رفتن به محتوای اصلی

شهید چمرانشخص

نام‌های دیگر: مصطفی چمران

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مصطفی چمران، وزیر دفاع و فرماندهٔ ستاد جنگ‌های نامنظم که در سال ۱۳۶۰ در دهلاویه به شهادت رسید.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اجتماع اقشار مختلف مردم به مناسبت شهادت دکتر مصطفیٰ چمران— ۱۳۶۰/۰۴/۰۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۰۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۵۱ پاراگراف)

عملیات شبانهٔ شکار تانک گروه او در نخستین شب ورود به اهواز

غرض، اهواز تاریک بود؛ در تاریکی رفتیم به پادگان لشکر ۹۲ و آنجا بودیم و بعد هم رفتیم استانداری و دیگر [آنجا] بودیم. همان شب اوّلی که رسیدیم، مرحوم چمران، آن جماعتِ خودش را جمع کرد و گفت میرویم عملیّات؛ گفتیم چه عملیّاتی؟ گفت میرویم شکار تانک. بنده هم یک کلاشینکف داشتم، مال خودم بود -کلاشینکف شخصی داشتم که همراهم بود- گفتم من هم بیایم؟ گفت بله، چه عیب دارد، شما هم بیایید. من هم عمامه و عبا و قبا را گذاشتم کنار و یک دست لباس سربازی گَله‌گشادِ منحوس به ما دادند پوشیدیم و شبانه با اینها رفتیم؛ …

نخبهٔ علمی برجسته‌ای که به جنگ و شهادت شهرت یافت

مرحوم دکتر چمران - شهید چمران - یک نخبه‌ی علمی بود؛ حالا او مشهور شده به جنگ و شهادت و تفنگ و مانند این چیزها، لکن یک نخبه‌ی علمىِ برجسته بود؛ در یکی از دانشگاه‌های برجسته‌ی آمریکا هم درس میخواند که بعد رها کرد و آمد، و در لبنان و بعد هم در کشور خودش مشغول جهاد شد. او به من میگفت که در دانشگاه‌های آمریکا - و بخصوص و از جمله در همان دانشگاهی که ایشان تحصیل میکرد - برجسته‌های درجه‌ی یک، معدود بودند و ایرانیها در بین آنها بیشتر از همه بودند. ایرانیها از متوسّط استعداد جهانی بالاترند؛ این را ما از افراد دیگر هم مکرّر …

نمونه و مظهر الگوی مطلوب تربیت جوانان و دانشگاهیان

این پیشنهادی هم که درباره‌ی نامگذاری روز شهادت شهید چمران به نام روز «بسیج اساتید» و «اساتید بسیجی» ذکر شد، به نظرم پیشنهاد معنیدار و پرمغزی است. مرحوم شهید چمران حقاً یک نمونه و مظهری بود از آن چیزی که انسان دوست میدارد تربیت جوانان ما و دانشگاهیان ما به آن سمت حرکت بکند. بد نیست.

دانشمندی برجسته که نام و مقام و آیندهٔ دنیایی را برای جهاد در لبنان رها کرد

… من تعریف میکرد که در آن دانشگاهی که در کشور ایالات متحده‌ی آمریکا مشغول درسهای سطوح عالی بوده - آنطور که به ذهنم هست ایشان یکی از دو نفرِ برترینِ آن دانشگاه و آن بخش و آن رشته محسوب میشده - تعریف میکرد برخورد اساتید را با خودش و پیشرفتش در کارهای علمی را. یک دانشمند تمام‌عیار بود. آن وقت سطح ایمان عاشقانه‌ی این دانشمند آنچنان بود که نام و نان و مقام و عنوان و آینده‌ی دنیائىِ به ظاهر عاقلانه را رها کرد و رفت در کنار جناب امام موسای صدر در لبنان و مشغول فعالیتهای جهادی شد؛ آن هم در برهه‌ای که لبنان یکی از تلخترین و خطرناکترین دورانهای حیات خودش را میگذرانید. ما اینجا در سال ۵۷ میشنیدیم خبرهای لبنان را. خیابانهای بیروت سنگربندی شده بود، تحریک صهیونیستها بود، یک عده هم از داخل لبنان کمک میکردند، یک وضعیت عجیب و گریه‌آوری در آنجا …

حضور در کردستان و وزارت دفاع و ترک مناصب برای جنگ تا شهادت؛ بی‌ارزشی مقام و دنیا نزد او

از اول انقلاب هم در عرصه‌های حساس حضور داشت. رفت کردستان و در جنگهایی که در آنجا بود حضور فعال داشت؛ بعد آمد تهران و وزیر دفاع شد؛ بعد که جنگ شروع شد، وزارت و بقیه‌ی مناصب دولتی و مقامات را کنار گذاشت و آمد اهواز، جنگید و ایستاد تا در ۳۱ خرداد سال ۶۰ به شهادت رسید. یعنی برای او مقام ارزش نداشت، دنیا ارزش نداشت، جلوه‌های زندگی ارزش نداشت.

لطافت روح، خوش‌ذوقی، هنر عکاسی و دل باصفا

اینجور هم نبود که یک آدم خشکی باشد که لذات زندگی را نفهمد؛ بعکس، بسیار لطیف بود، خوش‌ذوق بود، عکاس درجه‌ی یک بود - خودش به من میگفت من هزارها عکس گرفته‌ام، اما خودم توی این عکسها نیستم؛ چون همیشه من عکاس بوده‌ام - هنرمند بود. دل باصفائی داشت؛ عرفان نظری نخوانده بود؛ شاید در هیچ مسلک توحیدی و سلوک عملی هم پیش کسی آموزش ندیده بود، اما دل، دل خداجو بود؛ دل باصفا، خداجو، اهل مناجات، اهل معنا.

انصاف و صراحت در نسبت دادن شکستن محاصره به پیام امام با وجود گلایهٔ نخست‌وزیر وقت

… و تصمیم امام و پیام امام آنقدر مؤثر بود که به صورت برق‌آسا و به مجرد اینکه پیام امام رسید، کأنه برای ما همه‌ی آن فشارها به پایان رسید؛ ضد انقلاب روحیه‌ی خودش را از دست داد و ما نشاط پیدا کردیم و حمله کردیم و حلقه‌ی محاصره را شکستیم و توانستیم بیاییم بیرون. آنجا نخست‌وزیر وقت خشمگین شد و به مرحوم چمران توپید که ما این همه کار کردیم، این همه تلاش کردیم، تو چرا همه‌ی این را به امام مستند میکنی!؟ یعنی هیچ ملاحظه نمیکرد؛ منصف بود. بااینکه میدانست که این حرف گله‌مندی ایجاد خواهد کرد، اما گفت.

بی‌اعتنایی به نام و مقام، شجاعت و جمع لطافت عارفانه با سخت‌کوشی سربازی

… چگونه باشد - حرکت بکنند و راه بیفتند، چمران جلوتر حرکت کرده بود و با مجموعه‌ی خودش چندین کیلومتر جلو رفته بودند. بعد هم الحمدلله این کار بزرگ انجام گرفت، و چمران هم مجروح شد. خدا این شهید عزیز را رحمت کند. اینجوری بود چمران. دنیا و مقام برایش مهم نبود؛ نان و نام برایش مهم نبود؛ به نام کی تمام بشود، برایش اهمیتی نداشت. باانصاف بود، بیرودربایستی بود، شجاع بود، سرسخت بود. در عین لطافت و رقت و نازکمزاجی شاعرانه و عارفانه، در مقام جنگ یک سرباز سختکوش بود.

فرماندهی تشکیلات ستاد مستقر در اهواز

در آن‌جا، به‌طور کلّی، دو نوع کار وجود داشت. در آن ستادی که ما بودیم، مرحوم دکتر «چمران» فرمانده‌ی آن تشکیلات بود و من نیز همان‌جا مشغول کارهایی بودم. یک نوع کار، کارهای خودِ اهواز بود. از جمله عملیات و کارهای چریکی و تنظیم گروههای کوچک برای کار در صحنه‌ی عملیات. البته در این‌جاها هم، بنده در همان حدِّ توان، مشغول بوده‌ام... مرحوم چمران هم با من به اهواز آمد. در یک هواپیما، با هم وارد اهواز شدیم. یک مقدار …

سابقهٔ نظامی و تجربهٔ چریکی او و انتخابش به فرماندهی تشکیلات

به‌هرحال، این تربیت و آموزشهای جنگ را مرحوم چمران درست کرد. جاهایی را معیّن کرد برای تمرین. خود ایشان، انصافاً به کارهای چریکی وارد بود. در قضایای قبل از انقلاب، در فلسطین و مصر تمرین دیده بود. به‌خلاف ما که هیچ سابقه نداشتیم، ایشان سابقه‌ی نظامىِ حسابی داشت و از لحاظ جسمانی هم، از من قویتر و کار کشته‌تر و زبده‌تر بود. لذا، وقتی صحبت شد که «کی فرمانده‌ی این عملیات باشد؟» بیتردید، همه نظر دادیم که مرحوم چمران، فرمانده‌ی این تشکیلات شود. ما هم جزو ابواب جمع آن تشکیلات شدیم.

گرامیداشت مرد جهاد و شهادت و جهاد او در کردستان، خوزستان و لبنان

اولاً بار دیگر خاطره‌ی سردار رشید اسلام، مالک اشتر زمان، چمران عزیز را به ولی عصر عج‌اللَه‌فرجه و به امام امت و به عموم برادران و خواهران تبریک و تسلیت میگوئیم؛ یاد او را گرامی میداریم. مرد عمل و جهاد و شهادت بود. سرباز فداکار اسلام بود. انسانی در خط حاکمیت قرآن بود. جهاد او در خوزستان دنباله‌ی جهادش در کردستان و دنباله‌ی جهاد بزرگش در لبنان بود. در همه جا یک هدف و یک خط را تعقیب میکرد، یادش گرامی و روحش با شهیدان و صالحان بزرگ محشور باد. چند تذکر به برادران و خوهران عزیزم عرض میکنم. تذکر اول به همه‌ی مردم ایران است. دشمن در رسانه‌های تبلیغاتی خود سعی میکند کشور ما را دچار هرج و مرج جلوه بدهد؛ میخواهد …

نمونهٔ کامل صدق و وفا به عهد با خدا

… فَمِنهُم مَن قَضیٰ نَحبَهُ وَ مِنهُم مَن یَنتَظِر، بعضى راهشان را پیمودند و به سرمنزل رسیدند، بعضى هم منتظر آن سرمنزلند؛ وَ ما بَدَّلوا تَبدیلًا،[3] اینها هرگز این تکلیف را عوض نکردند، عوضى نگرفتند و با کمال صدق و صفا و راستى این راه را تا آخر ادامه دادند. برادر ما دکتر چمران یک نمونه‌ى کامل این صدق و راستى بود؛ و من اگر درباره‌ى خصوصیّات این برادر شهید حرف میزنم، براى این است که یک نمونه‌ى عملى و عینى از این صدق و راستى در رفتار و گفتار را به شما و به همه‌ى کسانى که در این حادثه‌ى پُرافتخار قضاوت خواهند کرد، نشان داده باشم.

عمر سرمشق‌گونه و ورود به مبارزات سیاسی از جوانی همراه تحصیل

این مردِ مؤمنِ صادقِ مجاهدِ فى‌‌سبیل‌‌الله‌ از روزگارى که تصمیم دوران سرنوشت‌ساز زندگى خود را گرفته بود، در راه یک چنین آزمایش و امتحانى قدم گذاشت. عمر پُربرکت او، یک عمرى و دورانى بود که معمولاً براى انسانهاى مقاوم و مبارز، هر بخشى از این عمر قابل سرمشق گرفتن و قابل پیروى است. از دوران جوانى در مبارزات سیاسى زمان خود وارد شد و با اینکه سرگرم تحصیل دانش و تجربه بود، از کار و فعّالیّت سیاسى و تلاش براى جهت دادن به زندگى آینده‌ى ملّت خود غفلت نکرد.

ترجیح سربازی برای جهان اسلام بر جایگاه علمی و سازمان‌دهی جنبش مسلحانه در لبنان

… دانشگاه‌هاى دنیا درس خوانده بود و دوره‌هاى درسى را موفّقیّت‌آمیز تمام کرده بود؛ همین حالا هم که مشغول جنگ بود و در جبهه‌هاى خون و شهادت، شب و روز خود را میگذرانید، باز از استفاده‌ى از تخصّص و تجربه‌ى خود براى نیازهاى روزمرّه در جبهه‌هاى جنگ غافل نبود؛ امّا با اینکه مرد علم و تخصّص و تجربه بود، در یک برهه‌اى از زمان احساس کرد که دنیاى اسلام به وجود او به عنوان سرباز، محتا‌ج‌تر است تا به وجود او به عنوان یک متخصّص و دانشمند؛ لذا بلند شد به لبنان آمد و همان ‌طورى که این روزها همه شنیده‌اید، یک جنبش مسلّحانه‌ى اسلامى را در لبنان با همکارى امام موسىٰ‌ صدر سازمان داد[4] و خود او به تعلیم و تربیت چریکهاى مسلمان جنوب لبنان سرگرم شد؛ میدانهاى جنگ با دشمن متجاوز صهیونیست را عملاً تجربه کرد، در سخت‌ترین حوادث لبنان خونین شرکت کرد و در همه‌ى این تجربه‌ها با دشمنان عالم اسلام ــ یعنى صهیونیست‌ها و همکاران مسیحی‌شان[5] ــ در لبنان روبه‌رو و سینه‌به‌سینه بود.

پذیرش دشوارترین مسئولیت و حضور در جنگ پس از انقلاب به جای تلاش‌های ناسالم

بعد از انقلاب هم که به ایران آمد، به جاى اینکه به دنبال تلاشهاى ناسالمى که خیلى‌ها آن روز بیشترین همّت خود را بر آن قرار داده بودند برود، سخت‌ترین قسمت و دشوارترین بخش از مسئولیّت را به عهده گرفت: لباس جنگ پوشید، به میدانهاى جنگى که به وسیله‌ى مزدوران و ایادى استکبار جهانى در ایران به وجود آمده بود، به مقابله‌ى با دشمن شتافت و تمام توان خود را در این راه به کار برد.

ایستادگی در اهواز از آغاز جنگ تا شهادت حتی در حال جراحت

در اوّل جنگ تحمیلىِ متجاوزان عراقى پس از اوّلین هفته، آن وقتى که فضاى غم‌انگیز صحنه‌هاى جنگ و شهرهاى نزدیک به جبهه‌ى جنگ دل همه را میفشرد و ناراحت میکرد، چمران با عزمى جزم و مصمّم، تصمیم گرفت که در منطقه‌ى خوزستان و در شهر اهواز ــ که آن روز به اشغال تهدید میشد ــ بماند و همه‌ى توانى را که در خود داشت، براى نجات اهواز و نجات خوزستان و کوبیدن دشمن متجاوز به کار ببرد؛ و این کار را کرد و تقریباً نُه ماه متوالى در آن منطقه ماند و بارها و بارها با خطر مواجه شد و چندین نوبت تا کام مرگ رفت و در هیچ یک از حوادث سختى که منطقه را و بخصوص اهواز را تهدید میکرد، از تلاش و مجاهدت شبانه‌روزى دریغ نکرد و جز به ضرورت و براى خاطر یک امر فوق‌العاده و لازم منطقه را ترک نکرد. حتّى در ماجراى پس گرفتن سوسنگرد از نیروهاى متجاوز که شدیداً مجروح شده بود، على‌‌رغم اصرارى که به او شد که به تهران بیاید ــ و از اتاق عمل که بیرونش آوردند، خود من رفتم اصرار کردم که او را به تهران بیاورم تا مبادا جراحتى که برداشته ضایعاتى به بار بیاورد ــ قبول نکرد؛ گفت من در اینجا میمانم. در بستر بیمارى بر روى تخت، در بیمارستان و بعد از چند روز در اتاق خودش در ستاد جنگهاى نامنظّم ماند و کارهایى را که میکرد ادامه داد و عملیّات را رهبرى کرد تا توانست بلند شود. در اوّلین فرصتى که توانست با چوب زیربغل راه برود، باز لباس …

ستایش از او به‌منزلهٔ ستایش از یک خط و الگو بودن او

برادران و خواهران! افراد همیشه در معرض چنین آزمایشى هستند. اگر تمجید و ستایش از دکتر چمران فقط تمجید و ستایش از یک شخص بود، من حتّى بعد از شهادت مایل نمیشدم که درباره‌ى او ستایش‌آمیز لب به سخن باز کنم؛ امّا ستایش از شخصیّتى مثل دکتر چمران، در حقیقت ستایش و تمجید از یک خطّ کلّى است و چمران به عنوان یک راه‌رو در این خطّ کلّى، امروز براى من در اینجا مطرح است. و اگر این برادر عزیزمان ــ که در دوران زندگى هم آدمى نبود که خودش را مطرح بکند و اینجا و آنجا به عنوان یک مجاهد، یک مبارز، یک سیاستمدار جلو بیندازد ــ بعد از شهادت هم به عنوان یک چهره‌ى نشان‌دهنده‌ى یک خط مطرح نمیشد، من ترجیح میدادم که بر طبق میل قلبى خودِ او در دوران حیاتش عمل کنم؛ امّا حقیقت این است که دکتر چمران یک نمونه و یک اسوه است؛ این خط را ما باید بشناسیم. مشخّصات دکتر چمران به عنوان رونده‌ى یک راه براى ما مطرح است؛ از این نظر است که من درباره‌ى او حرف میزنم و هر یک از خصوصیّاتى را که در طول دوستى و همکارى و همراهى کوتاهی که بعد از انقلاب ــ در حدود دو سال یا اندکى بیشتر ــ با او …

شناخت روح اصلی انقلاب و دوری از سیاست‌بازی و خودمحوری

یکى از این خصوصیّات که بسیار خصوصیّت مهمّى است، توجّه به روح اصلى این انقلاب و جهت‌گیرى کلّى این ملّت و این امّت و در حقیقت شناخت درست انقلاب ما است. همان‌ طورى که گفتم، دکتر چمران قبل از رفتن از ایران ــ در حدود بیست سال قبل و در دوران دانشجویى‌اش ــ هم در ایران مبارزه‌ى سیاسى کرده بود و هم در خارج از ایران، در دوران تحصیلش یا در دوران بعد از تحصیل در لبنان با مسائل سیاسى و مبارزات سیاسى آشنا بود. او خیلى راحت میتوانست یک عنوانى و یک تیترى براى خودش درست کند و با مطرح کردن آن عنوان و تیتر، یک جایى براى خودش در فضاى سیاسى ایران دست و پا کند و مانند بسیارى از عناصر سیاست‌باز که برایشان به جاى هویّت انقلاب اسلامى، هویّت شخصى خودشان مطرح بوده و هست، از سِیر کلّى این انقلاب غافل بماند، و البتّه در آن صورت به جاى اینکه این ‌طور نردبان ترقّى و تعالى را بپیماید که در کنار بندگان شایسته‌ى خدا قرار بگیرد، یقیناً امروز در اسفل‌‌السّافلینِ مراحل سیاست‌بازى قرار میگرفت که کسانى که آن راه را رفتند در این اسفل‌‌السّافلین قرار گرفتند. امّا دکتر چمران آن نقطه‌ى اصلى این انقلاب را شناخت؛ نقطه‌ى اصلى این انقلاب عبارت بود از روح اسلام و رهبرى امام.

پافشاری بر تأثیر فرمان امام و درک درست جهت انقلاب فراتر از گرایش‌های گروهی

در جلسه‌اى که تشکیل شد و مرحوم دکتر چمران همین گزارش را میداد، آن مسئولى هم که آن اظهار را کرده بود، بود و او هم اظهار نظر میکرد، امّا دکتر به عنوان یک شاهد قضیّه و کسى که شهادت او و قضاوت او از هر قضاوتى بالاتر بود و درست‌تر بود، محکم ایستاد که نه، این نفوذ کلام امام بود، این تأثیر فرمان امام بود که این کار را کرد. این نمونه کار، نشان میداد که دکتر چمران بالاتر از گرایشهاى گروهى و وابستگى‌هاى سیاسى، یک فرد انقلابىِ مؤمنى است که جهت اصلى انقلاب را در ایران بِدرستى درک کرده.

همراهی نکردن با توطئهٔ انحلال مجلس خبرگان و اولویت اسلام بر گروه‌گرایی

مرحوم دکتر مدّتى وزیر دفاع بود و در جلسات هیئت وزیران شرکت میکرد؛ و در ماجراى توطئه‌اى که از طرف بعضى براى بر هم زدن مجلس خبرگان در آن وقت چیده شده بود و به نحوى در هیئت وزرا مطرح میشد و مطرح شده بود، چمران که در جلسه‌ی هیئت وزرا حضور داشت، على‌‌رغم توقّع و انتظارى که از او میبردند که او هم مثل آنها و هم‌جهت و همفکر با آنها درباره‌ى انحلال مجلس خبرگان قدمى بردارد و حرکتى بکند، بعکس، چمران با آنها همفکر و هم‌آواز نمیشد. خصوصیّت این سردار شهید و سرباز مجاهد اسلام این بود. براى او مسئله‌ى گروه‌گرایى و خطوط سیاسى که براى بعضى در جامعه، اصل همین است، به هیچ‌ وجه مطرح نبود؛ براى او اسلام مطرح بود و پیروزى و حاکمیّت اسلام، و براى این حاضر بود جان خودش را هم از دست بدهد.

شجاعت و حرکت مشتاقانه و عاشقانه در جبهه بی‌اعتنا به خطر

دکتر چمران در جبهه‌ى جنگ آن‌چنان پاک‌باخته و آن‌چنان شجاعانه میجنگید و حرکت میکرد که من نظیر رفتار و روش دکتر را در کمتر کسى مشاهده کرده‌ام و یا راجع به کمتر کسى شنیده‌ام. مجاهدتها و فداکارى‌ها خیلى زیاد است، خیلى‌ها هستند که از خطر نمیهراسند، امّا در جبهه مشتاقانه و عاشقانه حرکت کردن و به خطر فکر نکردن، یکى از خصوصیّات این مرد مؤمن و مجاهد در راه خدا بود.

تواضع، مهربانی و قاطعیت او و شخصیت جامع و همه‌جانبه‌اش

خصوصیّات دیگر اخلاقى او، تواضع او، دلِ نرم و رقیق و رحیم او، اخلاق ملایم و مهربان او، قاطعیّت او با [وجود] همه‌ى این مهربانى و نرمى، تواضع او در مقابل زیردستان و کسانى که زیر امر و فرمان او قرار داشتند، در مجموع یک شخصیّت بزرگ و جامع‌الاطراف و همه‌جانبه از این انسان فداکار ساخته بود.

تجلیل از او تجلیل از خط اسلام و جهاد برای حاکمیت قوانین اسلامی

ما اگر از دکتر چمران تجلیل میکنیم، در حقیقت از خطّ اسلام و جهاد و مبارزه‌ى براى حاکمیّت قوانین اسلامى با استفاده از شیوه‌هاى اسلامى داریم تجلیل میکنیم؛ و این همان چیزى است که امروز ملّت ما باید متوجّه به آن باشد و امتحان عمومى ملّت ما این است.

گریهٔ مردم در تشییع او قدرشناسی از فداکاری و صداقتش

اکثر شما شاید دکتر چمران را شخصاً هم ندیده بودید؛ اکثر کسانى که امروز در تشییع جنازه‌ى دکتر سینه میزدند و گریه میکردند، شاید یک بار با او هم‌صحبت نشده بودند، او را ندیده بودند؛ چرا برایش گریه میکردند؟ این گریه، گریه‌ى قدرشناسى از یک عنصرى است که براى خاطر خدا جانش را حاضر است فدا کند؛ قدرشناسى از یک انسانى است که راست میگوید در مقابل ادّعاهاى دروغ، در مقابل داعیه‌هاى پوچ، در مقابل پُرتوقّعى‌ها، زیاد خواستن‌ها و هیچ به انقلاب ندادن‌ها؛ این خط، خطّ ملّت ایران است. و [برای] این است که وقتى این حوادث پیش مى‌آید و چمرانى شهید میشود و ملّتى این‌ جور به حرکت درمى‌آید، انسان بیش از پیش میفهمد و یقین میکند که خطّ اسلام و انقلاب اسلامى ایران در این کشور و در این منطقه، خطّى نیست که این موجودهاى کوچک …

نهراسیدن از مرگ در راه خدا و قرار گرفتن مکرر در محاصرهٔ دشمن

ما یاد این شهید عزیز، این برادر کم‌نظیر، این یار روزهاى دشوار و سخت، این امیددهنده‌ى در ساعات ناامیدى را که بالاخره هم جانش را در این راه داد گرامى میداریم. خدایا! من شهادت میدهم که دکتر چمران از مرگ در راه تو نمیترسید؛ بارها خودش را در معرض کشته شدن قرار داد؛ بارها تا اینجایى که دیروز رفت و موفّق شد پیش رفته بود؛ براى او بازدید از خطوط مقدّم جبهه کار تازه‌اى نبود؛ بارها در بین حلقه‌ى محاصره‌ى دشمن، تنها یا با یک تعداد معدودى، رزمیده و جنگیده بود، در محاصره‌ى تانک‌هاى دشمن قرار گرفته بود، در محاصره‌ى نیروهاى …

پیشرفت علمی در دانشگاه‌های آمریکا همراه با تدین و جهاد تا شهادت

… این کار، هم غلط و خلاف واقع است، هم بیهوده است و امکان‌پذیر نیست. امروز هم بهترین جوانان ما در پیشرفته‌ترین مراکز علمی ما مشغول کارند؛ امروز هم این‌جوری است. در همین دوره‌ی خود ما برجسته‌ترین استعدادهای موجود کشور ما در خدمت پیشروترین حرکتهای علمی بودند. مرحوم دکتر چمران (رضوان ‌الله علیه) در بخشهای مربوط به علم و مانند اینها در همان دانشگاه‌های آمریکا که درس میخوانده ــ خودش برای من نقل میکرد ــ تا آن نقاط آخر که آمریکایی‌ها اجازه نمیدهند دانشجوی غیر آمریکایی به آنجاها برسد، ایشان پیش رفته بود؛ چه کسی بود؟ چمران؛ چمرانِ متدیّن، چمرانِ مجاهد، چمرانی که زن و بچّه‌اش را برمیدارد از آمریکا می‌آورد لبنان، در خدمت مبارزه؛ بعد هم حاضر است از زن و بچّه‌اش جدا بشود و بماند مبارزه کند و جهاد کند، که آخرش هم اجرش را میگیرد که شهادت باشد. یعنی این آمیختگی و درهم‌تنیدگی دین و نشانه‌های تمدّنی در تمدّن ایرانی، یک حقیقتی است، یک واقعیّتی است که غیر قابل انکار است و بیخودی تلاش میکنند [که جز این را نشان بدهند].

روایت او از گشوده شدن محاصرهٔ پاوه با پیام امام

اوّلاً فرمانده این مجموعه ــ امام بزرگوار ــ یک مرد الهی بود؛ یک عنصر الهیِ بی‌نظیر؛ که در کنار دانش و فکر و تجربه و پختگی از جهات مختلف ــ در کنار همه‌ی اینها ــ [دارای] آن روح زلال و صفای معنوی بود؛ لذا نفَسش تأثیر داشت. [مثلاً وقتی گفت] پاوه باید نجات پیدا کند،[2] بنده از خود مرحوم چمران شنیدم که گفت «به مجرّد اینکه ساعت دو بعدازظهر پیام امام در رادیو منتشر شد ــ اینها در پاوه در محاصره بودند دیگر؛ اطرافشان را گرفته بودند ــ دفعتاً و همان به مجرّد اینکه این پیام منتشر شد، [درحالی‌که] هنوز هیچ نیرویی نرسیده، شاید هنوز حرکت هم نکرده، ما دیدیم که اطرافمان باز شد.»؛ نفْس این پیام، نفوذ این کلام [اثر داشت]؛ این را بنده از خود چمران شنیدم؛ آن شهید عزیز. [یا وقتی گفت] حصر آبادان باید شکسته بشود،[3] بروبرگرد ندارد، شکسته شد. در قضایای مختلف، [مثلاً] در قضیّه‌ی سوسنگرد، و آن کشمکشی که در باب حمله‌ی به سوسنگرد [وجود داشت]، که برویم دفاع بکنیم یا نکنیم، مشکلاتی که وجود داشت، وقتی پیغام امام ــ به …

گرفتن اجازه از امام برای رفتن به جبهه همراه گوینده

… من به امام گفتم به نظر من رسیده که اگر بروم منطقه‌ی جنگی، وجودم مؤثّرتر است تا که اینجا بمانم؛ شما اجازه بدهید من بروم. امام بدون تأمّل گفتند: بله، بله، شما بروید! یعنی برخلاف آنچه ما خیال میکردیم امام میگویند نه، بدون هیچ ملاحظه گفتند بله، بله، شما بروید. وقتی‌که به من گفتند شما بروید -که من خیلی خوشحال شدم- مرحوم چمران گفت: آقا! پس اجازه بدهید من هم بروم. گفتند: شما هم بروید. بعد من دیگر رو کردم به مرحوم چمران، گفتم پا شو دیگر، معطّل چه هستی؟ بلند شویم برویم. آمدیم بیرون، قبل از ظهر بود. قصد من این بود که همان‌وقت حرکت کنیم، ایشان گفت که نه، صبر کنیم تا عصر. چون من تنها بودم، [یعنی] من با کسی نمیخواستم بروم، تنها میخواستم بروم، …

الگویی که هم دانشمند واقعی و هم مجاهد واقعی بود

ما خوشبختانه در محیط زندگی خودمان امروز الگو داریم، الگوهای برجسته‌ای داریم. ما دیگر امروز دچار فَقدِ الگو نیستیم که برویم سراغ فلان آدم تاریخی بیگانه؛ امروز در زندگی خودمان، جلوی چشم خودمان [الگو داریم]. شهدای هسته‌ای ما یکی از الگوهای بزرگند؛ شهید چمران یک الگو است؛ شهید چمران یک دانشمند به معنای واقعی کلمه بود؛ دانشمند بود، درس‌خوانده و تحصیل‌کرده بود امّا یک مبارز واقعی، یک مجاهد واقعی هم بود، به معنای واقعی کلمه؛ شهید آوینی یک الگو است؛ شهید حججی یک الگو است. ببینید؛ از انواع و اقسام الگوها در اختیار ما است. این برادر عزیزمان خیلی خوب اینجا بیان کردند؛ گفتند الگوی من، معلّم کلاس اوّلم بود امّا حالا الگوی من حججی است؛ بله، از این الگوها ما داریم؛ با شجاعت، با شهامت، با …

نخبهٔ علمی و هنری که در جنگ لباس نظامی پوشید

در همه‌ی این مراکز هم ما الگو داریم؛ الگوهای برجسته‌ای داریم که اینها نشان دادند که برجسته‌اند، بزرگند. در جنگ سرداران بزرگی داشتیم، شخصیّت‌های برجسته؛ حالا بعضی‌ها نخبه‌ی علمی بودند، آمدند در جنگ شدند سرباز و فعّال و تفنگ‌به‌دست؛ مثل مرحوم شهید چمران. چمران یک نخبه‌ی علمی بود، نخبه‌ی هنری هم بود؛ خودش به من میگفت: من در عکّاسی هنرمندم. آمده بود جنگ، لباس نظامی پوشیده بود، شد نظامی؛ [امّا] قبل از اینکه وارد این میدان بشود، نخبه بود. بعضی قبل از اینکه وارد این میدان بشوند نخبه نبودند، این میدان آنها را به فلک رساند؛ مثل اوستا عبدالحسین بنّا،[10] که یک شاگرد بنّا بود؛ وارد میدان جنگ شد، رسید به خورشید، اوج گرفت، نخبه شد، آن هم چه نخبه‌ای! اینها برجسته‌اند. ما در علم و تحقیق نخبه‌های …