یک نکتهى لازم را هم به عزیزانى که در دانشگاه تربیت مدرّس مشغول درسخواندن یا درسگفتن یا خدمتند عرض میکنم. دانشگاه، نقطهى اساسى هر جامعه و کشورى است؛ اگر دانشگاه اصلاح بشود، آیندهى آن جامعه اصلاح خواهد شد؛ اگر دانشگاه فاسد بشود، سرنوشت آن جامعه فساد است؛ حالا این فسادى که در دانشگاه فرض میکنیم، چه فساد اخلاقى باشد، چه فساد علمى. معناى فساد علمى این است که در دانشگاه، نه معلّمْ دلسوزى کند براى درس دادن و یاد دادن، نه متعلّم و دانشجو دلسوزى کند براى یاد گرفتن. نتیجه، بىسواد بار آمدن، بد فهمیدن و نفهمیدن و عدم رشد استعدادها است. معناى فساد اخلاقى این است که آن که درس میخواند یا نمیخواند، از لحاظ اخلاقى، شرافت لازم، شرف و غیرت و انگیزه و ایمان لازم را در خود پرورش ندهد. نتیجهى این هم با شقّ اوّل یکى است؛ شاید هم گاهى بدتر. آن عالِمى که شریف نباشد، حمیّت و غیرت دفاع از کشور و ملّت و آرمانها و ارزشهاى ملّى و دینى خود را نداشته باشد، آن عالِمى که دشمن را بر خودى ترجیح بدهد، خود را در اختیار دشمن ملّت قرار بدهد، از هر جاهلى بدتر است؛ همان دزدى است که با چراغ به دزدى میرود و بیشتر صدمه میزند. پس اصلاح دانشگاه در درجهى اوّلِ اهمّیّت است.دانشگاه
نامهای دیگر: دانشگاهیان، دانشکدههای فنی و مهندسی، دانشگاه فاسد
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
نهاد آموزش عالی و پژوهش، جایگاه و رسالت آن و نقد وضع علمی و فرهنگی آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:پیام بهمناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷
سیر زمانی
از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳۱۳۶۰۱۴۰۳
فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
در دانشگاه، هدفْ دانشجو است؛ یعنى استاد و آن تحقیقى که در محیط دانشگاه انجام میگیرد و آزمایشگاه و همهى اینها براى دانشجو است؛ براى این است که این نیروى انسانى رشد کند و صلاحیّت کارى را که بر عهدهى یک نیروى انسانى عالِم و کارآمد است، پیدا کند تا بتواند آن کار را به عهده بگیرد. اصلاً فلسفهى دانشگاه این است دیگر؛ وَالّا دانشگاه که براى این نیست یک عدّهاى مثلاً فرض کنید اینجا مستخدم باشند و ارتزاقشان از اینجا باشد ــ خب این قهرى است، امّا هدفْ این نیست ــ هدف این است که دانشجو آنجا بتواند به صلاحیّتهاى لازم برسد. ما هر کارى میتوانیم بکنیم براى دانشجو، باید بکنیم.یک نهاد دانشجویى دیگر داریم که این نهاد دانشجویى ناظر است به ادارهى امور زندگى مردم، منهاى مسائل مربوط به دین. مردم معاش دارند، کسب دارند، ساختمان دارند، راه دارند، جسم دارند؛ شناسایىهاى گوناگون لازم است؛ تحقیق در امور زندگى مردم لازم است، علوم متشعّب است، انواع و اقسام دانشها هست براى بهتر کردن زندگى مردم و راه انداختن زندگى مردم؛ این نهاد هم مشغول این است. اینها را فرابگیرد؛ در آنها خِرّیت[2] و متخصّص و صاحبنظر بشود؛ آنها را تحقیق کند، بعد آنها را براى پیاده شدن در جامعه آماده کند، تحقیقات نوِ دنیایى را جذب کند؛ خودش به نوبهى خود، تازههایى در این دانشها بیافریند، به بشریّت عرضه کند و تحقیق کند؛ این هم یک نهاد دانشجویى دیگر.شاهدها (۲۳ پاراگراف)
مسئولیت بیشتر مسئولان دانشگاه در ارزشگذاری صحیح معنوی
… بود؛ آن عامل را مواظب باشید تضعیف نشود در دانشگاهها. واقعاً به این نکته باید برسید، شما باید برسید. البتّه انجمن اسلامى که مىآید، من همین حرفها را با آنها میزنم؛ جهاد دانشگاهى که مىآید، به آنها میگویم؛ این آقایان نمایندگان وقتى مىآیند، به آنها میگویم؛ شکّى نیست، اینها مسئولین مستقیمند براى اینطور چیزها امّا شما که مسئول دانشگاه هستید، به نظر من از همهى آنها مسئولترید نسبت به این قضیّه؛ سعى کنید که این ارزشگذارىهاى درون دانشگاه ــ ارزشهاى معنوى ــ حقیقتاً به شکل صحیحى انجام بگیرد.بنیانگذاری دانشگاهها از آغاز بر پایهٔ بیاعتقادی
… را ــ که خب، قهراً علم جاذبه دارد؛ پیشرفتهاى علمى که اروپا به آن دست یافته بود، طبیعى است که جاذبه دارد ــ این پیشرفتهای علمی را وسیلهاى قرار دادند براى بىاعتقادى به دین و خاموش کردن شعلهى ایمان دینى در دلها و از بین بردن بیدارى وجدان دینى در آحاد مردم. لذا دانشگاهها را از اوّل بر پایهی بىاعتقادى گذاشتند. هر گروهى از جوانها که در دورههاى اوّل براى تحصیل رفتند، هدف تبلیغات ضدّاسلامىِ اروپایىها قرار گرفتند. آن کسانى که اوّلین پرورشیافتههاى فرهنگ غرب بودند، غالباً ــ نمیگویم همه ــ کسانى بودند که با دین یک بیگانگى بلکه یک عنادى احساس میکردند؛ البتّه …بنای دانشگاه بر بیدینی برای پرورش نسل مدیران بیاعتقاد
بنیان دانشگاه، یعنى مرکز پرورش انسانهاى دانشمند بر طبق پیشرفتهاى علمىِ روز، بر بىدینى گذاشته شد، بر معارضهى با دین گذاشته شد، و چندین سال با قوّت و دقّت این مسئله را دنبال کردند؛ دین را در دانشگاهها ضعیف کردند، بلکه به معارضهى با دین در دانشگاهها پرداختند. هدف از اینها معارضهى با دین به عنوان دین نبود؛ هدف همان چیزى بود که اوّل عرض کردم؛ براى اینکه بتوانند سلطه پیدا کنند بر کشورهاى اسلامى، مجبور بودند نسلى را پرورش بدهند و تربیت بکنند که آیندهى کشور را ــ چه از لحاظ ادارهى کشور، چه از لحاظ سازندگى کشور ــ …هدف دانشگاهها در گذشته پرورش جوانان برای نوکری، نه باسوادی
یک دورانى که دوران جهالت بود؛ یک دوران که دوران بىاعتنائى به معلومات بود؛ دوران پادشاهان مستبدّ خونخوارِ بدون یک ذرّه اعتناى به مردم؛ بعد هم که مسائل فرهنگ جدید و دانشگاهها و مانند اینها به وجود آمد؛ هدف اوّل، باسواد کردن جوانها نبود؛ هدف اوّل، ساختن و پرداختن جوانهایى بود که به شکلى به دستگاهها کمک کنند در جهت پیوستن هر چه سریعتر به قطبهاى استعمار و استکبار جهانى؛ یعنى در جهت نوکرى؛ آن کسى عزیزتر بود که نوکرتر باشد؛ فکر مستقل، فکر آزاد، انسان سازنده، مطلوب نبود؛ چون قدرتها قدرتهایى بودند، دولتها دولتهایى بودند که اساس کارشان بر وابستگى به بیگانهها بود. خب، رژیم پهلوى را چه کسى سرِ کار آورده بود؟ رضاخان را چه کسى سرِ کار آورده بود؟ …فرصت خدمت به پیشرفت علمی کشور در نظام جمهوری اسلامی
فرصتها انصافاً فرصتهاى ارزشمندى است. امروز در نظام جمهورى اسلامى، شما که رئیس یک دانشگاه هستید، میتوانید از بن دندان با اعتقاد راسخ احساس کنید و باور کنید که دارید به پیشرفت علمى کشورتان و به مردمتان کمک میکنید. این خصوصیّت جز در دورههاى بسیار معدودى در محیط علمى کشور ما متأسّفانه وجود نداشته. آن وقتى که بر کلّ حیات سیاسى و اجتماعى یک کشور، حاکمیّت بیگانه مسلّط باشد، فکر میکنید دانش در آن کشور چه نقشى ایفا خواهد کرد؟ آن هم دانش پزشکى که قهراً کارى به مسائل سیاسى …کمبودهای مالی دانشگاهها، مشکلی حلشدنی و غیراساسی
… چیزها حل خواهد شد. این کمبودها هست، اینها هم حل میشود؛ همچنان که ما امروز مجموعاً وضع مالى دولت را بهتر از دو سال قبل یا سه سال قبل مىبینیم، مطمئنّاً دو سال دیگر، سه سال دیگر از امروز بهتر خواهد بود. روال کار کشور این را دارد نشان میدهد و بهتر هم خواهد شد؛ این مشکلات برطرف میشود، امّا اینها مشکل واقعى نیست، اینها مشکل اساسى نیست، اینها مشکل ساختارى نیست در محیط دانش کشور ــ آن هم دانشى به این حسّاسیّت که شماها دنبال آن هستید، یعنى پزشکى و بعد منشعبات و توابع آن ــ مشکل اساسى این است که در یک محیط دانشگاهى ایمان به آن کار وجود نداشته باشد، مسئولین براى کشور نسوزند، احساس درد نکنند، یک آقایى را بیاورند بگذارند در رأس یک دانشگاهى ــ دیدید چه کسانى در دانشگاه تهران رئیس بودند؛ غالباً مسائل سیاسى بود؛ دانشگاههاى دیگر هم، بخصوص دانشگاههاى بزرگ و مهم، کم و بیش همینجور [بود] ــ یکى را آنجا بگذارند، او هم به فکر شغل سیاسى خودش و موقعیّت سیاسى خودش و منش سیاسى خودش باشد، به فکر نزدیکى به دربار آن روز باشد، به فکر پُر کردن کیسهى خودش …لزوم پاسداشت اسلام و رشد نیروهای حزباللهی در محیط دانشگاه
امروز این بنیان، همان بنیان صحیحى است که وجود دارد. من چیزى که میخواهم به شما برادران عزیزى که چه در وزارتخانه هستید با آقاى دکتر فاضل، چه در دانشگاهها هستید، بگویم این است: قدر این بنیان صحیح اسلامى را باید شماها بیش از همه کس بدانید. این هم از اسلام است؛ باید اسلام را در محیط دانشگاهى خودتان به حدّ اعلیٰ پاس بدارید. کارى کنید آنهایى که از انقلاب غریبهاند، از اسلام غریبهاند، احساس نکنند که کار زیر نگین اینها است؛ حرف من این است. البتّه با آقاى دکتر فاضل مکرّر خصوصى صحبت کردهایم و این را به ایشان گفتهام، حالا هم به همهى شماها عرض میکنم: محیط را محیطى بکنید که حزباللهى در آن محیط رشد کند. دشمنان ما در تبلیغات دنیایى سعى میکنند حزباللهى را چهرهی بدى نشان بدهند، حزباللهى را عبارةٌ اُخراى[5] یک آدم بىهمهچیز و یک لات تصوّر میکنند! نخیر، خود این آقاى دکتر فاضل یک حزباللهى است، حزب اللهى یعنى این؛ حزباللهى یعنى آن که در خدمت خدا است، هیچ …طبیعت برانگیخته و آشفتگیپذیر محیط جوان دانشگاه
حالا قبل از اینکه من وارد آن موضوع خلیج فارس بشوم، توصیهاى عرض بکنم. شما برادرانى که در دانشگاهها تدریس میکنید، مواظب باشید فضاى دانشگاه را آشفته نکنند؛ مراقبت کنید. شماها خودتان تا پریروز آنجا دانشجو بودید دیگر، خودتان میدانید دانشگاه یعنى چه. دانشگاه یک محیط آشفتگىپذیر است؛ طبیعت دانشگاه این است؛ یعنى مادامى که دانشگاه جاى جوانهایى است در این سن ــ یک فاصلهى سنّى تقریباً مشخّص هفت هشت ده ساله ــ و مادامى که در دانشگاه، دانش و به تَبَع آن، روشنفکرى منتقل میشود به این نسل در این سن، همواره باید از دانشگاه انتظار برانگیختگى داشت. برانگیختگى بد نیست، چیز خوبى است امّا در شرایطى هم ممکن است بر این برانگیختگى آثار بدى مترتّب [بشود]. خب، در یک چنین محیطى که ممکن است برانگیختگى در آنجا آسانترین چیز باشد، هر کسى باید سعى کند که انفجار ایجاد نکند در آنجا؛ برانگیختگىِ بد را زمینهسازى نکند. این دانشگاه میتواند الان وسیلهاى بسیار فعّال براى حرکت مردم، براى امید مردم، براى پشتیبانى از …لزوم جلوگیری از ورود خطوط سیاسی بیرونی به دانشگاه
نگذارید در محیطهاى دانشگاه از بیرون چیزى تزریق بشود. این خط و خطوط سیاسى را از بیرون دانشگاه مطلقاً وارد دانشگاه نکنید. خود دانشگاه یک مقدارى مسئلهى سیاسى دارد؛ خوب هم هست در آن حد، ایرادى هم ندارد؛ یک چیزى را مىبینند، اعتراض میکنند؛ یک خبرى به گوششان میرسد، آن را نقد میکنند؛ از یک چیزى پشتیبانى میکنند؛ با یک چیزى مقابله میکنند؛ همین خوب است، همین بس است؛ دیگر این دعواهاى …کمبود ابزار هدایت فکری و نبود عمق تفکر انقلابی در دانشگاه
ما در دانشگاههایمان ابزار و وسایل لازم را براى هدایت فکرىِ این نسل جوان دانشجو به قدر وافر و کافى نداریم؛ این حقیقت است. و تفکّر انقلابى، عمق لازم و پختگى لازم را در دانشگاه پیدا نمیکند؛ این واضح است. به این معنا که اگر فرض کنیم کسى نسبت به انقلاب هیچ معرفتى نداشته باشد یا اعتقادى نداشته باشد و وارد دانشگاه بشود، اینجور نیست که ما مطمئن باشیم فردا که او از دانشگاه بیرون مىآید، یک فرد انقلابى مؤمنى بیرون آمده؛ درست است؟ عکس آن چرا، عکس آن مصادیقى دارد؛ …عیبهای دانشگاه و فاصلهٔ آن با نقش پیشبرنده در انقلاب
با وجود همهى این مطالب درستى که آقاى دکتر معین فرمودند و آنچه شده و آنچه بنا است بشود، در عین حال انصافاً وقتى یک عنصر مؤمن به این انقلاب و مؤمن به این حقیقت و مؤمن به این تحوّل عظیمى که با این ریشهى عمیق و با این اهمّیّت در این کشور ایجاد شده، نگاه میکند به دانشگاه کشور، میبیند نه، این، آن بال پروازدهنده، آن چرخ پیشبرنده، آن موتور حرکتدهنده ــ به هر چه میخواهید تشبیه کنید ــ که باب یک چنین حقیقت عظیمى باشد، نیست. دانشگاه ما عیب دارد، ایراد دارد، باید ایراد آن برطرف بشود. البتّه توقّع معجزه نیست؛ آنچه بنده عرض میکنم، حرف یک آدم ایدئالگراى بىتوجّه به واقعیّتها نیست. شما میدانید من چند سال مسئول اجرائى این کشور بودم، حقایق را میدانم، وانگهى همینطور که ایشان[4] اشاره کردند، با مسائل دانشگاهها، با بودجهى دانشگاهها آشنا هستم؛ …بنیانگذاری دانشگاه به دست مخالفان دین و وابستگی آن به غرب
… غالباً نیست ــ ... دانشگاه باید عکس این باشد؟ آخر روى این یک فکرى بکنیم. دانشگاه مگر دانشگاه همین مملکت نیست؟ حوزه مال همین مملکت (است)، دانشگاه هم مال همین مملکت است؛ پدر و مادر هم که یکى است؛ متخرّجین هم باز براى یک دستگاه، براى یک ملّت میخواهند کار کنند. علّتش این است که دانشگاه را آن کسانى بنیانگذارى کردند که اساس دین را نه اینکه قبول نداشتند، بالاتر از این بود، اصلاً میخواستند ریشهکن کنند. میدانید دیگر؛ مگر غیر از این است؟ این تاریخچهى دانشگاه است، این تاریخچهى فرهنگ اروپایى است در کشور ما. آنهایى که (دانشگاه را) آوردند، اعتقادشان این بود که اینها حرفهاى مفتى است؛ و روشنفکرى جدید اصلاً اینجورى متولّد شد: ضدّ دین و مخالف با دین و عازم بر قلع و قمع دین! خب، دانشگاه هم که طبعاً زایشگاه و پرورشگاه همین روشنفکرى جدید اروپایى بود؛ بنابراین فضا، …ناسودمندی دانشگاه وابسته به غرب و فرهنگ دیگران برای ملت
… این ملّت میتواند بکند؟ این همان دانشگاهِ گذشته میشود؛ دانشگاه گذشته حقیقتاً براى این مملکت سودمند نبود. خب، بنده خبر دارم هزاران دکترى که آمدند، بچّههایى را نجات دادند، مریضهایى را شفا دادند؛ هزاران مهندسى که دهها هزار ساختمان ساختند، اینها را میدانیم؛ مسئلهى یک ملّت که اینها نیست، مشکل یک ملّت که اینها نیست. دانشگاه وابستهى به غرب، دانشگاه متّکى به ارادهى دیگران و به فرهنگ دیگران نمیتواند براى یک فرهنگ مفید باشد. این، دو عنصر اصلى است. غرض، این را توجّه بفرمایید.پیگیری علم با روحیهٔ انقلابی و پرهیز از خودباختگی دانشگاههای دوران طاغوت
دانشگاهها باید تلاش علمى و تحقیقى خود را با روحیهى انقلابى و نشاط اسلامى دنبال کنند؛ وگرنه سرنوشت آنها بهتر از دانشگاههاى دوران طاغوت نخواهد بود که در آن، خودباختگى علمى در برابر بیگانگان و تحقیر ارزشهاى خودى، راه را بر جوشش استعدادها مىبست و مغزهاى مستعد را هم به گریز از مرز و بوم خود تشویق میکرد. اساتید عالىقدر و دلسوز باید فضاى انقلابى را براى تربیت نیروهاى مستعد مغتنم بشمارند و دانشجویان ضمن تکریم و احترام به اساتید ــ که فریضهاى اسلامى است ــ نباید اجازه دهند احیاناً کسى بدخواهانه، از علم و تخصّص، وسیلهاى براى هموار کردن راه فرهنگ استعمارى در …برکات حضور روحانیون با معرفت دینی و هوشمندی سیاسی در دانشگاهها
… مراعاتنکنى که سرِ کلاس و بین دانشجوها هر چه به دهانشان مىآمد بدون توجّه به تأثیرش میگفتند؛ بعضى از اساتید معمّم از دین دور هم میکردند. آن که جوانها را به دین نزدیک میکرد، عاشق دین میکرد، با معارف اسلامى عمیقاً آشنا میکرد، از آن قبیل روحانیّون بودند. اگر ما بتوانیم به تعداد زیادى روحانى با معرفتِ دینىِ وسیع و آگاهى سیاسى و هوشمندى سیاسى بفرستیم داخل دانشگاهها، شما ببینید چقدر برکات از این بر خواهد خاست. خب، این از حوزه متوقّع است؛ و این بدون آن رشد فکرى و سیاسى و معنوى امکان ندارد؛ جاى این خالى است.پیشگیری از آسیب به نظام و اسلام از باز بودن راه دانشگاهها
… بهداشت و آموزش پزشکى هم که یک قدرى از آنجاها شکایت میشود، این تذکّرات را دادهام؛ به شما هم عرض میکنم: باید کوشش بشود که برادرهاى خوب، بچّههاى مؤمن، اینهایى که حقیقتاً انقلاب را از بن دندان پذیرفتهاند، بروند در آن مراکزى که فردا کار با اینها خواهد بود. و جورى نشود حالا که درِ دانشگاهها باز است، راه باز است و همه میتوانند بیایند، نظام خداى نکرده از این قِبَل صدمهاى ببیند، اسلام و مسلمین صدمهاى ببینند. این جنبههاى معنوى را خیلى باید رعایت بکنید.تغییر وضع با پیدایش روشنفکران متدین و نفوذ روحانیان در دانشگاهها
… این دانشگاهها، کسانى که در سرتاسر کشور به پُستها یا به کارهاى مؤثّر و حسّاس احتیاج داشتند، در یک نسل، با دین بکلّى بیگانه شدند؛ آن نسل پرورشیافتهى دوران رضاخانى و اوایل دوران نفوذ دانش جدید و فرهنگ اروپایى در ایران، غالباً نسل بىاعتقادى بود. البتّه بعدها وضع عوض شد؛ کسان زیادى با پیشرفتهاى دینى، با آگاهىهاى مذهبى آشنا شدند، احساسات در دلها بیدار شد، تفکّرات صحیحى پیدا شد، روشنفکران متدیّنى پیدا شدند، روحانیّون نافذالکلمهاى در دانشگاهها رسوخ کردند، امثال شهید مفتّح، شهید مطهّرى، شهید بهشتى، این شخصیّتهاى برجسته در دانشگاهها اثر گذاشتند و بعضى از شخصیّتهاى دانشگاهى با دنیاى دین و مسائل مذهبى آشنا شدند، و بر خلاف آنچه آنها میخواستند پیش آمد؛ امّا بناى کار را آنجور گذاشته بودند.استقبال دانشجویان از درس روحانیون با وجود تبلیغات ضد روحانیت
آن وقت روحانیّت با دو چیز، یکى با علمشان، یکى با زهدشان توانستند علىرغم خواست آنها نفوذ کنند در دستگاههاى مختلف. در دانشگاه که جایى براى ماها نبود و مظهر تبلیغات و مرکز تبلیغات ضدّ آخوندى همین دانشگاه و حول و حوش دانشگاه بود، بچّهها کلاس درس را تعطیل میکردند که بروند پاى درس فلان آخوند که نه پول داشت، نه قدرت داشت، حتّى رفتن پیش او گاهى دردسر هم داشت! براى چه بود؟امید به رفع مشکلات مالی دانشگاهها و لزوم تلاش برای آن
این مشکلاتى هم که ذکر شد،[10] باید برطرف بشود؛ یعنى بنده که معتقدم برطرف خواهد شد؛ حالا اگر شما خیلى هم این را قبول نداشته باشید و به این خوشبینى هم نباشید، حرفى نداریم، میگوییم باید تلاش کنید تا انشاءالله برطرف بشود. ما هم حاضریم که تلاش کنیم، شما هم انشاءالله همکارى کنید و نظرات کارشناسىتان را بفرمایید، ما هم به مسئولین دولتى و غیر دولتى هر وقت لازم باشد سفارش میکنیم تا انشاءالله هر کارى که باید بشود، انجام بگیرد. و صرفهجویى هم البتّه یکى از مهمترین کارها است. هر چه ممکن بشود در غیر کارهاى لازم صرفهجویى خوب است تا انشاءالله در وقتى که امکانات کم است، پول کم است، بیشتر کمک بشود به کارهاى اساسى و واجب.چرایی متدین خارج نشدن دانشجویان و محیط آسیبزای اخلاقی و فرهنگی
یک مشکل، مشکل دچار شدن به ابتذال و بىتفاوتى و نفوذپذیرى در مقابل فرهنگهاى مضرّ بیگانه است؛ دانشجو در معرض این قرار میگیرد و این مشکل دانشگاهها است. بنده مکرّر در این اجتماعات دانشجویى و دانشگاهى گفتهام که چرا وقتى کسى وارد حوزه میشود، قاعدتاً متدیّن خارج میشود امّا وقتى داخل دانشگاه میشود، قاعدتاً متدیّن خارج نمیشود! چرا باید اینجورى باشد؟ واقعاً هم توقّع درستى است و باید در نهایت، این[طور] باشد امّا واقعیّت قضیّه غیر از این است. واقعیّت قضیّه این است که دانشگاه یک محیطى است که به خاطر کثرت جوان در سنین خاص و وجود زن و مرد، در معرض انواع و اقسام انگیزهها و گرایشهاى اخلاقى و فرهنگىِ ناسالم قرار گرفته. [جوان دانشجو] غیر از آن جوان در بازار است که نه از مجلّهى خارجى، نه از کتاب خارجى، نه از معارف بیرون این مرز اصلاً مطّلع نیست؛ او از جایى اصلاً خبر ندارد، و غیر از این جوان است که قاعدتاً اطّلاع پیدا میکند، دانشجو است، آگاه است، هوشیار است، معارف دنیا برایش …مسائل اساسی دانشگاهها: رشد علم و تحقیق، گسترش و تقویت مدیریت
عمدهى مطالب تقریباً همان چیزهایى بود که در بیانات آقاى دکتر معین ذکر شده بود: رشد علم، رشد تحقیق، رشد کمّى، گسترش در نقاط محروم، اهمّیّت دادن به بعضى از چیزهایى که در دانشگاهها حقیقتاً اهمّیّت دارد، تکلیف نهادهاى انقلابى را به طور قاطع مشخّص کردن، آنها را به شکل معقول و درستى تقویت کردن، مدیریّت و مسائل مدیریّت و تقویت مدیریّت؛ همین حرفهایى که واقعاً مسائل حاد و اساسى دانشگاهها بوده در این چندساله. بنده هم که مکرّر دربارهى این مسائل مطالبى را عرض کردهام؛ چیز جدیدى حقیقتاً نیست. البتّه در شنیدن اثرى است که در دانستن نیست؛ اى بسا انسان چیزهایى را هم میداند، لکن گفتگوى آنها و شنیدن و باز شنیدن و باز شنیدن آنها تأثیراتى دارد و در انسان انگیزه ایجاد …همدردی با کمبود بودجهٔ خرید کتاب دانشگاه تربیت مدرس
من یادم مىآید چند سال پیش از اینها یک وقت رفتم [دانشگاه] تربیت مدرّس بازدید[3] ــ البتّه قبل از زمان آقاى افتخارحسینى[4] ــ آنجا به من شکایت کردند که ما براى [خرید] کتاب و مانند اینها هشتاد هزار دلار پول میخواهیم، نداریم. من واقعاً تا آن تهِ دلم سوخت. البتّه هیچ امکانى هم نداشتم که به آنها بدهم؛ یعنى بودجه و پول دست بنده که نبود. آمدم با دولت، با نخستوزیر، با هر کسى میتوانستم، صحبت کردم و بارها این را تکرار کردم؛ وقتى که صحبت ارز میشد، صحبت پول میشد، [صحبت] بعضى از بذلوبخششها میشد، من آن را به یاد …لزوم پرداختن به روح علمی دانشگاهها افزون بر مسائل مادی
… ترتیب دادید. اگر چه ایشان[1] فرمودند که من با حال کسالت [آمدم]، اوّلاً که حالا سرماخوردگى چیزى نیست، وانگهى شماها که اهل علم و اهل معرفت و جزو زبدگان فعلى کشور هستید، وقتى جمع میشوید، دیدار شماها به انسان نشاط میبخشد؛ اینجور نیست که حالا زحمتى یا ثقلى باشد؛ نه، البتّه در صورتى که همهى بحث به آن جنبههاى مادّى دانشگاهها کشانده نشود؛ نه اینکه گفته نشود، آن هم باید گفته بشود، من اعتراضى ندارم، لکن یک قدرى به آن روح مسئله در دانشگاهها که شماها متکفّل آن هستید بپردازیم و به جلسه انشاءالله رنگ و بوى علم و علمجویى و دانشجویى بدهیم. انشاءالله موفّق باشید؛ مسئولیّت سنگینى است که بر عهده گرفتهاید و خدا باید به شما کمک کند و انشاءالله کمک هم خواهد کرد.