فراخواندن عمل از سوی علم و باقی نماندن علم بدون عمل
خب، ما دو روز قبل از این، جلسهی اهل علم را داشتیم، امروز هم جلسهی اهل عمل را. اگرچه بسیاری از شماها اهل علمید؛ علم را با عمل توأم کردهاید. و همان طور که در روایت شریف هست که: «العلم یهتف بالعمل فان اجاب و الّا ارتحل»؛[1] علم، عمل را به دنبال خود فرا میخواند، دعوت میکند. اگر عمل به دنبال علم آمد، آن وقت علم میماند، باقی میماند - یا شاید بشود گفت توسعه پیدا میکند، رشد پیدا میکند - اگر عمل به دنبال علم نیامد، علم هم باقی نمیماند. «و الّا ارتحل»؛ عمل که نبود، علم هم میرود. اهمیت عمل را اینجا میشود فهمید؛ اهمیت کار را اینجا میشود فهمید. کار بدون علم، کماثر است؛ علم بدون کار، بیاثر است. اهمیت کار این است.
قوام جامعه به علم و عمل و شتاب حرکت کشور با توسعهٔ آن دو
معلّم، مظهر علم است؛کارگر، مظهر عمل است. بنابراین، روز معلّم و روز کارگر، یعنی روز علم و عمل. قوام جامعه هم، به علم و عمل است. اگر ما بتوانیم در میان خودمان، این دو رکن - یعنی علم و عمل، تعلیم و تربیت و کار وابتکار - را توسعه دهیم و در این دو زمینه، پیشرفتی محسوس در کشور به وجود آوریم - که بحمداللَّه امروز تا حدود زیادی هم شده است - حرکت کشور به سمت هدفها سریع خواهد شد، مشکلات برطرف خواهد گردید و آن چیزی که انقلاب عظیم ما برای ایران اسلامی ترسیم کرده است، نزدیک خواهد شد. لذا این دو رکن، مهم است. کسانی که نماینده این دو رکن هستند - یعنی جامعه معلم کشور و مجموعه تعلیم و تربیت از یک طرف، و جامعه کارگری کشور و مجموعه مربوط به کار و ابتکار و تولید و حرکت صنعتی و کشاورزی و غیره از جانب دیگر - برای کشور بسیار حائز اهمیتند.
وابستگی دنیا و آخرت امتها و افراد به علم و کار
… عرض میکنم. شاید در بین روزهایی که در جمهوری اسلامی نام و عنوانی پیدا کرده است، هیچ روزی مثل این روز نباشد؛ چون دو عنوان خیلی مهم، حسّاس، کارآمد و خیلی عزیز، با هم در این روز مجتمع شده است. یکی عنوان علم و دیگری عنوان کار است. هم روز علم است و هم روز کار. واقعاً هم اگر درست نگاه کنیم، دنیا و آخرتِ هر امّت، جمعیّت و همچنین هر فردی، به این دو چیز بستگی دارد. هر کدام بدون دیگری، خاصیت کامل خود را ندارد. علم بیکار، همان علم بیعمل است. «العالم بلاعمل، کالشجّر بلا ثمر.»[1] درختی روییده است؛ مظهر قدرت الهی است؛ امّا میوه ندارد. از آن طرف هم «المتعبِّد بلا علم کحمار الطاحونة.»[2] وقتی کسی بدون علم کار کند، اگر چه آن کار عبادت خدا باشد، باز هم فایدهای ندارد. مثل …
انتظار مردم از روحانیون به عاملترین بودن به آموختهها
یکى از چیزهایى که مردم امید داشتند و انتظار داشتند این بوده که خود اینها عاملترین باشند به آن چیزهایى که میدانند و به مردم یاد میدهند؛ یعنى ما چیزى را که به مردم میگوییم، خودمان بایستى عمل کرده باشیم؛ این انتظار مردم است. حالا من آن چیزهایى را که در واقع تکالیف الهى است و انتظارات اصل دین از ما است، بیان نمیکنم؛ انتظار مردم این است. ما فقط به مردم نمیگوییم نماز بخوانید، روزه بگیرید؛ ما به مردم میگوییم که تقوا داشته باشید، ورع داشته باشید، زهد داشته باشید، دلبستگى به مال دنیا …
جداییناپذیری آگاهی از عمل
… اقلاً تظاهر نمیکند به شرابخواری. نه! این را نگویید. امام علیهالسلام به شیعیانش درس آگاهی میدهد. «فَالحَذَرَ الحَذَرَ مِن قَبلِ النَّدامَةِ وَ الحَسرَةِ وَ القُدومِ عَلَی الله وَ الوُقوفِ بَینَ یَدَیهِ»».[13] قدری میگذرد، بعد نقش آگاهی را بیان میکند. آن جمله این است: «وَ مَا العِلمُ بِاللهِ وَ العَمَلُ بِطاعَتِهِ اِلّا اِلفانِ مُؤتَلِفانِ»، میخواهند بگویند آگاهی از عمل هرگز جدا نیست. آنکه آگاه است، با عمل است؛ آنکه عمل ندارد، آگاهی ندارد. «وَ مَا العِلمُ بِاللهِ وَ العَمَلُ بِطاعَتِهِ اِلّا اِلفانِ مُؤتَلِفانِ». (52/12/1)
علم و کار دو بال پیشرفت یک ملت
… نباشد، علم به دست نمیآید: «هر که چیزی یاد گیرد، باید از استاد گیرد.» علم بدون معلّم، معنی ندارد. کار نیز همینطور است. هر کس از کار تعریف کند، از کارگر تعریف کرده است؛ چون کار بدون کارگر، معنی ندارد. درست توجّه کنید، ببینید این مفاهیم چقدر به هم مرتبط است! علم و کار برای یک ملت، دو بال است. ملتِ بیعلم و بیکار، پیش نخواهد رفت. بنده، بدین خاطر، بارها عرض کردهام که ملت ایران باید از اعماق دل به دو سلسله پادشاهی پهلوی و قاجار، لعنت بفرستد که این دو سلسله خبیث، دو بالِ مملکت و پیکره عظیم این ملت کهن، با هوش و با استعداد را بریدند. نه علم و نه کار، هیچکدام را برای این ملت فراهم …
پیوستگی جداییناپذیر آگاهی و عمل در کلام امام سجاد (ع)
… دل میبندیم، و خود را گرویدۀ به یک حقیقتی میدانیم، اما با ضد آن حقیقت هم، آنچنان یار و دَمخور و دمسازیم که گویی آن حقیقت را اصلاً نمیشناسیم. این خصلت بد ماست؛ امام مبرّاست از اینگونه عملکردن. امام مبرّاست از اینکه چیزی را بداند و طبق آن عمل نکند. از گفتۀ همین امام بزرگوار [است]: «وَ مَا العِلمُ بِاللهِ وَ العَمَلُ بِطاعَتِهِ اِلّا اِلفانِ مُؤتَلِفانِ»[5] آگاهی و عمل، آگاهی و کار، دو همراهِ همبستۀ به یکدیگرند، متصل و مرتبطند، جداییناپذیرند. معنی ندارد آگاهیِ کامل یک جایی باشد و عمل در کنار آن نباشد.
برداشتن گام روشن و آشکار شدن گام بعد تا مقصد
… بروم؟ این شمعِ من فقط یکمتر را روشن میکند، من ده کیلومتر بروم؟ این یک منطقی است که آدم بیاطلاع، بیتجربه، ناوارد، ممکن است داشته باشد، جوابش چیست؟ جواب این منطقِ کور چیست به نظر شما؟ آیا جواب این حرف، این نیست که آقای محترم، یکمترِ اطرافت روشن هست یا نه؟ یک قدم بگذار جلو، یک متر دیگر روشن خواهد شد، اگر نشد نرو. همین یک متری که روشن هست برو، همین یک قدمی که میتوانی برداری و میدانی کجا میگذاری بردار، اگر یک قدم دیگر درمقابلت روشن نشد، نرو، اگر شد، بازهم برو. خواهی دید که تا آخر بیابان، تدریجاً روشن خواهد شد و تو این راه را خواهی پیمود و به منزل خواهی رسید؛ غیر از این است؟ آیا غیر از این است؟ ﴿يَهديهِم رَبُّهُم بِايماِهنِم﴾ خدا با ایمانشان آنان را هدایت خواهد کرد، خودِ ایمان موجب آن است که انسان راهها را پیدا کند.
همراهی منطق و علم با عمل، پدیدآورندهٔ حوادث شگفتآور
… فکری بسیج است. بسیج یک اندیشه است، یک فکر است، یک منطق است، یک منظومهی فکری است. علّت این هم که همه میبینند که تحصیلکرده، نخبه، نابغه، از رشتههای مختلف مجذوب بسیج میشوند، این است که بسیج صرفاً یک حرکت احساسی نیست؛ یک منطق قوی پشت سرِ بسیج وجود دارد؛ این منطق، این علم، وقتی با عمل همراه میشود، این غوغا را درست میکند؛ این حوادث شگفتآور را خلق میکند. پایهی این تفکّر چیست؟
آمیختن شرف جهاد با فضیلت علم در روحانیون رزمنده
سلام خدا بر مجاهدان فیسبیلالله؛ آنان که شرف جهاد را با فضیلت علم به هم آمیختند و مصداق عالم عامل شدند. تاریخ شکوهمند روحانیّت شیعه هر چند که در همهی دورانهاى پرحماسهی عمر تشیّع سرفراز، با فداکاریها و مجاهدات خونین همراه است، امّا آنان که در این عصر - که عصر پیکار سرنوشتساز ارزشهاى الهى با تهاجم شیطانهاى زر و زور جهانى است - توانستند رداى سرخ جهاد و شهادت …