میل به ابتذال در قالب و محتوا، نخستین عیب موسیقی قبل از انقلاب
موسیقى قبل از انقلاب از لحاظ ارزشى، سه عیب عمده داشت و از سه بُعد اشکال داشت ــ از لحاظ فنّى و مانند اینها که ما وارد نیستیم ــ یکى این بود که در انتخاب مضمون و قالب، در بخشى از موسیقىها گرایش تند و میل شدیدى به ابتذال بود. قالبهاى موسیقىِ ایرانى، زبان شعر هم زبان ایرانى، امّا تصنیفها مبتذل؛ هم از لحاظ فنّى مبتذل بود ــ به طورى که یک موسیقیدان هم وقتى میدید اینجور آهنگ را میشکنند و خراب میکنند و از این وسایل، بد استفاده میشود و در چه شکلهاى ناجورى، [یا مثلاً] با تقلید از این و آن خراب میکردند، ناراحت میشد ــ هم محتواهایش مبتذل بود. پس میل به ابتذال [بود]. مثل خیلى از این تصنیفهایى که آن وقت رایج بود؛ آهنگها هم آهنگهاى ایرانى بود، وسایل هم وسایل ایرانى بود، امّا قالب و محتوا مبتذل بود. حالا شاید الان که من دارم میگویم، شماها در ذهنتان چند مورد از این شعرها و تصنیفها ناگهان به …
سه عیب ارزشی موسیقی قبل از انقلاب و لزوم اجتناب صداوسیما از آنها
… خب، موسیقى سنّتى است؛ موسیقى سنّتى یعنى فلان دستگاه آواز ایرانى است که با فلان ساز ایرانى یک خوانندهى ایرانى دارد میخواند؛ این که تمامِ قضیّه نشد؛ باید دید چه دارد میدهد؛ چه دارد ارائه میکند؛ چه دارد به ذهن و دل و جان مستمع خودش میریزد. این موردها هست. پس حواستان جمع باشد در صداوسیما، از این سه عیب باید اجتناب بکنید. به ترتیب، عیب اوّل بدترین است، عیب سوّم درجهى دو است، عیب دوّم درجهى سه است. البتّه هر سه، عیب است؛ توجّه داشته باشید که اینها، سه اِشکال اساسىِ ارزشى در باب موسیقى است.
وجود مصادیق قطعاً حرام با وجود دشواری مرزبندی دقیق حلال و حرام
… یادداشت کرده بودیم که بگوییم. آقاى هاشمى راست میگویند؛ واقعاً یکى از مشکلات، این مسئلهى موسیقى است که به آن اشاره کردند. خیلى سخت است که ما بتوانیم یک خطّى بکشیم و بگوییم این [مرز موسیقى حلال و حرام است]. امّا من میخواهم عرض بکنم که مصداقهاى واضحى دارد. حالا ما، بین آن ساز و آواز حلال طیّب و طاهر با آن چیزى که مکروه است و یا حرام است، یک خطّ دقیقى نکشیدیم که بگوییم این یکى، این مقدار که بالا رفت، مثلاً خراب شد، یا این ساز که اضافه شد، این [حرام است]؛ حالا به این دقّت نمیتوانیم، امّا بالاخره در این طیف وسیع دو نقطه وجود دارد که یکى قطعاً حلال است و یکى قطعاً حرام است. یک بخشِ قطعاً حرامى وجود دارد، که آن را دیگر نباید مصرف کنیم؛ حالا اسم آن را موسیقى سنّتى بگذارید یا موسیقى غیر سنّتى؛ هر چه فرض کنیم یک خوانندهاى دارد یکى از دستگاههاى معمولى موسیقى خودمان را با یک ساز سادهاى هم میزند امّا شعر، یک شعر برانگیزانندهى مهیّجِ شهوت است، این حرام است؛ خواننده هر کس میخواهد باشد. آن صداى …
کافی نبودن سنتی بودن و خواندن شعر حافظ و سعدی؛ لزوم شعر خوب
خب [اینکه گفته شود] موسیقى سنّتى است و شعر حافظ و شعر سعدى را میخواند، کافى نیست؛ باید شعرِ خوب بخواند؛ باید چیزى بخواند که وقتى مستمع شنید، این هنر در خدمت ارزشهاى انقلابى و اسلامى قرار گرفته باشد. این مخصوص انقلاب نیست؛ هر جامعهاى، هر انسانى، هر مجموعهى بشرىاى، میخواهد که هنر در خدمت ارزشهاى مقبول خودش قرار بگیرد. این جرم نیست که [بگویند] …
دشواری موسیقی خوب و محدود بودن موسیقی در جامعهٔ ایران
… لازم است؛ هنر هم همین است؛ یعنى این یک قضیّهاى است که شما بخواهید بروید چهار نفر روانشناس بنشانید، اینها تا دو سال هم بحث کنند، به اینکه من حالا یک کلمه به شما گفتم، نخواهند رسید؛ باید کار هنرى بشود. در کارهاى هنرى موسیقى هم هست، خوب است، [امّا] اشکال دارد؛ یعنى موسیقى یک چیز راحتى نیست که ما بتوانیم یک آهنگ خوبِ موسیقى داشته باشیم؛ ماها هم در موسیقى اصلاً کارکرده نیستیم؛ یعنى جامعهى ما متأسّفانه موسیقى خوب بلد نیست. موسیقىِ ما یک چیز بستهى محدودِ مهجورى است؛ به این هم توجّه بکنید. موسیقى که نمیشود، نقّاشى و مانند اینها چیزهایى است که آن بُرد هنرى زیاد را ندارد. اگر خود او را وادار کنید به نقّاشى، خوب است؛ امّا این خیلى بُرد ندارد. آنچه میخواهید [با آن] روى روحیهى او اثر بگذارید، یا نمایش و هنرهاى نمایشى است ــ …