رفتن به محتوای اصلی

دانشگاه

نام‌های دیگر: دانشگاهیان، دانشکده‌های فنی و مهندسی، دانشگاه فاسد

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نهاد آموزش عالی و پژوهش، جایگاه و رسالت آن و نقد وضع علمی و فرهنگی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۰۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

یک نکته‌ى لازم را هم به عزیزانى که در دانشگاه تربیت مدرّس مشغول درس‌خواندن یا درس‌گفتن یا خدمتند عرض میکنم. دانشگاه، نقطه‌ى اساسى هر جامعه و کشورى است؛ اگر دانشگاه اصلاح بشود، آینده‌ى آن جامعه اصلاح خواهد شد؛ اگر دانشگاه فاسد بشود، سرنوشت آن جامعه فساد است؛ حالا این فسادى که در دانشگاه فرض میکنیم، چه فساد اخلاقى باشد، چه فساد علمى. معناى فساد علمى این است که در دانشگاه، نه معلّمْ دلسوزى کند براى درس دادن و یاد دادن، نه متعلّم و دانشجو دلسوزى کند براى یاد گرفتن. نتیجه، بى‌سواد بار آمدن، بد فهمیدن و نفهمیدن و عدم رشد استعدادها است. معناى فساد اخلاقى این است که آن که درس میخواند یا نمیخواند، از لحاظ اخلاقى، شرافت لازم، شرف و غیرت و انگیزه و ایمان لازم را در خود پرورش ندهد. نتیجه‌ى این هم با شقّ اوّل یکى است؛ شاید هم گاهى بدتر. آن عالِمى که شریف نباشد، حمیّت و غیرت دفاع از کشور و ملّت و آرمانها و ارزشهاى ملّى و دینى خود را نداشته باشد، آن عالِمى که دشمن را بر خودى ترجیح بدهد، خود را در اختیار دشمن ملّت قرار بدهد، از هر جاهلى بدتر است؛ همان دزدى است که با چراغ به دزدى میرود و بیشتر صدمه میزند. پس اصلاح دانشگاه در درجه‌ى اوّلِ اهمّیّت است.
در دانشگاه، هدفْ دانشجو است؛ یعنى استاد و آن تحقیقى که در محیط دانشگاه انجام میگیرد و آزمایشگاه و همه‌ى اینها براى دانشجو است؛ براى این است که این نیروى انسانى رشد کند و صلاحیّت کارى را که بر عهده‌ى یک نیروى انسانى عالِم و کارآمد است، پیدا کند تا بتواند آن کار را به عهده بگیرد. اصلاً فلسفه‌ى دانشگاه این است دیگر؛ وَالّا دانشگاه که براى این نیست یک عدّه‌اى مثلاً فرض کنید اینجا مستخدم باشند و ارتزاقشان از اینجا باشد ــ خب این قهرى است، امّا هدفْ این نیست ــ هدف این است که دانشجو آنجا بتواند به صلاحیّتهاى لازم برسد. ما هر کارى میتوانیم بکنیم براى دانشجو، باید بکنیم.
یک نهاد دانش‌جویى دیگر داریم که این نهاد دانش‌جویى ناظر است به اداره‌ى امور زندگى مردم، منهاى مسائل مربوط به دین. مردم معاش دارند، کسب دارند، ساختمان دارند، راه دارند، جسم دارند؛ شناسایى‌هاى گوناگون لازم است؛ تحقیق در امور زندگى مردم لازم است، علوم متشعّب است، انواع و اقسام دانشها هست براى بهتر کردن زندگى مردم و راه انداختن زندگى مردم؛ این نهاد هم مشغول این است. اینها را فرابگیرد؛ در آنها خِرّیت[2] و متخصّص و صاحب‌نظر بشود؛ آنها را تحقیق کند، بعد آنها را براى پیاده شدن در جامعه آماده کند، تحقیقات نوِ دنیایى را جذب کند؛ خودش به نوبه‌ى خود، تازه‌هایى در این دانشها بیافریند، به بشریّت عرضه کند و تحقیق کند؛ این هم یک نهاد دانش‌جویى دیگر.

شاهدها (۱۷ پاراگراف)

دانشجو به‌عنوان هدف و فلسفهٔ وجود دانشگاه

در دانشگاه، هدفْ دانشجو است؛ یعنى استاد و آن تحقیقى که در محیط دانشگاه انجام میگیرد و آزمایشگاه و همه‌ى اینها براى دانشجو است؛ براى این است که این نیروى انسانى رشد کند و صلاحیّت کارى را که بر عهده‌ى یک نیروى انسانى عالِم و کارآمد است، پیدا کند تا بتواند آن کار را به عهده بگیرد. اصلاً فلسفه‌ى دانشگاه این است دیگر؛ وَالّا دانشگاه که براى این نیست یک عدّه‌اى مثلاً فرض کنید اینجا مستخدم باشند و ارتزاقشان از اینجا باشد ــ خب این قهرى است، امّا هدفْ این نیست ــ هدف این است که دانشجو آنجا بتواند به صلاحیّتهاى لازم برسد. ما هر کارى میتوانیم بکنیم براى دانشجو، باید بکنیم.

دانشگاه نقطهٔ اساسی جامعه و تعیین‌کنندهٔ سرنوشت آن

یک نکته‌ى لازم را هم به عزیزانى که در دانشگاه تربیت مدرّس مشغول درس‌خواندن یا درس‌گفتن یا خدمتند عرض میکنم. دانشگاه، نقطه‌ى اساسى هر جامعه و کشورى است؛ اگر دانشگاه اصلاح بشود، آینده‌ى آن جامعه اصلاح خواهد شد؛ اگر دانشگاه فاسد بشود، سرنوشت آن جامعه فساد است؛ حالا این فسادى که در دانشگاه فرض میکنیم، چه فساد اخلاقى باشد، چه فساد علمى. معناى فساد علمى این است که در دانشگاه، نه معلّمْ دلسوزى کند براى درس دادن و یاد دادن، نه متعلّم و دانشجو دلسوزى کند براى یاد گرفتن. نتیجه، بى‌سواد بار آمدن، بد فهمیدن و نفهمیدن و عدم …

ریشهٔ مشکل کشور در بی‌دینی دانشگاه‌ها به تعبیر امام

و اما راجع به مسائل بیرون حوزه. البته من نمیدانستم که شما چهل درصد خواننده‌ی غیرطلبه دارید؛ این خیلی است؛ من تصورم کمتر از اینها بود. قاعدتاً درصد بالایی از این چهل درصد باید دانشجویان باشند. اگر شما اعتقادتان همان چیزی است که امام فرمودند «مشکل کشور از بیدینی دانشگاهها بود»، پس راه درستی را انتخاب کرده‌اید. امام به این معنا اذعان حقیقی داشتند؛ یعنی ایشان از بن دندان معتقد بودند که مشکل آن روز کشور بر اثر خرابی دانشگاههاست؛ درست هم هست. الان سرِ حوزه هم به سمت اداره‌ی نظام باز شده است؛ اما یک روز بود که جز دانشگاهها، هیچ محفظه و مخزنی برای اداره‌ی نظام نبود.

ساده‌اندیشی بودن تصور پایان یافتن مشکل دانشگاه‌ها

عین همان قضیه، الان هم هست. اگر ما خیال کنیم مشکل دانشگاهها تمام شده، واقعاً ساده‌اندیشی است. ما واقعاً نمیدانیم الان در دانشگاه چه خبر است؛ هیچکدام از ماها نمیدانیم. خبرهایی که از دانشگاهها می‌آید، خبرهای خوشی نیست. ما یک مشت جوان حزب‌اللهی و انجمن اسلامی و جبهه‌برو و بسیجی را در دانشگاه میبینیم؛ مرتبطان ما اینهایند. ما چهار نفر استاد ریش‌داری را که در دانشگاه مسؤول هستند، میبینیم؛ این، همه‌ی محتوای دانشگاه نیست. در دانشگاه چیزهای ناپسندی هست؛ شما با این دانشگاه میخواهید …

خطر پیدایش دانشگاه جدا از دین در صورت غفلت از تربیت دینی

چون انسان با کامپیوتر متفاوت است. به کامپیوتر برنامه میدهند، او برایشان جواب مسئله را حاضر میکند؛ انسان که این‌جور نیست؛ انسان خودش، برنامه‌ى خودش را تنظیم میکند، خودش تصمیم میگیرد، خودش جهت‌گیرى پیدا میکند. اگر از این جهت دوّم ما غفلت بکنیم، دانشگاه همان چیزى خواهد شد که در بیانات امام مکرّر در مکرّر نسبت به آن هشدار داده شده، و همه‌ى شما آقایانى که در دانشگاه بوده‌اید و بیش از ماها دانشگاه را مى‌شناسید و داراى روحیه‌ى دینى هم هستید، به عمق آن واقف هستید؛ یعنى اینکه دانشگاه بیگانه از دین و جداى از دین به‌ وجود خواهد آمد، و این یک فاجعه‌ى غیر قابل ‌جبران است؛ غیر قابل ‌جبران به این معنا که جبران آن، بسیار بسیار تلفات خواهد داشت و مشکلات فراوانى به بار خواهد آورد؛ تا یک وقتى آیا جبران بشود یا نشود.

بی‌ارزشی دانشگاهی که فارغ‌التحصیلانش به انقلاب، دین و استقلال بی‌تفاوت‌اند

اگر دانشگاه یک جایى شد که کسى که از آنجا خارج میشود ــ متخرّج دانشگاه ــ نه نسبت به انقلاب حسّاس باشد، نه نسبت به دین حسّاس باشد، نه نسبت به کشور حسّاس باشد، نه نسبت به استقلال ملّى و آرزوهاى بزرگ ملّى حسّاس باشد ــ اگر این‌جور شد ــ این دانشگاه هرچه هم از لحاظ علمى والا باشد، ارزشى نخواهد داشت؛ زیرا که متخرّج و محصول این دانشگاه، راحت در اختیار سیاستهاى مختلف قرار خواهد گرفت. این، برنامه‌ى ما را در مورد دانشگاه باید مشخّص بکند. یعنى ما در دانشگاه بایستى دین را، روحیه‌ى انقلابى را، بیزارى از وابستگى ملّى را [زنده کنیم و پرورش بدهیم]؛ بخصوص این نکته‌ى وابستگى، یعنى همان چیزى که متأسّفانه امروز کشورهاى کوچک دنیا ــ یعنى کوچک از لحاظ …

تولد دانشگاه به سبک کنونی بر بنایی غیردینی و لزوم دگرگونی آن

دین را باید در دانشگاه‌ها زنده کرد. دانشگاه ما بى‌دین متولّد شده؛ این که روشن است. دانشگاه به سبک کنونى از ابتدا بى‌دین متولّد شده؛ یعنى طرّاحى کردند که دانشگاه، بى‌دین زاییده بشود. معنایش این نیست که فلان مؤسّس یک دانشگاه یک آدم متدیّنى بوده یا نبوده؛ اصلاً به او ربطى ندارد. بناى دانشگاه، یک بناى غیر دینى، بلکه ضدّ دینى بوده ــ مثل روشنفکرى کشور ما که از ابتدا بى‌دین متولّد شده ــ منتها خاصیّت دین اصیل و عمیق این است که منتظر اجازه‌ى …

لزوم مصون ماندن محیط دانشجویی از سیاست‌بازان حرفه‌ای

البتّه این را هم باید مراقبت کرد که محیط دانشجویى میدانى نشود براى تاخت‌وتاز سیاست‌بازهاى حرفه‌اى. اینکه یک آقایى از آن طرف بلند شود برود و دانشگاه را براى خاطر یک غرض سیاسى، یک هدف ناسالم به هم بریزد و عدّه‌اى از دانشجوها را مشوّش کند، اصلاً قابل قبول نیست. خود دانشجوها البتّه بایستى این‌طور افراد را شناسایى کنند و آنها را طرد کنند و از محیط خودشان بیرون کنند. محیط دانشجویى، بایست دانشجویى بماند؛ باید پاک بماند. آگاهى سیاسى داشتن و بینش سیاسى پیدا کردن، یک مسئله است، امّا در معرض سیاست‌بازىِ سیاست‌بازها قرار …

اثر تفکر وابستگی بر علوم دانشگاهی و بی‌ابتکاری مهندسان

این طرز تفکّر در دانشگاه‌ها هم اثر میکند؛ علوم دانشگاهى هم بر اساس همین روش شکل میگیرد؛ مهندس ما هم داراى ابتکار نمیشود، سازنده و خلّاق نمیشود. این کارى بود که آنها آن روز کردند و نتایج سوء تدبیر آنها مدّتها گریبان‌گیر کشور ما هم بوده و شاید در آینده هم تا زمانهایى باشد.

لزوم حرکت دانشگاه در جهت راه شهدا

… باشد که شهداى فداکار شجاع و ایثارگر ما در آن جهت رفتند و با شور و شوق جان دادند و همه در هر قسمتى ــ در هر سطحى و هرجا ــ از این کشور هستند، باید بشدّت پرهیز کنند از اینکه کارى بشود برخلاف جهت‌گیرى انقلابى و اسلامى‌اى که شهداى ما در آن جهت حرکت کردند. دانشگاه هم بایستى در این جهت باشد؛ مراکز اداره‌ى کشور در سطوح مختلف هم بایستى در این جهت باشند. و شما که فرزندان شهدا هستید و پدران شما در این راه، جان خودشان را دادند، احق و اولىٰ هستید به اینکه این راه را ادامه بدهید و در این جهت حرکت بکنید.

دانشگاه ناتوان از انتقال علم و تربیت عالم و مدیر، دانشگاه نیست

… علمى و این چیزها است، یکى هم عبارت است از روحیه و تدیّن و حرکت صحیح و سالم‌سازى معنوى و روحى دانشجو. این دو بایستى بى‌تفکیک از هم، در دانشگاه‌ها با قدرت و با توان کامل کشور و ظرفیّت کامل کشور تعقیب بشود. در کار اوّل اگر کوتاهى کردیم، نتیجه چیست؟ همه میدانند؛ دانشگاهى که نتواند علم و تحقیق را به دانشجو منتقل بکند و نتواند دانشجو را یک عالِم، یک استاد، یک صاحب صلاحیّت، یک مبتکر و بالاخره یک مدیر بالفعل براى یک بخشى از بخشهاى بى‌شمار اداره‌ى جامعه بسازد، آن دانشگاه دیگر دانشگاه نیست. در این زمینه، مسئله‌ى استاد هست، مسئله‌ى کتاب درسى هست، مسئله‌ى فضاى آموزشى هست، آزمایشگاه هست، کتابهاى درسى هست، مجلّات علمى هست؛ از این چیزهایى که دائم، ورد زبان ماها است و همه‌‌ی ما هم این را دنبال میکنیم. شماها هم تقریباً همه دانشگاهى هستید و این مسائل را …

هدف تربیت انسان صالح علمی و فکری معتقد به اهداف کشور، نه صرفاً عالم

… وَالّا اگر ما بخواهیم انسانِ فقط عالِم بسازیم، منهاى آرزوهاى مقدّسى که یک ملّت و بخصوص مسلمین دارند، بهتر همین است که دانشجوهایمان را گروه گروه روانه کنیم به کشورهایى که دستگاه‌هاى علمى‌شان مجهّزتر و مدرن‌تر از ما است؛ بروند آنجا یاد بگیرند و بیایند اینجا. هدف این نیست؛ هدف این است که به دست انسانهاى صالح از لحاظ علمى و فکرى، کشور در جهت هدفهاى خودش حرکت کند، و این نخواهد شد، مگر آن وقتى که این انسانها خودشان آن هدفها را شناخته باشند و آنها را قبول داشته باشند.

تلقی نادرست دانشگاهیان پیش از انقلاب از روحانیت به‌عنوان قشری نادان

… آدم میداند که اینها از روى بى‌غرضى هم ارائه میشود و نظر سوئى وجود ندارد امّا فسادآور است؛ حرف خلاف واقع و فسادآور که موجب این بشود که ارزش علمى و معنوى روحانیّت را که پرچم‌دارهاى دین هستند و نمایندگان دین هستند، در چشم محیط دانشگاهى و دانشجویى از بین ببرند. کمااینکه شبیه این کار منتها با شیوه‌هاى ناشیانه‌ترى قبل از انقلاب انجام میشد و بى‌تأثیر هم نبود. قبل از انقلاب، واقعاً جماعت دانشگاهى، آخوندجماعت را آدمهاى پُرگوى نادانِ پُرتوقّعِ هیچ‌چیز‌ندانى میدانستند. بنده با عدّه‌ى زیادى از اینها مواجه بودم. مثلاً در جلسه با یک طلبه‌اى که مى‌نشستند دو کلمه حرف حساب مى‌شنفتند، میگفتند عجب، واقعاً بین روحانیّت مثل شمایى وجود دارد؟ در حالى که آن طلبه، یک طلبه‌ى معمولى بود. روحانیّت را نمی‌شناختند، یعنى تلقّى دستگاه‌هاى علمى …

خطر عظیم سوق یافتن دانشجویان انقلابی به بی‌تفاوتی

… هدفهاى انقلاب حرکت کنید. این‌جورى نمیشود. نشاط یک چیزى است که باید آن را در یک قشر به‌ وجود آورد. باید دنبال‌گیرى کنید، ببینید چگونه میشود این نشاط را به‌ وجود آورد؛ آن را باید به ‌وجود آورد در قشر دانشجو. روحیه‌ى انقلابى اینها در دانشگاه نباید ضربه بخورد. آن عدّه‌اى که بى‌تفاوتند، باید کارى بشود که گرایش پیدا کنند به جهت‌گیرى‌هاى انقلابى و نشاط انقلابى؛ نه اینکه خداى نکرده بعکس بشود؛ کارهایى انجام بگیرد که آنها یعنى کسانى‌که روحیه‌ى انقلابى و جهت‌گیرى انقلابى دارند، یواش‌یواش گرایش پیدا کنند به بى‌تفاوتى؛ این خطر بسیار عظیمى است.

لزوم هوشیاری دانشگاهیان و جهت‌گیری ضد سلطه‌گران

… با اسلام، با ایمانِ ملّت ما و ملّتهاى مسلمان آشتى کرده‌اند. آنها آشتى نمیکنند چون میدانند که اسلام با آنها آشتى نمیکند؛ چون میدانند که انسانهاى مؤمن در هرجا که هستند، با ظلم، با زورگویى، با فساد آشتى نمیکنند؛ و استکبار جهانى، معدن و مرکز همه‌ى این مفاسد است. بخصوص دانشجویان، بخصوص دانشگاهیان، بخصوص اساتید و مسئولان دانشگاه‌ها باید هوشیار باشند. جهت حرکت خود را ضدّیّت با سلطه‌گران بگذارید؛ دشمنى با جهان‌خواران بگذارید؛ این است که ما را به ارزشهاى اسلامى خواهد رساند.

انتظار متدین شدن جوانان در دانشگاه‌ها

… رشد بدهد و پیش بیاورد. ارزش تدیّن و تعبّد و ذکر، ارزش بسیار بزرگى است. ما همیشه افتخار میکردیم که حوزه‌هاى علمیّه آن‌چنان است که وقتى کسى وارد میشود، اگر بار معنوى و دینى و اعتقادى و عملى زیادى هم نداشته باشد، وقتى خارج میشود پُربار است؛ متدیّن‌ساز است. و توقّع کردیم همواره از دانشگاه‌هاى کشور ــ دانشگاه‌هاى سبک جدید ــ که این‌جور باشند که جوانها اگر وارد که میشوند متدیّن نیستند، وقتى خارج میشوند متدیّن خارج بشوند. این باید در حوزه‌ی علمیّه به حدّ اعلى برسد.

تربیت نیروی متخصص ورزیده برای سازندگی کشور

باید جوانهاى این کشور، دانشمندان این کشور، افراد مستعد در این کشور همّت کنند، عقب‌ماندگى‌هاى صدساله و دویست‌ساله را جبران کنند. آنچه را سلاطین جبّار و رژیم‌هاى وابسته نمیتوانستند بکنند، شما باید بکنید، و آن همین است که در میان این ملّت و این کشور تلاش کنند استعدادها را زنده کنند، کشور را آباد کنند، ویرانى‌ها را برطرف کنند، افراد شایسته و عالِم ساخته بشوند، دانشگاه‌ها نیروى متخصّصِ ورزیده تربیت کند تا این غبار استضعافى که بر چهره‌ى بسیارى از مناطق کشور ما نشانده‌اند و دشمن نشانده است، برطرف کنند.