رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

موسیقی از نظر حکم شرعی، محتوا و جایگاه آن در هنر و فرهنگ.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار رئیس و جمعی از مدیران سازمان صداوسیماى جمهورى اسلامى ایران— ۱۳۶۹/۰۵/۰۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۹۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۴۲ پاراگراف)

انتقال معنا و القای حالاتی چون شجاعت با آهنگ حتی بدون کلام

آهنگ هم همین‌جور است؛ من مخصوصاً بنا داشتم، یعنی در یادم نگه داشتم که این را به شما مدّاحهای عزیز بگویم. آهنگ مفهوم دارد، معنا منتقل میکند؛ یعنی شما اگر چنانچه یک آهنگی را اجرا کنید که لفظ هم نداشته باشد ــ‌ مثلاً بعضی‌ها با حنجره‌شان آهنگ تولید میکنند یا بعضی با این وسایل و سازها آهنگ ایجاد میکنند ــ‌ زبان ندارد، امّا معنا دارد، معنایی را منتقل میکند؛ آهنگ این‌جوری است. یک آهنگ هست که شجاعت را القا میکند؛ این آهنگی که ایشان[8] میخواند «ای لشکر صاحب‌زمان آماده باش، آماده باش»، اگر این کلمه را هم نخوانند، این لحن، لحن آماده‌سازی است. یک آهنگ هست که افسردگی می‌آورد، افسرده میکند انسان را، مأیوس میکند انسان را؛ اینها فرق میکند. یک آهنگ هست که انسان را به گناه …

منع آهنگ‌های لهوی در مداحی و جواز ابتکار در شیوه‌های خواندن

… میسرایند و زیبا و شیوا و خوب میسرایند؛ و وقتی شما مشتریاش باشید، این تقاضا، عرضه را هم به دنبال خودش میآورد. پس شعر خوب، آهنگ خوب و صوت خوب مهم است. البته آهنگ خوب به معنای تقلید از آهنگ موسیقیهای لهوىِ مضلّ عن سبیل اللَّه نیست؛ این را توجه داشته باشید. بعضی از آهنگها، آهنگهای بدی است، آهنگهای غلطی است، آهنگهای لهوی است؛ این را نباید به وادی حرفه‌ی مداحی و خواندن مداحی کشاند. عیبی ندارد که شکلهای جدیدی را در خواندن و قرائت اشعار و آهنگ‌سازیهای گوناگون ابتکار کنید؛ اما از این تشابه و تداخل بپرهیزید. البته آهنگهای لهوىِ مضلّ عن سبیل اللَّه را میگویم، نه حالا هر آهنگی که یک وقتی در یک مضمون دیگری خوانده شده، آن را بخواهیم منع کنیم؛ نه، آهنگهائی که لهوی است و مضلّ عن سبیل اللَّه است؛ اینها را نیاورید.

لزوم متانت و تناسب آهنگ مداحی با محتوا و پرهیز از آهنگ حرام

… هنرمندانه. حالا شیوه‌ی هنرمندانه هم که عرض میکنیم، خوب، صدای خوش که الحمدللَّه همه‌تان دارید؛ آهنگهای متعارفی هم هست. البته بعضی از آهنگهائی هم که انسان گوشه و کنار میشنفد یا به گوش انسان میرسد، آهنگهای مناسبی نیست؛ حالا گیرم که چهار نفر را هم جذب کند. نه، آهنگ باید سنگین، متین و متناسب با محتوائی باشد که شما دارید عرضه میکنید؛ خدای نکرده به سمت آهنگهای حرام و آهنگهائی که گناه است، سوق پیدا نکند. این هم خیلی نکته‌ی اساسی و مهمی است. هر شعری، هر تصنیفی، هر ترانه و آهنگی که خوانده شد، قابل تقلید نیست. چیزهائی هست که خودش فی نفسه حرام است؛ اگر چنانچه وارد عرصه‌ی مداحی و بیان حقیقت و بیان خدا و پیغمبر شد، آن وقت حرمتش دو برابر خواهد شد. بنابراین آهنگ …

رد بهترین راه بودن موسیقی برای مقابله با تهاجم فرهنگی

این که ما بگوییم موسیقی بهترین راه مقابله با تهاجم فرهنگی است، نه؛ من به این معتقد نیستم که موسیقی یک چنین کششی داشته باشد.

دشواری تعیین مصداق حلال و حرام و امکان بیان مشخصه‌های کلی

بله؛ یکی از راههاست. البته با شرایطی میتواند باشد؛ اما بهترین راهش را این نمیدانم. ببینید؛ در مورد موسیقی دو حرف وجود دارد: یکی این که ببینیم اساساً مشخّصه‌های موسیقی حلال و حرام چیست و دیگر این که بیاییم در مصداق، مرزهایی را مشخّص کنیم تا به‌قول شما، جوانان بدانند که این یکی حرام و این یکی حلال است. البته این دومی کارآسانی نیست. کار دشواری است که انسان از این اجراهای موسیقیهای گوناگون - موسیقی خارجی، موسیقی ایرانی هم با انواع و اقسامش؛ با کلام، بیکلام - بخواهد یکییکی اینها را مشخّص کند؛ اما مشخّصه‌های کلّیای دارد که آن‌را میشود گفت. البته من هم در جاهایی به بعضی از اشخاصی که …

ملاک حرمت: کشاندن به ابتذال، غفلت از خدا و تشویق به گناه

ببینید؛ موسیقیای که انسان را به بیکارگی و ابتذال و بیحالی و واخوردگی از واقعیتهای زندگی و امثال اینها بکشاند، موسیقىِ حلال نیست؛ موسیقىِ حرام است. موسیقی چنانچه انسان را از معنویت، از خدا و از ذکر غافل کند، حرام است. موسیقیای که انسان را به گناه و شهوت‌رانی تشویق کند، حرام است؛ از نظر اسلام این است. موسیقی اگر این خصوصیات مضر و موجب حرمت را نداشته باشد، البته آن‌وقت حرام نیست. اینهایی را که من گفتم، بعضیش در موسیقی بیکلام و در سازهاست؛ بعضی هم حتّی در کلمات است. یعنی ممکن است فرضاً یک موسیقی ساده بیضرری را اجرا کنند، لیکن شعری که در …

رد ملاک بودن فراگیری جهانی و هواداران برای خوبی موسیقی

شما میگویید زبان بین‌المللی. آن موسیقیای که به‌قول خود شما مرزها را درنوردیده و در جاهایی پخش شده، آیا لزوماً موسیقی خوبی است؟ صرف این که یک موسیقی از مرز فلان کشور خارج شد و توانست به مثلاً کشورهای مختلف برود و یک عدّه طرفدار پیدا کند، مگر دلیل خوب بودن موسیقی است؟ نه؛ به هیچ وجه. ممکن است موسیقیای باشد که به شهوت‌رانی و تحرّکات و نشاطهای شهوی جوانی تحریک میکند؛ طبیعی است که یک مشت جوانی که غفلت زده هستند، از این موسیقی خوششان می‌آید. هر جایی که در دنیا دستشان به این نوار بیفتد، از آن نوار استفاده میکنند. این دلیل خوب بودن موسیقی نیست.

رد ملاک بودن ایرانی، سنتی یا غربی بودن در حلیت و حرمت

… دوره‌های گذشته با آن مقابله میکردند و میگفتند حرام است، همان موسیقی سنّتی ایرانی خودمان است که به شکل حرامی در دربارهای سلاطین، در نزد افراد بیبندوبار، در نزد افرادی که به شهوات تمایل داشتند و خوض در شهوات میکردند، اجرا میشده است. این همان موسیقی حرام است. بنابراین، مرز موسیقی حرام و حلال، عبارت از ایرانی بودن، سنّتی بودن، قدیمی بودن، کلاسیک بودن، غربی بودن یا شرقی بودن نیست؛ مرز آن چیزی است که من عرض کردم. این ملاک را میشود به‌دست شما بدهیم، اما این‌که آیا این نوار جزو کدامهاست، این را من نمیتوانم مشخّص کنم.

امکان گمراه‌کنندگی یا تأثیر مثبت، مرز حلال و حرام

به نظرم میرسد که موسیقی میتواند گمراه کننده باشد، میتواند انسان را به شهوات دچار کند، میتواند انسان را غرق در ابتذال و فساد و پستی کند؛ میتواند هم این نباشد و میتواند عکس این باشد. مرز حلال و حرام این‌جاست. من امیدوارم که شما جوانان با این زادِ تقوا بتوانید وارد میدان شوید و تولیدهایی داشته باشید که به معنای حقیقی کلمه هم خصوصیات موسیقی خوب و بلیغ را داشته باشد و به معنای حقیقی تأثیرگذار مثبت باشد و حقیقتاً جوانان و روحها را به صفا و به معنویت و به حقیقت رهنمون …

پرهیز از موسیقی مبتذل و لهوی و بهره‌گیری از موسیقی حلال و هنر اصیل ایرانی

از پخش موسیقى مبتذل و لهوى، بویژه آنچه در این رشته‌ى هنرى فاقد هویّت ملّى و اصالت ایرانى است، پرهیز شود. موسیقى ابزارى است که میتواند حرام و میتواند حلال باشد؛ نوع حلال آن بدرستى شناسایى و برابر نظرات روشنگر امام راحل (طاب ‌ثراه) در معرض استفاده قرار گیرد و در این ‌باره بیشتر از هنر اصیل ایرانى که با ساخت روحى و عاطفى مردم ما همخوان و هم‌نوا است کار گرفته شود.

تحسین حرکت به سمت خودگرایی با شعر و آهنگ خودی

امسال بحمدالله صداهای چند نفر آقایانی که این‌جا خواندند، خیلی خوب و قوی بود. کار گروههای همخوانی هم که به سمت خودگرایی حرکت می‌کنند، خیلی خوب است. شعر، خودی است، آهنگ هم خودی است. شما چیزی کم ندارید. وقتی‌که مناجات منظوم را می‌توانید به این زیبایی و به این پرمغزی - که الحمدلله امروز خواندید - بخوانید و همه کسانی که معنایش را می‌فهمند لذت ببرند، چه لزومی دارد که به صدای فردی که در رادیوی مصر یک شعر عوامانه خوانده است گوش بدهیم؟ گاهی بعضی از شعرهایی که …

توصیه به تعطیل موقت بخش موسیقی کانون در فضای کنونی

مسأله‌ی موسیقی - همان‌طور که گفتید - مقوله‌ی پر ریبه‌ای است؛ یعنی صاف نیست. به نظر من می‌رسد که کانون، خودش را اسیر این قضیه نکند. این‌که در گذشته، در کانون موسیقی یاد می‌داده‌اند، مقوله‌ای دیگر است و معنا و جهتی دیگر دارد. شما امروز در این فضایی که وجود دارد و در این محیطی که هنوز هم قضیه‌ی موسیقی به صورت درست در ذهنها باز نشده، خودتان و این دستگاهی را که این همه احتیاج به فراغت بال و سبکباری برای حرکت دارد، چرا بی‌خود دچار زحمت کنید!؟ بگویید این بخش از کار ما، فعلاً تعطیل است تا بعداً ببینیم چه می‌شود.

جواز نوع حلال و غیرلهوی آن در برنامه‌ها و عدم لزومش در سحر رمضان

… سابقها گاهى به دوستان در رادیو میگفتم شما براى فاصله شدن بین دو برنامه مثلاً فرض کنید که مثل یک قاشقى که شما به یک طاسى بزنید ــ [صداى] دنگ ــ همین کافى است. هیچ لزومى ندارد که حتماً بین این دو برنامه یک قطعه‌اى از یک موسیقى معروف یا غیر معروفى را بگذارید. این یک نکته است در باب سحر ماه رمضان که فضاى موسیقى اصلاً لازم نیست؛ اگرچه موسیقى نوع حلالى دارد که آن نوع حلال را شما صبح تا شب در برنامه‌هاى گوناگون به مردم بدهید، اشکالى ندارد ــ البتّه بخش حلال آن که لهوى و غافل‌کننده و مانند اینها نباشد ــ امّا همین نوع حلال آن هم در سحر ماه رمضان لازم نیست.

ناآشنایی عامهٔ مردم با زبان ساز و اختصاص آن به خواص

… یک کنسرت موسیقى بگذارند، کسى پول بدهد، بلیت بخرد، برود آنجا یک ساعت بنشیند مثلاً فرض کنید که فلان قطعه‌ى آهنگ بتهون یا دیگرى را بشنود، این مال آنجاها است، اینجا اصلاً نیست. نه اینکه حالا در دوره‌ى اسلامى نیست؛ هیچ وقت نبوده. شما سراغ داشتید چنین چیزى؟ مردم ما زبان موسیقى را نمی‌شناسند، با موسیقى اُنس ندارند. تقریباً در دنیاى شرق این‌جورى است که موسیقى مال خواص است؛ یک عدّه‌ی خاصّى موسیقى میدانند. شعر عمومى‌تر است؛ آهنگهاى شعرگونه عمومى‌تر است، امّا صِرف ساز را ــ موسیقى که میگویم زبان ساز منظورم است ــ مردم ما نمیفهمند، عادّى نیست، معمولى نیست که حالا شما بگویید من میخواهم فلان موضوع را القا کنم با این زیروبم‌هاى ساز! با این قطعه‌اى که ساخته‌ام، فلان …

رواج موسیقی باکلام در ایران و ناآشنایی مردم با زبان ساز تنها

… شما در داخل کشور ما این را سراغ ندارید؛ نه اینکه بین توده‌‌‌‌ى مردم و متدیّنین سراغ ندارید؛ نه، بین آن کسانى هم که جنبه‌‌‌‌ى دیانت در زندگى آنها نقش ندارد، سراغ ندارید که بروند یک جایى بنشینند، براى شنفتن ساز و فهمیدن چیزى از آن ساز و [بعد] بیرون بیایند. لذا موسیقى در کشور ما، قاعدتاً موسیقى باکلام است؛ مردم از کلام آن بیشتر میفهمند. یعنى اگر این ساز با کلام همراه شد، آن‌‌‌‌‌‌‌‌وقت ساز هم برایشان مفهوم پیدا خواهد کرد وَالّا اگر آن نباشد، ماها از ساز چیزى نمیفهمیم؛ [یعنى] نمیفهمند ــ حالا من که نمیفهمم دلیل نیست، من یک آخوندى هستم که با این چیزها ارتباطى نداشتم ــ آنهایى که ارتباط هم داشتند نمیفهمند. من که به شما عرض میکنم، چون تفحّص کردم، سؤال کردم، فهمیدم که از ساز چیزى نمیدانند؛ یعنى زبان موسیقى را با کلامش بیشتر …

حلال بودن موسیقی خوش‌مضمون نزدیک‌کننده به حقایق الهی و زندگی

… خارج کند، حرام است. این میتواند موسیقى سنّتى باشد، میتواند موسیقى غربى باشد، میتواند موسیقى محلّى باشد یا به قول شماها موسیقى مقامى باشد ــ که من نمیدانم چرا هم به آن میگویند مقامى ــ فرقى نمیکند، هر چه این‌‌‌‌جورى باشد، حرام است؛ این مصداق بارز حرام است. آن موسیقى‌‌‌‌اى که این خصوصیّات را ندارد، مثلاً فرض بفرمایید یک شعر خوش‌‌‌‌مضمونى را یک خواننده‌‌‌‌ى خوبى و خوش‌‌‌‌صدایى دارد میخواند، نوازنده‌‌‌‌اى هم مینوازد، آن مضمون شعر، این شنونده را به سمت حقایق اسلامى و حقایق الهى و حقایق عرفانى و حقایق زندگى ــ ولو خارج از مسائل عرفانى و الهى ــ نزدیک میکند، این قطعاً اشکال ندارد و حرام نیست. فرض بفرمایید که ایّام جنگ، آن اوایل صداى شجریان را میگذاشتند: «بشنوید اى گروه جانبازان، سرنوشت وطن به دست شماست»؛ این را هیچ‌‌‌‌کس نمیگوید حرام است؛ صداى شجریان هم هست، آن نوازنده هم یک نوازنده‌‌‌‌اى است که همان سازهاى معمولى را میزند امّا این مضمون یک مضمون …

ناپسندی موسیقی غفلت‌آور و پناه بردن به آن برای فرار از حقایق زندگی در اسلام

امّا فرض کنید در همین برنامه‌‌‌‌ى چکاوک شما که من گاهى می‌‌‌‌شنفتم، گاهى یک برنامه‌‌‌‌اى گذاشته میشد که آدم میدید این برنامه اصلاً باب غفلت از دنیا است؛ یعنى غافل شدن از زندگى! میدانید، کسانى هم بودند، واقعاً به موسیقى پناه میبردند براى اینکه اصلاً از زندگى و از حقایق زندگى غافل بشوند؛ اسلام این‌‌‌‌ را نمى‌‌‌‌پسندد، اسلام میخواهد ما را برگرداند به متن زندگى. غافل شدن و غرق شدن و رفتن در توهّمات و پندارها و گیج شدن از حقایق زندگى و غافل ماندن را اسلام اصلاً قبول ندارد و نمى‌‌‌‌پسندد. لذاست که آن‌‌‌‌جور موسیقى حتماً با مسکرات همراه است یعنى قاعدتاً همراه است با مسکرات؛ یعنى اینها مکمّل هم هستند. این‌‌‌‌جور موسیقى که من میگویم، ضدّ آن است، اصلاً در دو جهت مقابل هستند، بیدارکننده است، هوشیارکننده است. اگر هم [شاعر میگوید:]

موسیقی از حقایق عالم و تقابل آن با موسیقی غفلت‌آور و شهوت‌انگیز

… که من میگویم. «بانگ گردشهاى چرخ است» یعنى چه؟ این میخواهد بگوید جزو حقایق عالم است دیگر؛ اصلاً جزو طبیعت عالم است. «در بهشت آن لحنها بشنوده‌‌‌‌ایم»؛[14] در بهشت اینها را شنفته‌‌‌‌اند، حالا هم که مى‌‌‌‌شنوند، احساس شوق میکنند. حالا البتّه یک فلسفه‌‌‌‌اى است؛ فلسفه‌‌‌‌ى غیر مقبولى است امّا حاکى از این است که موسیقى یکى از حقایق عالم است. خب، این موسیقى که جزو حقایق عالم است، آن نیست که انسان را از حقایق عالم غافل میکند و غرق میکند در پندارها و خیالات و توهّمات و احیاناً در شهوات تشویق میکند؛ این، دو مصداق متقابل از موسیقى [است]؛ حقایق باید به این جهت کشانده بشود. لذا شما دیدید که امام یک فتواى جدیدى دادند در باب موسیقى؛ یعنى واقعاً هیچ‌‌‌‌ یک از فقها با این استحکام و با این صراحت در باب موسیقى نظر نداده بودند. این، آن موسیقى است؛ باید نگذارید که این آلوده بشود، آمیخته بشود به آن …

لزوم پخش نکردن آوازهای مجالس عیاشی در برابر آوازهای معنوی

… خوانده. یک‌‌‌‌ جور شعرى که وقتى شما چشمتان را ببندید، گوش کنید، فکر میکنید که این داشته بشکن میزده و در محیط آن‌‌‌‌جورى است یا مثلاً در مجلس فلان خانِ عیّاشِ عرق‌‌‌‌خورى نشسته ــ این‌‌‌‌جورى بودند دیگر؛ اینها میرفتند میزدند در مجالس خوانین ــ آنجا رفته زده؛ یا نه، یک حالى داشته و معنویّتى داشته و شعر فیض کاشانى را خوانده یا شعر حزین لاهیجى را خوانده، این هم زده. ببینید، اینها دو جور نواختن است. آنهایى را که از نوعِ اوّل است، پخش نکنید.

لزوم پخش آهنگ‌های یادآور معنویت و خدا یا همراه با شعر معنوی

به هر حال ما که در این قضایا عوامیم؛ ما نه تاج اصفهانى و نه بقیّه را نمى‌‌‌‌شناسیم. ما همین‌‌‌‌طور افواهى[15] شنفتیم اسمهایشان را امّا خبرى نداریم از اینها. شما الحمدلله‌‌‌‌ واردید به این مسائل؛ شما نگاه کنید آن آهنگى که مردم را به یاد معنویّت و حقیقت و خدا مى‌‌‌‌اندازد، آن را پخش کنید. یا با شعرى همراه کنید که آن شعر، این خصوصیّت را داشته باشد. توجّه میکنید؟ الان مثلاً فرض کنید که یکى از خواننده‌‌‌‌هاى خوب ما[16] غزل آقاى طباطبائى را خوانده: «همى گویم و گفته‌‌‌‌ام بارها»[17] ــ یک غزلى است که یک عارفى، یک فیلسوفى، اهل معنایى گفته؛ پُر از معنویّت است ــ یا مثلاً فرض کنید شعرِ حاج میرزا حبیب خراسانى …

حرمت موسیقی غفلت‌آور و شهوانی از هر نوع آن

البتّه حالا در همین زمینه، این با موسیقى‌هاى شما ارتباط پیدا میکند. موسیقى‌هایتان گاهى اوقات موسیقى‌هایى است از معیارها بیرون. من در باب موسیقى یک کلمه فقط بگویم به شما؛ ببینید، آن موسیقى‌اى که انسان را غافل میکند و در خلسه‌ى شهوانى میبرد، حرام است؛ هر چه باشد؛ چه موسیقى ایرانى باشد، چه موسیقى فرنگى باشد، چه موسیقى هندى باشد، چه موسیقى عربى باشد؛ فرقى ندارد؛ این ممنوع است. آنچه در اسلام ممنوع است، این است. حالا شما ببینید چه جورى یک چنین موسیقى‌اى به‌ وجود مى‌آید. البتّه این [چیزی] که من گفتم جزو معیارهاى شناخته‌شده‌ى فقهى ما، و به اصطلاح جزو آن ترم‌هاى[9] حقوقى و فقهى ما نیست؛ من دارم لُبّ و عصاره‌ى مطلب را به شما میگویم. «لهو» یعنى این. «اِلهاء» یعنى کسى را …

لزوم پرهیز رسانه از عرضهٔ موسیقی ضد ارزش و فسادانگیز

… مثلاً فرض بفرمایید در حالات خاصّ یک جوانى، آن احساس شهوانى خودش را بتواند اشباع کند. این به ما چه ارتباطى دارد؟ این را یکى ساخته براى خودش، ما حالا یقه‌ى او را نمیرویم بگیریم که تو چرا ساختى؛ خب حالا ساخت، دلش میخواهد بسازد ــ هر کس یک کارى براى خودش میکند؛ مردم در کارهاى فردىِ خودشان مادامى‌که به مسائل حریمهاى اجتماعى ضربه نزند، آزادند ــ امّا من و شما که میخواهیم این محصول کار او را بیاوریم عرضه کنیم، آیا نباید نگاه کنیم که این محصول فاسد نباشد، خراب نباشد، چیزى نباشد که مصرف‌کننده را ضربه بزند؟ باید این را نگاه کنیم. [پس] مسئله‌ى موسیقى‌ها [مهم] هست.

میل به ابتذال در قالب و محتوا، نخستین عیب موسیقی قبل از انقلاب

موسیقى قبل از انقلاب از لحاظ ارزشى، سه عیب عمده داشت و از سه بُعد اشکال داشت ــ از لحاظ فنّى و مانند اینها که ما وارد نیستیم ــ یکى این بود که در انتخاب مضمون و قالب، در بخشى از موسیقى‌‌‌‌‌ها گرایش تند و میل شدیدى به ابتذال بود. قالبهاى موسیقىِ ایرانى، زبان شعر هم زبان ایرانى، امّا تصنیف‌‌‌‌ها‌‌‌‌‌ مبتذل؛ هم از لحاظ فنّى مبتذل بود ــ به طورى ‌‌‌‌‌که یک موسیقی‌‌‌‌دان هم وقتى میدید این‌‌‌‌‌جور آهنگ را میشکنند و خراب میکنند و از این وسایل، بد استفاده میشود و در چه شکلهاى ناجورى، [یا مثلاً] با تقلید از این و آن خراب میکردند، ناراحت میشد ــ هم محتواهایش مبتذل بود. پس میل به ابتذال [بود]. مثل خیلى از این تصنیف‌‌‌‌‌هایى که آن وقت رایج بود؛ آهنگها هم آهنگهاى ایرانى بود، وسایل هم وسایل ایرانى بود، امّا قالب و محتوا مبتذل بود. حالا شاید الان که من دارم میگویم، شماها در ذهنتان چند مورد از این شعرها و تصنیف‌‌‌‌‌ها ناگهان به …

سه عیب ارزشی موسیقی قبل از انقلاب و لزوم اجتناب صداوسیما از آنها

… خب، موسیقى سنّتى است؛ موسیقى سنّتى یعنى فلان دستگاه آواز ایرانى است که با فلان ساز ایرانى یک خواننده‌‌‌‌‌ى ایرانى دارد میخواند؛ این که تمامِ قضیّه نشد؛ باید دید چه دارد میدهد؛ چه دارد ارائه میکند؛ چه دارد به ذهن و دل و جان مستمع خودش میریزد. این موردها هست. پس حواستان جمع باشد در صداوسیما، از این سه عیب باید اجتناب بکنید. به ترتیب، عیب اوّل بدترین است، عیب سوّم درجه‌‌‌‌‌ى دو است، عیب دوّم درجه‌‌‌‌‌ى سه است. البتّه هر سه، عیب است؛ توجّه داشته باشید که اینها، سه اِشکال اساسىِ ارزشى در باب موسیقى است.

وجود مصادیق قطعاً حرام با وجود دشواری مرزبندی دقیق حلال و حرام

… یادداشت کرده بودیم که بگوییم. آقاى هاشمى راست میگویند؛ واقعاً یکى از مشکلات، این مسئله‌ى موسیقى است که به آن اشاره کردند. خیلى سخت است که ما بتوانیم یک خطّى بکشیم و بگوییم این [مرز موسیقى حلال و حرام است]. امّا من میخواهم عرض بکنم که مصداقهاى واضحى دارد. حالا ما، بین آن ساز و آواز حلال طیّب و طاهر با آن چیزى که مکروه است و یا حرام است، یک خطّ دقیقى نکشیدیم که بگوییم این یکى، این مقدار که بالا رفت، مثلاً خراب شد، یا این ساز که اضافه شد، این [حرام است]؛ حالا به این دقّت نمیتوانیم، امّا بالاخره در این طیف وسیع دو نقطه وجود دارد که یکى قطعاً حلال است و یکى قطعاً حرام است. یک بخشِ قطعاً حرامى وجود دارد، که آن را دیگر نباید مصرف کنیم؛ حالا اسم آن را موسیقى سنّتى بگذارید یا موسیقى غیر ‌سنّتى؛ هر چه فرض کنیم یک خواننده‌اى دارد یکى از دستگاه‌هاى معمولى موسیقى خودمان را با یک ساز ساده‌اى هم میزند امّا شعر، یک شعر برانگیزاننده‌ى مهیّجِ شهوت است، این حرام است؛ خواننده هر کس میخواهد باشد. آن صداى …

نفی راه یافتن آهنگ‌های دوران طاغوت در مفاهیم دینی

بحث خوانندگیِ خوش‌ساخت شد، مراقب باشید در این زمینه اشتباه صورت نگیرد؛ آهنگهای دوران طاغوت راه پیدا نکند در مفاهیم دینی ما؛ انسان گاهی یک جاهایی می‌شنود. مراقبت کنید! آهنگ مدّاحی، آهنگ شما است، مال شما است، ابتکار شما است؛ نباید آنچه را مربوط به دشمنان شما است ــ که شما علیه آنها قیام کردید، ملّتتان علیه آن معارف، علیه آن فرهنگ غلط قیام کردند ــ نفوذ کند در کار شما و در بیان شما.

بزرگ‌نمایی تعطیلی چند کنسرت از میان هزاران کنسرت

یکی از دوستان، اینجا قضیّه‌ی کنسرت‌ها را گفتند. در چند هزار کنسرت، مثلاً فرض کنید که پنج کنسرت تعطیل میشود؛ این را تعمیم میدهند، هیاهو، فریاد و از این قبیل که «کنسرت‌ها دارد تعطیل میشود»! حالا مثلاً چند هزار کنسرت یا چند صد کنسرت اجرا شده، تعطیل هم نشده؛ [آنجا] چند کنسرت را تعطیل کرده‌اند! فلان مدیر و فلان مدیر و فلان مدیر در مجموعه‌ی مدیران -ده نفر، پانزده نفر، بیست نفر مِن‌باب‌مثال- یک خطائی کرده‌اند، یک غلطی کرده‌اند، یک ممشای[12] نادرستی [داشته‌اند]، این را تعمیم میدهند نه‌فقط به مجموعه‌ی مدیریّتی کشور بلکه به مجموعه‌ی نظام جمهوری اسلامی! …

لزوم حفظ اصالت آهنگ ایرانی در تولیدات

… زبان بود -آدمهایى که مطّلع بودند به من میگفتند- این بود که این با زبان و فرهنگ انگلیسى نوشته میشد؛ این خیلى مهم است. این را اهل زبان میتوانند بفهمند؛ آن‌که اهل زبان نباشد، نمیتواند این را درست احساس کند. در ترجمه‌ها این را رعایت کنید؛ در آهنگها هم همین‌جور. البتّه آهنگ چون زیبا است و چون با صداى خوش همراه است، اگر چنانچه یک مخلوطى از یک آهنگ دیگر هم داشته باشد، ضررى خیلى نمیزند؛ مثلاً فرض کنید حالا یکى دارد آواز ایرانى میخواند، وسطش یک تحریر هندى هم اگر بیاورد، این ضربه‌اى نمیزند، ضررى نمیزند به آهنگ، به شرطى که در همین حد باشد؛ امّا اگر چنانچه کسى بخواهد آهنگ ایرانى بخواند، منتها در مجموع و در کل، مثلاً فرض کنید این آهنگ عربى دربیاید، این خیلى مطلوب نیست؛ به این چیزها خیلى توجّه کنید، اینها تأثیرات خیلى مهمّى دارد. خیلى ممنونیم.

نادرستی الگوگیری مداحی از موسیقی به ابتذال کشیده‌شدهٔ غرب

… کار صرفاً سطحی، شکلی، ظاهری در آوردن، آن را عبارةٌاخرای تقلید از یک کار مبتذل غربی قرار دادن، هیچ جائز نیست. این را توجه بکنند، بخصوص جوانها که توی این صراط وارد میشوند. هیچ اشکالی ندارد که از شعری با زبان مردم استفاه شود، لیکن با مضمون درست، با مضمون صحیح. اگر چنانچه مداح و خواننده ما و ستایش‌گر اهل بیت (علیهم‌السّلام) از کسانی که خودشان غرق در حیرت و بدبختیاند - وادی هنری غرب، بخصوص هنر موسیقیشان که به ابتذال کشانده شده - و در وادی حیرت و سردرگمی شیطانی و نه حیرت رحمانی هستند، این کار شریف و پاکیزه و مقدس را الگوگیری کرد، این کار ناسزاوار است؛ کار ناشایستی است.

لزوم ساختن آهنگ‌های خوب مخصوص مداحی برای عزا و شادی

… در مواردی از آهنگ‌های نامناسب استفاده میشود. مثلاً فلان خواننده‌ی طاغوتی یا غیرطاغوتی شعر عشقىِ چرندی را با آهنگی خوانده؛ حالا ما بیاییم در مجلس امام حسین و برای عشاق امام حسین، آیات والای معرفت را در این آهنگ بریزیم و بنا کنیم آن را خواندن؛ این خیلی بد است. خودتان آهنگ بسازید. این همه ذوق و این همه هنر وجود دارد. یقیناً در جمع علاقه‌مندان به این جریان کسانی هستند که میتوانند آهنگ‌های خوبِ مخصوص مداحی بسازند؛ آهنگ عزا، آهنگ شادی.