مرید شدن عابدان و زاهدان سادهلوح به خلفای ظالم با چند کلمه نصیحت
عرض کردم، کسانی از متدیّنین، مقدّسین، عبّاد و زهّاد میرفتند پهلوی خلیفه مینشستند، خلیفهی ظالمِ غاصبِ فاسقِ فاجرِ خبیثِ دروغگوی دهرو و دهرنگ را چهار کلمه نصیحت میکردند؛ او هم حالا یا از روی تقلّب و ریا، یا حالا یک گوشهی قلبش، یک چیزی تکان میخورد، یک اشکی میریخت! بعضیها هم بودند که مست بودند، در حال مستی یک نفر را میآوردند، برایشان یک خرده حرف میزد، هیجانِ احساسات پیدا میکردند و گریه میکردند. این آدم سادهلوح نادان ولو عالِم به ظواهر دین، مرید این خلیفه میشد! در تاریخ اسلام چیزهای عجیبی انسان میبیند از این قبیل. همین عمروبنعبیدِ عابدِ زاهدِ معروف که خلیفهی عبّاسی دربارهی او اظهار ارادت میکرد و میگفت: «کلّکم یمشی روید / کلّکم یطلب صید / غیر عمرو بن عبید»[15] ــ یعنی حساب عمروبنعبید، از دیگر مدّعیان تقوا و زهد …
باطن آیات شرک دربارهٔ خلفای جور به بیان علامه مجلسی
مرحوم علامه مجلسی (ره) در بحارالانوار، جلد 48، صفحه 97-96 بیان جالبی دارد. میفرماید: «اِنَّ آیاتِ الشِّرکِ ظاهِرُها فِی الاَصنامِ الظّاهِرَةِ وَ باطِنُها فی خُلَفاءِ الجَورِ الَّذینَ اَشرَکوا مَعَ اَئِمَّةِ الحَقِّ وَ نَصَبوا مَکانَهُم» یعنی آیات شرک در قرآن، ظاهرش دربارۀ بتهای ظاهری و نمایان است، اما باطن و تأویل آنها دربارۀ خلفای جور است؛ آنان که به ناحق خود را خلیفه مینامیدند و بر جامعۀ اسلامی حکومت میکردند، و با امامانِ حق شریک شدند در ادعای حکومت اسلامی و حاکمیت بر جامعۀ مسلمانان. خود این شرک با ائمۀ حق، شرک با خداست؛ زیرا ائمۀ حق، نمایندگان خدا هستند و از زبان خدا حرف میزنند و چون خلفای جور، خود را در جای آنها گذاشتند و خود را با آنها در ادعای امامت شریک کردند، بنابراین اینها بت هستند و طاغوتند و هرکس که از آنها اطاعت کند، او درحقیقت …
نیاز به جلب ایمان قلبی مردم برای حکومت بر مسلمانان
همانگونه که میدانیم، خلفای ستمگر و جائر برای اینکه بتوانند بر مردمی که معتقد به اسلام بودند، حکومت داشته باشند، چارهای نداشتند جز اینکه ایمان قلبی مردم را نسبت به آنچه که میخواستند انجام دهند، جلب کنند. زیرا آن روز هنوز زمان زیادی از صدر اسلام نگذشته بود و ایمان قلبی مردم به اسلام به قوّت خود باقی بود و اگر مردم میفهمیدند بیعتی که با این ظالم کردهاند، بیعت درستی نیست، و این ظالم شایستۀ خلافت رسولالله (ص) نیست، بدون شک تسلیم او نمیشدند. اگر این مطلب را نسبت به همۀ مردم نپذیریم، مطمئناً در جامعۀ اسلامی افراد زیادی بودند که از روی ایمان قلبی، وضع غیر اسلامی دستگاه خلفا را تحمل میکردند؛ یعنی تصور میکردند که این وضع اسلامی است. به همین جهت بود که خلفای جور، حداکثر استفاده را از محدثین و علمای دینی آن زمان میکردند، و آنها را به آنچه که خود مایل بودند وادار میساختند، و از آنها میخواستند، احادیثی را از زبان پیامبر و صحابۀ بزرگ آن حضرت طبق میل و خواستۀ آنها جعل کنند. در این زمینه …
برداشت یکسان خلفا از عبدالملک تا متوکل از هدف ائمه (ع) و تصمیم مشابه دربارهٔ آنان
مسئلۀ دیگر، برداشت خلفا از ادعاها و کارهای ائمه است. شما میبینید که از زمان عبدالملک تا زمان متوکل، همواره یک تلقی و برداشت از هدف و برنامۀ ائمه وجود داشته و همیشه، خلفا و عُمالشان، با یک نگاه به ائمه مینگریستند؛ و قهراً دربارۀ آنان تصمیم مشابهی میگرفتند. این نکتۀ مهمی است که نمیشود از آن آسان عبور کرد. چرا اینها از زندگی ائمه اینطور برداشت میکردند؟ مثلاً جملۀ «خلیفَتانِ یُجبَی اِلَیهِمَا الخَراجُ»[3] که دربارۀ موسیبنجعفر علیهالسلام یا «هَذا عَلِیٌّ ابنُهُ قَد قَعَدَ وَ ادَّعَی الاَمرَ لِنَفسِهِ»[4] که …
داعیهٔ خلافت و امامت ائمه (ع)، علت اصلی خصومت شدید خلفا با آنان
… ابوحنیفه، ابویوسف، حسن بصری، سفیان ثوری، محمدبنشهاب و دهها نفر از قبیل آنان، پیروان و هواداران زیادی داشته و از معروفیت و محبوبیت برخوردار بودهاند. درعینحال، خلفا، نهفقط به آنان حسد و بغض نمیورزیدند، بلکه برخی از آنان مورد ارادت و محبت خلفا نیز بودند. به نظر ما علت اصلی خصومت شدید خلفا با ائمه علیهالسلام را، که عموماً به شهادت آنان، پس از اسارت ها و تبعیدها و زندانها میانجامید، در چیز دیگری باید جستجو کرد. و آن داعیۀ خلافت و امامت بود که ائمه علیهالسلام داشتند، و آن دیگران نداشتند. این نیز از بحثهایی است که میتواند مورد تعقیب و تحقیق قرار گیرد.
غصب حکومت ائمه، نه علم و تقوا و منصب معنوی آنان
… زمام امور اجتماع در دست امام چهارم باشد؛ مگر اینطور نیست؟ مگر ما نمیگوییم که خلفای جور غاصب مقام ائمۀ ما بودند؟ غاصب کدام مقامشان بودند؟ غاصب علم آنها که نبودند، علم امام را که نمیشود غصب کرد، علم کسی را که نمیشود از او گرفت. غاصب تقوای ائمه که نبودند. غاصب سِمَت و منصب معنوی و روحانی آنها که نبودند؛ پس غاصب چه بودند؟ غاصب حکومت آنها بودند.
اعتراف عالمان زمان به فقاهت هارون با وجود درسنخواندن خلفا
میگوید وقتى سلیمانبنعبدالملک از دنیا رفت، کتب محمّدبنشهاب زهرى را از خزانهى او آوردند بیرون. خب کتاب مینوشت براى او؛ امام زمانش سلیمانبنعبدالملک بود. امام یعنى چه؟ امام یعنى همین دیگر؛ امام یعنى رئیس دین و دنیا. او رئیس دین و دنیا بود. حتّى با اینکه به حسب ظاهر، هارون و بقیّهى این خلفاى جُورى که بودند درسى نخوانده بودند ــ اینها وقت درس خواندن که نداشتند؛ شاهزاده بودند، آقازاده بودند، مشغول پلو چلو خوردن و شکار و عیّاشى و این حرفها بودند تا میرسیدند به خلافت، [آغاز] خلافت هم جوان بودند؛ مثلاً هارونالرّشید ۲۲ سالش بود، ۲۳ سالش بود به خلافت رسید، بعضىها ۳۰ سالشان بود، بعضى ۲۵ سالشان بود؛ درسى نخوانده بودند ــ در عین حال همان عبّاد و زهّادى که اسمهایشان را شنفتهاید از قبیل عمروبنعبیدها و غیر ذلک، وقتى که هارون با اینها روبهرو میشد، اعتراف میکردند که هارون افقه از آنها است! مالک در مدینه به وسیلهى استاندار مدینه کتک خورد سر یک قضیّهاى؛ بعد، خلیفه از او عذرخواهى فراوان [کرد]؛ برایش پول فرستادند و کارهایى مانند اینها کردند. بعد که مکّه آمد، رفت مدینه، از او استمالت[7] کرد، بعد شروع کرد با اصحاب ابوحنیفه ــ که با مالک از لحاظ …
پرسش از مصلحت قدرتهای زمان در کشتن امامان جوان و محبوب و خطر زنده ماندن آنان
… را که اینقدر علاقهمند دارد، چرا میکُشند؟ یک جوان چهلودوسالهای که اینهمه در آفاق عالم اسلامی علاقهمند دارد، وابستۀ به دودمان پیغمبر صلیاللهعلیهوآله است، مردم او را سرچشمۀ الهام و وحی خود میدانند، کشتن او برای چیست آخر؟ چرا او را میکُشند؟ آیا جز این است که در کشتن او، برای قدرتهای زمان مصلحتی وجود داشته است که از مصلحت زندهماندن او و راضی نگهداشتن مردم بهمراتب بزرگتر بود؟ مگر در زندهماندن او خطری برای قدرتهای زمان وجود داشته است که بهمراتب از خطر نارضایی مردم، در صورت کشتهشدن او، بزرگتر و بیشتر و مهمتر بود؟
تندی خلفا بر ائمه (ع) مانند منصور با امام صادق (ع) و هارون با امام کاظم (ع)
یک بحث دیگر، تندیهای خلفا بر ائمه علیهالسلام است. مثل آنچه در مواردی میان منصور با امام صادق علیهالسلام یا هارون با موسیبنجعفر علیهالسلام گذشته.
ارتکاب فسق و ظلم به نام اسلام و خطر یکسان پنداشتن آن با امامت
… و چگونه چنین شخصی بر مسند خلافت مینشیند. امام [باید] مسائل مربوط به امامت مسلمین و خلافت پیغمبر را برای مردم تبیین کند تا در ذهن مردم این باور بهوجود نیاید که حقیقتاً امامت یعنی همینیکه عبدالملک عهدهدار آن است، یا یزید عهدهدار آن است، یا دیگر خلفای جور. که بسیار کار مهم و حساسی بود، چون در طول زمان، اگر ائمۀ ما نبودند و اگر امام سجاد نبود، یواشیواش مردم باورشان میآمد که اصلاً امامت یعنی همین، خلافت اسلامی یعنی همین. چون خلیفۀ اسلامی، آن روز که نمیگفت من دین ندارم یا برخلاف اسلام حرکت میکنم، همۀ فسقها و فجورها و ظلمها و عنادها و کفرها را داشت، درعینحال به نام اسلام. مردم خیال میکردند خب، خلیفه یعنی همین، اصلاً همین است که واجبالاطاعه است، امام یعنی این. امام سجاد باور مردم نسبت به امامت را تصحیح کرد و این کاری بود که تمام ائمه در دورانِ [چهارمِ امامت] مقیّد بودند آن را انجام بدهند؛ این هدف دوم.
کشتار فجیع گردانندگان تشکیلات شیعه
… و آموزش میدادند؛ آموزش فکری، آموزش عقیدتی، آموزش سیاسی. و آن کسانی را که هنوز آمادۀ ورود در این تشکیلات به آن صورت نبودند، دلهایشان را از محبت اهلبیت و از بغض خلفای زمان پر میکردند، برای ائمه، برای کارهای لازمشان پول میفرستادند، از آنها دستور میگرفتند. خلفا هم گاهی این افرادی را که گردانندگان این تشکیلات بودند میشناختند و بعد به فجیعترین شکلی، آنها را میکشتند. (61/7/2)
نقل فسق و بیبندوباری خلفا در کتاب «بین الخلفاء و الخلعاء»
… میخواند، خبر آوردند که بابایت مُرد، تو را هم جانشین خودش کرده. قرآن را بوسید گذاشت روی طاقچه، گفت: «هَذا فِراقُ بَینی وَ بَینَکَ»[12] این فراق من و توست، دیگر تمام شد، خداحافظ قرآن! خداحافظی کرد و رفت، تا مُرد. و [دربارۀ] جانشینان او، چه چیزها در تاریخ هست! کتابی است به نام «بَینَ الخُلَفاءِ وَ الخُلَعاءِ [فِی العَصرِ العَبّاسی]»[13] یعنی خلیفهها، و به تعبیر فارسیِ رایجِ مثلاً همهکسفهم، بیعارها و الدنگها؛ آنوقت شروع میکند بیعاریها و الواطیهای این خلفا را یکییکی نقلکردن، که اینها چه کارهایی انجام میدادند. در یکچنین جَوی مردم زندگی کرده بودند، رشد کرده بودند.