هشدار به فریب نخوردن از ظواهر و فراموش نکردن حقایق
اشتباه نکنید به ظواهر امر، فراموش نکنید حقایق امر را، و معرفتهای خودتان را با این ظواهر از دست ندهید. یک سخنرانی گرم و گیرایی کرد، دل مردم را به نشاط آورد و تردیدهای آنها را برطرف کرد.نامهای دیگر: ظاهرگرایی دینی، ظاهرنگری
بسنده کردن به ظواهر و غفلت از حقیقت و محتوا.
اشتباه نکنید به ظواهر امر، فراموش نکنید حقایق امر را، و معرفتهای خودتان را با این ظواهر از دست ندهید. یک سخنرانی گرم و گیرایی کرد، دل مردم را به نشاط آورد و تردیدهای آنها را برطرف کرد.… نظامی از یکطرف زیاد میشود، آن نیروی مقابل ـ ولو خودش تجاوز را شروع کرده باشد ـ فریاد صلح سر میدهد، فریاد آتشبس سر میدهد. همین کار را عیناً آنها انجام دادند. امیرالمؤمنین طبیعی است که تسلیم این فریاد فریبگرانه نمیشد؛ مالک اشتر هم در جلو داشت میجنگید. یک عده از کسانی که عیبشان خشکاندیشی و کوتهبینی و البته بسیاریشان توأم با تعبّد و پایبندی مذهبی بود، فشار آوردند روی امیرالمؤمنین که اینها صلح میخواهند، شما چرا به قرآن احترام نمیکنید؟ حکمیت قرآن که حرف درستی است. ظاهر قضیه را دیدند! و یکی از بزرگترین مصیبتهای امت اسلامی و ملت اسلامی در همیشۀ زمان، همین کوتهبینی و کوتهاندیشی بوده که حقایق را درست درک نمیکردند، به ظواهر نگاه میکردند. (63/4/1) در بحبوحۀ جنگ و همان لحظهای که نزدیک بود علی علیهالسلام پیروز بشوند، یک عده آدمهای بدخواه و بددل آمدند حکمیت را بر امیرالمؤمنین تحمیل کردند. داشتند پیروز میشدند، سر سلیقههای کج، فهمهای غلط، که البته توی آنها نفوذی معاویه هم ما احتمال میدهیم …عمار یاسر که پیرمردی بود آنوقت، در حدود هشتاد سال سنش بود، بلند شد رفت در بین این جمعیت ایستاد. (67/2/17) حقایقی را برای اینها بیان کرد. و برایشان روشن کرد که مسئله، مسئلۀ این ظواهر نیست که او هم نماز میخواند، تو هم نماز میخوانی. (68/2/2) گفت این پرچمی که شما در جبهۀ مقابل میبینید، این پرچم را من در روز اُحد و بدر، درمقابل رسول خدا دیدم؛ پرچم بنیامیه. زیر این پرچم، همان کسانی آن روز ایستاده بودند که امروز هم ایستادهاند؛ معاویه و عمرو عاص. در جنگ احد، هم معاویه، هم عمرو عاص و دیگر …«وَ عَلَّمتَنَا القُرآنَ» به ما قرآن را آموختی، «وَ فَقَّهتَنا فِی الدِّینِ» ما را در دین خودت فقیه کردی؛ یعنی دین را به ما یاد دادی، یعنی آنکسانیکه به ظاهرِ دین دلخوش کردند و نفهمیدند که دین برای استقرار نظام الهی و عادلانه است، و برای ارزشبخشیدن به انسان و برای رفع ظلم و برای کاملکردن نفوس بشری، و در راه این اهداف جهاد نکردند و تلاش نکردند، اینها اسلام را نفهمیدند، ما اسلام را فهمیدیم...«وَ جَعَلتَ لَنا اَسماعاً وَ اَبصاراً وَ اَفئِدَةً» تو را شکر میگوییم خدایا که به ما گوشهایی دادی، چشمهایی دادی؛ یعنی شنوایی و بصیرت به ما دادی و دل دادی که حق را بفهمیم و بهدنبال حق حرکت کنیم. این پیام امام حسین در قالب یک دعا، به زبان دعا، موقعیت خودش را دارد برای تاریخ روشن میکند و مشخص میکند.