رفتن به محتوای اصلی

عاشورارویداد

نام‌های دیگر: روز عاشورا، واقعهٔ عاشورا

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

واقعهٔ کربلا در دهم محرم سال ۶۱ هجری، جایگاه و پیام آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات در مسجد امام حسن مجتبی (علیه‌السلام)— ۱۳۵۲/۱۲/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۲۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

همه ما بخصوص کسانی که مسؤولیتی بر دوش دارند، عقلاً وظیفه داریم که در همه حرکات، گفتارها، نوشتارها و همه موضعگیریها و توصیه‌های خود به کسانی که از ما توصیه میپذیرند، خدا را و وظیفه را در نظر داشته باشیم. راه نجات در دنیا و آخرت این است و بس. بنده در خطبه اوّل لازم میدانم از مردم عزیزمان به‌خاطر احترامی که به حسین‌بن‌علی علیه‌السّلام در عمل و زبان نشان دادند، صمیمانه تشکّر کنم. امسال که ایّام سال نو با ایّام عاشورا همزمان بود، از مدّتی پیش از ایّام فروردین، دستگاههای تبلیغىِ دشمن، در مراکزی که همه فکرشان این است که مردم ما را، ملت شجاع و مؤمن ما را از مواضع حقیقی خود منصرف کنند، همه تلاششان را به کار انداختند تا محرّم و عاشورا را در چشم مردم کمرنگ کنند. لکن مردم با حضور خود در مجالس و مراسم عزاداری و بزرگداشت عجیبی که امسال در مراسم عاشورا نشان دادند، یک بار دیگر به همه ثابت کردند که ملت ایران از روی معرفت و آگاهی راه خود را انتخاب کرده است. امسال آن‌طوری که از نقاط مختلف به بنده گزارش شد، مجالس و مراسم عزاداری اگر از سالهای دیگر پرشورتر و پرجمعیت‌تر نبود خلوت‌تر هم نبود. این معنایش این نیست که مردم، آغاز بهار، فروردین و اوّل سال را مورد اعتنا قرار نمیدهند؛ خیر، امسال نوروز ما رخت عزا به تن داشت؛ امسال اوّل سال ما عاشورایی بود. خود عاشورا هم مراسمی است که در انسانها شور و تحرّک و رویش و تفکّر و اندیشه به‌وجود میآورد. عاشورا یک مراسم خشک و خالی نیست، مراسمی است که در آن فکر، برنامه، هدف، آگاهیبخشی و معرفت دهی هست. مردم از مراسم مربوط به سیدالشهدا علیه‌الصّلاةوالسّلام قدردانی کردند.
در باب عاشورا آنچه که عرض میکنم - البته یک سطر از یک کتاب قطور است - این است که عاشورا یک حادثه‌ی تاریخىِ صرف نبود؛ عاشورا یک فرهنگ، یک جریان مستمر و یک سرمشق دائمی برای امت اسلام بود. حضرت ابی‌عبداللَّه (علیه‌السّلام) با این حرکت - که در زمان خود دارای توجیه عقلانی و منطقی کاملاً روشنی بود - یک سرمشق را برای امت اسلامی نوشت و گذاشت. این سرمشق فقط شهید شدن هم نیست؛ یک چیزِ مرکب و پیچیده و بسیار عمیق است. سه عنصر در حرکت حضرت ابی‌عبداللَّه (علیه‌السّلام) وجود دارد: عنصر منطق و عقل، عنصر حماسه و عزت، و عنصر عاطفه.

غربت و تنهایی بی‌مانند حادثهٔ کربلا در میان حوادث صدر اسلام

یک نکته‌ى دیگر که آن هم در مجموعه‌ى نهضت حسین‌بن‌على (علیه ‌السّلام) خیلى مهم است که البتّه آن هم به یک معنا برمیگردد به قوّت نیروى اخلاص امّا خودِ آن مهم است، بخصوص با توجّه به وضع امروز ما این است که در هیچ حادثه‌اى از حوادث خون‌بار صدر اسلام، به اندازه‌ى حادثه‌ى کربلا غربت و بى‌کسى و تنهایى وجود نداشت؛ در هیچ حادثه‌اى. این تاریخ اسلام است، هر کس میخواهد نگاه کند؛ بنده دقّت کرده‌ام و هیچ حادثه‌اى مثل حادثه‌ى کربلا نیست. حوادث صدر اسلام، یک مقدار جنگهاى صدر اسلام بودند؛ جنگهاى پیغمبر، جنگهاى امیرالمؤمنین. خب یک حکومتى بود، یک دولتى بود، مردمى داشتند، سربازانى هم جدا میشدند از این جمعیّت مردم و میرفتند به میدان جنگ، پشت سرشان دعاى مادران، آرزوى خواهران، تحسین بینندگان، تشویق …

غربت محض امام حسین (ع) و بی‌امیدی به هر یاری بیرونی

امّا حادثه‌ى کربلا؛ اصل قضایا و لُبّ لباب اسلام که همه قبول داشتند او را یعنى خود حسین‌بن‌على داخل حادثه است و بنا است شهید بشود؛ و این را خود او هم میداند، اصحاب نزدیک هم میدانند. در سطح این دنیاى بزرگ و این کشور اسلامى عریض و طویل، هیچ امیدى به هیچ جا و به احدى ندارد؛ غریب محض. بعضى از بزرگان دنیاى اسلام در آن روز کسانى بودند که از کشته شدن حسین‌بن‌على غمشان نبود و او را براى دنیاى خودشان مضر میدانستند! عدّه‌اى هم که غمشان بود، آن‌قدر اهتمامى به این قضیّه نمیکردند؛ مثل عبدالله‌ جعفر و عبدالله‌ عبّاس و مانند اینها. هیچ امیدى از بیرون …

حادثهٔ بی‌نظیر و قلهٔ فداکاری و شهادت تا قیامت

… (علیه ‌السّلام) نمیبود که این فداکارى، وجدان تاریخ را بکلّى متوجّه و بیدار کرد در همان قرن اوّل یا نیمه‌ى قرن دوّم هجرى، بساط اسلام بکل برچیده میشد؛ قطعاً این‌جور است؛ اگر کسى اهل مراجعه‌ى به تاریخ باشد و حقایق تاریخى را ملاحظه کند، این را تصدیق خواهد کرد. آن چیزى که وجدان جامعه‌ى اسلامى را در آن زمان برآشفت و اسوه‌اى و الگویى شد براى بعدى‌ها، همین حادثه‌ى عجیبى بود که تا آن روز در اسلام سابقه نداشت. بعد از آن هم نظایر بسیارى پیدا کرد امّا هیچ‌ کدام از آن نسخه‌ها مطابق اصل نبود؛ امّت اسلام شهیدهاى زیادى داد، شهداى دسته‌جمعى داد امّا هیچ‌ کدام به پاى حادثه‌ى عاشورا نرسید؛ یعنى حادثه‌ى عاشورا در آن اوج قلّه‌ى فداکارى و شهادت باقى ماند و همچنان تا قیامت باقى خواهد ماند که «لا یَومَ کَیَومِکَ یا اَباعَبدِالله‌».[6] این حادثه، این[جورى] است.

حفظ دین و بیان احکام به‌وسیلهٔ عاشورا به دست روحانیان

… در کشور مصر، مسجد «رأس‌الحسین» آنجایى که خیال میکنند سر مقدّس آن بزرگوار مدفون است محلّ تجمّع عواطف مردمِ محبّ اهل‌بیت مصر است. ملّت مصر ملّت خوبى هستند، کار به رژیمشان و دولتشان نداریم؛ ملّتِ محبّ اهل‌‌بیت هستند. و همه‌جاى دنیا متأثّر از این [حادثه است]؛ امّا شیعه یک استفاده‌ى فوق‌العاده‌اى کرد؛ ما ما یعنى آن طایفه‌ى روحانیّون و مبلّغین، در طول چند قرن گذشته دین را به ‌وسیله‌ى این حادثه حفظ کردیم، احکام را به مردم بیان کردیم، عواطف مردم را در خدمت دین و ایمان قرار دادیم. و آخرین برکت عظیم این حادثه، همین انقلاب شکوهمند ما است که اگر حادثه‌ى کربلا نبود و اسوه‌گیرى از آن نبود، این انقلاب پیروز نمیشد. و امام بزرگوارمان در محرّم سال ۵۷ که فرمودند ماهى که خون بر شمشیر پیروز است،[7] این خط را دادند و این درس را از محرّم دادند. بعد …

غربت کربلا مایهٔ زنده ماندن اسلام و گسترش آن در فرهنگ بشر

آنچه میخواهم عرض بکنم، این است که عنصر غربت در این نهضت، ما را به همین اندازه شبیه کرده است به نهضت حسین‌بن‌على؛ این «غربت» شما را نترساند و به وحشت نیندازد. قلّه‌ى غربت را حسین‌بن‌على و یارانش همینهایى که ما این‌جور برایشان سینه میزنیم و اشک میریزیم و آنها را از فرزندان خودمان بیشتر دوست میداریم پیمودند و فایده‌اش این شد که امروز اسلام زنده است؛ و حادثه‌ى کربلا نه‌فقط قطعه زمینى‌کوچک بلکه منطقه‌ى عظیمى از محیط زیست بشر امروز است. کربلا همه‌جا هست؛ ببینید در ادبیّات، در فرهنگ، در سنّت‌ها، در اعتقادها، در دلها، [همه جا هست.] آن که در مقابل خدا سجده نمیکند، در مقابل عظمت حسین‌بن‌على سر فرود مى‌آورد. آن غربت، امروز را دارد؛ آن قلّه‌ى غربت بود، امروز هم شما در دنیا غریبید؛ ملّت ایران امروز در دنیا غریب و مظلوم است.

انحطاط اخلاقی مردم به‌عنوان زمینهٔ فاجعهٔ کربلا

… دارد که یکى از آنها همین رشته‌ى اخلاق است؛ تربیت و تهذیب اخلاق جامعه‌ى اسلامى. این، آن نکته‌اى است که من میخواهم چند دقیقه‌اى درباره‌ى آن، با شما و با همه‌ى ملّت ایران صحبت بکنم؛ اخلاق. امام سجّاد، کمر بست به تعلیم اخلاق و تغییر اخلاق در جامعه‌ى اسلامى؛ چرا؟ چون طبق تحلیل آن امام بزرگوار، یک بخش مهمّى از مشکلات اساسى دنیاى اسلام که به فاجعه‌ى کربلا انجامید، ناشى بود از انحطاط اخلاق مردم و فساد اخلاق مردم. اگر مردم از اخلاق اسلامى برخوردار بودند، یزید و ابن‌زیاد و عمر سعد و دیگران، نمیتوانستند آن فاجعه را بیافرینند. اگر مردم آن‌جور پست نشده بودند، آن‌جور به خاک نچسبیده بودند، آن‌جور از آرمانها دور نشده بودند، رذایل بر آنها حاکم نمیبود، ممکن نبود که حکومتها ــ ولو فاسد باشند، ولو بى‌دین و جائر باشند ــ بتوانند مردم را وادار کنند به چنان فاجعه‌ى عظیمى؛ کشتن پسر پیغمبر، پسر …

پیوند ماجرای عاشورا با شهدا و بسیجیان

… عاشورا، همین بسیجى‌هایند؛ همین بچّه‌هاى بسیجى و جوانهاى بسیجى‌اند؛ این یادتان نرود! عدّه‌اى از آنها شهید شدند، عدّه‌اى هم هستند. اینهایى که هستند، اگر شهید نشدند به‌ خاطر این نبود که از شهادت گریختند؛ رفتند به سراغ شهادت [امّا] شهادت به سراغ آنها نیامد. فراموش نشود که ماجراى عاشورا و محرّم پیوند دارد با شهداى ما و با بقایاى آن بسیجى‌ها که امروز بحمدالله در جامعه‌ی ما زیادند از پیر و جوان؛ بخصوص جوانها