رفتن به محتوای اصلی

غفلت

نام‌های دیگر: غفلت از قرآن

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بی‌خبری و بی‌توجهی به خدا، آخرت، تکلیف و واقعیت‌های پیرامون.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در روز ۲۹ ماه مبارک رمضان‌— ۱۳۶۶/۰۳/۰۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۶ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۶۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

یک مطلب این است که اگر بخواهیم استغفار - این نعمت الهی - را به دست بیاوریم، دو خصلت را باید از خودمان دور کنیم: یکی غفلت و دیگری غرور. غفلت، یعنی انسان به‌کلّی متوجّه و متنبّه نباشد که گناهی از او سر میزند؛ مثل بعضی از مردم. حالا عرض نمیکنم بسیاری - کار به کم و زیادش ندارم - ممکن است در بعضی از جوامع، کمتر باشند. به هر حال، این نوع آدمها در دنیا و در میان افراد انسانها هستند که غافلند و گناه میکنند؛ بدون این که متوجّه باشند خلافی از آنها سر میزند. دروغ میگوید، توطئه میکند، غیبت میکند، ضرر میرساند، شرّ میرساند، ویرانی درست میکند، قتل مرتکب میشود، برای انسانهای گوناگون و بیگناه پاپوش درست میکند، در افقهای دورتر و در سطح وسیعتر، برای ملتها خوابهای وحشتناک میبیند، مردم را گمراه میکند، اصلاً متنبّه هم نیست که این کارهای خلاف را انجام میدهد. اگر کسی به او بگوید که گناه میکنی، ممکن است از روی بیخیالی، قهقهه‌ای هم بزند و تمسخر کند: گناه؟ چه گناهی!
دعای دوّم، دعای هرروز ماه مبارک است؛ در این دعا عرض میکند: وَ اَذهِب عَنّی فیهِ النُّعاسَ وَ الکَسَلَ و السَّأمَةَ و الفَترَةَ وَ القَسوَةَ وَ الغَفلَةَ وَ الغِرَّة؛[9] پروردگارا! من را از این خصلتها و از این خصوصیّات برکنار بدار؛ این خصوصیّات اینها است: اوّل «النُّعاس»، خواب‌آلودگی؛ دوّم «الکَسَل»، یعنی همان بیکارگی و تنبلی؛ سوّم «السَّأمَة»، ملول شدن، از یک چیزی دل‌زده شدن، دل‌زدگی؛ بعد «الفَترَة» یعنی سهل‌انگاری، کارها را با سهل‌انگاری گذراندن، در کارها استحکام را رعایت نکردن؛ بعد «القَسوَة»، سخت‌دلی، تحجّر، عدم انعطاف؛ بعد «الغَفلَة»؛ غافل شدن و گیج خوردن از موقعیّت خود و آنچه دارد میگذرد و آنچه پیش روی ما است و آنچه پیرامون ما است؛ و آخری «الغِرَّة»؛ فریب‌خوردگی، مغرور شدن، فریب خوردن؛ من را از اینها برحذر بدار. ببینید اینها چه درسهایی است. خب، کاربرد این مفاهیم - که مفاهیم متعالی بسیار برجسته‌ای است - برای مسئولان و دارندگان شئون کاری و جمعی، خیلی مهم‌تر از کاربرد آن در مورد افراد معمولی و عادّی است. اینکه ما میگوییم ما را دچار تنبلی مکن، دچار قسوت نکن، دچار غفلت نکن، از دو نظر محتاج این درخواست الهی هستیم و محتاج این مراقبتیم: یکی از نظر شخصیِ خودمان که نلغزیم، اشتباه نکنیم، دچار مشکل نشویم؛ یکی از نظر حوزه‌ی مأموریّتمان و مسئولیّتمان. شما مثل ناخدایی هستید که دارد کشتی را میراند، مثل خلبانی هستید که دارد هواپیما را سِیر میدهد؛ مسئله‌ی شما فقط مسئله‌ی حفظ جان خودتان نیست؛ فرق میکنید با آن کسی که سوار اتومبیل شخصیِ خودش است و تنها دارد در جاده حرکت میکند؛ مسئولیّت او فقط مسئولیّت جان خودش است؛ شما نه، جماعتی با شما هستند. اینها است که کفّه‌ی مسئولیّت را و لزوم تعهّد را در مورد این مسائلی که ذکر شد سنگین‌تر میکند.

شاهدها (۱۲۵ پاراگراف)

غفلت پیامد بی‌تقوایی و مایهٔ زمین خوردن انسان

شما ببینید در قرآن چقدر راجع به تقوا صحبت شده است! فقط براى این نیست که وقتى مُردید و رفتید آن دنیا، خدا به شما اجر خواهد داد؛ نخیر، تقوا زندگى این نشئه را اداره میکند. اداره‌ی صحیح زندگىِ این نشئه است که آن نشئه را میسازد. نداشتن تقوا موجب میشود انسان دچار غفلت بشود، و غفلت، انسان را با مغز به زمین میزند؛ که امیرالمؤمنین تقوا را به اسب راهوارِ نجیبِ در اختیارى تشبیه میکند که صاحب آن بر آن مى‌نشیند و او را هدایت میکند، صاحبِ خود را بدون هیچ دغدغه‌اى میبرد به آنجایى که باید ببرد. و خطا را که مقابل تقوا است تشبیه میکند به اسب سرکش و نانجیب و ناهموارى که وقتى …

محاصره شدن انسان در عوامل غفلت از خدا

امسال جلسه‌ى ما دیر شروع شد. هر سال از روز اوّل ماه، ما این جلسه را داشتیم و امسال ده روز عقبیم.[2] خدا کند در فهم معناى ماه مبارک رمضان و استفاده از ضیافت الهى در این ماه، عقب نباشیم و عقب نمانیم. مسئله‌ى اساسى در باب ماه رمضان این است که بشر ــ که در میان انواع عوامل غفلت و موجبات غفلت از خدا و از راه خدا محاصره شده و انگیزه‌هاى گوناگون او را به سمت پایین، به سمت تنزّل و سقوط میکشاند ــ یک فرصتى پیدا کند که در آن فرصت بتواند روح را ــ که روح انسان و باطن بشر و باطن انسانى تمایل به عروج و اعتلاء دارد ــ عروج و اعتلاء [بدهد] و این تقرّب به خدا و تخلّق به اخلاق الهى را پیدا کند. ماه رمضان یک چنین فرصتى است. البتّه غیر از ماه رمضان فرصتهاى دیگر هم هست، مثلاً همین نمازهاى پنج‌گانه؛ اینها همان فرصتهایى است که ما میتوانیم با استفاده‌ى از آنها عروج کنیم؛ خودمان را اصلاح کنیم؛ زنگارها را، پوسیدگى‌ها را، غفلتها را، بیمارى‌هاى معنوى را از …

نقطهٔ مقابل تقوا و حرکت بدون بصیرت

… پلّکانی به سمت تقوا است؛ وسیله‌ای برای تأمین تقوا در وجود شما، در دل و جان شما است. تقوا این است که انسان در همه‌ی اعمال و رفتار خود مراقب باشد که آیا این کار مطابق رضای خدا و امر الهی است یا نه. اسم این مراقبت دائمی، حالت پرهیز و برحذر بودن دائمی، تقوا است. نقطه‌ی مقابل تقوا، غفلت و بی‌توجّهی و حرکت بدون بصیرت است. خدا ناهوشیاری مؤمن را در امور زندگی نمی‌پسندد؛ مؤمن باید در همه‌ی امور زندگی، چشم باز و دل بیدار داشته باشد. این چشم باز و دل بیدار و هوشیار، در همه‌ی امور زندگی برای انسان مؤمن این اثر و فایده را دارد که متوجّه باشد کاری که میکند، بر خلاف خواست خدا و طریقه و …

بیدار بودن دشمن هنگام غفلت به تعبیر امیرالمؤمنین (ع)

… براى این دفاع را همیشه لازم میدانیم. یک روز نباید بر ما بگذرد که اهمّیّت آمادگى عمومى، در آن روز مغفولٌ‌عنه واقع بشود؛ باید آمادگى را همیشه حفظ کرد. آن ملّتى که آماده نباشد و ضربه بخورد، مورد ستایش هیچ کس قرار نخواهد گرفت، مورد ترحّم هیچ کس هم قرار نمیگیرد. امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) به ما درس داده‌اند، فرموده‌اند: وَ مَن نامَ لَم یُنَم عَنه؛[4] اگر تو خوابت بُرد، بِدان که دشمنت بیدار است؛ حواست جمع باشد. لذا بسیج، با قوّت و قدرت، با نشاط، با احساس ضرورت باید کار خود و راه خود را ادامه بدهد. مخصوصاً جوانها، از هر قشرى؛ جوانهاى کارگر، جوانهاى محصّل، جوانهاى دانشجو، جوانهاى طلبه، جوانهاى کشاورز، جوانهاى کاسب و بازارى، جوانهاى همه‌ی قشرهاى مردم بر خودشان حتم کنند …

بی‌خیری شب قدر برای انسان غافل و آلوده به گناه

… است، میگوید: «و ان تجعلنی برحمتک ممّن خرت له لیلة القدر و جعلتها له خیرا من الف شهر»؛[5] خدایا ! من را از کسانی قرار بده که توفیق درک لیلةالقدر را به دست آوردند و لیلةالقدر برای آنها از هزار ماه بهتر و باارزش‌تر شده. لیلةالقدر برای همه این‌گونه نیست. آن کسی که برای او شب بیست‌وسوم یا شب بیست‌ویکم ماه رمضان، با شب بیست‌وسوم هر ماه دیگری فرق ندارد - نه ذکری، نه توجهی، نه حالی، نه گریه‌ای، نه تضرّعی؛ با غفلت میگیرد میخوابد، یا اصلاً یادش نمی‌آید که لیلةالقدر است، یا خدای نکرده آلوده به گناه و هوای نفس هم میشود - برای چنین انسانی لیلةالقدر بهتر از هزار شب نیست؛ یک شب است، آن هم یک شب خسران‌بار که برای او خیری ندارد. لیلةالقدر برای آن کسی از هزار ماه بهتر است که ساعات و دقایق آن شب را قدر بداند؛ از دقایق آن شب استفاده بکند. در آن دعا میخوانیم که خدایا ما را از آن کسانی قرار بده که شب قدرشان پوچ نمیشود؛ از دست نمیرود.