ستوده نشدن توابین در تاریخ به سبب دیر جنبیدن در یاری امام حسین (ع)
… یک چیزی را بردارد؛ در لحظهی خودش باید این کار را انجام بدهند. اگر این جسم ــ که شما یکی از این بیست نفری هستید که پشت خطّ تولید ایستادهاید ــ از جلوی شما عبور کرد، شما ده ثانیه بعد به فکر افتادید، از دست رفت دیگر، کار تمام میشود. بهلحظه باید انجام داد. توّابین برای انتقام خون مطهّر امام حسین آمدند جنگیدند، کشته شدند، همهی آنها کشته شدند امّا در تاریخ اینها را مدح نمیکنند؛ چرا؟ چون دیر جنبیدند. شما که میخواستید خون خود را در راه امام حسین بدهید، چرا در اوّل محرّم، دوّم محرّم نیامدید که اقلّاً یک کاری صورت بدهید؟ آنجا میایستید تماشا میکنید، امام حسین به شهادت میرسد، بعد دلتان میسوزد، آن وقت میآیید در میدان! [نتیجهی] کار را بهنگام انجام ندادن این است. کار را بهنگام باید انجام داد.
ایمان و شهادت آنان همراه با نشناختن لحظهٔ عاشورا و دیر آمدن به میدان
لحظه را باید شناخت، نیاز را باید دانست. فرض بفرمائید کسانی در کوفه دلهاشان پر از ایمان به امام حسین بود، به اهلبیت محبت هم داشتند، اما چند ماه دیرتر وارد میدان شدند؛ همهشان هم به شهادت رسیدند، پیش خدا هم مأجورند؛ اما کاری که باید بکنند، آن کاری نبود که آنها کردند؛ لحظه را نشناختند؛ عاشورا را نشناختند؛ در زمان، آن کار را انجام ندادند. اگر کاری که توابین در مدتی بعد از عاشورا انجام دادند، در هنگام ورود جناب مسلم به کوفه انجام میدادند، اوضاع عوض میشد؛ ممکن بود حوادث، جور دیگری حرکت بکند. شناسائی لحظهها و انجام کار در لحظهی نیاز، خیلی چیز …
اثر اندک توابین در تاریخ در برابر شهدای کربلا
… به کربلا هم نرفتند. نتوانستند بروند؛ توفیق پیدا نکردند و البته، بعد مجبور شدند جزو توّابین شوند. چه فایده؟! وقتی امام حسین علیهالسّلام کشته شد؛ وقتی فرزند پیغمبر از دست رفت؛ وقتی فاجعه اتّفاق افتاد؛ وقتی حرکت تاریخ به سمت سراشیب آغاز شد، دیگرچه فایده؟! لذاست که در تاریخ، عدّهی توّابین، چند برابر عدّهی شهدای کربلاست. شهدای کربلا همه در یک روز کشته شدند؛ توّابین نیز همه در یک روز کشته شدند. اما اثری که توّابین در تاریخ گذاشتند، یک هزارم اثری که شهدای کربلا گذاشتند، نیست! بهخاطر اینکه در وقت خود نیامدند. کار را در لحظهی خود انجام ندادند. دیر تصمیم گرفتند و دیر تشخیص دادند.
نخستین نهضت شیعی پس از عاشورا و آغاز آن در کربلا
اوّلین نهضتى که بعد از عاشوراى حسینى از طرف شیعیان به وجود آمد، نهضت توّابین بود. اینها آمدند در آن مرقد پاک دور هم جمع شدند -کتب تواریخ اینها را نوشتهاند- مبلغ زیادى اشک ریختند. بعضى خیال میکنند این گریه وسیلهى عقدهگشایى است؛ بله، گریه وسیلهى عقدهگشایى است، درصورتىکه با فکر همراه نباشد. اگر گریه را و اشک ریختن را فقط احساسات هدایت بکند، همین است که گفتهاند، امّا اگر فکر و اندیشه به انسان اشکى بدهد و چشم انسان قطرهى اشکى …
ایجاد هوایی تازه در عراق و تشدید رعب و اختناق با شهادت همهٔ آنان
اگرچه حرکت توّابین[11] در سال شصتوچهار و شصتوپنج ـ که شهادت توّابین سال شصتوپنج است ـ یک هوای تازهای را در فضای گرفتۀ عراق بهوجود آورد، اما شهادتِ همۀ آنها تا آخر، مجدداً جوّ رعب و اختناق را در کوفه و عراق بیشتر کرد. و بعد از آنیکه دشمنان دستگاه اموی ـ یعنی مختار و مصعببنزبیر ـ به جان هم افتادند و عبداللهزبیر از مکه، مختارِ طرفدار اهلبیت را هم نتوانست تحمل کند و مختار بهدست مصعب کشته شد، باز این رعب و وحشت بیشتر و امیدها کمتر شد. و بالاخره عبدالملک که سر کار آمد، …
اثر اندک قیام توابین بهسبب تصمیم و تشخیص دیرهنگام
… کسانی از اینها بودند که به کربلا هم نیامدند، نتوانستند بیایند، توفیق پیدا نکردند؛ بعد مجبور شدند جزو توابین بشوند. چه فایده؟ وقتی امام حسین کشته شد! وقتی فرزند پیغمبر از دست رفت، وقتی فاجعه اتفاق افتاد، وقتی حرکت تاریخ بهسمت سراشیب آغاز شد، دیگر چه فایده! لذاست که در تاریخ، عدۀ توابین، چند برابر عدۀ شهدای کربلاست. شهدای کربلا همه در یک روز کشته شدند، توابین هم همه در یک روز کشته شدند، اما شما ببینید؛ اثری که توابین در تاریخ گذاشتند، یکهزارم اثری که شهدای کربلا گذاشتند، نیست! برای خاطر اینکه اینها در وقت خود نیامدند، کار را در لحظۀ خود انجام ندادند، دیر تصمیم گرفتند، دیر تشخیص [دادند].
گریه بر مزار امام حسین (ع) و تصمیم به جنگ تا شهادت
… همهشان در راه عاشورا قدم برمیداشتند. امام جعفر صادق اهل گریه است، امام رضا صلواتاللهعلیه اهل گریه است، شعرا را وادار میکنند، میگویند قصاید بلند بگویید، بروید گروهها را به یاد گذشتۀ تشیّع بگریانید که با این گریه آتششان مشتعلتر و برافروختهتر [شود]. توابین آمدند گریه کردند، مبالغ زیاد، یک شبانهروز، دو شبانهروز، فقط اتصالاً اشک ریختند. بعد از آن گریهها بود که دستبهدست هم دادند، تصمیم گرفتند بروند تا جانشان را در راه خدا بدهند و تا کشته نشدند، دست از جنگ برندارند و از این جنگ زنده برنگردند؛ همین هم شد. (52/12/24)
حرکت خوب ولی نابهنگام توابین پس از شهادت امام حسین (ع)
یکی «بهنگام بودن» [این] حرکت بود؛ بعضی از حرکتها خیلی خوب است، شجاعانه است امّا در وقت خودش انجام نمیگیرد. حرکت توّابین در چند سال بعد از شهادت سیّدالشهدا (علیه السّلام) در کوفه حرکت خوبی بود امّا بهنگام نبود؛ آن روزی که باید اینها میآمدند و امام حسین را یاری میکردند، نیامدند؛ بعد پشیمان شدند، آمدند، اقدام کردند، همه هم کشته شدند، میدان هم میدان سختی بود امّا خب چه فایده؟ بوقت باید وارد شد، حرکت را بهنگام و در لحظه باید انجام داد. حرکت این جوانها بهنگام بود، در لحظه بود. اینهایی که عرض میکنیم فقط صِرفاً برای این نیست که از یک جمعی تمجید کرده باشیم؛ برای این است که ما امروز هم به همینها احتیاج داریم.
بیاثری قیام دیرهنگام آنان در تاریخ پس از غیبت در کربلا
… قیام کردند، که من یک بار دیگر در همین جلسه به این معنا اشاره کردم.[2] اهمّیّت قضیّه این است که ما یک وظیفهای را که احساس میکنیم، اوّلاً در وقت خودش احساس کنیم و نگذاریم بگذرد، بعد، همان وقتی که احساس کردیم، به وظیفه قیام کنیم؛ مثل ماجرای توّابین نشود؛ توّابین به کربلا نیامدند، بعد قیام کردند، همهی آنها هم به شهادت رسیدند، امّا کو؟ تأثیری در تاریخ نگذاشتند، چون بوقت قیام نکردند؛ آن وقتی که باید میآمدند، نیامدند؛ باید روز عاشورا در کربلا میبودند، نبودند. حادثهی تبریز با احساس وظیفه، بهنگام و در لحظه اتّفاق افتاد و قیام هم در لحظه اتّفاق افتاد، این بود که خدا برکت داد؛ وقتی اینجور قیام کنیم ــ اَن تَقوموا لِلَّهِ مَثنیٰ وَ فُرادىٰ[3] ــ این قیام برکت دارد، خدای متعال به این قیام برکت میدهد، و برکت داد و …
احتمال تأثیر خطبهٔ حضرت زینب (س) در قیام توابین
… الزَّفرَة؛ گریهی شما هرگز بند نیاید؛ این چه گریهای است که شما میکنید؟ میدانید چه کردید؟ اِنَّما مَثَلُکُم کَمَثَلِ الَّتی نَقَضَت غَزلَها مِن بَعدِ قُوَّةٍ اَنکاثا؛[4] شماها کاری کردید که همهی زحمات گذشتهی خودتان را نابود کردید. این جوری حرف میزند؛ و بنده احتمال قوی میدهم یکی از عوامل مهمّ حرکت توّابین که بعد در کوفه سر بلند کردند و قیام کردند و آن حادثهی بزرگ را راه انداختند، همین فرمایش حضرت زینب و همین خطبهی حضرت زینب بود. بنابراین، این نکتهی اوّل دربارهی شخصیّت حضرت زینب که خلاصهاش این است که زینب کبریٰ (سلام الله علیها) با رفتار خود و با بیانات خود، ظرفیّت معنوی و عقلانیِ جنس زن را نشان داد. جوری حرف میزند مثل اینکه امیرالمؤمنین دارد حرف میزند؛ جوری میایستد مثل اینکه …
بیاثری قیام توابین به سبب انجام ندادن کار در وقت خود
… که وقت عمل است، آن عمل را بموقع و بهنگام انجام بدهیم، این موفّقیّت پیش خواهد آمد. اگر چنانچه این وقتشناسی نباشد، از اقتضای وقت غفلت بشود یا حرکت مقتضی بهنگام انجام نگیرد، آنوقت هر حرکتی که انجام بگیرد، بیفایده خواهد بود. نمونهاش در تاریخ توّابینند؛ توّابین آن جماعتی بودند که بعد از آنکه حادثهی کربلا اتّفاق افتاد و امام حسینِ عزیزِ دل پیغمبر با آن وضع به شهادت رسید و آنهمه حادثه اتّفاق افتاد، اینها به جوشش آمدند که عجب، ما نشستهایم؟ بلند شدند قیام کردند -عدّهی زیادی هم بودند- رفتند، حکومت هم با اینها مقابل شد، همهی آنها هم کشته شدند، شهید شدند، امّا آیا اثر کار صد نفر از آنها به قدر اثر کار آن غلامِ سیاهی است که در کربلا شهید شد؟ اثر صد نفر از آنها به قدر اثر یک نفر حبیببنمظاهری است که در کربلا شهید شد؟ نه، [چون] کار را به وقت خودش انجام ندادند. اگر شماها میخواستید دفاع کنید از امام حسین، از پیغمبر، از حریم ولایت، از حرکت حق در مقابل باطلِ یزیدی، روز عاشورا باید [کاری] میکردید؛ وقت را از دست دادید! این تاریخ است؛ در تاریخ نمونههای اینجوری فراوان داریم.
پاسخ پس از گذشت وقت به ندای امام حسین (ع) و تفاوت مقامشان با شهدای کربلا
… است، حاضر باشد. بعضیها کاری را که باید انجام دهند، به وقت انجام نمیدهند؛ هر وقت دیگر که انجام دهند، آن نتیجه را نخواهد داد. فرق بین شهدای کربلا و توّابین همین است. شهدای کربلا هم شهید شدند، توّابین هم شهید شدند. فاصلهی زمانی بین آنها هم خیلی زیاد نبود؛ اما شهدای کربلا در عرش انسانیت قرار دارند، شهدای توّابین نه؛ مقامشان با آنها خیلی فرق دارد. چرا؟ چون شهدای کربلا به ندای حسین بن علی علیهالسّلام در وقتِ خود پاسخ دادند؛ ولی توّابین به ندای آن حضرت، بعد از گذشتن وقت پاسخ دادند. فرقش این است.
ایجاد هوای تازه در عراق و تشدید اختناق پس از شهادت آنان
… شدیدی تمام دنیای اسلام را گرفت مگر کوفه را، [آنهم] فقط به برکت توّابین و بعد به برکت مختار، وَالّا در مدینه و در جاهای دیگرِ دنیای اسلام و حتّی در مکّه -با وجود اینکه عبدالله زبیر هم بعد از چندی قیام کرده بود- یک رعب بیسابقهای ناشی از حادثهی کربلا بود. در کوفه و عراق هم اگرچه حرکت توّابین در سال ۶۴ و ۶۵ -که شهادت توّابین ظاهراً سال ۶۵ است- یک هوای تازهای را در فضای گرفتهی عراق به وجود آورد، امّا شهادت همهی آنها تا آخر، مجدّداً جوّ رعب و اختناق را بیشتر کرد؛ و بعد از آنکه دشمنان دستگاه اموی یعنی مختار و مصعببنزبیر، به جان هم افتادند، و عبدالله زبیر از مکّه، مختارِ طرفدار اهلبیت را هم نتوانست تحمّل کند و مختار به دست مصعب کشته شد، باز این رعب و وحشت بیشتر شد و امیدها کمتر شد و بالاخره عبدالملک که سرِ کار آمد، …
نخستین مظهر تشکیلات شیعه به نقل کتاب جهاد الشیعه
… ندارد، اما حقیقتی را درک کرده و آن، این است که میگوید: «گروه شیعیان پس از شهادت حسین (ع) مانند یک تشکیلات منظمی درآمدند که اعتقادات و روابط سیاسی، آنان را به یکدیگر پیوند میداد و دارای اجتماعات و رهبرانی بودند و همچنین دارای نیروهای نظامی بودند. و جماعت توّابین نخستین مظهر این تشکیلات هستند».
نخستین نمود جمع متشکل شیعه پس از شهادت امام حسین (ع)
مؤلف «جهاد الشیعة»[5] بهدرستی اظهار نظر میکند که «جمعیت شیعه، پس از شهادت حسین، همچون یک جمع متشکل و سازمانیافته که پیوندهای سیاسی و عقاید مذهبی، به آن یکپارچگی میداد، و دارای گردآمدهای رهبران و نیروهای رزمنده بود، ظاهر گشت و گروه توابین، نخستین نمودارِ وجودِ چنین جمعی بود.»[6]
تبدیل گریهٔ توابین بر مزار امام حسین (ع) به پیمان جانفشانی
… بعضی از دستهای مزدور و مغرض است، درست دقت کنند. گفته نشود که با گریستنِ بر سیدالشهدا کسی مخالف است، نه. اگر هم کسی مخالف باشد، ما مخالف نیستیم، ما طرفداریم. ما میگوییم که گریستن بر امام حسین صلواتاللهوسلامهعلیه گاهی میتواند یک ملت را نجات بدهد. توّابین[10] رفتند سرِ قبرِ حسینبنعلی نشستند، بیستوچهار ساعت یا چهلوهشت ساعت یا سه روز فقط گریه کردند. نتیجۀ آن گریه چه شد؟ نتیجۀ آن گریهها این شد که پیمان مرگ و خون باهم بستند. گفتند میرویم در این میدان جنگ، برنمیگردیم، عهد میکنیم که زنده برنگردیم. این است گریۀ امام حسین. کسی با این مخالف نیست.
توبهٔ کوفیان از نرسیدن به عاشورا، نمونهای نادر و پرشکوه
… و خدا این طاغیه را بر ما مسلط کرده، و شما بیا. و راست هم میگفتند سلیمانبنصرد، حبیببنمظاهر، مسلمبنعوسجه[8] و غیرهذلک. و باز همینها بودند که آمدند در یک جنگ بسی نابرابر و نامتعادلی، درمقابل حسینبنعلی علیهالسلام صف کشیدند و آن فاجعه انجام گرفت. باز همینها بودند که بعد از اندکی، یک ماجرایی در تاریخ بهوجود آوردند که در تاریخ اسلام جزو نمونههای بسیار نادر و پرشکوه است؛ ماجرای توّابین. رفتند بهقصد اینکه بروند جانفشانی کنند و توبۀ نرسیدن به ماجرای عاشورا و واقعۀ کربلا. باز همینها بودند که غالب انقلابهای زمان بنیامیه و زمان بنیعباس، بذرش در میان آنها کاشته میشده و سبز میشده و به ثمر میرسیده؛ چقدر فدایی دادند، چقدر کشته دادند، چقدر کارهای نمایان و دارای جلوه و جلوهبخش و جلوهگر از خودشان بروز دادند. و باز همینها …
نمونهٔ اقدام دیرهنگام پس از گذشتن وقت عاشورا
… یک ماه دیگر میکنیم، این حوادث بعدی اصلاً به وجود نمیآمد. فریضه وقت دارد، در وقت خود باید فریضه را انجام داد؛ بهترین وقت انجام فریضه هم اوّل وقت -وقت فضیلت- است. خب، بعضی اصلاً فریضه را انجام نمیدهند، [میگویند] بیخیال؛ بعضی انجام میدهند امّا با تأخیر؛ بعضی میگذارند وقت که گذشت انجام میدهند، مثل توّابین؛ توّابین آنوقتی که باید میآمدند -که عاشورا بود- نیامدند، وقتی آمدند که کار از کار گذشته بود. یا قیام مردم مدینه با رهبری عبدالله بن حنظله. آمدند در مقابل یزید ایستادند، قیام کردند، حاکم مدینه را بیرون کردند، امّا دیر؛ آنوقتی که شنیدند که حسینبنعلی (علیهماالسّلام) از مدینه خارج شد، آنوقت باید به این فکر میافتادند، نیفتادند؛ دیر به فکر افتادند، یک …
پیدایش ماجرای توابین از گسترش پیام اربعین
… این است که وقتی زینب کبری و مجموعهی اهل بیت وارد کربلا شدند، عطیهی عوفی و جناب جابر بن عبداللَّه و رجالی از بنی هاشم در آنجا حضور داشتند. این نشانه و نمونهای از تحقق آن هدفی است که با شهادتها باید تحقق پیدا میکرد؛ یعنی گسترش این فکر و جرئت دادن به مردم. از همین جا بود که ماجرای توابین به وجود آمد؛ اگر چه ماجرای توابین سرکوب شد؛ اما بعد با فاصلهی کوتاهی ماجرای قیام مختار و بقیهی آن دلاوران کوفه اتفاق افتاد و نتیجهی در هم پیچیده شدن دودمان بنیامیهی ظالم و خبیث بر اثر همین شد. البته بعد از او سلسلهی مروانیها آمدند؛ اما مبارزه ادامه پیدا کرد؛ راه باز شد. این خصوصیت اربعین است. یعنی …
قیام توابین از نخستین تأثیرات عاشورا
… به «خورشید شهادت»، «خورشید جهاد مظلومانه و غریبانه» تعبیر کرد که بهوسیله حسین بنعلی علیهالسّلام و یارانش برافروخته شد - بیشتر آشکار میگردد و برکات عاشورا بیشتر معلوم میشود. از همان روز اوّلی که این حادثه اتّفاق افتاد، تأثیرات بنیانی آن، بتدریج معلوم شد. از همان روزها، عدّهای احساس کردند که وظایفی دارند. ماجرای «توّابین» پیشآمد. قضایای مبارزات طولانی بنیهاشم و بنیالحسن علیهمالصّلاةوالسّلام پیش آمد. بعد، حتّی نهضت بنیعبّاس که علیه بنیامیّه بهپا خاست، در اواسط قرن دوم هجری، در همه اطراف عالم اسلام آن روز، بخصوص در ایران و شرق ایران - خراسان - و غیره، با فرستادن دُعاتی، زمینه را …
شهادت زبدگان اصحاب امام حسین (ع) در عاشورا یا ماجرای توابین
وضع شیعیان چگونه است؟ (51/11/23) وضعیتِ بعد از عاشورا در میان شیعیان و معتقدان به خط امامت، وضعیت عجیبی بود. وحشیگریِ مزدوران اموی و کاری که با خاندان پیغمبر چه در کربلا و چه در کوفه و چه در شام انجام دادند، همۀ مردم علاقهمند به خط امامت را مرعوب کرد. البته میدانید که زبدگان از اصحاب امام حسین علیهالسلام در ماجرای عاشورا یا در ماجرای توابین به شهادت رسیدند. آنکسانیکه باقی مانده بودند، آنقدر جرئت و شهامت که اجازه بدهد درمقابل قدرت سلطۀ جبارانۀ یزید و سپس مروان، حرف حق خودشان را بزنند، نداشتند. یک جمع مؤمن اما پراکنده، بیتشکیلات، مرعوب و درحقیقت از راه امامت عملاً منصرف شده؛ این میراثی بود که از جمع شیعه برای …