رفتن به محتوای اصلی

دانشگاه

نام‌های دیگر: دانشگاهیان، دانشکده‌های فنی و مهندسی، دانشگاه فاسد

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نهاد آموزش عالی و پژوهش، جایگاه و رسالت آن و نقد وضع علمی و فرهنگی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۰۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

یک نکته‌ى لازم را هم به عزیزانى که در دانشگاه تربیت مدرّس مشغول درس‌خواندن یا درس‌گفتن یا خدمتند عرض میکنم. دانشگاه، نقطه‌ى اساسى هر جامعه و کشورى است؛ اگر دانشگاه اصلاح بشود، آینده‌ى آن جامعه اصلاح خواهد شد؛ اگر دانشگاه فاسد بشود، سرنوشت آن جامعه فساد است؛ حالا این فسادى که در دانشگاه فرض میکنیم، چه فساد اخلاقى باشد، چه فساد علمى. معناى فساد علمى این است که در دانشگاه، نه معلّمْ دلسوزى کند براى درس دادن و یاد دادن، نه متعلّم و دانشجو دلسوزى کند براى یاد گرفتن. نتیجه، بى‌سواد بار آمدن، بد فهمیدن و نفهمیدن و عدم رشد استعدادها است. معناى فساد اخلاقى این است که آن که درس میخواند یا نمیخواند، از لحاظ اخلاقى، شرافت لازم، شرف و غیرت و انگیزه و ایمان لازم را در خود پرورش ندهد. نتیجه‌ى این هم با شقّ اوّل یکى است؛ شاید هم گاهى بدتر. آن عالِمى که شریف نباشد، حمیّت و غیرت دفاع از کشور و ملّت و آرمانها و ارزشهاى ملّى و دینى خود را نداشته باشد، آن عالِمى که دشمن را بر خودى ترجیح بدهد، خود را در اختیار دشمن ملّت قرار بدهد، از هر جاهلى بدتر است؛ همان دزدى است که با چراغ به دزدى میرود و بیشتر صدمه میزند. پس اصلاح دانشگاه در درجه‌ى اوّلِ اهمّیّت است.
در دانشگاه، هدفْ دانشجو است؛ یعنى استاد و آن تحقیقى که در محیط دانشگاه انجام میگیرد و آزمایشگاه و همه‌ى اینها براى دانشجو است؛ براى این است که این نیروى انسانى رشد کند و صلاحیّت کارى را که بر عهده‌ى یک نیروى انسانى عالِم و کارآمد است، پیدا کند تا بتواند آن کار را به عهده بگیرد. اصلاً فلسفه‌ى دانشگاه این است دیگر؛ وَالّا دانشگاه که براى این نیست یک عدّه‌اى مثلاً فرض کنید اینجا مستخدم باشند و ارتزاقشان از اینجا باشد ــ خب این قهرى است، امّا هدفْ این نیست ــ هدف این است که دانشجو آنجا بتواند به صلاحیّتهاى لازم برسد. ما هر کارى میتوانیم بکنیم براى دانشجو، باید بکنیم.
یک نهاد دانش‌جویى دیگر داریم که این نهاد دانش‌جویى ناظر است به اداره‌ى امور زندگى مردم، منهاى مسائل مربوط به دین. مردم معاش دارند، کسب دارند، ساختمان دارند، راه دارند، جسم دارند؛ شناسایى‌هاى گوناگون لازم است؛ تحقیق در امور زندگى مردم لازم است، علوم متشعّب است، انواع و اقسام دانشها هست براى بهتر کردن زندگى مردم و راه انداختن زندگى مردم؛ این نهاد هم مشغول این است. اینها را فرابگیرد؛ در آنها خِرّیت[2] و متخصّص و صاحب‌نظر بشود؛ آنها را تحقیق کند، بعد آنها را براى پیاده شدن در جامعه آماده کند، تحقیقات نوِ دنیایى را جذب کند؛ خودش به نوبه‌ى خود، تازه‌هایى در این دانشها بیافریند، به بشریّت عرضه کند و تحقیق کند؛ این هم یک نهاد دانش‌جویى دیگر.

شاهدها (۳۸۵ پاراگراف)

منور شدن محیط تحصیل و تحقیق به ایمان و هوشیاری سیاسی

… على رازینى، سیّدرضا صدر، محمود محمّدى‌عراقى، غلامرضا مصباحى را به ‌عنوان نمایندگان خود در این کار بزرگ براى سیاست‌گذارى و هدایت حرکت عمومى فضلاى روحانى در دانشگاه‌ها، و جناب حجّت‌الاسلام آقاى سیّدرضا صدر را به ‌عنوان رئیس و مدیر اجرائى این نهاد منصوب میکنم. وظیفه‌ى اصلى این نهاد، تأمین حضور عالمانه و هدایتگر روحانیّون آگاه و متّقى و آشنا به مسائل دانشگاهى در دانشگاه‌هاى کشور و حرکت پیگیر و صحیح و هوشمندانه‌ى آنان براى منوّر شدن محیط تحصیلات و تحقیقات به فروغ ایمان و عمل صالح و هوشیارى سیاسى و راهبرد انقلابى و اسلامى است.

موظف بودن به یاری نهاد نمایندگی برابر اساسنامهٔ آن

مسئولان دانشگاهى موظّفند که برابر اساسنامه‌ى این نهاد که مورد تأیید اینجانب است، آنان را در انجام مسئولیّت بزرگشان یارى دهند و شوراى عالى انقلاب فرهنگى و دیگر شوراهاى دست‌اندرکار، مقرّرات مورد نیاز این کار را تأمین کنند. از خداوند متعال فلاح و موفّقیّت دانشجویان عزیز و همه‌ى جوانان کوشا و جدّى کشور بزرگمان و نیز خدمتگزاران و فعّالان امور دانشگاهى را مسئلت میکنم.

تسلط فکری روحانیان بر فضای دانشگاه‌ها پیش از انقلاب

… که آن بزرگوار تدریس میکرد، کسانى بودند که درست ضدّ دین به ‌طور صریح تبلیغات میکردند و درس میگفتند. آن بزرگوار نرفت با آنها دعوا کند و دست‌به‌یقه بشود؛ حرف زد، فکر داد، حقایق را گفت، از ذهنیّت صحیح استفاده کرد و فضا را قبضه کرد. پیش از انقلاب این‌جورى بود؛ پیش از انقلاب، روحانیّونى که با این دانشگاه‌ها و محیط‌هاى فکرى و جوان و احیاناً مرتبط با افکار بیگانه اتّصال داشتند، ابزارى که قدرت و زورى به آنها بدهد نداشتند امّا فضا در قبضه‌ى آنها بود، دست آنها بود. در یک مسجدى میدیدید یک روحانى‌اى مى‌ایستد براى مردم حرف میزند، کلاس‌هاى درس در دانشگاه تعطیل میشود، خلوت میشود، مى‌آیند پاى صحبت این آقا که چهار کلمه مثلاً تفسیر از او بشنوند یا نهج‌البلاغه‌ از او یاد بگیرند؛ قبل از انقلاب این‌جورى بود. ما باید این‌جورى خودمان را مجهّز کنیم؛ منبرها این‌جور باید باشد.

لزوم یاری دستگاه‌های علمی و تکیهٔ دولت به متفکران دانشگاهی

و بعد [اینکه] دستگاه‌هاى علمى به کمک بیایند؛ متفکّرین دانشگاه‌ها براى دولت کار کنند. دولت تکیه کند به متفکّرین و علمائى که در دانشگاه‌ها هستند و درس میخوانند؛ و خیال هم نکنند که تحقیق و حرفِ درست، همان است که فلان متفکّر اروپایى گفته؛ نه، امروز میگویند، پنج سال دیگر، ده سال دیگر، بیست سال دیگر، یک نفر عالِم دیگر مى‌آید آن حرف را باطل میکند و یک حرف دیگر میزند. چرا ماها عادت کردیم که هر چه غربى‌ها گفتند، بى ‌قید و …

لزوم حرکت دانشگاه در جهت راه شهدا

… باشد که شهداى فداکار شجاع و ایثارگر ما در آن جهت رفتند و با شور و شوق جان دادند و همه در هر قسمتى ــ در هر سطحى و هرجا ــ از این کشور هستند، باید بشدّت پرهیز کنند از اینکه کارى بشود برخلاف جهت‌گیرى انقلابى و اسلامى‌اى که شهداى ما در آن جهت حرکت کردند. دانشگاه هم بایستى در این جهت باشد؛ مراکز اداره‌ى کشور در سطوح مختلف هم بایستى در این جهت باشند. و شما که فرزندان شهدا هستید و پدران شما در این راه، جان خودشان را دادند، احق و اولىٰ هستید به اینکه این راه را ادامه بدهید و در این جهت حرکت بکنید.

دانشگاه ناتوان از انتقال علم و تربیت عالم و مدیر، دانشگاه نیست

… علمى و این چیزها است، یکى هم عبارت است از روحیه و تدیّن و حرکت صحیح و سالم‌سازى معنوى و روحى دانشجو. این دو بایستى بى‌تفکیک از هم، در دانشگاه‌ها با قدرت و با توان کامل کشور و ظرفیّت کامل کشور تعقیب بشود. در کار اوّل اگر کوتاهى کردیم، نتیجه چیست؟ همه میدانند؛ دانشگاهى که نتواند علم و تحقیق را به دانشجو منتقل بکند و نتواند دانشجو را یک عالِم، یک استاد، یک صاحب صلاحیّت، یک مبتکر و بالاخره یک مدیر بالفعل براى یک بخشى از بخشهاى بى‌شمار اداره‌ى جامعه بسازد، آن دانشگاه دیگر دانشگاه نیست. در این زمینه، مسئله‌ى استاد هست، مسئله‌ى کتاب درسى هست، مسئله‌ى فضاى آموزشى هست، آزمایشگاه هست، کتابهاى درسى هست، مجلّات علمى هست؛ از این چیزهایى که دائم، ورد زبان ماها است و همه‌‌ی ما هم این را دنبال میکنیم. شماها هم تقریباً همه دانشگاهى هستید و این مسائل را …

هدف تربیت انسان صالح علمی و فکری معتقد به اهداف کشور، نه صرفاً عالم

… وَالّا اگر ما بخواهیم انسانِ فقط عالِم بسازیم، منهاى آرزوهاى مقدّسى که یک ملّت و بخصوص مسلمین دارند، بهتر همین است که دانشجوهایمان را گروه گروه روانه کنیم به کشورهایى که دستگاه‌هاى علمى‌شان مجهّزتر و مدرن‌تر از ما است؛ بروند آنجا یاد بگیرند و بیایند اینجا. هدف این نیست؛ هدف این است که به دست انسانهاى صالح از لحاظ علمى و فکرى، کشور در جهت هدفهاى خودش حرکت کند، و این نخواهد شد، مگر آن وقتى که این انسانها خودشان آن هدفها را شناخته باشند و آنها را قبول داشته باشند.

تلقی نادرست دانشگاهیان پیش از انقلاب از روحانیت به‌عنوان قشری نادان

… آدم میداند که اینها از روى بى‌غرضى هم ارائه میشود و نظر سوئى وجود ندارد امّا فسادآور است؛ حرف خلاف واقع و فسادآور که موجب این بشود که ارزش علمى و معنوى روحانیّت را که پرچم‌دارهاى دین هستند و نمایندگان دین هستند، در چشم محیط دانشگاهى و دانشجویى از بین ببرند. کمااینکه شبیه این کار منتها با شیوه‌هاى ناشیانه‌ترى قبل از انقلاب انجام میشد و بى‌تأثیر هم نبود. قبل از انقلاب، واقعاً جماعت دانشگاهى، آخوندجماعت را آدمهاى پُرگوى نادانِ پُرتوقّعِ هیچ‌چیز‌ندانى میدانستند. بنده با عدّه‌ى زیادى از اینها مواجه بودم. مثلاً در جلسه با یک طلبه‌اى که مى‌نشستند دو کلمه حرف حساب مى‌شنفتند، میگفتند عجب، واقعاً بین روحانیّت مثل شمایى وجود دارد؟ در حالى که آن طلبه، یک طلبه‌ى معمولى بود. روحانیّت را نمی‌شناختند، یعنى تلقّى دستگاه‌هاى علمى …

خطر عظیم سوق یافتن دانشجویان انقلابی به بی‌تفاوتی

… هدفهاى انقلاب حرکت کنید. این‌جورى نمیشود. نشاط یک چیزى است که باید آن را در یک قشر به‌ وجود آورد. باید دنبال‌گیرى کنید، ببینید چگونه میشود این نشاط را به‌ وجود آورد؛ آن را باید به ‌وجود آورد در قشر دانشجو. روحیه‌ى انقلابى اینها در دانشگاه نباید ضربه بخورد. آن عدّه‌اى که بى‌تفاوتند، باید کارى بشود که گرایش پیدا کنند به جهت‌گیرى‌هاى انقلابى و نشاط انقلابى؛ نه اینکه خداى نکرده بعکس بشود؛ کارهایى انجام بگیرد که آنها یعنى کسانى‌که روحیه‌ى انقلابى و جهت‌گیرى انقلابى دارند، یواش‌یواش گرایش پیدا کنند به بى‌تفاوتى؛ این خطر بسیار عظیمى است.

لزوم هوشیاری دانشگاهیان و جهت‌گیری ضد سلطه‌گران

… با اسلام، با ایمانِ ملّت ما و ملّتهاى مسلمان آشتى کرده‌اند. آنها آشتى نمیکنند چون میدانند که اسلام با آنها آشتى نمیکند؛ چون میدانند که انسانهاى مؤمن در هرجا که هستند، با ظلم، با زورگویى، با فساد آشتى نمیکنند؛ و استکبار جهانى، معدن و مرکز همه‌ى این مفاسد است. بخصوص دانشجویان، بخصوص دانشگاهیان، بخصوص اساتید و مسئولان دانشگاه‌ها باید هوشیار باشند. جهت حرکت خود را ضدّیّت با سلطه‌گران بگذارید؛ دشمنى با جهان‌خواران بگذارید؛ این است که ما را به ارزشهاى اسلامى خواهد رساند.

برکات حضور روحانیون با معرفت دینی و هوشمندی سیاسی در دانشگاه‌ها

… مراعات‌نکنى که سرِ کلاس و بین دانشجوها هر چه به دهانشان مى‌آمد بدون توجّه به تأثیرش میگفتند؛ بعضى از اساتید معمّم از دین دور هم میکردند. آن که جوانها را به دین نزدیک میکرد، عاشق دین میکرد، با معارف اسلامى عمیقاً آشنا میکرد، از آن قبیل روحانیّون بودند. اگر ما بتوانیم به تعداد زیادى روحانى با معرفتِ دینىِ وسیع و آگاهى سیاسى و هوشمندى سیاسى بفرستیم داخل دانشگاه‌ها، شما ببینید چقدر برکات از این بر خواهد خاست. خب، این از حوزه متوقّع است؛ و این بدون آن رشد فکرى و سیاسى و معنوى امکان ندارد؛ جاى این خالى است.

پیشگیری از آسیب به نظام و اسلام از باز بودن راه دانشگاه‌ها

… بهداشت و آموزش پزشکى هم که یک قدرى از آنجاها شکایت میشود، این تذکّرات را داده‌ام؛ به شما هم عرض میکنم: باید کوشش بشود که برادرهاى خوب، بچّه‌هاى مؤمن، اینهایى که حقیقتاً انقلاب را از بن دندان پذیرفته‌اند، بروند در آن مراکزى که فردا کار با اینها خواهد بود. و جورى نشود حالا که درِ دانشگاه‌ها باز است، راه باز است و همه میتوانند بیایند، نظام خداى نکرده از این قِبَل صدمه‌اى ببیند، اسلام و مسلمین صدمه‌اى ببینند. این جنبه‌هاى معنوى را خیلى باید رعایت بکنید.

تغییر وضع با پیدایش روشنفکران متدین و نفوذ روحانیان در دانشگاه‌ها

… این دانشگاه‌ها، کسانى که در سرتاسر کشور به پُست‌ها یا به کارهاى مؤثّر و حسّاس احتیاج داشتند، در یک نسل، با دین بکلّى بیگانه شدند؛ آن نسل پرورش‌یافته‌ى دوران رضاخانى و اوایل دوران نفوذ دانش جدید و فرهنگ اروپایى در ایران، غالباً نسل بى‌اعتقادى بود. البتّه بعدها وضع عوض شد؛ کسان زیادى با پیشرفتهاى دینى، با آگاهى‌هاى مذهبى آشنا شدند، احساسات در دلها بیدار شد، تفکّرات صحیحى پیدا شد، روشنفکران متدیّنى پیدا شدند، روحانیّون نافذالکلمه‌اى در دانشگاه‌ها رسوخ کردند، امثال شهید مفتّح، شهید مطهّرى، شهید بهشتى، این شخصیّت‌هاى برجسته در دانشگاه‌ها اثر گذاشتند و بعضى از شخصیّت‌هاى دانشگاهى با دنیاى دین و مسائل مذهبى آشنا شدند، و بر خلاف آنچه آنها میخواستند پیش آمد؛ امّا بناى کار را آن‌جور گذاشته بودند.

استقبال دانشجویان از درس روحانیون با وجود تبلیغات ضد روحانیت

آن ‌‌‌وقت روحانیّت با دو چیز، یکى با علمشان، یکى با زهدشان توانستند على‌‌‌رغم خواست آنها نفوذ کنند در دستگاه‌‌‌هاى مختلف. در دانشگاه که جایى براى ماها نبود و مظهر تبلیغات و مرکز تبلیغات ضدّ آخوندى همین دانشگاه و حول ‌‌‌و حوش دانشگاه بود، بچّه‌‌‌ها کلاس درس را تعطیل میکردند که بروند پاى درس فلان آخوند که نه پول داشت، نه قدرت داشت، حتّى رفتن پیش او گاهى دردسر هم داشت! براى چه بود؟

امید به رفع مشکلات مالی دانشگاه‌ها و لزوم تلاش برای آن

این مشکلاتى هم که ذکر شد،[10] باید برطرف بشود؛ یعنى بنده که معتقدم برطرف خواهد شد؛ حالا اگر شما خیلى هم این را قبول نداشته باشید و به این خوش‌بینى هم نباشید، حرفى نداریم، میگوییم باید تلاش کنید تا ان‌شاءالله‌ برطرف بشود. ما هم حاضریم که تلاش کنیم، شما هم ان‌شاءالله‌ همکارى کنید و نظرات کارشناسى‌تان را بفرمایید، ما هم به مسئولین دولتى و غیر دولتى هر ‌وقت لازم باشد سفارش میکنیم تا ان‌شاءالله‌ هر کارى که باید بشود، انجام بگیرد. و صرفه‌جویى هم البتّه یکى از مهم‌ترین کارها است. هر چه ممکن بشود در غیر کارهاى لازم صرفه‌جویى خوب است تا ان‌شاءالله‌ در وقتى که امکانات کم است، پول کم است، بیشتر کمک بشود به کارهاى اساسى و واجب.

چرایی متدین خارج نشدن دانشجویان و محیط آسیب‌زای اخلاقی و فرهنگی

یک مشکل، مشکل دچار شدن به ابتذال و بى‌تفاوتى و نفوذپذیرى در مقابل فرهنگهاى مضرّ بیگانه است؛ دانشجو در معرض این قرار میگیرد و این مشکل دانشگاه‌ها است. بنده مکرّر در این اجتماعات دانشجویى و دانشگاهى گفته‌ام که چرا وقتى کسى وارد حوزه میشود، قاعدتاً متدیّن خارج میشود امّا وقتى داخل دانشگاه میشود، قاعدتاً متدیّن خارج نمیشود! چرا باید این‌جورى باشد؟ واقعاً هم توقّع درستى است و باید در نهایت، این[طور] باشد امّا واقعیّت قضیّه غیر از این است. واقعیّت قضیّه این است که دانشگاه یک محیطى است که به خاطر کثرت جوان در سنین خاص و وجود زن و مرد، در معرض انواع و اقسام انگیزه‌ها و گرایشهاى اخلاقى و فرهنگىِ ناسالم قرار گرفته. [جوان دانشجو] غیر از آن جوان در بازار است که نه از مجلّه‌ى خارجى، نه از کتاب خارجى، نه از معارف بیرون این مرز اصلاً مطّلع نیست؛ او از جایى اصلاً خبر ندارد، و غیر از این جوان است که قاعدتاً اطّلاع پیدا میکند، دانشجو است، آگاه است، هوشیار است، معارف دنیا برایش …

مسائل اساسی دانشگاه‌ها: رشد علم و تحقیق، گسترش و تقویت مدیریت

عمده‌ى مطالب تقریباً همان چیزهایى بود که در بیانات آقاى دکتر معین ذکر شده بود: رشد علم، رشد تحقیق، رشد کمّى، گسترش در نقاط محروم، اهمّیّت دادن به بعضى از چیزهایى که در دانشگاه‌ها حقیقتاً اهمّیّت دارد، تکلیف نهادهاى انقلابى را به‌ طور قاطع مشخّص کردن، آنها را به شکل معقول و درستى تقویت کردن، مدیریّت و مسائل مدیریّت و تقویت مدیریّت؛ همین حرفهایى که واقعاً مسائل حاد و اساسى دانشگاه‌ها بوده در این چند‌ساله. بنده هم که مکرّر درباره‌ى این مسائل مطالبى را عرض کرده‌ام؛ چیز جدیدى حقیقتاً نیست. البتّه در شنیدن اثرى است که در دانستن نیست؛ اى ‌بسا انسان چیزهایى را هم میداند، لکن گفتگوى آنها و شنیدن و باز شنیدن و باز شنیدن آنها تأثیراتى دارد و در انسان انگیزه ایجاد …

ضعف کیفیت دانشگاه‌ها به‌رغم توجه به کمیت

… ماقبل دبستانها شروع میشود، تا دانشگاه‌ها و مراکز تحقیق و مراکز عالى؛ که خب آقایان متکفّل تأمین و اداره و بهسازى این هستید.من هم نقایصى را که وجود دارد، تا حدودى میدانم، آقایان هم بهتر از من میدانید: دبستانها و دبیرستان‌هاى ما مشکلاتى دارند، نقایصى دارند؛ دانشگاه‌هاى ما از لحاظ کیفیّت ضعف [دارد]؛ اگرچه در این سالهاى اخیر یک مقدارى به کمّیّت توجّه شده ‌-ناگزیر هم بوده؛ چاره‌اى هم شاید نبوده- لکن پایین بودن کیفیّت در دانشگاه‌ها یک چیزى است که مورد قبول و آگاهى همه‌ی دست‌اندرکاران است؛ مشکلات مراکز تحقیقاتى ما و افسردگى محقّقین ما ‌-که آن نشاط لازم را براى کار تحقیقى ندارند- یکى از مشکلاتى است که الان وجود دارد؛ معلّمین و اساتید، چه در دانشگاه‌ها، چه در مدارس دچار مشکلات فراوان هستند ‌-آن شوق و انگیزه‌اى که یک نفر آدم را به سراغ تعلیم …

لزوم اهمیت دادن به تفکر و کار اسلامی در دانشگاه‌ها

… انقلاب و مدیران کشور جدا است، این اندیشه و تفکّر، از نوع همان تفکّرات سیاسىِ تزریق شده است؛ توجّه داشته باشید. امروز ملّت و دولت، پشت به پشت، دست به دست، در کنار یکدیگر، با تمام توان، باید تلاش کنند تا همه‌ی طلسمهاى استکبار و سلطه را بشکنند و از بین ببرند. این صحنه‌ی بسیار مهم و حسّاسى است و تفکّرى که شما را هدایت خواهد کرد و باید بکند، تفکّر اسلامى است. در دانشگاه‌ها به تفکّرات اسلامى و کار اسلامى خیلى باید اهمّیّت بدهید.امیدوارم خداوند متعال به شماها توفیق بدهد و شما را تأیید کند. از همه‌ی شما برادران و خواهران تشکّر میکنم؛ مخصوصاً خانواده‌هاى شهداى عزیزى که نام برده شدند،[13] و جوانان دانشجویان مسلمان پیروِ خطّ امام که بعضى از آنها به شهادت رسیدند و یقیناً این پاداش مجاهدتهایى است که انجام شده بود و پاداش صدق و صفاى آنها است.[14] …

نقد برنامه‌ریزان رژیم گذشته در تقلید از نظام‌های آموزشی غربی

۳- نظامِ طلبگی، نظام کشف نشده‌ای است. در رژیم گذشته، از هر نظام موفق و ناموفق آموزشی جهانی، در برنامه‌ریزی‌های دانشگاهی استفاده کرده‌اند. اما طراحان و برنامه‌ریزانی که از سنت‌های آموزشی جامعه‌ی خویش کوچکترین اطلاعی نداشتند و یا داشتند و مأمور اجرای برنامه‌های غربی بودند، هیچگاه از خود نپرسیدند بر حوزه‌های علمیه چه عواملی حاکم است که چراغ آموزش و تحقیق در آنها، علیرغم توطئه‌های حکام و فرمانروایان، و با همه کار شکنی‌های عوامل آنان، سالهای سال روشن مانده است؟

بی‌ثمر بودن دانشگاه دورهٔ رضاخان در پیشرفت علمی

آن وقت مهم این است که تقلید از غرب، در این خُلقیّات و مسائل اخلاقی و مسائل فکری اتّفاق افتاد، امّا در مسائل اساسی‌ای که غرب متّکی به آنها بود هیچ اتّفاقی نیفتاد. بله، صورت یک دانشگاهی درست شد، امّا از این دانشگاه هیچ انسان برجسته‌ای، هیچ اختراعی، هیچ کار نویی، هیچ پیشرفت علمی‌ای در آن دوره‌ی رضاخان بیرون نیامد. غربی‌ها هم این را تقویت کردند؛ غربی‌ها هم همین احساس را، همین باور را که باید پیرو غرب شد، تبعیّت از غرب کرد، تقویت کردند. آن روز در داخل کشور نماینده‌ی دولتهای غربی در واقع انگلیس‌ها بودند که در اینجا بر همه‌چیز، بر همه‌کس مسلّط بودند؛ [آنها] یک دیکتاتور را …

نقش‌آفرینی دانشگاه، فرصت‌ها و تهدیدهای پیش رو و نکات کاربردی

و امّا مطلبی که من آماده کردم، حول‌وحوش دانشگاه و مسائل دانشگاه است. حالا در صحبتهای شما، یک نفر از آقایان به نظرم راجع به دانشگاه یا مثلاً دانشجوها یک انتقاد مختصری هم داشتند؛ من حرف دارم راجع به مسائل دانشگاه؛ هم نظر دارم، هم پیشنهاد دارم که حالا خواهم گفت: اوّلاً نقش‌آفرینی دانشگاه و امکان نقش‌آفرینی و لزوم این نقش‌آفرینی در آینده‌ی نزدیک، ثانیاً برخی از فرصتهایی که وجود دارد، بعضی از تهدیدهایی که وجود دارد، و بعد هم چند نکته‌ی کاربردی برای دانشجوها. این بحث امروز ما است که حالا اگر ان‌شاءالله حوصله کنید و من هم بتوانم بیان کنم، اینها را عرض خواهم کرد.

انکار پیشرفت علمی از درون دانشگاه و تردید مردم

… دانشگاه استنفورد را اینجا مطرح کردم، گفتم[6] که تصمیم دارند، اصرار دارند که بگویند: «نخیر هیچ اتّفاقی نیفتاده»؛ در حالی که شما دارید اتّفاق را جلوی چشم خودتان می‌بینید، خودتان در حال حرکت علمی و پیشرفت علمی هستید؛ اینها انکار میکنند، میگویند چنین چیزی نیست. اینکه شما میگویید حلقه‌ی واسطی بین دانشگاه و مردم به وجود بیاید -که یکی از دوستان الان اینجا گفتند- حالا ما اینجا داریم مدام اصرار میکنیم که «کار علمی، پیشرفت علمی، جهش علمی شروع شده» -که واقعیّت هم هست- یک عدّه هم میگویند: «نخیر اتّفاقی نیفتاده» که آن عدّه هم متأسّفانه از داخل دانشگاه این حرکتِ بدخواهانه را دنبال میکنند، خب مردم دچار تردید میشوند. پس بنابراین یکی از کارهای آنها انکار است.

انتقال دستاوردهای علمی نو به بخش‌های تولیدی

… است! این خیلی چیز مطلوبی است. البتّه دروغ چیز بدی است؛ امّا این خیلی خوب است که فروشنده مجبور بشود برای فروش کالای خودش بگوید این داخلی است؛ این فرهنگ باید گسترش پیدا کند. این چه جوری گسترش پیدا میکند؟ این خب راهِ کارِ علمی دارد؛ بایستی شما این کار را بکنید. یا انتقال دستاوردهای علمیِ نو به بخشهای تولیدی؛ اینها همه، کار بخشهای گوناگون دانشگاه است.

جامعهٔ جوان دانشگاهی، مزرعهٔ تولید سؤال

… سؤال خیلی چیز بابرکتی است. در گذشته این‌همه سؤال خلق نمیشد، به ‌وجود نمی‌آمد. این خطا است که ما خیال کنیم سؤال و شبهه را دشمن همیشه به ‌وجود می‌آورد؛ بله، گاهی هم دشمن یک سؤال یا شبهه‌ای را به‌ وجود می‌آورد؛ امّا سؤال و شبهه از ذهن خلّاق انسان متولّد میشود. جامعه‌ی جوان اهل درس و بحث و تحصیل -یعنی همین مجموعه‌ی دانشگاهی و امثال اینها- همه‌ی اینها مزارع تولید سؤالند؛ اشکالی هم ندارد. شما خودتان هم همین‌جور هستید؛ شما هم جوانید، ذهن خلّاقی دارید؛ این ذهن میتواند سؤال به ‌وجود بیاورد و البتّه همین ذهن میتواند پاسخ به‌ وجود بیاورد و برای سؤالها جواب ارائه بدهد.

واگذار نکردن کار بنیاد نخبگان به دانشگاه‌ها

… اگر واقعاً می‌بینید که معاونت علمی و بنیاد نخبگان با هم نمیسازند، یعنی وظایف بنیاد نخبگان با فعّالیّتهای وسیع معاونت علمی سازگار نیست، یک فکری برایش بکنید؛ یا از هم جدایشان کنید یا لااقل در ذیل همان چهارچوب معاونت علمی، یک مدیر قوی برای بنیاد نخبگان بگذارید؛ کار بنیاد نخبگان را به دانشگاه‌ها واگذار نکنید. اگر دانشگاه‌ها این‌کاره بودند و میتوانستند این کار را بکنند، اصلاً بنیاد نخبگان را تشکیل نمیدادیم.

مطالبهٔ پاسخ‌گویی مسئولان دانشگاه‌ها دربارهٔ اختلاط‌های دانشجویی

… دنبال شهوات شخصی رفتند؛ فَسَوفَ یَلقَونَ غَیًّا؛ این دو عامل -عامل ضایع کردن نماز و دنباله‌روی از شهوات- این نیروهایی را که باید در مقام جهاد و مبارزه ایستادگی کنند و این ایستادگی قطعاً به پیروزی منتهی خواهد شد، اینها را تضعیف میکند؛ اینها را پوک میکند. اینکه بنده درباره‌ی [عدم] اختلاطهای دانشجویی این‌همه تأکید کردم و چندین بار گفتم -که باز شنیدم متأسّفانه وجود دارد، حالا هم یکی از برادرها اینجا گفتند، بنده هم گزارشهایی دارم و مسئولین دانشگاه‌ها باید جواب بدهند- به‌خاطر این است. دانشجو نیروی مورد امید یک کشور است، دانشجو است که میتواند در مقابل مشکلات بِایستد؛ دانشجو، هم جوان است، هم عالم است؛ او است که فردای کشور را باید اداره بکند، او است که باید آگاه باشد تا سنگر ایستادگی را در مقابل زیاده‌خواهان و فرصت‌طلبان و دیگران تقویت بکند، …

شنیدن سخنان استادان برای شناخت فضای فکری دانشگاه‌ها

خیلی خوش‌آمدید برادران و خواهران عزیز. همان‌طور که مکرّر عرض کردیم، این جلسه یک جلسه‌ی نمادین است؛ درواقع نشان‌دهنده‌ی احترام و تکریم و تعظیمی است که ما برای علم و استادان علم و دانشگاه قائل هستیم. خب فرصت بسیار خوبی هم هست برای بنده که با شنیدن فرمایشات سخنرانان محترم، تصویر اجمالی‌ای از فضای گفتمانی علمی و فکری دانشگاه‌های کشور را به دست بیاورم. یعنی آنچه دوستان بیان کردند، علاوه بر اینکه محتوای مطالب، مطالب مفیدی بود و ان‌شاءالله ما اینها را دنبال میکنیم و به مسئولین منتقل میکنیم، نشان‌دهنده‌ی فضای کلّی دانشگاه‌های کشور هم تاحدودی هست، لذا برای بنده مفید است.

درستی توجه به تأمین مالی دانشگاه‌ها

نکته‌ای هم که یکی از دوستان درباره‌ی تأمین مالی دانشگاه‌ها گفتند، نکته‌ی درست و قابل توجهی است. به‌هرحال مطالبی را آقایان و خانمی که صحبت کردند، بیان کردید؛ مطالبِ بسیار خوب و درستی بود.

لزوم طرح و بحث پرسش پیری و جوانی نظام در حوزه و دانشگاه

… در این زمینه چیست و چگونه خواهد شد؟ آیا نظام اسلامی پیر خواهد شد؟ فرسوده خواهد شد؟ ازکارافتاده خواهد شد؟ برای اینکه چنین وضعی پیش نیاید، آیا راهی وجود دارد؟ اگر یک وقتی چنین حالتی پیش آمد، آیا علاجی برای آن متصور است و وجود دارد؟ اینها سؤالات مهمی است. این سؤالات باید در مراکز فکر و تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی - عمدتاً در حوزه و دانشگاه - بین اصحاب فکر مطرح شود؛ باید روی اینها فکر شود، بحث شود؛ شما جوانها هم رویش فکر کنید.