رفتن به محتوای اصلی

دانشگاه

نام‌های دیگر: دانشگاهیان، دانشکده‌های فنی و مهندسی، دانشگاه فاسد

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نهاد آموزش عالی و پژوهش، جایگاه و رسالت آن و نقد وضع علمی و فرهنگی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۰۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۷۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

یک نکته‌ى لازم را هم به عزیزانى که در دانشگاه تربیت مدرّس مشغول درس‌خواندن یا درس‌گفتن یا خدمتند عرض میکنم. دانشگاه، نقطه‌ى اساسى هر جامعه و کشورى است؛ اگر دانشگاه اصلاح بشود، آینده‌ى آن جامعه اصلاح خواهد شد؛ اگر دانشگاه فاسد بشود، سرنوشت آن جامعه فساد است؛ حالا این فسادى که در دانشگاه فرض میکنیم، چه فساد اخلاقى باشد، چه فساد علمى. معناى فساد علمى این است که در دانشگاه، نه معلّمْ دلسوزى کند براى درس دادن و یاد دادن، نه متعلّم و دانشجو دلسوزى کند براى یاد گرفتن. نتیجه، بى‌سواد بار آمدن، بد فهمیدن و نفهمیدن و عدم رشد استعدادها است. معناى فساد اخلاقى این است که آن که درس میخواند یا نمیخواند، از لحاظ اخلاقى، شرافت لازم، شرف و غیرت و انگیزه و ایمان لازم را در خود پرورش ندهد. نتیجه‌ى این هم با شقّ اوّل یکى است؛ شاید هم گاهى بدتر. آن عالِمى که شریف نباشد، حمیّت و غیرت دفاع از کشور و ملّت و آرمانها و ارزشهاى ملّى و دینى خود را نداشته باشد، آن عالِمى که دشمن را بر خودى ترجیح بدهد، خود را در اختیار دشمن ملّت قرار بدهد، از هر جاهلى بدتر است؛ همان دزدى است که با چراغ به دزدى میرود و بیشتر صدمه میزند. پس اصلاح دانشگاه در درجه‌ى اوّلِ اهمّیّت است.
در دانشگاه، هدفْ دانشجو است؛ یعنى استاد و آن تحقیقى که در محیط دانشگاه انجام میگیرد و آزمایشگاه و همه‌ى اینها براى دانشجو است؛ براى این است که این نیروى انسانى رشد کند و صلاحیّت کارى را که بر عهده‌ى یک نیروى انسانى عالِم و کارآمد است، پیدا کند تا بتواند آن کار را به عهده بگیرد. اصلاً فلسفه‌ى دانشگاه این است دیگر؛ وَالّا دانشگاه که براى این نیست یک عدّه‌اى مثلاً فرض کنید اینجا مستخدم باشند و ارتزاقشان از اینجا باشد ــ خب این قهرى است، امّا هدفْ این نیست ــ هدف این است که دانشجو آنجا بتواند به صلاحیّتهاى لازم برسد. ما هر کارى میتوانیم بکنیم براى دانشجو، باید بکنیم.
یک نهاد دانش‌جویى دیگر داریم که این نهاد دانش‌جویى ناظر است به اداره‌ى امور زندگى مردم، منهاى مسائل مربوط به دین. مردم معاش دارند، کسب دارند، ساختمان دارند، راه دارند، جسم دارند؛ شناسایى‌هاى گوناگون لازم است؛ تحقیق در امور زندگى مردم لازم است، علوم متشعّب است، انواع و اقسام دانشها هست براى بهتر کردن زندگى مردم و راه انداختن زندگى مردم؛ این نهاد هم مشغول این است. اینها را فرابگیرد؛ در آنها خِرّیت[2] و متخصّص و صاحب‌نظر بشود؛ آنها را تحقیق کند، بعد آنها را براى پیاده شدن در جامعه آماده کند، تحقیقات نوِ دنیایى را جذب کند؛ خودش به نوبه‌ى خود، تازه‌هایى در این دانشها بیافریند، به بشریّت عرضه کند و تحقیق کند؛ این هم یک نهاد دانش‌جویى دیگر.

شاهدها (۱۶ پاراگراف)

لزوم جلوگیری از منزوی کردن و فشار بر عناصر مؤمن و انقلابی

… دارم؛ منتها با آن ابعاد ضعیفتری از لحاظ امکانات و اینها که سازمان تبلیغات نسبت به وزارت ارشاد دارد. در مورد دانشگاه هم همین‌طور است. من الان به آقای دکتر «معین» و آقای «فرهادی» عرض میکنم: آقایان عزیز! برادران عزیز! من شما دو نفر را متدیّن و انقلابی میدانم. جریانی در محیط دانشگاه درصدد این است که عناصر مؤمن و انقلابی دانشگاه را در انزوا و فشار قرار دهد؛ شما نباید بگذارید. اسم آن جریان فشار دهنده، هرچه میخواهد باشد؛ ولو اسم انجمن اسلامی! بعضی از این انجمنهای اسلامی، نه این‌که اسلامی نیستند، اصلاً فاسدند! بعضی از آنها ضدّ اسلامند! شما نمیتوانید از این نوع انجمن اسلامی دفاع و حمایت کنید؛ اصلاً چنین چیزی امکان ندارد - نه از …

ترفند دشمنان در گذشته برای دور کردن دانشگاه از دین و مبارزهٔ دانشگاهیان متدین

در گذشته سعی می‌شد که محیط دانشگاه، از دین و تقوا و تعبّد فاصله بگیرد. هدف از این ترفند که از سوی دشمنان ملت ایران برنامه‌ریزی می‌شد این بود که نسل تحصیلکرده و روشنفکر، دچار لاقیدی و بی‌مبالاتی شده، حساسیت و علاقه‌ی خود را به آرمانهای بزرگ از دست بدهد و اسیر تمایلات حقیر و سود شخصی شود. دانشگاهیان با شرف و استادان و دانشجویان متدین در آن محیط دشوار، همواره با این ترفند شیطانی مبارزه می‌کردند.

آراستگی امروز دانشگاه به دیانت و روحیهٔ انقلابی و تقدیم شهیدان

امروز بحمداللّه دانشگاه مانند دیگر محیطهای اجتماعی کشور اسلامی ما، مزیّن به نشانه‌های دینی و آراسته به صفا و دیانت و روحیه‌ی انقلابی است. دانشگاه انقلاب در طول دو دهه در همه‌ی صحنه‌های انقلابی حضور فعال داشته و شهیدان بلند آوازه‌ئی تقدیم کرده است. شما دانشجویان عزیز و شما استادان گرامی امروز امانتدار این بخش مؤثر از پیکره‌ی فعال و پرنشاط کشور اسلامی عزیزمان می‌باشید.

تلاش امروز دشمن برای انحراف دانشگاه و مسئولیت دانشگاهیان در مقابله

همه می‌توانند ببینند که دشمن امروز هم در تلاش است که دانشگاه را از صراط مستقیم علم و دین و روحیّه‌ی انقلابی منصرف کند. بزرگترین مسئولیت در مقابله با توطئه دشمنان، بر دوش خود دانشگاهیان عزیز چه اساتید و چه دانشجویان است، و یقیناً مانند برخی مقاطع حساس گذشته به این مسئولیت عمل خواهند کرد. انتظار اینجانب از فرزندان دانشجویم آن است که هوشیارانه حوادث سیاسی جهان و کشور را زیر نظر داشته باشند. دشمن را در هر جا و با هر چهره‌ئی بشناسند و هدفها و روشهای خصمانه را با تیزبینی تشخیص دهند. در هیچ شرائطی اجازه‌ی اخلال در روند علم و دین را در دانشگاه به …

عرصهٔ پرورش اصیل‌ترین نیروهای ادارهٔ کشور در نظر امام

… خردمند و آن روح قدسی زمان است. این رابطه، یکسویه نیست. امام نیز از آغاز نهضت اسلامی و بویژه از آغاز دوران پیروزی، به دانشگاه و دانشجو بچشم رکنی مهم برای بنای آینده‌ی انقلاب و کشور مینگریست و اهتمامی که از ایمان و عشق و حکمت، منشأ گرفته بود، بدان میگماشت. در نظر امام، دانشگاه نه تنها مرکزی برای فراگرفتن دانش، که عرصه‌یی برای پرورش اصیلترین نیروهای اداره‌ی کشور بود و دانشجو نه فقط جوانی طالب علم، که مظهر شور و نشاط و خلاقیت و آرمانگرایی.

نقش‌آفرینی در مبارزات، مقابله با گروهک‌ها و دفاع مقدس

نقش آفرینی دانشجو و دانشگاه، چه در دوران مبارزات اسلامی و چه در مقابله با فتنه‌ی گروهکها پس از پیروزی انقلاب، و سپس در سالهای دفاع مقدس، درستی نگاه امام راحل به دانشگاهیان را به اثبات رسانید و همتی را که آن حکیم فرزانه بر بنای دانشگاه مستقل، مبتکر، پیشرو و پایبند به ارزشهای اسلام و انقلاب، گماشته بود، موجَّه ساخت.

وابستگی دانشگاه به غرب در سیاست‌گذاری پیش از انقلاب

کسانی که پیش از دمیدن جمهوری اسلامی، پنجاه سال سیاستگذاری و سرپرستی دانشگاه کشور را بر عهده داشتند، در جهتگیریهای خود نقطه‌ی مقابل راهی را که انقلاب در برابر دانشگاه گذاشت، دنبال میکردند. دانشگاه مطلوب آنان دانشگاهی بود که نه تنها در علم، بلکه در فکر و فرهنگ و نیز در آرزوها و پسندها، وابسته و دست‌آموز و پیرو غرب باشد. تاثیرپذیری و تبعیت بی‌چون و چرا از فرضیه‌ها و نظریه‌های رائج در غرب، آنهم نه فقط در علم وفناوری، بلکه‌حتی‌در اخلاق وسیاست وهنر و رفتار و آداب زندگی، شاخصه‌ی اصلی دانشگاهی بود که نظام وابسته و فاسد پهلوی میپسندید و آن را برنامه ریزی و اجرا میکرد، و دانشگاه در …

جهت‌گیری خودباوری، استقلال، ارزش‌های اسلامی و جهاد علمی پس از انقلاب

انقلاب اسلامی، جهتگیری دانشگاه را یکسره دگرگون کرد و خودباوری، و ابتکار، و استقلال، و پایبندی به ارزشهای اسلامی، و جهاد علمی، و آزادی از اسارت و تبعیت، را جهت اصلی آن قرار داد.

رسالت اول دانشگاهیان، حفظ جهت‌گیری انقلابی و شکوفایی استعدادها

امروز رسالت اول دانشگاهیان، حفظ این جهتگیری و تلاش برای شکوفا شدن استعداد علمی و فکری نسل جوانِ بالنده‌ی کشور است. نظام اسلامی نشان داده است که ملت ایران، دارای ظرفیت عظیمی برای پیشرفت در همه‌ی عرصه‌های زندگی است. گام بلند انقلاب، در این راه طولانی، قطع وابستگی و تبعیت است. محیط علمی باید در عین آنکه بالاترین بهره‌ی ممکن را از دانش پیشرفته‌ی جهان میبرد، متکی به خود و …

ویژگی‌های محیط دانشگاه، منشأ پدیدهٔ بیداری دانشجویی

… از فرایض اوّلیه اوّلاً خودِ دانشجو، ثانیاً مجموعه مدیرانِ دانشجویان و دانشگاهها و ثالثاً مجموعه مدیران کشور، شناسایی این پدیده ذاتاً دانشجویی است؛ یعنی بیداری دانشجویی، یا جنبش دانشجویی، یا حرکت دانشجویی. به هر اسمی آن را بنامید، حقیقتش را میشناسیم که چیست. منشأ چنین پدیده‌ای، خصوصیاتی است که در دانشگاه و در مجموعه دانشجویان هست. سن و انرژی و توان و نیروی جوانی، معارف و دانشهایی که دانشجو در این دوره با آنها آشنا میشود - چه معارف علمی، چه معارف سیاسی، چه معارف اجتماعی - فراغت دانشجویی که گرفتار زندگی و نان و دربند گرفتاریها و بارهای زندگی نیست و یک آزادی نسبی دارد و در جایی مسؤولیتی ندارد، مجتمع بودن دانشجویان در یک محیط خاص، تأثیر گرفتن از امواج عمومی جامعه و بازتاب آنها را نشان دادن - چه مثبت و چه منفی - از عوامل این پدیده بسیار مهم و در عین حال بسیار مبارک است که در صورتی که از آن استفاده نشود و یا بد استفاده شود، بسیار خطرناک هم خواهد بود. در مجموعه دانشجویان و در حرکت دانشجویی یا بیداری دانشجویی، خصوصیاتی هست که تقریباً میشود گفت این هم در اغلب جاها یکسان است - با تفاوت فرهنگها و تاریخها و زیرزمینه‌های هر کشوری و هر ملتی و هر مجموعه انسانی - لیکن مشترکاتی بالاخره در همه جا هست.

لزوم مراکز ویژهٔ استعدادهای درخشان در دانشگاه‌ها

… دارند؛ ثانیاً همّت هم دارند. ما دیگر چه میخواهیم؟ استعداد هست، همّت هم هست. ما بایستی امکان فراهم کنیم تا فرد مستعد بتواند از لحاظ علمی خودش را پیش ببرد؛ از لحاظ تحقیقات بتواند خودش را اشباع کند تا دیگران نتوانند بیایند از این سرمایه کشور بهره‌برداری کنند. در دانشگاهها بایستی مراکز خاصی برای استعدادهای درخشان باشد. همچنان که ما برای استعدادهای درخشان دبیرستان درست کردیم، بخشی از دانشگاه، بخشی از مراکز تحقیقی و بخشی از بودجه‌ای که صرف این کارها میشود، باید برای این صرف گردد که به ممتازان استعداد میدان بدهند؛ چون میدان دادن به آنها به نوبه خود کسانی دیگری را تشویق میکند؛ به میدان میآورد و دایره پیشرفت علمی را گسترش میدهد. به آن کسی که استعداد درخشانی داشته، رفته تحصیلات عالی کرده و حالا به کشور برگشته است باید برسند. باید به او توجّه کنند؛ راه را برایش بگشایند و …

وظیفهٔ بزرگ دانشجو و استاد و مدیران در حفظ اعتماد به نفس

جامعه‌ی دانشگاهی‌کشور اعم از دانشجو و استاد ومدیران، امروزوظیفه‌ی‌بزرگی‌بردوش‌دارند. انقلاب توانسته‌است اعتماد به نفس را در نسل جوان زنده‌کند. حفظ و تقویت این احساس مبارک، همان وظیفه‌ی بزرگ و تاریخی است.

حضور برجستگان دانشگاه در جهاد سازندگی، جنگ و سپاه

… محسوب میشود. آقای رئیسِ دانشگاه اشاره کردند که این دانشگاه، در گذشته شهدای معروف و نام‌آوری داشته است؛ مثل «شهید عبّاسپور»، «شهید وزوایی»، «شهید شوریده» و خودِ «شهید شریف واقفی» در قبل از انقلاب. اینها هر کدام یک شهیدند؛ اما با شخصیتی کاملاً متمایز و درخشان. در تکوین جهاد سازندگی، در جنگ تحمیلی، در ترکیب اوّلیه سپاه، در فعّالیتهای انقلابی و سیاسىِ سالهای اوّل انقلاب، عناصری از برجستگان همین دانشگاه حضور داشتند؛ یعنی دانشگاهی که پیام دین و انقلاب را به شکل بسیار بارزی دریافت کرد و آن را در میان دانشجویان، در میان اساتید، در میان رؤسای دانشکده‌ها و دانشگاهها و خودِ دانشگاه نشان داد. از لحاظ علمی هم این دانشگاه در یک سطح راقی است. آمارهایی را در جمع اساتید محترم - که …

وجود نشانه‌های فراوان دین در دانشگاه‌ها

… پیش اینها هم از حوزه علمیه به عنوان یک مرکز تحجّر و بی‌اطّلاعی اسم میآوردند؛ این دو قشر را از هم دور میکردند! نه؛ دانشجو هم مثل طلبه، مثل بازاری، مثل کارگر، مثل شهری، مثل روستایی است؛ همه، ملت ایرانند. آنچه ما درباره ملت ایران میگوییم، متعلّق به همه است. قشر دانشجوی ما، یک قشر ممتاز، برجسته و متدیّن مثل بقیه مردم است. ببینید چقدر در دانشگاهها بحمداللَّه نشانه‌های دین وجود دارد.

وجود مراکز آموزش عالی در قائن برخلاف گذشته

مسؤولان فرهنگی هم به این نکته‌ی اساسی توجّه کنند که در کنار فعّالیتهای اقتصادی و سازندگی، سازندگیِ فکری و ذهنی هم یک شرط لازم و اساسی است. خوشبختانه برخلاف گذشته، این‌جا مراکز آموزش عالی دارد. در گذشته هم در این‌جا و هم در سایر شهرستانهای این استان، این خبرها نبود. آن‌طوری که مسؤولان بخشهای آموزش عالی، مسؤولان آموزش و پرورش و مسؤولان فرهنگی این شهرستان به من گزارش دادند، خوشبختانه فرهنگیانِ با ارزشی اعم از شاعر و هنرمند و نویسنده و غیره در این شهرستان هستند. همه باید توجّه کنند و وظیفه‌ی خودشان بدانند که این نسل …

وقوع حادثه در محیط دانشگاه و خوابگاه از عوامل تلخی آن

… دانشجو بوده است؛ یک قشر مغتنم در جامعه ما و فرزندان برگزیده این خانواده. در واقع این طور است دیگر؛ دانشجو جزو بچه‌های برگزیده این خانواده بزرگی است که اسمش ملت ایران است. طبعاً وقتی نسبت به اینها حادثه‌ای انجام میگیرد، انسان بیشتر جریحه‌دار و ناراحت میشود. ثالثاً در محیط دانشگاه بوده؛ چون خوابگاه هم جزو محیط دانشگاه و کوی دانشگاه، مال دانشجویان است. رابعاً شب و وقت استراحت و محیط امن و امان زندگی بوده است.