رفتن به محتوای اصلی

عاشورارویداد

نام‌های دیگر: روز عاشورا، واقعهٔ عاشورا

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

واقعهٔ کربلا در دهم محرم سال ۶۱ هجری، جایگاه و پیام آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات در مسجد امام حسن مجتبی (علیه‌السلام)— ۱۳۵۲/۱۲/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۲۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

همه ما بخصوص کسانی که مسؤولیتی بر دوش دارند، عقلاً وظیفه داریم که در همه حرکات، گفتارها، نوشتارها و همه موضعگیریها و توصیه‌های خود به کسانی که از ما توصیه میپذیرند، خدا را و وظیفه را در نظر داشته باشیم. راه نجات در دنیا و آخرت این است و بس. بنده در خطبه اوّل لازم میدانم از مردم عزیزمان به‌خاطر احترامی که به حسین‌بن‌علی علیه‌السّلام در عمل و زبان نشان دادند، صمیمانه تشکّر کنم. امسال که ایّام سال نو با ایّام عاشورا همزمان بود، از مدّتی پیش از ایّام فروردین، دستگاههای تبلیغىِ دشمن، در مراکزی که همه فکرشان این است که مردم ما را، ملت شجاع و مؤمن ما را از مواضع حقیقی خود منصرف کنند، همه تلاششان را به کار انداختند تا محرّم و عاشورا را در چشم مردم کمرنگ کنند. لکن مردم با حضور خود در مجالس و مراسم عزاداری و بزرگداشت عجیبی که امسال در مراسم عاشورا نشان دادند، یک بار دیگر به همه ثابت کردند که ملت ایران از روی معرفت و آگاهی راه خود را انتخاب کرده است. امسال آن‌طوری که از نقاط مختلف به بنده گزارش شد، مجالس و مراسم عزاداری اگر از سالهای دیگر پرشورتر و پرجمعیت‌تر نبود خلوت‌تر هم نبود. این معنایش این نیست که مردم، آغاز بهار، فروردین و اوّل سال را مورد اعتنا قرار نمیدهند؛ خیر، امسال نوروز ما رخت عزا به تن داشت؛ امسال اوّل سال ما عاشورایی بود. خود عاشورا هم مراسمی است که در انسانها شور و تحرّک و رویش و تفکّر و اندیشه به‌وجود میآورد. عاشورا یک مراسم خشک و خالی نیست، مراسمی است که در آن فکر، برنامه، هدف، آگاهیبخشی و معرفت دهی هست. مردم از مراسم مربوط به سیدالشهدا علیه‌الصّلاةوالسّلام قدردانی کردند.
در باب عاشورا آنچه که عرض میکنم - البته یک سطر از یک کتاب قطور است - این است که عاشورا یک حادثه‌ی تاریخىِ صرف نبود؛ عاشورا یک فرهنگ، یک جریان مستمر و یک سرمشق دائمی برای امت اسلام بود. حضرت ابی‌عبداللَّه (علیه‌السّلام) با این حرکت - که در زمان خود دارای توجیه عقلانی و منطقی کاملاً روشنی بود - یک سرمشق را برای امت اسلامی نوشت و گذاشت. این سرمشق فقط شهید شدن هم نیست؛ یک چیزِ مرکب و پیچیده و بسیار عمیق است. سه عنصر در حرکت حضرت ابی‌عبداللَّه (علیه‌السّلام) وجود دارد: عنصر منطق و عقل، عنصر حماسه و عزت، و عنصر عاطفه.

شاهدها (۱۹۸ پاراگراف)

بازگشت مردم از اهل‌بیت جز سه تن پس از عاشورا به نقل امام صادق

… امام سجّاد (علیه الصّلاة والسّلام) که فرمودند: «مَا بِمَکَّةَ وَ المَدِینَةِ عِشرُونَ رَجُلًا یُحِبُّنا»[23] بیست نفر در همه‌ی مکّه و مدینه نیستند که ما را دوست داشته باشند؛ این وضع دوران امام سجّاد است در آن‌وقتی که ایشان میخواهد شروع کند به این کار عظیم. و این همان دورانی است که امام صادق (علیه الصّلاة و السّلام) بعدها فرمودند که «اِرتَدَّ النّاسُ بَعدَ الحُسَینِ اِلَّا ثَلاثَة»[24] بعد از ماجرای عاشورا فقط سه نفر ماندند. این حدیث، سه نفر را اسم می‌آورد: ابوخالد الکابلی، یحیی بن امّ الطویل و جبیر بن مطعم، که علّامه‌ی شوشتری احتمال میدهند که جبیربن‌مطعم درست نیست و حکیم‌ابن‌جبیربن مطعم است؛ در بعضی از روایات یا شاید در بعضی از نقلها -که بنده الان درست یادم نیست و متأسّفانه نشد …

روح عاشورایی شیعه، سرچشمهٔ حرکت‌ها و مبارزات شیعیان

… را میدیدند، امّا یک کنگره‌ى جهانى لازم بود براى شیعیانِ روزگار ائمّه (علیهم‌السّلام). این کنگره‌ى جهانى را معیّن کردند، وقتش را هم معیّن کردند؛ گفتند در این موعدِ معیّن، در آن کنگره هرکس بتواند شرکت کند. آن موعد، روز اربعین است؛ و جاى شرکت، سرزمین کربلا است؛ چون روح شیعه روح کربلائى است، روح عاشورائى است؛ در کالبد شیعه تپش روز عاشورا مشهود است؛ شیعه هرجا که هست دنباله‌روِ عاشوراى حسین است. این است که مى‌بینیم همه جا این تپش‌هایى که در شیعه مکشوف شده، از آن مرقد پاک ناشى است؛ اینها شعله‌هایى بوده که از آن روح مقدّس و پاک و از آن تربت عالى‌مقدار سرکشیده؛ به جانها و روحها زده؛ انسانها را به گلوله‌هاى داغى تبدیل کرده و آنها را به قلب دشمن فرو برده.

کوتاهی‌های مردم و خواص، علت پیش آمدن حادثهٔ کربلا

… انجام دادند؛ اما کاری که به عهدۀ خواص بود ـ از عبدالله‌جعفر و عبدالله‌عباس تا بقیه ـ انجام نشد. حتی همان‌هایی که بعد به کربلا آمدند و همراه با امام حسین جنگیدند، در زمان جناب مُسلِم[19] کاری که باید می‌کردند، نکردند. کوتاهی کردند، واِلّ مُسلِم آن‌طور نمی‌شد. باید قضیه را تمام می‌کردند که نکردند. خُب؛ این نکردن‌ها، موجب شد که حادثۀ کربلا پیش آید.

زنده‌شدن روحیهٔ مسئولیت‌پذیری، درس بزرگ عاشورا

… به مکه رفت. فرزند عباس، فرزند زبیر، فرزند عمر، فرزند خلفای صدر اسلام، همۀ اینها در مدینه جمع بودند و هیچ‌کس حاضر نشد در آن قیام خونین و تاریخی، به امام حسین علیه‌السلام کمک کند. پس، تا قبل از شروع قیام امام حسین علیه‌السلام خواص هم حاضر نبودند قدمی بردارند. اما بعد از قیام امام حسین علیه‌السلام این روحیه زنده شد. این، آن درس بزرگی است که در ماجرای عاشورا، در کنار درس‌های دیگر باید بدانیم. عظمت این ماجرا این است.

ماندگاری حادثهٔ عاشورا مدیون حضور زینب کبری

واقعاً کربلا بدون زینب کربلا نبود. عاشورا بدون زینب کبری آن حادثۀ تاریخیِ ماندنی نمی‌شد. آن‌چنان شخصیت دختر علی علیه‌السلام در این حادثه ـ از اول تا آخر ـ بارز و آشکار است که انسان احساس می‌کند یک حسینِ دوم است در پوشش یک زن، در لباس دختر علی علیه‌السلام. غیر از اینکه اگر زینب نبود بعد از عاشورا چه می‌شد ـ شاید امام سجاد هم کشته می‌شد، شاید پیام …

شهادت همهٔ مردان و محاصرهٔ زنان و کودکان در عصر عاشورا

من تصور می‌کنم وضعیتی که آن روز برای زینب وجود داشته یک وضعیت استثنایی است. هیچ‌کدام از زن‌ها را و حتی امام سجاد را نمی‌توانیم با وضع زینب مقایسه کنیم وضعشان را. بسیار وضع زینب وضع سخت و طاقت‌فرسایی بوده. تمام مردها در روز عاشورا به شهادت رسیدند. عصر عاشورا یک نفر مرد در تمام این خیمه‌گاه نبود مگر امام سجاد که او هم مریض بود، آنجا افتاده بود و شاید در حالت اِغما به‌سر می‌بُرد.[7] حالا شما ببینید این خیمه‌گاه و اردوگاهی که در آن هشتادوچهار نفر زن و بچه هستند و در میان یک دریای دشمن محاصره‌اند، اینها چقدر کار دارند؛ بعضی تشنه‌اند، بعضی گرسنه‌اند، یا بشود گفت همه تشنه‌اند و همه گرسنه‌اند، دل‌ها همه لرزان و خائف است، جسدهای شهدا همه قلم‌قلم‌شده روی زمین افتاده است، بعضی برادر اینهایند، بعضی فرزند اینهایند. به‌هرحال یک حادثۀ بسیار تلخ و وحشت‌آوری است. یک نفر باید این جمعیت را جمع کند. آن یک نفر زینب است.

هم‌سنگی حرکت زینب با حادثهٔ عاشورا و بی‌همتایی روز عاشورا

حماسۀ زینب کبری سلام‌الله‌علیها مکمل حماسۀ عاشوراست؛ بلکه به یک معنا حماسه‌ای که زینب کبری سلام‌الله‌علیها به‌وجود آورد، احیاکننده و نگه‌دارندۀ حماسۀ عاشورا شد. عظمت کار زینب کبری علیهاالسلام را نمی‌شود در مقایسۀ با بقیۀ حوادث بزرگ تاریخ سنجید؛ باید آن را در مقایسۀ با خود حادثۀ عاشورا سنجید؛ و انصافاً این دو عِدلِ[22] یکدیگرند. (1392/8/29) همانقدر که شهادت حسین علیه‌السلام در آن دنیاى کذائى و در آن جامعه ممتاز بود و با همۀ شهادت‌ها تا امروز و از صدر اسلام فرق داشت و هیچ روزى در تاریخ نه در زمان پیغمبر، نه در زمان امیرالمؤمنین، نه در زمان ما با روز عاشورا قابل مقایسه نیست، همان‌طور حرکت از زینب هم همانقدر عظمت داشت. (1365/10/15)

پایان دورهٔ سوم امامت که با صلح امام حسن آغاز شد

آخر این دوره، روز عاشوراست و آغاز این دوره، روز صلح امام حسن با معاویه است. و این دو کار یعنی صلح با معاویه و کشته‌شدن حسین‌بن‌علی، هر دو، اول و آخر یک برنامه و یک نقشه‌اند، دو تاکتیک هستند در یک استراتژی عام، دو کارند بر روی یک صفحه و یک خط؛ آن اول کار است و این آخر کار. و همچنانی‌که سید شرف‌الدین عامِلی رضوان‌الله‌علیه می‌گوید، حسن …

امام حسن (ع) قهرمان اول و سازندهٔ صحنهٔ کربلا به نظر سید شرف‌الدین

… را به زبان بی‌زبانی، با زبان قرآن و با زبان تاریخ به یارانش حالی کرد. و در آخر حسین‌بن‌علی را مورد اشاره قرار داد و گفت: «لا یَومَ کَیَومِکَ یا اَباعَبدِاللهِ»[17] مسئولیت تو از همه سنگین‌تر است و کار بزرگ و کار آخر را تو باید انجام بدهی؛ و حسین انجام داد. اینجاست که به نظر سید شرف‌الدین، قهرمان اول کربلا امام مجتبی است و قهرمان دوم امام حسین‌بن‌علی است.[18] او بود که صحنۀ کربلا را درست کرد. (51/11/22)

خیمهٔ نیم‌سوخته و گریهٔ فرزندان امام حسین (ع)

… می‌کردند و می‌نوشتند: شب از نزدیکی خیمه‌های حسین‌بن‌علی علیه‌السلام که عبور می‌کردم، دیدم که از تمام این خیمه‌ها صدای زمزمۀ قرآن و دعا و نماز به گوش می‌رسد و یکپارچه مشغول ذکر و دعا هستند. و حقیقتاً برای آن روزِ سخت، آن‌چنان حال و صفایی هم لازم بوده است. اما در شب یازدهم اگر کسی از همان خِیام عبور می‌کرد، یقیناً از آن‌همه زمزمه و حال، دیگر خبری نبود و به‌جای آن‌همه خیمه، فقط یک خیمۀ نیم‌سوخته وجود داشت که فرزندان و دختران ابی‌عبدالله و خردسالان در آن جمع شده بودند. شاید از آنها هم زمزمه‌هایی بلند بوده، اما به احتمال زیاد این زمزمه بیشتر زمزمۀ گریه بر عزیزان و فریاد العطش کودکان [بوده]. (66/3/7)

نبرد تن‌به‌تن یاران امام حسین (ع) و شهادت یکایک آنان

در روز عاشورا بعد از آنکه یک حمله ازطرف لشکر ابن‌سعد شد و جمعی به شهادت رسیدند، بعد یک‌یک اصحاب می‌رفتند به میدان جنگ و مبارزه می‌کردند. جنگ تن‌به‌تن می‌کردند، به شهادت می‌رسیدند، و بعد نفر بعدی می‌رفت. ازطرف لشکر عمر سعد، دو نفر از چهره‌های معروفِ وابستۀ به دربار عبیدالله زیاد آمدند بیرون و مبارز طلبیدند. حبیب‌بن‌مظاهر و مسلم‌بن‌عوسجه و بُرِیر بلند شدند که بروند، امام حسین فرمودند شماها بنشینید. این عبدالله‌بن‌عمیر از جا بلند شد، امام حسین ـ خیلی هم با او …

معرفی نسب خود و امام حسین (ع) به دشمن در رجز قاسم‌بن‌الحسن

… بر تنش کرده، و شمشیری به کمرش بسته. قاسم‌بن‌الحسن آمد در میدان، می‌جنگد، جهاد می‌کند، اما جهادِ باهدف، جهادی که برای یک جهتی است، به‌سوی یک هدفی است، برای خداست؛ و فرزند امام مجتبی باید این‌طور باشد، فرزند آن‌کسی‌که همۀ وجودش در راهِ جهت و هدف الهی بود. بنا کرد رجزخواندن: «اِن تُنکِرونی فَاَنَا ابنُ‌الحَسَنِ» اگر من را نمی‌شناسید ای مردم! بدانید که این ضرباتِ من را از کجا می‌خورید، بدانید که من فرزند امام حسن مجتبایم، «سِبطُ النَّبِيِّ المُصطَفَى وَ المُؤتَمَنِ» من فرزندزادۀ پیغمبرم، من از دودمان پاک رسول خدایم. «هَذَا الحُسَیْنُ کَالاَسیرِ المُرتَهَنِ» این‌کسی‌که اینجا ایستاده و شما دارید درمقابل او می‌جنگید، ای لشکریان! نبادا او را نشناسید، نبادا ندانید به روی چه کسی دارید شمشیر می‌کشید! بشناسید، این حسین است که این‌چنین درمقابل شما ایستاده است، جگرگوشۀ پیغمبر است. در عالم اسلام کیست که حسین را نشناسد! کیست که نداند پیغمبر اکرم بر لب و دندان اباعبدالله در کودکی بوسه می‌زده …

ثبت جزئیات حادثه و جلوگیری خاندان پیامبر از گم شدن آن در تاریخ

«فَجَعَلَ یُقاتِلُ» آمد مشغول جنگیدن شد. این را هم بدانید، جزئیات حادثه، که چه کسی کدام ضربه را زد، چه کسی اول زد، چه کسی فلان‌چیز را دزدید؛ همۀ اینها ذکر شده است. آن‌کسی‌که مثلاً قطیفۀ حضرت را دزدید و به غارت برد، بعداً به او می‌گفتند: «قَیسُ القَطیفَة». جزئیات ثبت شده و معلوم است؛ یعنی خاندان پیغمبر و دوستانشان نگذاشتند که این حادثه در تاریخ گم بشود. «فَضَرَبَهُ ابنُ فُضَیلٍ الاَزدیُّ عَلَی رَأسِهِ فَفَلَقَهُ» [ابن‌فضیل ازدی ضربه‌ای زد و] فرق این جوان را شکافت، «فَوَقَعَ الغُلامُ لِوَجهِهِ» پسرک با صورت روی زمین افتاد. (77/2/18) اباعبدالله در بلندی ایستاده، صحنۀ میدان جنگ را نگاه می‌کند، قلب حسین می‌لرزد …

هدف جنگ عاشورا شهادت و امضای رسالت با خون نه فتح

… قربانی بکند، به فکر مادر داغ‌دارش نباشد که بگوید حالا یکی از این برادران برود مثلاً، که مادرم دل‌خوش باشد؛ به فکر سرپرستی فرزندان صغیر و کوچک خودش نباشد که در مدینه هستند؛ این همان بصیرت است. (79/1/26) روز عاشورا یک نقش عجیبی دارد اباالفضل العباس. از اول صبح هر چند نفری که می‌رفتند میان لشکر دشمن ـ شما می‌دانید که جنگ روز عاشورا به‌منظور فتح‌کردن که نبود، هفتادودو نفر آدم درمقابل حداقل سی‌هزار چه‌کار می‌توانند بکنند! به‌منظور شهیدشدن بود، به‌منظور ریخته‌شدن این خون بود، تا پای این ورقۀ رسالت و ورقۀ مسئولیت، با خون امضا بشود، تا مسجّل باشد، تا رنگش در تاریخ ثابت باشد؛ لذا بود که می‌زدند به قلب لشکر و می‌رفتند تا دیگر برنگردند ـ هر عده‌ای که می‌رفتند آنجا و در مخمصه‌ای گیر می‌کردند، اباالفضل العباس که پرچم این جبهه در دست او بود، از دور و بالای بلندی نگاه می‌کرد، تا می‌دید که بین یک جمعیتی گیر کرده‌اند و یک نفر یا دو نفر …

نبودن آب در خیمه‌گاه از روز هفتم محرم

وفاداری حضرت اباالفضل العباس هم از همه‌جا بیشتر در همین قضیۀ واردشدن در شریعۀ فرات و ننوشیدن آب است. (79/1/26) از روز هفتم مُحرم آب در خیمه‌گاه نیست؛ سه روز است که آب به‌طور رسمی در خیمه‌گاه نیست. گاهی شبی، نیمه‌شبی، کسانی می‌روند یک مقدار آب برمی‌دارند، می‌آورند. لب‌ها تشنه است، آن‌هم روز عاشورا، آن‌هم عصر، بعدازظهر، با آن گرما، عطش بچه‌ها اباالفضل را بیشتر از آنچه که هست شجاعت می‌بخشد. (62/7/24) البته این نقل معروفی که در همۀ دهان‌ها هست که امام حسین …

تفاوت عطش کودک شیرخوار با عطش بزرگسالان

[اما] به نظر من اوج مصیبت در کربلا، شهادت علی‌اصغر، این طفل شش‌ماهه، در آغوش پدر است. معمولاً تشنگی اصحاب سیدالشهدا و خاندان پیغمبر را، به‌عنوان مصیبت عطش، بیان می‌کنند؛ اما عطش فرق می‌کند، عطش آدم بزرگ با عطش بچۀ کوچک، آن‌هم بچۀ شیرخوار، که قابل مقایسه نیست. من وقتی ترسیم می‌کنم در ذهن خودم آن حالتی را که در خیمه‌های حسین‌بن‌علی در حدود عصر عاشورا، که این بچۀ شش‌ماهه به شهادت رسیده، وقتی ترسیم می‌کنم در ذهنم آن هیجان را، آن نگرانی را، آن ناراحتی را که به‌خاطر عطشِ این بچه پیش آمده بود، واقعاً برایم قابل تحمل نیست …

گرما و تشنگی خیمه‌ها در عصر عاشورا و نیندیشیدن تشنگان به خود

… پدر و مادر ناراحت از گرمازدگی خودشان نیستند، زن و مرد خانه ناراحت از کلافه‌شدن و عرق‌ریختن خودشان نیستند، اما مادر خانه وقتی نگاه می‌کند می‌بیند این بچۀ قنداقی‌اش، این بچۀ شیری‌اش، از گرما خوابش نمی‌برد، طاقت نمی‌آورد، آرام نمی‌گیرد، جگر او آتش می‌گیرد. حالا شما در عصر عاشورا، ببینید در خیمه‌های سیدالشهدا با آن گرما، با آن عطش، با آن تشنگی، چه می‌گذشت، به‌خاطر همین بچۀ کوچک. بعضی‌ها بودند که شاید بیش از یک شبانه‌روز بود در آن گرما آب ننوشیده بودند. یقیناً اینها به فکر خودشان نبودند وقتی علی‌اصغر را می‌دیدند. من گمان می‌کنم علت اصلیِ بردن علی‌اصغر به‌وسیلۀ سیدالشهدا به مقابل لشکر دشمن، امید بسیار ضعیفی بود که اینها ـ این مردم وحشی ـ دلشان بسوزد و آب بدهند. علت اصلی این بود که امام حسین راه چارۀ دیگری نداشت، کار دیگری نمی‌توانست بکند. (65/6/21)

خطاب حضرت زینب (س) به پیامبر بر پیکر پاره‌پارهٔ امام

… پیشاپیش این جمعیت زن‌ها دارند می‌آیند به‌طرف قتلگاه. (64/7/5) پیکر مجروح و زخم‌خورده و پاره‌پاره‌شدۀ حسینش را پیدا کرد. (59/6/17) جسد عزیزش را روی زمین گرم کربلا افتاده دید، به‌جای هرگونه عکس‌العملی، به‌جای هرگونه شکایتی، رفت به‌طرف جسد عزیزش، ابی‌عبدالله. (64/7/5) و خطاب به پیغمبر عرض کرد: «یا مُحَمَّداه! صَلَّی عَلَیکَ مَلائِکَةُ السَّماءِ هَذَا الحُسَینُ مُرَمَّلٌ بِالدِّماءِ مُقَطَّعُ الاَعضاءِ مَسلوبُ العِمامَةِ وَ الرِّداءِ» (73/3/17) یعنی ای جد عزیزم! ای پیغمبر بزرگوار! یک نگاهی به صحرای گرم کربلا بکن، این حسین توست که در میان خاک و خون می‌غلتد و افتاده. (64/7/5) [عرض کردم]، دو جا دارد که خودش را انداخت روی جسد شهید؛ یکی وقتی‌که آمد بالای سر علی‌اکبر و بی‌اختیار خودش را انداخت روی بدن علی‌اکبر، یکی هم عصر عاشوراست، آن‌وقتی‌که خودش را انداخت روی بدن برادرش حسین. (74/3/19) بعد هم نقل می‌کنند زینب دست‌ها را زیر …

وضعیت تلخ خیمه‌گاه زنان و کودکان تشنه و محاصره‌شده در عصر عاشورا

تمام مردها در روز عاشورا به شهادت رسیدند. عصر عاشورا یک نفر مرد در تمام این خیمه‌گاه نبود، مگر امام سجاد که او هم مریض بود، آنجا افتاده بود و شاید در حالت اِغما به سر می‌بُرد. حالا شما ببینید این خیمه‌گاه و اردوگاهی که در آن، هشتاد نفر، هشتادوچهار نفر زن و بچه هستند و در میان یک دریای دشمن محاصره‌اند، اینها چقدر کار دارند؛ بعضی تشنه‌اند، بعضی گرسنه‌اند، یا بشود گفت همه تشنه‌اند و همه گرسنه‌اند، دل‌ها همه لرزان و خائف است، جسدهای شهدا همه قلم‌قلم‌شده روی زمین افتاده است، بعضی برادر اینهایند، بعضی فرزند اینهایند؛ به‌هرحال یک حادثۀ بسیار تلخ و وحشت‌آوری است. یک نفر باید این جمعیت را جمع کند. آن یک نفر زینب است. زینب فقط این نبود که برادرش را از دست داده بود، یا دو فرزندش را، یا برادرهای دیگرش را، یا این‌همه عزیزان را و هجده نفر جوانان بنی‌هاشم و اصحاب وفادار را؛ این‌هم بود و شاید این اهمیتش کمتر از آن‌هم نبود که …

گنجایش پایان‌ناپذیر عاشورا برای اندیشیدن و یافتن حقایق تازه

… دارد؛ یکی بحث علل و انگیزه‌های قیام امام حسین است، که چرا امام حسین قیام کرد، تحلیل دینی و علمی و سیاسی این قیام. در این زمینه، ما قبلاً هم عرایضی عرض کرده‌ایم تفصیلاً؛ نظری در این مورد داشتیم و عرض کردیم. فُضلا و بزرگان در این زمینه بحث‌های خوبی کرده‌اند. (77/2/18) بسیار گفته‌اند و نوشته‌اند و حرف‌های بسیار قیّمی هم در این مقوله زده شده است، اما حقیقتاً یک عمر می‌شود سخن از این حقیقت درخشان گفت. هرچه دربارۀ عاشورا و قیام امام حسین علیه‌السلام فکر کنیم، متوجه می‌شویم که این قضیه، از ابعاد مختلف دارای کشش و گنجایش اندیشیدن و بیان‌کردن است. هرچه فکر کنیم، ممکن است حرف‌های جدید و حقایق تازه‌ای را بیابیم (73/3/17)

پیش آمدن فاجعهٔ کربلا در پی چنین انتخابی

… دیگر، دست‌وپا می‌لرزد. حالا حداکثر یک شب هم فکر می‌کند؛ خیلی حِدّت[26] کردند ایشان، یک شب تا صبح مهلت گرفتند که فکر کنند. اگر یک سال هم فکر کرده بود، بازهم این تصمیم را گرفته بود، فکرکردنش ارزشی نداشت. یک شب فکر کرد، بالاخره گفت بله، من مُلک ری را می‌خواهم! البته خدای متعال همان را هم به او نداد. آن‌وقت فاجعۀ کربلا پیش می‌آید. عزیزان من، فاجعۀ کربلا!

بی‌مانندی حادثهٔ کربلا در مقایسه با جنگ‌های صدر اسلام

بنده دقت کردم، هیچ حادثه‌ای مثل حادثۀ کربلا نیست. در حوادث صدر اسلام، یک تعداد جنگ‌های صدر اسلام بودند؛ جنگ‌های پیغمبر، جنگ‌های امیرالمؤمنین. خب یک حکومتی بود، یک دولتی بود، مردمی داشتند، سربازانی هم جدا می‌شدند از این جمعیت مردم، می‌رفتند به میدان جنگ، پشت سرشان دعای مادران، آرزوی خواهران، تحسین بینندگان، …

شرایط استثنایی پیرامون روز عاشورا

شرایط حول‌وحوش روز عاشورای حسین یک شرایط استثنایی بود. فرق است بین آن سرداری که با تکیه بر نیروهای عظیم خود و با عِده و عُدّۀ خود در یک میدان جنگ رویاروی، با حماسه، با شجاعت می‌جنگد تا پیروز بشود، و اگر شهادت هم نصیبش شد، البته شهادت را می‌پذیرد؛ ..درحالی‌که افتخار با اوست، مردم چشم انتظار او هستند، به نام او و …

تشنگی امام حسین (ع) و خاندانش و دشواری این مبارزه

بر همۀ اینها، تشنگی خود و اهل‌وعیالش را اضافه کنید؛ کودکان خردسال تشنه، دختربچه‌ها تشنه، پیرها تشنه، حتی کودکِ شیرخواره تشنه. می‌توانید تصور کنید که این مبارزه چقدر سخت است؟ (73/3/17)

زنده بودن حادثهٔ کربلا در ادبیات، فرهنگ، سنت‌ها، اعتقادها و دل‌ها

قلۀ غربت را حسین‌بن‌علی و یارانش ـ بزرگوارانی که ما این‌طور برایشان سینه می‌زنیم و اشک می‌ریزیم و آنها را از فرزندان خودمان بیشتر دوست می‌داریم ـ پیمودند و فایده‌اش این شد که امروز اسلام زنده است. و حادثۀ کربلا، نه‌فقط در قطعه‌زمینی کوچک، بلکه در منطقۀ عظیمی از محیط زیست بشر امروز زنده است. کربلا همه‌جا هست؛ در ادبیات، در فرهنگ، در سنت‌ها، در اعتقادها و در میان دل‌ها. (72/10/26) لذاست که نقل می‌کنند از رهبران بزرگ دنیای معاصر ـ حتی آنهایی که مسلمان هم نیستند ـ که گفته‌اند: ما راه مبارزه را از حسین‌بن‌علی یاد گرفتیم.

آشکار شدن چراغ هدایت بودن امام حسین (ع) در روز عاشورا

این جمله‌ای که از رسول اکرم صلوات‌الله‌علیه‌وآله نقل شده که فرمودند: «اِنَّ الحُسَینَ مِصباحُ الهُدَی وَ سَفینَةُ النَّجاةِ»[2] یعنی حسین چراغ هدایت و کشتی نجات است، برای همۀ زمان‌هاست؛ منتها در بعضی از زمان‌ها ظهور و تجلی بیشتری پیدا می‌کند. یقیناً آن روزی که حادثۀ عاشورا واقع شد، از جملۀ همین زمان‌ها بود که چراغ هدایت بودن جگرگوشۀ زهرا و نور چشم پیغمبر، برای آن‌کسانی‌که باید این را بفهمند و بدانند، معلوم شد. ده سال قبل از آن هم امام حسین امام بود، آن روز هم مصباح هدایت و سفینۀ نجات بود، اما این‌قدر برای مردم این مطلب روشن نبود، در عاشورا بُروزی پیدا کرد. امروز هم بی‌شک از همان زمان‌هاست؛ امروز سفینۀ نجات بودن حسین‌بن‌علی علیه‌السلام از صد سال پیش و پانصد سال پیش بیشتر است. امروز که می‌گویم یعنی عصر نهضت و انقلاب؛ روزی که یاد حسین‌بن‌علی ـ که هزاروسیصد سال در گوشۀ دل‌های امت ما و ملت ما و در صحنۀ تکایا و مساجد …

معنویت پشتوانهٔ حادثهٔ عاشورا

..پشتوانۀ حادثۀ عاشورا معنویت است. این توفان ماندگار در تاریخ که همیشه کاخ‌های ظلم از آن ترسیده‌اند و مغلوب آن شده‌اند، همیشه در مقاطع گوناگون تاریخی، هرجا درست سر بلند کرده، کاری کرده است شبیه کاری که در آن روز انجام داد. این حادثۀ بزرگ که اثرش لحظه‌به‌لحظه در مقاطع مختلف زمانی در تاریخ دیده …

برکات خاطره و احیای ذکر عاشورا برای جامعهٔ شیعه

تحقیقاً یکی از مهم‌ترین امتیازات جامعۀ شیعه بر دیگر جوامع مسلمان، این است که جامعۀ شیعه، برخوردار از خاطرۀ عاشورا و مقولۀ عزاداری حسین‌بن‌علی علیه‌السلام و برکات احیای ذکر عاشوراست. (73/3/17) که ایمان و عاطفه درهم‌بپیچد و این جریان موّاج را در تاریخ به‌وجود آورد و روزبه‌روز هم زنده‌تر شد. (80/2/19)

حادثه‌ای سرشار از عشق، ایثار و مصیبت که هم عید است هم عزا

هدف این حادثه چه بود؟ هدفش «حُسَینٌ مِنّی وَ اَنَا مِن حُسَینٍ» بود؛ یعنی دین خدا و کوثر جاری الهی باید از این سرچشمه روان شود و در طول تاریخ بماند. اگر نهضت حسینی نبود، اسلام نبود. این تکان و زلزلۀ شدید توانست اثر خودش را بگذارد و مسیر تاریخ را تعیین کند...از سوی دیگر، این حادثه، سرشار از عشق، شور، مصیبت، داغ، صبر، ازخودگذشتگی، ازجان‌گذشتگی و ازعزیزان‌گذشتگی است و دل‌ها را همین‌طور می‌لرزاند. از یک‌طرف عید است، از یک‌طرف عزاست. سیدبن‌طاووس در مقدمۀ «لهوف» می‌گوید: اگر نمی‌بود حوادث رقت‌باری که در کربلا اتفاق افتاد؛ با بچۀ صغیر آن‌طور برخورد کردند، با شیرخوار آن‌گونه برخورد کردند، با جوان آن‌طوری برخورد کردند؛ اگر آن تشنگی‌ها و آن مصیبت‌ها نمی‌بود، باید روز عاشورا را عید می‌گرفتیم و …

حادثهٔ عاشورا دریای خروشان عواطف صادق

در حرکت‌های معنوی، عاطفه سهم و جای خود را دارد؛ نه عاطفه جای استدلال را می‌گیرد و نه استدلال می‌تواند به‌جای عواطف بنشیند. حادثۀ عاشورا، در ذات و طبیعت خود، یک دریایِ خروشانِ عواطفِ صادق است. (73/3/17)