بعد تجربهی انقلاب را، یعنی عینیت این نظریه را در طول این سالها بدانید؛ تاریخ انقلاب را بدانید. این انقلاب مثل خیلی از حرفهای دیگری که در دنیا معمول است، صِرف ادعا نیست؛ یک دامنهی وسیعی از تجربه و عمل در مقابل آن است. این انقلاب آزموده است، تجربهشده است. این حرفها، حرفهائی است که در میدان عمل، صدق خود را ثابت کرده است. اگر امام عزیز ما به ما یاد میداد …
لزوم کمرنگ نشدن خاطرهها و حوادث تعیینکنندهٔ انقلاب در ذهنها
بله، بنده هم همین عقیده را دارم؛ نباید اجازه داد که این خاطرههای پرشکوه، این حوادث بینظیر و تعیین کنندهی تاریخ انقلاب، در ذهنها کمرنگ شود. نسل جوان ما باید این خاطرهها را درست بشناسد، بتواند آنها را تحلیل کند و آنها را چراغ راه آیندهی پرماجرای خود و هدف بلند خود قرار بدهد.
لزوم ثبت جامع و هنری تاریخ نهضت از آغاز تا پس از پیروزی
روز مهمّی است. شاید بشود گفت از همین روز دوازدهم هم، توطئهی دشمن شروع شده است. البته تاریخ انقلاب یک بحث دیگر است. باید تاریخ انقلاب را کسانی بنویسند. تاریخ انقلاب هم فقط تاریخ پیروزی انقلاب نیست؛ تاریخ شروع نهضت است. حقیقتاً مردم ما از قضایای طولانی این نهضتی که از روز شروع تا روز پیروزی، پانزده، شانزده سال طول کشید، به تفصیل مطّلع نیستند. از قضایای بعد از پیروزی هم، گاهی به وسیلهی بعضی افراد، مختصر سخنی گفته میشود؛ اما به طور کامل و جامع و ریز، بخصوص با شکلهای هنری و ماندگار و نافذ، ثبت نشده، یا خیلی کم ثبت شده است. من از کسانی که توانایی این قبیل کارها را، بخصوص در زمینههای هنری دارند، واقعاً انتظار دارم. باید تاریخ انقلاب را ثبت کنند.
کمکاری در تدوین حوادث انقلاب و لزوم تبیین آن
… ورزشگاه آزادی در سال ۶۵ و اجتماعات گوناگون تا امروز، مردم تهران انصافاً سنگ تمام گذاشتهاند. بنابراین، یادبود شهدای تهران باید همراه باشد با تدوین شناسنامهی انقلابی تهران، مثل دیگر شهرها؛ یعنی این شناسنامهی انقلابی تهران باید برای جوانها روشن بشود. اغلب شماها که اینجا هستید این حوادث را ندیدهاید، ماها هم در تدوین این حوادث کمکاری داشتیم، خیلیها از آنچه اتّفاق افتاده خبر هم ندارند. اینها بایستی تبیین بشود. در کنار یادبود بلندقامتان شهید ــ که چهرههای اینها مثل نور میدرخشد و روشن میکند زندگی را و دلها را ــ باید یاد تلاشها و فعّالیّتهای عموم مردم هم تبیین بشود و بیان بشود. حالا این در مورد تهران.
ناگفته و ناشنیده ماندن تاریخ و نقشآفرینیهای انقلاب برای بسیاری
… ترسیده، آمد، من هم عناصر اطّلاعاتی را احضار کردم، به آنها گفتم این جور دارد میگوید؛ رفتند همان روز [پیگیری کردند]. یعنی فردای آن روز قرار بود کودتا در تهران عملیّاتی بشود، یک جوان نیروی هوایی خنثی کرد همهی اینها را. اینها چیزهایی است که جزو تاریخ ما است؛ متأسّفانه تاریخ انقلاب و تاریخ حوادث و نقشآفرینیهای عجیبی که در این انقلاب شده، برای خیلیها ناگفته و ناشنفته است؛ این را هم من پای نیروی هوایی حساب میکنم، به حساب نیروی هوایی مینویسم، این حرکت بزرگ را، این کار عظیم را که انجام داد.
لزوم حفظ انگیزه و کند نشدن حرکت پژوهشگران تاریخ انقلاب
من هم هر کاری از دستم بربیاید در این زمینه میکنم، [منتها] شرطش این است که انگیزهی شماها یک سرِ سوزن کم نشود؛ یعنی ممکن است یک خرده تأخیر بیفتد، یک خرده دچار مشکل بشود، حرکتتان را نگذارید کُند بشود؛ این حرکت خوبی که بحمداللّه شروع شده از دُور نیفتد.
اهمیت آشنایی جوانان با تاریخ و شناسنامهٔ انقلابی خود
… از این جوانهای امروز ما حتّی جوانهای فعّال و خوب ما هم نه انقلاب را درک کردند، نه امام را درک کردند، نه دوران جنگ را درک کردند، نه از این قضایای گوناگون مطّلعند. حالا شما گفتید پنجم آذر؛ خب جوانهای گرگانی میدانند پنجم آذر چه اتّفاقی افتاده؟ این خیلی مهم است. بدانند روز پنجم آذر چه اتّفاقی افتاده که در تاریخ ثبت شده؛ یعنی این مهم است. اینکه جوانها تاریخ خودشان را، گذشتهی خودشان را و در واقع شناسنامهی انقلابی خودشان را بدانند، خیلی مهم است. این را باید سعی کنید که حتّیالمقدور انجام بدهید. این هم البتّه احتیاج دارد به کار؛ یعنی کار سادهای نیست. مشکلتر از کتاب نوشتن، رساندن کتاب به چشم و ذهن مخاطب است؛ این خیلی مهم است. این هنر لازم دارد، دقّت لازم دارد، ظرافتهایی دارد که بایستی بتوانید اینها …
نقص گزارشهای دوران مبارزه و لزوم کار راهبردی در این زمینه
… یک نقش فوقالعاده و ممتاز است؛ همچنان که در اصل انقلاب، نقش بانوان ممتاز بود. حالا شاید جوانهای عزیزی که در جلسه هستند و در دوران مبارزات نبودند یا در دوران انقلاب نبودند، نمیدانند آنجا چه اتفاقی افتاد؛ جز از طریق گزارشهائی که همهاش هم متأسفانه ناقص است. همهی گزارشهائی که از دوران مبارزه و دوران انقلاب بیرون آمده، گزارشهای ناقص و یکجانبه و کوتاه است. یک کار بزرگی هم در این زمینه داریم، که اگرچه جزو اندیشههای راهبردی نیست، اما جزو کارهای راهبردی است و انشاءالله باید دنبال شود. آن کسانی که سابقه دارند، میدانند که زنان، هم در دوران مبارزه نقش داشتند، هم بخصوص در همان دوران انقلاب - یعنی آن یک سال و نیمی که حرکت انقلابىِ عمومی شروع شد - نقش داشتند. زنان یک نقش مؤثر و بیجایگزین داشتند؛ که اگر نبودند زنان توی این اجتماعات، بلاشک این …
نقد اظهارنظر کسانی که در دوران مبارزه حضور نداشتند دربارهٔ نقش دانشگاه
… صورت تک و در اقلیّت مطلق، از فضا نهراسیدند و پاسخ دادند. در طول دوران مبارزه، از سال 42 تا 57 - پانزده سال - یکی از عناصر صفوف مقدم، دانشگاه بود، که بنده از نزدیک شاهد آن فعّالیت بودم. امروز عدّهای هستند که تفسیرها و تعبیرهای مطلوبِ خودشان را ارائه میکنند. در دانشگاه نبودند، بعضیشان حتّی در ایران هم نبودند؛ در اروپا از دور تماشا میکردند؛ گاهی حوصله تماشا هم نداشتند و از خبرها هم مطّلع نبودند. اینها امروز میآیند و راجع به خدمات دانشگاه میگویند! مطّلع نبودند که دانشجو در آن موقع چه کسی بود، چه کار میکرد، در دانشگاه چه کار میشد و چه احساسات و چه تلاش و چه مجاهدتی وجود داشت. گفت:
لزوم نگارش تحلیلی سختیهای دوران مبارزه برای آگاهی نسل جوان
… زیادى کرد به پیروزى این انقلاب؛ چون تا مردم فکرشان درست نباشد، کار درست از آنها سر نمیزند. فکر که درست شد، انسان درست عمل میکند؛ انسان اعتقاد به یک راه درست که پیدا کرد، آن راه را مىپیماید و در آن راه مىافتد. و او کمک میکرد به شناخت مردم که راه را بشناسند؛ پس کمک کرد به پیروزى این انقلاب و به هدایت این حرکت عمومى که اى کاش کسانى که در آن روزهاى سخت، در میدان مبارزه بودند، بنشینند یک مقدارى با قلم تحلیلى، آنچه را گذشته است ــ آن غصّهها، آن رنجها، آن خونِدلها ــ بیان کنند که این جوانهاى ما، این عزیزان ما، نوباوگان ما بفهمند که ما از چه معابرى عبور کردیم. گاهى ماشین از راههاى سختى عبور میکند، مسافر در راه خواب است و نمیفهمد که به آن رانندهى بیچاره و آن شاگرد شوفر و آن چند نفرى که بیدار بودند، چه گذشت تا از این گردنههاى خطرناک عبور کردند؛ بنویسند اینها را تا مردم بدانند که مطهّرىها چه کردند در آن دوران.
لزوم ثبت جزئیات رویدادهای پایگاه هوایی تهران
… همیشه در آن دوره داشته است -[یعنی] ارتباط و اتّصال شدید به آمریکاییها و مدیران آمریکایی و آموزشگاههای آمریکا و مانند اینها- ناگهان در حسّاسترین موقع به نفع انقلاب وارد میدان میشود که اوّلش روز نوزدهم بهمن بود که آمدند با امام دیدار کردند و بیعت کردند؛ بعد هم ایستادگی در مقابل بخش دیگری از ارتش بود که به آنها حمله کرده بودند و آن قضایای عجیب آن روزها که من نمیدانم اصلاً جزئیّات این مسائل در جایی برای خود نیرو ثبت شده یا نشده، واقعاً اگر نشده، باید [ثبت] بشود که چه اتّفاقی در پایگاه تهران افتاد و هجومی که [به اینها] شد و دفاعی که مردم از اینها کردند. این یک مسئله است که خدای متعال از جایی به دشمن ضربه وارد آورد که انتظار نداشت. این، یک طرف قضیّه است.
لزوم بازگفتن برخی مطالب برای نسل امروز و آینده
من امروز با استفاده از فضای معنوی این حسینیه و به یاد امام بزرگوارمان - که اینجا هم به یاد اوست؛ همچنانکه همه کشور به یاد آن بزرگوار است - مایلم برای تجلیل از ارتش جمهوری اسلامی ایران، قدری از سرگذشتهای این سالهای پرماجرا را در مطرح کنم. اگر چه ملت ما، بحمداللَّه، بیدار و با خبر است؛ اما درعینحال، گفتن بعضی از مطالب و تصریح به آنها، شاید برای نسلی یا نسلهایی در آینده و امروز لازم باشد.
لزوم ثبت نقش مردم قم در تاریخ انقلاب
… خود پذیرفتند، طلّاب را مانند فرزندان و برادران خود در میان خود گرفتند، وقتى نهضت شروع شد به سربازان اوّلیّهی این نهضت یعنى طلّاب قم پناه دادند - که ما شاهد بودیم - و هنگامى که بنا شد نهضت اوج بگیرد اوّلین قربانیها را در این راه فدا کردند، مردم قم بودند؛ این را در تاریخ کشورمان و انقلابمان نباید و نمیتوان فراموش کرد. این نه براى آن است که چون حالا با قمیها طرفیم و با آنها حرف میزنیم، این را بگوییم؛ این یک حقیقتِ باارزش و مقدّسى است که باید بهعنوان یک خطّ روشن در انقلاب بماند و در تاریخ انقلاب تدوین شود.
ناگفته ماندن رویدادهای تعیینکنندهٔ شهرها در روزهای انقلاب
… و برادرمان جناب آقاى طبسى و من و یک مشت از برادران طلبهى جوانى که همیشه با ما همراه بودند که دو نفرشان از آنها هم الان شهید شدند یکى شهید موسوى قوچانى یکى هم شهید کامیاب، این دو نفر هم جزو آن طلبههایى بودند که دائماً در کارهاى ما با ما همراه بودند. در آنجا جمع مىشدیم و مردم هم در رفت و آمد دائمى بودند و آنجا شد ستاد کارهاى مشهد و عجیب این است که نظامیها و پلیس از چهارراه نادرى که مسجد هم سر چهارراه بود جرأت نمىکردند این طرفتر بیایند از هیجان مردم، لذا ما توى این مسجد روز را با امنیت مىگذراندیم و هیچ واهمهاى که بریزند این مسجد را تصرف کنند یا ماها را بگیرند نداشتیم، ولیکن شب که مىشد آهسته از تاریکى شب استفاده مىکردیم و مىآمدیم بیرون و در یک منزلى غیر از منازل خودمان مىرفتیم شب را هر چند نفرى مىماندیم و خیلى شب و روزهاى پرهیجان و پرشورى بود تا اینکه مسائل آذر ماه مشهد پیش آمد که مسائل بسیار سختى بود، یعنى اولش حمله به بیمارستان بود که ما رفتیم در بیمارستان متحصن شدیم، در روزى که حمله شد در همان روز ما حرکت کردیم که ماجراى این رفتن به بیمارستان هم خیلى ماجراى جالبى است، اینها چیزهایى هم هستش که هیچ کس هم متعرضش نشده یعنى چون کسى نمىدانسته، در همهى شهرها یعنى جریانات پرهیجان و تعیینکنندهاى وجود داشته از جمله در مشهد؛ و کسى اینها را به زبان نیاورده متأسفانه که اینها تکه تکه سازندهى تاریخ روزهاى انقلاب است. وقتى که ما خبر به ما رسید ما در مجلس روضه بودیم و من را پاى تلفن خواستند، من رفتم تلفن را جواب دادم و من دیدم از بیمارستان است و چند نفر از دوست و آشنا و غیر آشنا از آن طرف خط دارند با کمال دستپاچگى و سراسیمگى مىگویند حمله کردند، زدند، کشتند و به داد برسید …