به شما برادران عزیز هم بعد از خستهنباشید، عرض میکنم که حضور در دانشگاهها خیلى مهم است. چون ما روحانیّون در پى این هستیم که مخاطبى پیدا کنیم و آنچه را از رسالت الهى بر دوش ما است، به آن مخاطب برسانیم؛ اگر این نباشد، خب روحانیّت معنایى ندارد. بالاخره این فکر «اَلعُلَماءُ وَرَثَةُ الاَنبیاء»[3] یک فکر رایج و قطعى در همهى مفاهیم دینى است. بخش عمدهی تحریض[4] به علم، براى این است که انسان آن علم را برساند به مخاطبینى که به آن احتیاج دارند. این هم بدیهى است که در معارف اسلامى آنجایى که روى علم تکیه شده است، مراد، علم توحید و معرفت دینى است، که تبلیغ آن و عمل به آن، اینهمه اهمّیّت دارد و کسب آن، اینهمه شرافت دارد. پس اصل قضیّه این است که این رسالت را، این پیامبرى را در این سطح نازلى که ما بر عهده داریم، تحقّق ببخشیم به اینکه به مخاطبین خودمان برسانیم.علم
نامهای دیگر: علمگرایی، علم و هنر، علم و سیاست
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
جایگاه دانش در اسلام و نقش آن در پیشرفت و اقتدار ملتها.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:پیام بهمناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷
سیر زمانی
از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴۱۳۶۰۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
من اول امسال به مناسبت همین سال پیامبر اعظم، در سخنرانی مشهد، یک حدیث کوتاهی را از امیرالمؤمنین خواندم: «العلم سلطان؛ من وجده صال و من لم یجده صیل علیه»؛ علم، قدرت است - از این دو حال خارج نیست - هر کس دانش را به دست آورد، میتواند قدرتمندی و قدرتنمایی کند؛ هر کس دانش را به دست نیاورد، قدرتنمایی و قدرتمندی علیه او انجام میگیرد. بزرگترین خیانتی که در طول این صدوپنجاه، دویست سالِ روزگار رشد روزافزون علم به کشور ما شد، این بود که نگذاشتند یا زمینه را فراهم نکردند که این ملت بااستعدادی که مثل بوعلی و فارابی و رازی را در سابقهی تاریخىِ خود دارد، بتواند جای خودش را در دنیای علم امروز پیدا کند. حالا میتوانید بگویید نگذاشتند؛ این نگاه بدبینانه است؛ میتوانید بگویید زمینه فراهم نکردند - دیگر از این کمتر نیست - این نگاه خوشبینانه است. در دورههای قاجاریه و پهلوی، این گناه بزرگ بر گردن آنهاست که زمینه را فراهم نکردند. وقتی زمینه فراهم نشد، استعدادی که در این ملت و جوانها وجود دارد، یکی از دو، سه راه را خواهد پیمود: یا اصلاً استعداد بروز نمیکند. شما هر چه نیروی بدنی داشته باشید و استعداد رشد بدنی داشته باشید، وقتی از اول ورزش نکردید و به ماهیچههایتان تحرک ندادید، رشد نخواهید کرد؛ این استعداد ضایع و دفن میشود. یا اینکه، آن کسی که دارای استعداد است و میبیند که راهی وجود ندارد تا این استعداد پرورش پیدا کند، به خارج از این مرزها میرود؛ که همان مسئلهی فرار مغزها در طول سالهای متمادی است و فقط به این سالها مربوط نمیشود؛ بلیهی دوران طولانی تاریخ گذشتهی ماست. افرادِ بااستعداد و توانا به گوشهی از دنیا رفتهاند و مشغول کار شدهاند. و یا اینکه این استعداد در راههای خطا و غلط به کار میرود؛ چون میدان برای استعدادها باز نشده است.من چند نکتهی دیگر یادداشت کردم که از آنها میگذرم. ببینید، ما تأکید میکنیم روی علم. این تأکید، جدی است؛ تعارف نیست؛ از روی یک احساس کاذبِ تشریفاتىِ موسمی نیست؛ بلکه از یک تشخیص عمیق و محاسبهشده برمیخیزد. زورگوئی در دنیا زیاد است. زورگویان متکی به قدرتشان هستند. آن قدرت و آن ثروت و آن امکانات، برخاستهی از دانش آنهاست. بدون دانش نمیشود مقابله کرد، نمیشود مواجهه کرد. من یک وقتی این حدیث را خواندهام: «العلم سلطان»؛[2] علم عبارت است از اقتدار. علم، خودش یک اقتدار است. هر کس این اقتدار را داشت، میتواند حرکت کند؛ هر کسی، هر ملتی، هر جامعهای که نداشت، مجبور است از اقتدار دیگران پیروی کند. بنابراین، این یک محاسبهی دقیق است.شاهدها (۳۳۰ پاراگراف)
حفظ دین با دانش و رد ادعای ناسازگاری اسلام با علم
… رشد و هدایت و صلاحی که مظهر آن خودِ علی بن ابی طالب است، هدایت فرماید. ایشان این دو جمله را خطاب به جوانان فرمود: «یا معشر الفتیان حصّنوا اعراضکم بالادب و دینکم بالعلم»؛ شرف و حیثیّت انسانی خود را با ادب، و دین خود را با دانش حفظ کنید. خیلی حرف مهمّی است. دانش، دین را حفظ میکند؛ این منطق اسلام است. حال بگذار یاوهگوهای معاندِ با اسلام دائماً دربارهی اینکه اسلام با علم کنار نمیآید، حرف بزنند.طرح تعلیم در آغاز بعثت و دانش وسیلهٔ نجات انسان در همهٔ دورانها
… پیغمبر به آن دعوت کرد، همان چیزهایی است که بشر در همه دورههای تاریخِ زندگی به آن نیازمند است. پیغمبر، انسان را به علم دعوت کرد. اوّلین آیاتِ قرآن، تجلیل از علم است: «اقرأ باسم ربّک الّذی خلق. خلق الأنسان من علق. اقرأ و ربّک الأکرم. الّذی علّم بالقلم[1] ». ابتدا تعلیم را مطرح کرد. دانش، وسیله نجات و رستگاری انسان است که به زمان و مکانی خاص بستگی ندارد و مربوط به همه دورههای زندگی بشر است. پیغمبر، انسانها را به حرکت و قیام دعوت کرد. خدای متعال در اوّلین آیاتِ نازل بر پیغمبر فرمود: «قم فأنذر[2] »؛ قیام کردن، حرکت کردن، از حالت رکون و جمود خارج شدن و خود را مسؤول دانستن. «قل انّما اعظکم بواحدة أن تقوموا للَّه[3] »؛ قیامِ للَّه در همه شرایط زندگی …افزایش ارزش علم با حرکت به سوی اهداف مبتنی بر نیازها و پیشرفت
علم با ارزش است و از جمله عواملی که ارزش علم را بیشتر میکند، این است که علم با غایت و هدفهای مشخّصی که طبق نیازها تنظیم شده است، به طرف پیشرفت و توسعه سیر کند. همان دستگاه فکری - که آقای «رفیعپور» به آن اشاره کردند و کاملاً هم درست است - میتواند مجموعههای مولّد علم، استفاده بهینه از شخص عالم، کلاس عالمساز و مرکزی را که عالم در آنجا میتواند به فعالیت بپردازد، تنظیم کند و از همه اینها استفاده بهینه نماید. اینها …علم پایهٔ تمدن اما بدون ایمان به غیب شرط کافی مدنیت درست نیست
… دست کم گرفت؛ اینها بسیار اهمیت دارد و تضمینکننده سعادت و صلاح و فلاح است. ممکن است یکی ایمان به غیب داشته باشد، اما ده اشکال هم داشته باشد؛ چنین کسی پیشرفت نمیکند. بحث بر سر تأثیر ایمان به غیب است. اگر ایمان به غیب نباشد، خیلی از مشکلات بهوجود میآید. همانطور که میدانید، بدون شک علم پایه تمدّن است؛ اما شرط کافی برای یک مدنیّتِ درست نیست. نتیجه علمِ منهای ایمان به غیب، همین میشود که امروز در دنیا میبینید. ببینید امروز علم با همه شرافت و ارزشش، در دست جهانخواران و دیوانههای زنجیرىِ بینالمللی به چه تبدیل شده است! نه حقّی برای انسان، نه حقّی برای ملتها، نه حقّی برای حقیقت و نه ارزشی برای راستگویی و صدق قائل نیستند. ایمان در دل جوان میتواند دمیده شود؛ هم ایمان …ناگزیری از علم برای پیشبرد کشور و آرمانهای والا
… در صحبت خود به بودجه تحقیقات اشاره کردند و گفتند کم است و آن را به عنوان مطالبه و درخواستِ دانشجویان مطرح نمودند، مرا خوشحال میکند. در جلسه اساتید هم که بودیم، اتّفاقاً همین را مطرح میکردند. این خیلی خوب است که جوان، دنبال تحقیق، کار علمی و پیشرفت علم باشد. بدون پیشرفت علم نمیشود کشور را پیش برد. امروز حتّی دشمنان بشریت از علم استفاده میکنند. ما برای آرمانهای والا، ارزشهای حقیقی، فضایل انسانی و گسترش آنها ناگزیریم از علم و شرافت ذاتی علم استفاده کنیم. وحدت و ارتباط باید حفظ شود. کارهای اساسیای که شروع کردهایم، باید پیش برود.رو به پیشرفت بودن حرکت علمی و شکوفایی استعدادها در دانشگاهها
این بشارتی که بنده عرض میکنم، حقیقی است. حرکت علمی و شکوفایی استعدادها در دانشگاههای ما رو به پیشرفت است. شما ملاحظه کنید که داوطلبان شرکت در المپیادهای داخلی و خارجی در رشتههای مختلف علمی رو به افزایش هستند. به بنده گزارشی داده شد که اگر اشتباه نکنم، صدهزار نفر در سال گذشته داوطلب بودند تا در المپیاد ریاضی شرکت کنند؛ این رقم بالایی است. کسانی که آشنا و خبره …ممکن بودن صادرکنندگی علم به دنیا تا پنجاه سال آینده
این عزیزمان گفتند بنده در نماز جمعه گفتهام که توقّعم از جامعه علمی کشور این است که تا پنجاه سال دیگر صادرکننده علم به دنیا باشیم و این امری است که محال نیست. الآن شما به خودتان مراجعه کنید؛ اگر دیدید که این حرف به نظرتان ناممکن و محال میآید، بدانید که هنوز آن فرهنگ تحمیلی در ذهنتان هست که بگویند: شما نمیتوانید، عرضه ندارید. این فرهنگ تحمیلی را باید بزداییم؛ کاملاً ممکن است. ما دچار زمامداران فاسد، حکومت استبداد و …جدیت تازه در رونق علم، تحقیق و زبدهپروری در دانشگاهها
در کنار این مطلب، این هم هست که هر وقت حرکت سازندهای در کشور به وجود میآید، از آن طرف دشمن برای اینکه جمهوری اسلامی نتواند حرکات سازنده را انجام دهد، تحریکاتی در کنارش به راه میاندازد. الان چندی است که راجع به علم و تحقیق و اهمیت آن، حرفهایی جدّی وجود دارد. در ملاقات با بنده - چه استاد، چه دانشجو، چه رؤسای مراکز علمی و دانشگاهی - هر کدام که درباره مسائل دانشگاه حرف میزنند - که مکرّر هم اتفاق میافتد - راجع به اهمیت علم صحبت میکنند و از عقبماندگیهای ما در مسائل مربوط به علم و تحقیق و پژوهش و امثال اینها گله و شکوه میکنند. بنده هم به مسؤولان بارها تذکّر دادهام و تصمیمهای خوبی هم گرفتهاند و کارهایی را هم کردهاند. بنابراین حرکت به سمت رونق دادن به بازار علم و تحقیق و زبدهپروری و ذهنها را در دانشگاهها و مراکز علمی پرورش دادن، چندی است که جدّیتر از گذشته شروع شده است؛ اما یک وقت شما میبینید در دانشگاه بهانهای پیدا میشود برای اینکه نه تنها علم و تحقیق، بلکه اصل جریان و روال معمول دانشگاهها هم به خطر بیفتد و دچار وقفه و تعطیل شود! این کارِ کیست؟ این کارِ دشمن نیست؟ همان وقتی که کشور نهایت احتیاج را دارد به اینکه جوانان …حل بلندمدت مشکلات کشور فقط از راه پیشرفت علم و تحقیق
اعتقاد راسخ بنده این است که مشکلات کشور ما از این راه برای بلند مدّت قابل حلّ است ولاغیر؛ یعنی ما بایستی در زمینه علم و تحقیق پیش برویم. برای روییدن علم و ارتقاء علمی هم حتماً تحقیق لازم است؛ بدون تحقیق امکان ندارد. بنابراین کمکی که بنده میتوانم در این زمینه بکنم، تأکیدی است که به مسؤولان دولتی باید بکنم و حتماً خواهم کرد و انشاءاللَّه، هم وزارت علوم، هم سازمان مدیریّت و برنامهریزی و هم …لزوم قانع نبودن به هیچ حدی از پیشرفت علمی
امیدواریم که شما پیشرفت کنید. راه پیشرفت علمی را هرگز به روی خودتان نبندید و بههیچ حدّی از پیشرفت علمی قانع نباشید. همهی پیشرفتهایی که بشر در زمینههای معنوی میتواند کسب کند - مانند علم، اخلاق، دین و ارزشهای والای معنوی - بینهایت است؛ یعنی همیشه امکان پیشرفت هست و جادهی بینهایتی است. انشاءالله که هم در زمینههای علمی و هم در زمینههای دینی و معنوی و خودسازی روزبهروز …خلط نکردن اخذ علم غرب با اخذ فرهنگ آن
نکته آخر این است که پیشرفت علمی و اقتباس علمی - که من به اقتباس معتقدم؛ اما به ترجمه محض و اکتفای به ترجمه، معتقد نیستم - کاری لازم است و اسلام هم ما را به این، امر میکند. بههرحال گرفتن علم از دیگران، با گرفتن فرهنگِ دیگران اشتباه نشود. این مغالطه بزرگی است که کسی بگوید علم غربیها خوب است، پس فرهنگ و سیستم زندگی و اخلاقشان هم خوب است؛ نه، اینها با هم ملازمهای ندارد. علمشان خوب است؛ اما این علم، پروریده و ساخته این فرهنگ نیست؛ حتّی این فرهنگ به این علم ضرر هم میزند. علم، موّلدها و عناصر به وجودآورنده خاص خود را دارد؛ باید آنها را پیدا کرد. فرهنگ بیبندوباری، بیدینی، خودپرستی، گرایش به پول و مادّه و اصیل دانستن مادّیگری و …جبران عقبافتادگی علمی با درس، فکر، کار و شجاعت علمی
عزیزان من! کمبود علم و عقبافتادگی علمی ما را جبران کنید؛ و این با درس خواندن، فکر کردن، کار کردن و شجاعت علمی داشتن حاصل میشود. ایمان خود را تقویت کنید. احساسات پاک و دلهای روشن و نورانی و صفاهای شما، بهترین فرصت برای شماست تا پایههای ایمان را در دلهای خود مستحکم کنید، که بحمداللَّه وجود دارد. خدا را شکر میکنیم که بسیاری از جوانان ما - شاید بشود گفت اکثریت بزرگی از آنها - پاکدامنند. …پیشرفت علم نیاز امروز کشور و شرط فردای روشن
عزیزان من! ما امروز در کشورمان به پیشرفت علم نیاز داریم. امروز اگر برای علم سرمایه گذاری و مجاهدت و تلاش نکنیم، فردای ما، فردای تاریکی خواهد بود. کسانی تلاش میکنند که روند کار علمی را کُند یا متوقّف کنند و یا مورد بیاعتنایی قرار دهند. این کار، پسندیده نیست. امروز در کشور، یکی از فرایض حتمی برای این نسل - که در درجه اوّل هم این فریضه بر دوش شما دانشگاهیهاست - عبارت از تقویت بنیه علمی کشور است. ما اگر …علمآموزی فریضهٔ اصلی جوانان و سودمند تا آخر عمر و پس از مرگ
… هست که براى انسان تا آخر عمر مفید است، چیزهایى هست که براى انسان تا بعد از آخر عمر هم یعنى در دوران نشئهى زندگىِ بعد مفید است، چیزهایى هست که براى انسان در دورانهاى حوادث مهم، مفید واقع میشود. شما سالهاى متمادى ــ دهها سال ــ در این دنیا زندگى خواهید کرد؛ خودتان را از لحاظ علم مجهّز کنید. علم از جملهى چیزهایى است که براى انسان تا آخر عمر مفید است؛ اگر بر این علم یک عمل خوب و ماندگارى مترتّب بشود، براى بعد از مرگ هم مفید خواهد بود. علم یک فریضهى اصلى است براى شما؛ درس خواندن. براى جوانها ورزش کردن یک سرمایهاندوزى است. من اعتقاد دارم که ورزش یک فریضهى عمومى است براى همه؛ البتّه منظورم ورزش حرفهاى نیست. ورزش حرفهاى را هم من رد نمیکنم امّا توصیه نمیکنم که جوانها همه بروند سراغ ورزش حرفهاى؛ نه، ورزش براى حفظ سلامت، براى حفظ نشاط؛ …شرط لازم و نه کافی برای عزت و اقتدار و سعادت کشور
جوانان عزیز! ببینید اهمیت کار علمی چقدر است؛ اهمیتش درجه یک است. اگر ما برای یک کشور، عزّت و آبرو و رفاه و اقتدار جهانی و پیشرفتهای علمی بخواهیم، باید از طریق علم وارد شویم. من نمیگویم برای سعادت یک جامعه، علم کافی است. میبینیم که در دنیا کشورهایی هستند که علم هم دارند، اما واقعاً سعادتمند نیستند و در مشکلات فراوانی دست و پا میزنند. قطعاً علم نه فقط یک شرط لازم، بلکه یک شرط لازمِ بسیار مهمّ است و باید در کشور پیش برود. بنابراین، اهمیت علم معلوم است. اگر امروز کشوری از لحاظ علمی پیشرفت نکرد، نه اقتصادش پیشرفت خواهد کرد، نه اقتدار جهانیش پیشرفت خواهد کرد و نه زندگی مردم پیش خواهد رفت. بالاخره علم باید در کشور پیش برود؛ بخصوص که ما عقب ماندگی داریم و باید تلاش شود. دوم اینکه …چشم دوختن ایران به تلاش علمی جوانان برای رسیدن به اهداف انقلاب
ایران عزیز برای رسیدن به هدفهای بزرگی که بهبرکت انقلاب اسلامی در برابر او ترسیم شد، چشم به تلاش جوانان در عرصهی علم و معرفت دوخته است، و بدون آن، فروغ خودباوری و استقلال ملی که در طول دو دهه از انقلاب همواره راهگشای ملت و دولت ما در گذرگاههای دشوار بوده است، به ضعف خواهد گرائید.دانش در انحصار هیچ ملتی نیست؛ لزوم استفاده از دانش جهانی
… ما مسلمانان، از پیشرفت علمی ما، از کتاب و نوشته و از فرهنگ ما، حدّاکثر استفاده را کردند و خودشان را جلو کشیدند. ما بهخاطر حکومتهای فاسد، بهخاطر سلطنتهای پلید و حکّام خودخواه و افزونخواه، دیکتاتور و خودپرست و بیاعتنای به مردم، دویست و پنجاه سال عقب ماندیم. به فضل پروردگار، تلاش خواهیم کرد از آن دانشی که مال بشریت است، استفاده کنیم. دانش، در انحصار هیچ ملتی نیست. دانش ما هم مال بشریت بود؛ همهی دنیا در قرنهای سوم، چهارم، پنجم و ششم هجری، از دانش ما استفاده کردند. امروز هم اروپا، امریکا و دیگران، دانشی دارند؛ آن هم مال بشریت است. البته آنها پنهانکاری میکنند؛ این را شما بدانید. شاید از بعضی اساتید خودتان که خارج رفتهاند، شنیده باشید که آنها نمیگذارند. علم، طبقهبندی است؛ حتّی نمیگذارند دیگران که از نظر آنها بیگانهاند، …بیارزشی علمی که در خدمت نابودی ارزشها و اهداف بیگانه یا فساد باشد
امروز در بعضی از مناطق دنیا، برای نابودی ارزشهای انسانی تعلیم علم داده میشود. امروز کسانی هستند که علم را فرا میگیرند، برای این که در پشت مرزهای کشورهای بیگانه - که برای اهداف شیطانی کمین گرفتهاند - به آنها کمک کنند. این، ارزش نیست. یک روز، در همین آب و خاک مقدّس خود ما، کسانی علم را آموختند، برای این که جامعه ایرانی و کشور ایران را به سمت فسادْ بیشتر و بهتر سوق دهند. این، ارزش و اعتباری ندارد. جهت و روح، مهم است.علم در جهت دین و اخلاق و وسیلهٔ بینیازی از بیگانگان
… که دانشگاه انجام میدهد. وحدت حوزه و دانشگاه یعنی روآوردنِ این دو به یکدیگر. یعنی دانشگاه، علم و دانش و تحصیلِ علم را در جهت ارزشهای اسلامی و اخلاقیای قرار دهد که در حوزهها روی آن ارزشها با شیوههای صددرصد علمی و به طور کامل، کار و تحقیق و تدریس میشود. علم در جهت دین؛ علم در جهت اخلاق؛ علم برای انسان؛ علم وسیلهای برای بینیازی از بیگانگان؛ علم برای تأمین استقلال ملّی ما؛ علم برای عزّت امّت اسلامی؛ علم برای اینکه دیگر امریکا یا اروپا نتوانند به وسیلهی ابزار علم، ملّتها را بیچاره و زیر پا لگد مال کنند؛ علم به عنوان یک سپر، یک مدافع و یک وسیلهی پرواز. اینها همه در صورتی خواهد شد که دانشگاه از …لزوم تلاش همگانی برای جبران خلأ عقبماندگی علمی
… همین سلاطین، همین حکومتهاى جائر، همین فرعونها و طاغوتها، همینهایى که حالا پسماندهها و تفالههایشان، مجلّه و روزنامه در اینجا و آنجا منتشر میکنند و دم از همهچیز میزنند، همینها بودند که نگذاشتند این ملّت پابهپاى ملل عالم بلکه جلوتر از ملل عالم پیش برود. بله، عقبماندگى علمى تأسّف دارد، راهش هم این است که جوانها، بزرگها، پیرها، دانشمندان، مسئولین، همه تلاش کنند که این خلأ را جبران کنند، پُر کنند.پیشرفت علمی دلیل رستگاری یک کشور و ملت نیست
امّا اینکه فلان کشور پیشرفت علمى دارد، دلیل رستگارى آن کشور و آن ملّت نیست؛ این را بدانید. اى بسا ملّتهایى که از لحاظ علمى امروز در اوجند امّا تا خِرخره در لجن و فساد غوطه میخورند. همین الان در دنیا با نامهاى بزرگ و زیر چتر ابرقدرتى، اینجور ملّتهایى زندگى میکنند؛ این را بدانید. در آن کشورها زن، سیهروز است، مرد، بیچاره است، جوان، نابودشده است، دستهاى فساد و فحشا و اعتیاد و جنایت و همهى فنون بدبختى بشر در آنجا دارد قتلعام میکند و …میدان علم، میدان جهاد و سنگری بزرگ
امیدواریم انشاءالله بتوانند این کار را بکنند. لکن انصافاً کار علمی و میدان علم، میدان جهاد است و سنگر بزرگی است. این را، هم به اساتید باید سفارش بفرمایید، هم به محققین؛ که کار تحقیقی را با پول مقایسه و موازنه نکنند، تا بلکه انشاءالله کشور و این مردم عزیز ما و این استعدادهایی که وجود دارند، بتوانند به جایگاه حقیقی خود برسند. انشاءالله بتوانیم در این دوران، در میدان …لزوم طلب علم برای عمل و تأثیر خارجی، بدون بیارزش جلوه دادن آن
… برای مملکت فایدهاش بیشتر نبود؟ ما باید معلومات را برای تأثیر خارجیاش بخواهیم. البته نباید از آن طرف هم افراط شود، و معلومات در نظر مردم بیارزش جلوه کند. نه؛ واقعاً علم، چیز با ارزشی است. از حرف من آن طور استنباط نشود؛ آن را نمیخواهیم بگوییم. اما بههرحال، علم باید به جهت تأثیر خارجیاش باشد. اثر مثبتی که این علم خواهد بخشید، مهم است. علم باید برای عمل باشد. اگر انشاءالله بتوانید این را در برنامههایتان دنبال کنید، خیلی خوب است.ارزش ذاتی علم و نقد تبدیل علمآموزی به وسیلهٔ معاش
… این درحقیقتبهمعنای ارزش دادن به معلومات است. سالهای متمادی است که سعی میشود علم از محیط جامعه دور گردد. روزگاری این طور نبود. نمیگویم درگذشتههای دور، همه مردم عالم بودند؛ نه. بیسوادی زیاد بود، علم کم بود؛ اما در محیط اهل معرفت، شوق به علم، روزافزون بود. علم را برای خودِ علم میخواستند. سالهای متمادی سعی کردند این فرهنگ را در جامعه ما عوض کنند. علم، تبدیل به یک وسیله شد و علمآموزی وسیلهای برای پرکردن شکم! این ارزش علم را کم میکند. اگر جامعهای با معلومات باشد، مقاومتش در مقابل دشمن زیاد میشود. اگرجامعهای نسبت به علم حسّاسیت داشته باشد، هنگامی که با کشورها و ملتهای دیگر هم ارتباط برقرارکرد، اوّل سعی میکند علم آنهارابگیرد. فرمانروایان ایران در سالهای پیش و در دورانهای گذشته، کاری کردند …لزوم فراگیری علم از همه بدون اخذ فساد اخلاقی بیگانگان
… چین آن روز، با آن فاصله! امروز ما هیچ نقطهای از دنیا راپیدا نمیکنیم که اگربخواهیم طولانی بودن راه را نشان بدهیم، اینطور مثال بزنیم که این معنارابرساند. پیغمبر اکرم، آن روز مردم را این گونه به فراگیری دانش تحریض میفرمود. ما نیز امروز عقیدهمان همین است. ما باید از همه، معلومات بیاموزیم. منتها علم رابیاموزیم. علم را از آنها بگیریم، نه فساداخلاق را؛ نه آلودگیهارا؛ نه اعتیادهای مضر را؛ نه بیماریهای خطرناک را؛ نه این «طاعون امریکایی» که اسمش را «اِیدز» گذاشتهاند و نه بقیه فسادهای اخلاقی وغیرهرا. اینها را از آنها یاد نگیرید، اما علمشان را چرا.لزوم ایجاد علمگرایی در همهٔ سطوح جامعه
… را بشناسم خوب عمل میکنیم. فرق است بین این کسى که معتقد است قانونى هست و این قانون به نفعش است و گرایش پیدا کند به اینکه این قانون را یاد بگیرد، با آن کسى که نه، اصلاً بىتفاوت است، معتقد نیست، مثلاً میگوید «ول کن این حرفها را، همهاش کشک است». توجّه میکنید؟ ما باید این روح علمى را و علمگرایى را در همهى سطوح در جامعه به وجود بیاوریم؛ این علمگرایى خیلى چیز مهمّى است.جواز فراگیری علم حتی از دشمن
این وابستگى را نباید اشتباه کرد با شوق به فراگیرى علم که هر جا انسان آن را بیابد، به دست خواهد آورد و دنبال آن خواهد رفت؛ نه، علم گاهى دست دشمن ما است، میرویم پیش دشمن زانو میزنیم و از او علم را فرامیگیریم؛ این اشکالى ندارد. ارزش علم فراتر از این است که انسان به خاطر آن حتّى سراغ کسى که با او مخالف است نرود. [امّا] این یک حرف است، تحت تأثیر آن دشمن قرار گرفتن از غیر جنبهى علم، یعنى جنبهى سیاست، فرهنگ و چیزهاى دیگر، یک بحث دیگر است. آنچه براى ما درست کردند، این دوّمى است. آنچه براى دنیاى سوّمِ بهاصطلاح رایج خواستند و برنامهریزى کردند، این دوّمى است. اتّفاقاً …یادگیری علم از هر کس برای ساختن کشور، نه مزدوری
… فکر، طرز فکر درست است و آن، این است که ما ممکن است علم را و فن را و صنعت را از بیگانهاى که دارد و ما نداریم بگیریم، امّا ادارهى آن کار را خودمان به دست خواهیم گرفت؛ انتخاب صنعت را خود ما خواهیم کرد؛ آنچه براى کشور ما لازم است، خودمان به وجود خواهیم آورد. علم را انسان از هر کسى که دارد باید یاد بگیرد، امّا نه اینکه یاد بگیرد تا مزدور او باشد ــ غربىها این را میخواستند براى ملّت ایران و ملّتهاى مسلمان دیگر ــ علم را یاد بگیریم براى اینکه خودمان کشور را بسازیم.علم مال بشریت و لزوم بهرهگیری از دانش دیگران
ما نمیگوییم از علم دیگران و اندوختههاى صنعتى و علمى دیگران استفاده نشود؛ چرا، باید استفاده بشود، [چون] مال آنها نیست. علم مال یک شخص نیست، مال یک ملّت نیست؛ علم مال بشریّت است. علم بین ملّتها دستبهدست میگردد. یک روزى بود اروپاى متمدّنِ امروز در نهایت جهل و بىخبرى بود و مسلمین، دانشمندان بزرگِ آن روز بودند و علم را به اروپایىها یاد دادند. این حرفى است که خود آنها گفتند و میگویند و مینویسند و نوشتند؛ چیز مجهولى نیست که ما آن را ادّعا بکنیم. یک روز علم در آسیا بود، …استفاده از جاذبهٔ پیشرفتهای علمی اروپا برای خاموش کردن ایمان دینی
یک جریان دیگر، جریان علمى و فکرى بود؛ یعنى ورود تفکّرات علمى جدید و پیشرفتهای علمی به کشورهاى اسلامى را ــ که خب، قهراً علم جاذبه دارد؛ پیشرفتهاى علمى که اروپا به آن دست یافته بود، طبیعى است که جاذبه دارد ــ این پیشرفتهای علمی را وسیلهاى قرار دادند براى بىاعتقادى به دین و خاموش کردن شعلهى ایمان دینى در دلها و از بین بردن بیدارى وجدان دینى در آحاد مردم. لذا دانشگاهها را از اوّل بر پایهی بىاعتقادى گذاشتند. هر گروهى از جوانها که در دورههاى اوّل براى تحصیل رفتند، هدف تبلیغات ضدّاسلامىِ اروپایىها قرار گرفتند. آن کسانى که اوّلین پرورشیافتههاى فرهنگ غرب بودند، غالباً ــ نمیگویم همه ــ کسانى بودند که با دین …