رفتن به محتوای اصلی

عاشورارویداد

نام‌های دیگر: روز عاشورا، واقعهٔ عاشورا

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

واقعهٔ کربلا در دهم محرم سال ۶۱ هجری، جایگاه و پیام آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات در مسجد امام حسن مجتبی (علیه‌السلام)— ۱۳۵۲/۱۲/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۲۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

همه ما بخصوص کسانی که مسؤولیتی بر دوش دارند، عقلاً وظیفه داریم که در همه حرکات، گفتارها، نوشتارها و همه موضعگیریها و توصیه‌های خود به کسانی که از ما توصیه میپذیرند، خدا را و وظیفه را در نظر داشته باشیم. راه نجات در دنیا و آخرت این است و بس. بنده در خطبه اوّل لازم میدانم از مردم عزیزمان به‌خاطر احترامی که به حسین‌بن‌علی علیه‌السّلام در عمل و زبان نشان دادند، صمیمانه تشکّر کنم. امسال که ایّام سال نو با ایّام عاشورا همزمان بود، از مدّتی پیش از ایّام فروردین، دستگاههای تبلیغىِ دشمن، در مراکزی که همه فکرشان این است که مردم ما را، ملت شجاع و مؤمن ما را از مواضع حقیقی خود منصرف کنند، همه تلاششان را به کار انداختند تا محرّم و عاشورا را در چشم مردم کمرنگ کنند. لکن مردم با حضور خود در مجالس و مراسم عزاداری و بزرگداشت عجیبی که امسال در مراسم عاشورا نشان دادند، یک بار دیگر به همه ثابت کردند که ملت ایران از روی معرفت و آگاهی راه خود را انتخاب کرده است. امسال آن‌طوری که از نقاط مختلف به بنده گزارش شد، مجالس و مراسم عزاداری اگر از سالهای دیگر پرشورتر و پرجمعیت‌تر نبود خلوت‌تر هم نبود. این معنایش این نیست که مردم، آغاز بهار، فروردین و اوّل سال را مورد اعتنا قرار نمیدهند؛ خیر، امسال نوروز ما رخت عزا به تن داشت؛ امسال اوّل سال ما عاشورایی بود. خود عاشورا هم مراسمی است که در انسانها شور و تحرّک و رویش و تفکّر و اندیشه به‌وجود میآورد. عاشورا یک مراسم خشک و خالی نیست، مراسمی است که در آن فکر، برنامه، هدف، آگاهیبخشی و معرفت دهی هست. مردم از مراسم مربوط به سیدالشهدا علیه‌الصّلاةوالسّلام قدردانی کردند.
در باب عاشورا آنچه که عرض میکنم - البته یک سطر از یک کتاب قطور است - این است که عاشورا یک حادثه‌ی تاریخىِ صرف نبود؛ عاشورا یک فرهنگ، یک جریان مستمر و یک سرمشق دائمی برای امت اسلام بود. حضرت ابی‌عبداللَّه (علیه‌السّلام) با این حرکت - که در زمان خود دارای توجیه عقلانی و منطقی کاملاً روشنی بود - یک سرمشق را برای امت اسلامی نوشت و گذاشت. این سرمشق فقط شهید شدن هم نیست؛ یک چیزِ مرکب و پیچیده و بسیار عمیق است. سه عنصر در حرکت حضرت ابی‌عبداللَّه (علیه‌السّلام) وجود دارد: عنصر منطق و عقل، عنصر حماسه و عزت، و عنصر عاطفه.

همراهی حماسه و جنگ با ذکر و تضرع و توسل از آغاز تا پایان

بر میگردیم به قضیّه‌ى عاشورا و کربلا؛ مى‌بینیم اینجا هم با اینکه میدان حماسه و جنگ است، امّا از لحظه‌ى اوّل با ذکر و تضرّع و یاد و توسّل همراه است تا لحظه‌ى آخرى که نقل شده است که حضرت صورت مبارکش را روى خاکهاى گرم کربلا گذاشت و عرض کرد: اِلهى رِضیً بِقَضائِک وَ تَسلیماً لِاَمرِک.[3] از وقت خروج از مکّه که با «مَن کانَ فینا باذِلاً مُهجَتَهُ مُوَّطِناً عَلى لِقاءِ اللهِ‌ نَفسَهُ فَلیَرحَل مَعنا»،[4] [یعنی] با دعا و توسّل و وعده‌ى لقاءاللهى و همان روحیه‌ى دعاى عرفه شروع میشود تا گودال قتلگاه و «رضیً بِقَضائِک» لحظه‌ى آخر. یعنى خود ماجراى عاشورا هم یک ماجراى عرفانى است؛ جنگ است، کشتن و کشته شدن است، حماسه است ــ و حماسه‌هاى عاشورا یک فصل فوق‌العاده درخشانى است ــ امّا در بافت اصلى این حادثه‌ى حماسى که شما نگاه میکنید، عرفان هست، معنویّت هست، تضرّع و روح دعاى عرفه هست. پس آن وجه دیگر شخصیّت امام حسین (علیه‌ السّلام) هم به عظمت این وجه جهاد و شهادت و با همان اوج و عروج باید مورد توجّه قرار بگیرد.

معنویت و عرفان و فنای فی‌الله، عامل عظمت و ماندگاری عاشورا

خب، نکته‌اى که میخواهم عرض کنم، اینجا است که شاید بشود قاطعاً گفت که همین معنویّت و عرفان و توسّل و فناى فى‌الله‌ و محو در معشوق و ندیدن خود در مقابل اراده‌ى ذات مقدّس ربوبى است که ماجراى عاشورا را هم این‌جور باعظمت و پُرشکوه و ماندگار کرده است. جانب اوّل، یعنى جهاد و شهادت، آفریده و مخلوق آن جانب دوّم است؛ یعنى همان روح عرفانى و معنوى. خیلی‌ها مؤمنند و میروند مجاهدت میکنند و به شهادت هم میرسند. شهادت است و هیچ چیزى کم ندارد؛ امّا یک شهادت هم هست که بیش از روح ایمان، از یک دل سوزان، از یک روح مشتعل و بى‌تاب در راه خدا و در محبّت پروردگار و غرقه‌ى در ذات و صفات الهى سرچشمه میگیرد؛ این‌جور …

معنویت و ارتباط با خدا پشتوانهٔ اثر ماندگار عاشورا در تاریخ

پس پشتوانه‌ى حادثه‌ى عاشورا معنویّت است. پشتوانه‌ى این طوفان ماندگار در تاریخ که همیشه کاخهاى ظلم از آن ترسیده‌اند و مغلوب آن شده‌اند و همیشه در مقاطع گوناگون تاریخى، هر جا درست سر بلند کرده است، کارى کرده است شبیه کارى مثل انقلاب ما که در آن روز انجام داد ــ این حادثه‌ى بزرگ، که در تاریخ اثرش لحظه‌به‌لحظه در مقاطع مختلف زمانى دیده شده است: چقدر سلسله‌های ظالم را از بین برده است، چقدر انسانهاى ضعیف را قوّت بخشیده است، چقدر روحیه به ملّتهاى مستضعف داده است، چقدر انسانهایى را براى مقاومت در راه خدا مجهّز کرده است و در زمان ما هم با درایت امام بزرگوار، این حادثه توانست پیش از پیروزى انقلاب، ناگهان مثل همان طوفان اوّل‌بار در جامعه، ظهور کند ــ این خود معلول توجّه و توسّل و ذکر و حضور و ارتباط و اتّصال با پروردگار است؛ و خود امام بزرگوار ما هم از این نوع آدمها بود؛ خود [او] اهل همین ذکر و حضور بود، و درخشندگى کار امام هم در همین بود، تأثیر نفَس او هم قاعدتاً حداکثر مربوط به همین قضیّه بود.

بی‌نظیر بودن شدت و تنوع مصائب عاشورا و صبر در برابر آن در تاریخ

… است. واقعاً عجیب است که خدای متعال، این عرصه عاشورای حسینی را چطور مجموعه‌ای از مصیبتهای بزرگ قرار داد که انسانهای بزرگی و در رأس آنها حضرت ابی‌عبداللَّه الحسین علیه‌الصّلاةوالسّلام، با کرامت و بزرگواری و صبر و شکر، توانستند این مصائب بزرگ را تحمّل کنند. هر دوطرف قضیه، در عرصه تاریخ بشر بی‌نظیر است. هم آن‌طور مصیبتها با آن شدّت و با آن تنوّع که همه با هم در یک صبح تا عصر اتّفاق افتاد، در دنیا نظیر ندارد؛ هم صبری که در مقابل این مصیبتها شد، در تاریخ نظیر ندارد.

تحمل اسارت از سوی امام سجاد (ع)، حضرت زینب (س) و زنان و کودکان، راز ماندگاری عاشورا

… اسارت؛ آن هم نه اسارت در دست یک عدّه مردم باشرف؛ چون اسارت در دست انسانی که باشرف باشد، قابل تحمّل است؛ اما آن انسانها، انسانهای باشرفی نبودند، انسان نبودند؛ ددمنش بودند. خاندان امام حسین چنین اسارتی را بعد از آن همه مصیبت از صبح تا عصر عاشورا تحمّل کردند. تحمّل کننده کیست؟ امام سجّاد - مقام امامت - است، زینب - تالی تلوّ مقام امامت - است، بعد زنان و کودکانیاند که به حسب ظاهر، مقامات عالی معنوی مثل ولایت و امامت هم ندارند؛ اما تحمّل کردند. این است آن راز بزرگی که حادثه عاشورا را ماندگار کرد.

راه انداختن کاروان شادی در عصر عاشورا، کار دشمن نه مردم انقلابی و مسلمان

البته در گوشه و کنار حرفهایی شنیده میشود که قدری مایه خلاف توقّع است. این را هم همه توجّه کنند که بعضی از کارها مربوط به خودیها نیست؛ مربوط به دشمن است. راه انداختن کاروان شادی در عصر عاشورا، مربوط به مردم انقلابی و مسلمان نیست. این کارِ دشمن است. گیرم که عکس یک نامزد انتخاباتی را هم به دست بگیرند؛ این حیله آنهاست. نباید هیچ کس از نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری را متّهم کرد که شما از آنها خبر داشتید و آنها طرفدار شمایند. نخیر؛ آنها چه طرفداری از کسانی دارند که اهل دین و معنویّت و این چیزها هستند. ربطی …