حل شدن موسیقی ایرانی در موسیقی غربی در اواخر دوران پهلوی
… عاریت گرفتند و آنچنان به خودى بىاعتنائى کردند و آن را تحقیر کردند که کمتر کسى جرئت کرد حتّى گرایش به آن را نشان بدهد. متأسّفانه این ویژگى این دوران پهلوى است و هر چه از اوّل دوران پهلوى به طرف آخر دوران پهلوى پیش میرویم، ابتذالِ همان حرکت هم بیشتر میشود. مثلاً شما ملاحظه بفرمایید در اواخر دوران پهلوى، شما ببینید که کار همین هنرهاى متوسّط جامعه به کجا رسیده بود؛ فرض کنید موسیقى؛ حتّى موسیقى این کشور را مخلوط کردند بلکه حل کردند در موسیقىهاى غربى؛ چرا؟ چه لزومى داشت؟
لازم نبودن موسیقی در فاصلهٔ برنامههای ایام عزا و پرهیز از افراط
… از شیپور بدصدایی، آن هم صدای گرفتهی خشداری استفاده کنیم؟! باید چیز مناسبی انتخاب بشود. در زمان رژیم گذشته هم از این صدا استفاده میشد. من دیده بودم که در ایام وفات، بین برنامهها از شیپوری استفاده میشد که حالا هم گذاشته میشود! چیز جدید و خوبی ابداع کنید. البته نباید افراط بشود و عدهیی از آن طرف بروند و بگویند فلانی گفت که این شیپور بد است؛ پس بیاییم مثلاً سنتور یا ویولونی بیاوریم و بگذاریم! نه، من میگویم اصلاً لزومی ندارد که موسیقی باشد. اگر نمیخواهید موسیقی بگذارید - که عیبی هم ندارد - اصلاً موسیقی نگذارید؛ اما اگر یک چیز مناسب عزا دارید، آن را بگذارید.
تفاوت اصول خوانندگی موسیقی ایرانی و عربی در گذر از دستگاهها
… که همین اسمها را هم بیان میکنند. مرحوم امیری فیروزکوهی - که در موسیقی وارد بود - میگفت هرکس هر صدایی از دهانش دربیاورد، در یکی از این دستگاههاست؛ ولو اینکه موسیقىِ غربی باشد؛ منتها اصول و مبادی خوانندگی آنها فرق دارد. لابد حرف مرحوم امیری فیروزکوهی حجت است. در موسیقی ایرانی، اگر کسی به هنگام خواندن از دستگاهی خارج بشود، اهل موسیقی میگویند گناه کبیرهیی مرتکب شده است؛ اما موسیقی عربی اصلاً یکی از لوازمش این است که از یک دستگاه به دستگاه دیگر بروند؛ غیر از این گناه کبیره است! لذا موسیقیدانهای ایرانی از اینگونه قرآن خواندنها خوششان نمیآید؛ میگویند از دستگاه خارج شد؛ غافل از اینکه اصلاً خارج شدن و از یک دستگاه به دستگاه دیگر رفتن، یکی از مبادی خوانندگىِ قرآنخوانهای عرب است؛ خودشان هم این را میدانند؛ از …
غیرلازم بودن پخش تکنوازی در سحر ماه رمضان
… بگذاریم که یکى بیاید مثلاً فرض کنید که ویولن بزند یا سنتور بزند؟ چه لزومى دارد؟ چه کسى ــ از اینهایى که سحر پا میشوند ــ توقّع دارد؟ حالا در ایّام دیگر، در برنامههاى عادّى، خواهید گفت مردم بالاخره موسیقى میخواهند، حالا نمیشود که بکلّى درِ موسیقى را بست؛ امّا سحر ماه رمضان، اینهایى که بلند میشوند دعاى ابوحمزه بخوانند یا مناجات بشنوند یا دو لقمه بخورند، نمازى بخوانند و بخوابند، چه کسى از شما توقّع تکنوازى را دارد؟ چه لزومى دارد؟ به نظر بنده از چیزهاى غیر لازم است.
دشواری و پیچیدگی بحث دربارهٔ موسیقی
این دو چیز به نظر من دو چیز اساسى است: یکى آن مایهى کار است، یکى هم جهتگیرى کار است. در موسیقى هم همینجور [است]. البتّه بحث دربارهى موسیقى، واقعاً بحث خیلی دشوار و طولانىای است؛ نمیشود با یک کلمه مسئلهى موسیقى را حل کرد.
نقد نوآوری نداشتن موسیقیدانان و پندار لهوآمیز بودن موسیقی
… و تلویزیون است. بخواهید بیاورند، [مناسب ندیدید] نپسندید، رد کنید، بگویید آقا، این به دردمان نمیخورد، یکى دیگر بسازید. شاید این مراجعات مکرّر شما، این موسیقىدانهاى ما و خوانندگان و نوازندگان ما را هم یک خُردهاى سر شوق بیاورد که یک چیزهاى جدیدى بسازند. آخر اینها هم فقط چیزهاى عجیب و غریب قدیمى را [انجام میدهند]؛ واقعاً اینها هم نوآورى ندارند. اشکال کارشان این است. خیال میکنند نوآورى همین است که یک ذرّهاى مثلاً مردم را سرگرم به یک چیزهاى طربانگیزِ لهوآمیز بکنند، در حالى که موسیقى میتواند لهوى نباشد. خود معناى لهو خب معلوم است دیگر؛ لهو یعنى غافلکننده. خوب است آدم غافل بشود؟ غفلت که چیز خوبى نیست. واقعاً اینجور باور شده که موسیقى باید لهوآمیز باشد! لهو یعنى غافل شدن؛ حالا از چه چیزى؟ از همهچیز، رأسش خدا؛ از خدا غافل شدن، از زندگى غافل شدن، از هدفها …
کافی نبودن سنتی بودن و خواندن شعر حافظ و سعدی؛ لزوم شعر خوب
خب [اینکه گفته شود] موسیقى سنّتى است و شعر حافظ و شعر سعدى را میخواند، کافى نیست؛ باید شعرِ خوب بخواند؛ باید چیزى بخواند که وقتى مستمع شنید، این هنر در خدمت ارزشهاى انقلابى و اسلامى قرار گرفته باشد. این مخصوص انقلاب نیست؛ هر جامعهاى، هر انسانى، هر مجموعهى بشرىاى، میخواهد که هنر در خدمت ارزشهاى مقبول خودش قرار بگیرد. این جرم نیست که [بگویند] …
دشواری موسیقی خوب و محدود بودن موسیقی در جامعهٔ ایران
… لازم است؛ هنر هم همین است؛ یعنى این یک قضیّهاى است که شما بخواهید بروید چهار نفر روانشناس بنشانید، اینها تا دو سال هم بحث کنند، به اینکه من حالا یک کلمه به شما گفتم، نخواهند رسید؛ باید کار هنرى بشود. در کارهاى هنرى موسیقى هم هست، خوب است، [امّا] اشکال دارد؛ یعنى موسیقى یک چیز راحتى نیست که ما بتوانیم یک آهنگ خوبِ موسیقى داشته باشیم؛ ماها هم در موسیقى اصلاً کارکرده نیستیم؛ یعنى جامعهى ما متأسّفانه موسیقى خوب بلد نیست. موسیقىِ ما یک چیز بستهى محدودِ مهجورى است؛ به این هم توجّه بکنید. موسیقى که نمیشود، نقّاشى و مانند اینها چیزهایى است که آن بُرد هنرى زیاد را ندارد. اگر خود او را وادار کنید به نقّاشى، خوب است؛ امّا این خیلى بُرد ندارد. آنچه میخواهید [با آن] روى روحیهى او اثر بگذارید، یا نمایش و هنرهاى نمایشى است ــ …
وجود نوع حلال و حرام موسیقی بیتفاوت میان ایرانی و غیرایرانی
… مداحی، ناگهان بیاید آهنگهای اروپائی را - آن هم به شکل غلط و نابلد بنا کند خواندن؛ سبکهائی که فرض کنید حالا فلان خوانندهی غربی یا مقلد عربِ آن غربی یکوقتی خوانده، ما این را از او یاد بگیریم و بنا کنیم خواندن! که قبل از انقلاب هم متأسفانه همین کارها را کردند. موسیقی اصیل ایرانی را که میتوانست نوع حلال هم داشته باشد - البته همان موسیقی اصیل، یک نوعش هم حرام است؛ فرقی بین ایرانی و غیر ایرانی نیست - همان را هم ضایع کردند. البته بعد از انقلاب بهتر شد؛ اما حالا مثلاً مداح یا خوانندهی ما بیاید در رادیو و تلویزیون به تقلید - آن هم غلط - آهنگ غربی یا آهنگ مجالس لهو را در مجلس ایمان و در مجلس معنویت تکرار کند، این درست نیست؛ این غلط است. نوآوری، درست؛ اما نه اینجور. این مربوط به …
واگذاری مسائل فقهی مجسمه و موسیقی محلی به فرصتی جداگانه
… به عهده بگیرم؛ البته بعضی هم جزو مسائل اجرایی است. خوشبختانه وزیر محترم ارشاد و همکارانشان در اینجا حضور دارند و مطالب را شنیدند؛ من هم تأکید خواهم کرد که به پارهای از مشکلات و مسائلی که در مقام اجرا مورد توجه است، بپردازند و انشاءاللَّه آنها را حل کنند. البته سؤالات فقهی - بحث راجع به مجسّمه یا حدود و ضوابط موسیقی محلّی و غیره - بحث دیگری است که فرصت خاص خود را میطلبد.
منع راه یافتن موسیقی لهوی و حرام به تلویزیون
۴- تنوع و جذابیت در صدا و بخصوص سیما شرط لازم توفیق آن رسانه است ولی این نباید موجب گرایش به شیوههای زیانبخش و مخرب گردد. ترویج فرهنگ غربی و استفادهی ابزاری از جاذبههای جنسی یا استفاده از موسیقیهای لهوی و حرام و چیزهایی از این قبیل نباید به بهانهی جذاب کردن تلویزیون به این دستگاه مؤثر که در معرض دید همهی قشرها و خانوادهها است راه یابد.
اثر شادیبخش چند لحظه آهنگ در حال افسردگی پس از زندان
… را نمىشنفتیم. من حتّى آن وقتها این سیّدجواد ذبیحى هم که میخواند، میگفتم غنا است؛ یعنى هر چه این دستگاه منتشر میکند از آواز، ولو مذهبى هم باشد، گوش کردنش حرام است؛ من خاموش میکردم و گوش نمیکردم. حقیقیت هم همین بود که واقعاً همهچیزشان مخرّب و گناه بود. من دیدم که نمیخواهم هم گوش کنم ــ آخرش هم گوش نکردم ــ امّا همان چند لحظهاى که اوّل به گوشم خورد و بعد هم پا سست کردم که بشنوم، همان چند لحظه یک اثر شادىبخشى در من ایجاد کرد؛ من تعجّب کردم که عجب! چرا پس آهنگهاى خودمان، سازهاى خودمان اینجورى نیست. در حالى که حالا ما مىبینیم که فارابى در ۱۱۰۰ سال قبل از این، در یک جلسهاى با یک ساز که حالا آن ساز هم جزو کاملترین سازهاى ما نیست ــ یقیناً سازهاى ما بعد از آن تکمیل شدند؛ بلاشک؛ …