در امر رهبری- که از آنِ روحانیت است- ادامه دارد و خواهد داشت؛ و آنان که اخیراً برای جلب منافع شخصی به جنب و جوش افتاده و می‌خواهند نهضت اسلامی را آلوده کنند و یا آن را متکی به بعض جناحها یا دنباله رو معرفی نمایند حتماً سوء قصد دارند؛ و احیاناً با ساختن بعضی از آنان با دستگاه جبار می‌خواهند نهضت را متوقف و شاه را مصون …

تلاش دولت برای منحرف و سست کردن نهضت با دامن زدن به لزوم جشن

ملت ایران بداند که دست پلید دولت در فعالیت است که مسیر نهضت اصیل و شکل گرفته و عمومی ایران را تغییر دهد؛ و یکی از شاهکارها همین دامن‌زدن به لزوم جشن است که در پرتو آن خون پاک ملت اسلام را لوث کند و نهضت عظیم اسلامی را به‌ سستی بکشد یا خدای نخواسته محو کند. ملت ایران بیدار است و راه خود را یافته و با هوشمندی می‌داند که هر نغمه با هر اسم، او را از مسیر خود که قیام ضد شاهی است منحرف کند شیطانی است، اگر چه با اسم قرآن مجید و یا ولی الله اعظم- عجل الله فرجه- باشد. ما روزی را عید می‌گیریم که بنیان ظلم و ظالم را منهدم …

وظیفهٔ همهٔ طبقات به قیام یکدل و پرهیز از خواسته‌های تثبیت‌کنندهٔ نظام شاهنشاهی

ما که با این منطقها روبه هستیم به خواست خداوند تعالی تا برچیده شدن بساط ارتجاعی شاهنشاهی و برپا کردن حکومت عدالت‌گستر اسلامی دست از مبارزه برنمی‌داریم تا حکومت دموکراسی به معنی واقعی جایگزین دیکتاتوریها و خونریزیها شود. اکنون برای نیل به این مقصد عالی انسانی و اسلامی بر همه طبقات است که یکدل و یک جهت بپاخیزند و با درک شرایط زمانی و مکانی شعار دهند، و از خواستهایی که در نهایت اثبات نظام شاهنشاهی و زیر پا گذاشتن خونهای به ناحق ریخته‌شده مردم این مرز و بوم است احتراز کنند، و نقطه اصلی همه جنایات را که شخص شاه است نشان دهند، و گرفتاریهای ملت را در این حکومت ارتجاعی گوشزد جهانیان کنند. سران قوم باید ملت را در مسیری که یافته است و دشمن را شناخته به قیام دست زده است، هدایت و پشتیبانی کنند، و در این موقع بسیار حساس ملت را از مسیر انتخابی‌اش با کجرویها منحرف نکنند.

فشار شاه و پدرش، محرومیت مردم و وعده‌های دروغ منشأ تظاهرات

- فشار و قهری که شاه و پدرش اعمال کرده‌اند، بدبختیهایی که ملت ما دچارش شده است، مردمی که از آزادی‌شان، استقلالشان، پیشرفتشان و زندگی خوبشان محروم شده‌اند، وعده‌هایی دروغی که در پانزده سال اخیر مغزشان را پر کرده است، روی هم رفته منشا تظاهرات مذکور است. خرابی وضع اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و وسعت‌ دامنه قهر و فشار، به درجه تحمل ناپذیری رسیده است. آخرین قیامها مقدمه انفجار عظیمی است که نتایجش غیر قابل محاسبه است. هدف از ضد تظاهراتی که پلیس در مقام مقابله و با شرکت افراد مزدور ترتیب داده است و هدف از کشتارهایی که در هر شهر و روستا پیش می‌آید آن است که مانع سرنگون شدن شاه گردد.

قیام همهٔ مردم بر ضد ستمگران مسئلهٔ اساسی، نه درگذشت پسر امام

… من نمی‌توانم اظهار نظری بکنم. نارضایی مردم به این مناسبت ابراز شد. مسلماً مردم خدمتگزاران خود را دوست می‌دارند و مرا و نیز پسرم را خدمتگزار خود می‌دانند. دنبال این جریان هر کشتاری که رژیم ترتیب داد، تظاهرات تازه‌ای را به مناسبت چهلم کشته‌شدگان موجب گردید. اما مطلب اصلی و اساسی، پسر من نیست. مسئله اساسی، عصیان و قیام همه مردم بر ضد ستمگرانی است که بدانها ستم می‌کنند.

ناتوانی کشتارهای رژیم در سست کردن نهضت و قوی‌تر شدن ارادهٔ ملت

ما از این جنایات پی در پی و کشتار وحشیانه ناراحت و در عین حال امید داریم. ناراحتی برای آنکه جوانان رشید روحانی و دانشگاهی و بازاری و سایر طبقات را که امید برای آتیه کشور هستند از دست داده‌ایم و می‌دهیم؛ و امیدواریم؛ چون می‌بینیم این جنایات شاهانه و این کشتار وحشیانه نتوانست و نمی‌تواند نهضت این ملت بیدار بپاخاسته را به سستی گرایاند؛ هر چه جنایت و قتل افزایش یافت ملت در اراده آهنین خود قویتر و مستحکم تر شد.

سهل بودن فشارهای دستگاه جبار در قیاس با مشکلات قیام مردان حق در تاریخ

قیام مردان حق از اعصار قبل از اسلام و از بدو اسلام توام با مشکلات عظیمه بوده است که گرفتاریهای شما آقایان محترم و فشارهای دستگاه جبار در قبال آنها سهل است؛ مع ذلک با ملاحظه ظروف و مشکلات داخل و خارج باید از این پایداری تشکر کنم. با اطمینان نفس به شما آقایان محترم وعده فرج قریب می‌دهم، چه عمر من در این آخر وقت به آن برسد یا نه.

اهداف نهضت: اسلام، استقلال، طرد عمال اسرائیل و اتحاد با کشورهای اسلامی

از زندانی بودن آقای طالقانی و مهندس[1] افسرده نباشید؛ تا این چیزها نباشد کارها درست نمی‌شود. تا زندان رفتنها نباشد پیروزی به دست نمی‌آید. هدفْ بزرگتر از آزاد شدن عدّه‌ای است، هدف را باید در نظر داشت. هدفْ اسلام است؛ استقلال مملکت است؛ طرد عمّال اسرائیل است؛ اتّحاد با کشورهای اسلامی است. الآن تمام اقتصاد مملکت در دست اسرائیل است؛ عمّال اسرائیل اقتصاد ایران را قبضه نموده‌اند؛ اکثر کارخانجات در دست آنها اداره می‌شود: تلویزیون، کارخانه ارج، پپسی کولا[2] دو هواپیمایی که قرار بود حجّاج را به مکّه ببرند مال اسرائیل بود! بعد دولت عربستان سعودی به …

عزم بر سرنگونی مخالفان دین در هر مقام پس از بی‌اثر ماندن نصیحت

… و هر چیز غصبی زود از بین خواهد رفت. حالا ما کاری به این موضوع نداریم؛ سلطنت هم مال خودش! ما می‌گوییم: چرا کارهایی را که بر خلاف دین است انجام می‌دهد؟ شاه می‌خواهد مثل پدرش بی‌دینی را رواج دهد. چقدر ما نصیحت کردیم که این کارها نتیجه خوبی ندارد؛ کسی گوش نداد. اکنون که به گفته ما گوش نمی‌دهند، ما هم باید به یاری خدا مخالفین دین را سرنگون کنیم؛ حالا هر مقامی می‌خواهد باشد؛ خواه شاه مملکت، خواه دولت. ما می‌خواهیم جلو فحشا را بگیریم. دین مملکت، شیعه است؛ و نبایستی این حرکات زشت در او وجود داشته باشد. در این مبارزه یا کشته می‌شویم و مظلومیت ما ثابت می‌شود و آن وقت مردم شورش می‌کنند و مخالفین را خواهند کشت، یا بی‌دینی را از بین می‌بریم. ما دیگر از توپ و تفنگ …

قرآنی و دینی بودن قیام و تکلیف معین شرعی آن

اینها کسانی هستند که در عین حال که علاقه به اتحاد و وحدت تمام طوایف مسلمین دارند، لکن تا آن حدی می‌توانند تامل کنند که استقلال مملکت را در خطر نبینند به یک چیزهایی که ممکن است خود دولتها هم وارد و متوجه نباشند. اینجا شرع تکلیف معیّن فرموده است؛ چیزی نیست که علما بتوانند از خودشان بگویند؛ قیام، قیام قرآنی و دینی بود.

آغاز انقلاب اسلامی و مبارزهٔ روحانیت اصیل در سال ۴۱

شما باید به روشنی ترسیم کنید که در سال 41، سال شروع انقلاب اسلامی و مبارزه روحانیت اصیل در مرگ آباد تحجر و تقدس‌مآبی چه ظلم‌ها بر عده‌ای روحانی پاک‌باخته رفت، چه ناله‌های دردمندانه کردند، چه خون دلها خوردند، متهم به جاسوسی و بی‌دینی شدند ولی با توکل بر خدای بزرگ کمر همت را بستند و از تهمت و ناسزا نهراسیدند و خود را به توفان بلا زدند و در جنگ نابرابر ایمان و کفر، علم و خرافه، روشنفکری و تحجرگرایی، سرافراز- ولی غرقه به خون یاران و رفیقان خویش- پیروز شدند.