رفتن به محتوای اصلی

دانشگاه

نام‌های دیگر: دانشگاهیان، دانشکده‌های فنی و مهندسی، دانشگاه فاسد

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نهاد آموزش عالی و پژوهش، جایگاه و رسالت آن و نقد وضع علمی و فرهنگی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۰۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۸۷همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

یک نکته‌ى لازم را هم به عزیزانى که در دانشگاه تربیت مدرّس مشغول درس‌خواندن یا درس‌گفتن یا خدمتند عرض میکنم. دانشگاه، نقطه‌ى اساسى هر جامعه و کشورى است؛ اگر دانشگاه اصلاح بشود، آینده‌ى آن جامعه اصلاح خواهد شد؛ اگر دانشگاه فاسد بشود، سرنوشت آن جامعه فساد است؛ حالا این فسادى که در دانشگاه فرض میکنیم، چه فساد اخلاقى باشد، چه فساد علمى. معناى فساد علمى این است که در دانشگاه، نه معلّمْ دلسوزى کند براى درس دادن و یاد دادن، نه متعلّم و دانشجو دلسوزى کند براى یاد گرفتن. نتیجه، بى‌سواد بار آمدن، بد فهمیدن و نفهمیدن و عدم رشد استعدادها است. معناى فساد اخلاقى این است که آن که درس میخواند یا نمیخواند، از لحاظ اخلاقى، شرافت لازم، شرف و غیرت و انگیزه و ایمان لازم را در خود پرورش ندهد. نتیجه‌ى این هم با شقّ اوّل یکى است؛ شاید هم گاهى بدتر. آن عالِمى که شریف نباشد، حمیّت و غیرت دفاع از کشور و ملّت و آرمانها و ارزشهاى ملّى و دینى خود را نداشته باشد، آن عالِمى که دشمن را بر خودى ترجیح بدهد، خود را در اختیار دشمن ملّت قرار بدهد، از هر جاهلى بدتر است؛ همان دزدى است که با چراغ به دزدى میرود و بیشتر صدمه میزند. پس اصلاح دانشگاه در درجه‌ى اوّلِ اهمّیّت است.
در دانشگاه، هدفْ دانشجو است؛ یعنى استاد و آن تحقیقى که در محیط دانشگاه انجام میگیرد و آزمایشگاه و همه‌ى اینها براى دانشجو است؛ براى این است که این نیروى انسانى رشد کند و صلاحیّت کارى را که بر عهده‌ى یک نیروى انسانى عالِم و کارآمد است، پیدا کند تا بتواند آن کار را به عهده بگیرد. اصلاً فلسفه‌ى دانشگاه این است دیگر؛ وَالّا دانشگاه که براى این نیست یک عدّه‌اى مثلاً فرض کنید اینجا مستخدم باشند و ارتزاقشان از اینجا باشد ــ خب این قهرى است، امّا هدفْ این نیست ــ هدف این است که دانشجو آنجا بتواند به صلاحیّتهاى لازم برسد. ما هر کارى میتوانیم بکنیم براى دانشجو، باید بکنیم.
یک نهاد دانش‌جویى دیگر داریم که این نهاد دانش‌جویى ناظر است به اداره‌ى امور زندگى مردم، منهاى مسائل مربوط به دین. مردم معاش دارند، کسب دارند، ساختمان دارند، راه دارند، جسم دارند؛ شناسایى‌هاى گوناگون لازم است؛ تحقیق در امور زندگى مردم لازم است، علوم متشعّب است، انواع و اقسام دانشها هست براى بهتر کردن زندگى مردم و راه انداختن زندگى مردم؛ این نهاد هم مشغول این است. اینها را فرابگیرد؛ در آنها خِرّیت[2] و متخصّص و صاحب‌نظر بشود؛ آنها را تحقیق کند، بعد آنها را براى پیاده شدن در جامعه آماده کند، تحقیقات نوِ دنیایى را جذب کند؛ خودش به نوبه‌ى خود، تازه‌هایى در این دانشها بیافریند، به بشریّت عرضه کند و تحقیق کند؛ این هم یک نهاد دانش‌جویى دیگر.

شاهدها (۱۰ پاراگراف)

مهم‌ترین زیرساخت پیشرفت کشور به‌سبب تربیت نیروی انسانی

این عنصری که در این کارگاه عظیم با همت و تلاش خود و با هدایت و کمک استادان، ارزش افزوده و فوق‌العاده‌ای پیدا میکند، دانشجوست. و یقیناً با این نگاه، دانشگاه مهمترین زیرساخت پیشرفت و توسعه‌ی کشور است؛ یعنی هیچ یک از زیرساخت‌های گوناگون کشور اهمیت و نقش دانشگاه را ندارد؛ چون دانشگاه نیروی انسانی را تربیت میکند که مهمترین سرمایه‌ی کشور نیروی انسانی است. از دانشگاه همیشه و در همه جا این انتظار هست که محل جوشش و اوج دو جریان حیاتی در کشور باشد: اول، جریان علم و تحقیق؛ دوم، جریان آرمان‌گراییها و آرمان‌خواهیها و هدفگذاریهای سیاسی و اجتماعی. کمتر محیطی را - شاید محیط دیگری را نشود پیدا کرد - میتوان پیدا کرد که …

هشیاری در برابر سوءاستفادهٔ دشمن از اعتراض‌های دانشجویی برای زیر سؤال بردن نظام

… آنها برود. مراقب باشید دشمن نتواند از محیط دانشگاه و از عنصر دانشجو و استاد استفاده کند. این آن چیزی است که من روی آن تأکید میکنم. میبینید یک حادثه‌ی کوچکی اتفاق میافتاد، حالا در همین دانشگاه خودتان، یک تعدادی مثلاً شاید در یک قضیه‌ای گله‌مندند، معترضند؛ ببینید بلافاصله در دنیا روی آن تفسیر میگذارند، تحلیل میگذارند، نه با جهتی که آن دانشجو به خاطر آن جهت این حرکت را انجام داده، این اقدام را کرده، بلکه درست در نقطه‌ی مقابل آن جهت. یعنی حاکمیت را، نظام را، اسلام را زیر سؤال میبرند با این وسائل. باید هشیار بود؛ در محیط دانشگاه این هشیاری از همیشه لازمتر است.

تربیت نیروهای صالح برای ادارهٔ کشور از وظایف مهم دانشگاه

… که امروز توفیق پیدا کردیم در این دانشگاه بزرگ و مهم در جمع شما عزیزان حضور پیدا کنیم. هم دانشجویان عزیز تشریف دارید، هم اساتید محترم و مسئولان این دانشگاه. و بحمدالله دانشگاه علم و صنعت جزو دانشگاه‌هایی است که هم افتخارات علمی دارد، هم افتخارات انقلابی. اگر ما یکی از وظایف مهم دانشگاه‌ها را عبارت بدانیم از تربیت نیروهای صالح، برجسته، مفید برای اداره‌ی بخشهایی از کشور و حضور تأثیرگذار در قضایای کشور - که همین هم هست؛ یقیناً یکی از وظایف دانشگاه‌ها این است - دانشگاه شما در این بخش یکی از پیشرفته‌ترین و پیشروترین دانشگاه‌هاست. فهرست طولانیای را میتوان شمرد از متخرجین این دانشگاه که در بخش‌های مختلف کشور در طول این سال‌ها نقش‌های مهمی ایفا کرده‌اند. حالا به عنوان نمونه، چون نام و یاد شهیدان هم در این جلسه بر زبان دوستان رفت، من هم عرض بکنم همین سردار عالی‌مقام، جاوید نشان، آقای حاج …

محل تحصن روحانیون و مبارزان در مشهد و تهران پیش از پیروزی انقلاب

… لذا گروه‌هائی که تشکیل میشد - گروه‌های مبارز - و کارهائی که انجام میگرفت مثلاً در زندانها - این زندانهای گوناگون در سالهای مختلف که ما خودمان تجربه کردیم - در همه جا، دانشجوها هم حضور داشتند؛ یعنی روحانیون و دانشجویان عمده‌ی زندانیها را تشکیل میدادند. همین موجب شد که ما روحانیون مشهد، علمای مشهد و جمع کثیری از مردم مشهد در سال 57، قبل از پیروزی انقلاب، وقتی میخواستیم تحصن انجام بدهیم، این تحصن در مرکز دانشگاهی پزشکی امام رضا انجام گرفت؛ یعنی مرکزیت دانشگاه. در تهران هم تحصنِ علما و روحانیون و انقلابیون و مبارزین برای ورود امام - که در ورود ایشان تأخیر شده بود - در دانشگاه تهران انجام گرفت. اینها نشان‌دهنده‌ی نقش دانشگاه و نقش دانشجوست، تا انقلاب پیروز شد.

مسئولیت دانشگاهیان و دانشجویان در مراقبت از هویت واقعی نظام

و من به شما عرض بکنم که تغییر سیرت، تغییر آن هویت واقعی، بتدریج و خیلی آرام حاصل میشود. توجه بعضیها به این، غالباً جلب نمیشود، یا خیلیها توجهشان جلب نمیشود. یک وقتی ممکن است همه متوجه شوند، که کار از کار گذشته باشد. خیلی باید دقت کرد. چشم بینای طبقه‌ی روشن‌بین و روشنفکر جامعه - یعنی طبقه‌ی دانشگاهی - و چشم بینای دانشجویان باید این مسئولیت را همیشه برای خودش قائل باشد.

مسئولیت سنگین دانشگاه‌ها، حوزه‌ها و مراکز تحقیقاتی در این حرکت

… تخدیرزدگی و مستی، بحمداللَّه تمام شد؛ ملت ما به خود آمد؛ حرکت عظیم انقلاب، ما را به هوش آورد. جوانان ما، امروز احساس میکنند که بایستی در این راه شتابان پیش بروند؛ باید بدوند. هم نیروی دویدن در آنها هست، هم همت هست، هم راه روشن است؛ بنابراین بایستی پیش برویم. دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، مراکز تحقیقاتی، مسئولان ذی ربط، همه‌ی اینها، هر کدام مسئولیتهای سنگینی بر دوش دارند؛ این مسئولیتها مشخص هم هست. و بحمداللَّه میبینیم که حرکت آغاز شده و روزبه‌روز ان‌شاءاللَّه پیش خواهیم رفت.

کاهش استفادهٔ منفعت‌طلبان از دانشگاه به‌عنوان عرصهٔ درگیری‌های سیاسی

و اتحادتان را حفظ کنید، اتحاد! در مقیاس ملت ایران هم حفظ اتحاد یک وسیله‌ی اصلی است؛ در مقیاس قشر دانشجو هم در سراسر کشور همین است؛ در مقیاس دانشجویان در یک شهر یا در یک استان هم همین است. نگذارید اختلاف سلیقه‌ها شما را در مقابل هم سینه به سینه قرار بدهد. یک وقتی بعضیها منافعشان ایجاب میکرد که دانشگاه‌ها را عرصه‌ی بازیهای سیاسی و درگیریها و دست‌به‌گریبان شدنهای سیاسی قرار بدهند؛ امروز الحمدلله این معانی کمتر است. نگذارید تشکلهای دانشجوئی و اجزای نهضت دانشجوئی به دشمنان تبدیل شوند. رقیب خوب است؛ رقیب، رقابت مثبت.

لزوم دانشگاه برای رشد علمی بدون ضرورت رفتن همگان به آن

… خودشان را به راه یافتن به دانشگاه وصل کرده‌اند. شنیده‌اید، جوانی که در کنکور رد شده، فرض کنید بلائی سر خودش آورده، یا افسردگی پیدا کرده، یا پدر و مادرش توسری به‌اش زده‌اند! نه آقا! دانشگاه راه رشد علمی و راه رشد تحقیق است، بسیار خوب؛ این برای کشور لازم است. شما میدانید من مروج گسترش و عمق دانش هستم و بر این معنا اصرار دارم؛ اما این معنایش این نیست که ما فروشنده‌ی خوب نمیخواهیم، راننده‌ی خوب نمیخواهیم، کاسب خوب نمیخواهیم، تکنسین خوب نمیخواهیم. در همه‌ی سطوح کشور از زن و مرد که لزوماً لازم نیست دانشگاه بروند؛ اما به تعلیمات آموزش و پرورش نیازمندند. پس آموزش و پرورش اینجور نیست که فقط مقدمه‌ای باشد و نیم‌خورده‌ای برای دانشگاه درست کند؛ نه. دانشگاه هم خیلی خوب است؛ دانشگاه هم لازم است؛ اما دایره‌ی آموزش و پرورش خیلی وسیعتر از دانشگاه است. همت شما باید این باشد که در آموزش و پرورش کسانی را تربیت کنید که …

نبود لزوم رفتن همه به دانشگاه با نقل خاطره‌ای از جوانی مشهدی

… که تحصیلاتش را ادامه نداده بود، بر حسب عادت گفتم: چرا تحصیلاتت را ادامه ندادی و مشغول کسب و کار شدی؟ جواب سربالائی داد؛ من یک خرده اصرار کردم - شغلی که او داشت، شغل خوبی هم هست - با همان لهجه‌ی مشهدی گفت: این کار، تو خونِمَ. جزو خونش است؛ جزو وجودش است. بگو خیلی خوب، کسی که فلان شغل، فروشندگی در خونش است، بگذار برود آن کار را بکند، چه لزومی دارد حتماً به دانشگاه برود. چه اصراری بنده داشتم که این حتماً باید به دانشگاه برود؟ این، نگاهِ درست به مسئله است.

مغرضانه بودن نام بردن مجلات آمریکایی از دانشگاه‌های خاص و عمومیت این استعداد

… ایرانی، مکرر در جاهای گوناگونی دارد تکرار میشود. توی مجلات آمریکائی مینویسند و بخصوص از بعضی از دانشگاههای ما اسم می‌آورند. البته این اسم‌آوردنها مغرضانه است؛ آن دانشگاهی که آنها اسم می‌آورند - چه در تهران، چه در اصفهان - اینها دانشگاههای برترند، شکی نیست؛ اما نام آوردن آنها مغرضانه است؛ چون دانشگاه بر پایه‌ی نیروی انسانی است: دانشجو و استاد و البته مدیریت. هم دانشجو و هم استاد، از همین نسلهای ایرانی هستند؛ بنابراین، این عمومیت دارد و مخصوص دانشگاه خاصی نیست. در هر جائی که تلاشی صورت بگیرد، همین برجستگی نمایان خواهد شد که آنها در مواردی به آن اعتراف میکنند. بنابراین ما از این امکان بسیار بالای انسانی برخورداریم؛ یعنی هوش و استعدادِ از متوسط بالاترِ انسانی در ایران.