پیروزی در مبارزهٔ درونی با گذشتن از لذتها و جایگاه
… جزو بزرگان اسلام بودند؛ اما بد میفهمیدند و ضعفهای بشری بر آنها غالب شده بود. لذا میخواستند حسینبنعلی را هم مغلوب همان ضعفها کنند؛ اما امام حسین علیهالسّلام صبر کرد و مغلوب نشد و یکایک کسانی که با امام حسین بودند، در این مبارزه معنوی و درونی پیروز شدند. آن مادری که جوان خود را با افتخار و خشنودی به طرف این میدان فرستاد؛ آن جوانی که از لذّات ظاهری زندگی گذشت و خود را تسلیم میدان جهاد و مبارزه کرد؛ پیرمردانی مثل «حبیببنمظاهر» و «مسلمبنعوسجه» که از راحتی دوران پیرمردی و بستر گرم و نرم خانه خودشان گذشتند و سختی را تحمّل کردند؛ آن سردار شجاعی که در میان دشمنان جایگاهی داشت - «حُرّبنیزید ریاحی» - و از آن جایگاه صرفنظر کرد و به حسینبنعلی پیوست، همه در این مبارزه باطنی و معنوی پیروز شدند.
آماده و استوار کردن یاران در شب عاشورا برای نبرد فردا
اما حسینبنعلی [آنشب] باید این پارههای پولاد و آهن را خوب بسازد، باید خوب استوار و محکم کند، این شمشیرها را باید صیقل بزند. کدام شمشیرها را؟ قاسمبنالحسن را، علیاکبر را، حبیببنمظاهر را، مسلمبنعوسجه را؛ این گلولهها را باید آماده کند برای نشستن در سینۀ جبهۀ کفر و عدوان؛ خوب آماده باید بکند، آمادهتر؛ چون فردا حساب یکشاهی صنّار نیست، مصیبت کربلا را من و شما حدس هم نمیتوانیم بزنیم. ما همین را دیدهایم که کسی را کشتهاند یا به یک کسی حمله کردهاند، یا دستها یا انگشتهای کسی را قطع کردهاند، اما ندیدهایم یک انسانی در میان …
وفادارتر و بهتر بودن یاران و خاندان امام از همهٔ یاران و خاندانها
بعد میگوید: «اَمّا بَعدُ» بعد از آنکه این حمد و ثنای الهی را بیان میکند، حالا یک حرفی هم با اصحاب خودش دارد؛ «اَمّا بَعدُ، فَاِنّی لا اَعلَمُ اصحابًا اَوفَی وَ لا خَیراً مِن اَصحابی»، خطاب به دوستانش میکند، میگوید که من هیچ اصحابی را، یارانی را، بهتر و باوفاتر از اصحاب خودم نمیشناسم؛ «وَ لا اَهلَ بَیتٍ اَبَرَّ وَ لا اَوصَلَ مِن اَهلِ بَیتی» هیچ خانوادهای را مهربانتر، نیکوکارتر از خانوادۀ خودم ـ یعنی آنهایی که با آن حضرت به کربلا آمدند ـ سراغ ندارم. «فَجَزاکُمُ اللهُ جَمیعاً» ای یاران باوفا! ای خانوادۀ مهربان! خدا همۀ شما را جزا بدهد.
اجازهٔ امام به یاران برای رفتن و برداشتن عهد از آنان
بعد میفرماید: «وَ اِنِّی قَد اَذِنتُ لَکُم جَمیعاً» من به همۀ شما اجازه دادم، «فَانطَلِقوا فی حِلٍّ» یعنی حتی یک نفر شما هم نمانَد، اشکالی ندارد؛ همۀ شما بروید و ازطرف من بِحِل[24] باشید. «لَیسَ عَلَیکُم مِنیِّ ذِمامٌ» هیچ عهدی از من به گردن شما نیست، بروید. «هَذَا اللَّیلُ قَد غَشِیَکُمُ» این شب شما را پوشانده است، «فَاتَّخِذُوهُ جَمَلاً» شب را شتر راهوار خودتان قرار بدهید و راه بیفتید بروید. «وَ لیَأخُذ کُلُّ رَجُلٍ مِنکُم بِیَدِ رَجُلٍ مِن اَهلِ بَیتی» هر مردی از شما دست یکی از مردان خانوادۀ من را بگیرد ببرد. نمیگوید دست یکی از بچههای خانوادۀ من را بگیرید ببرید؛ صحبت بچهها نیست، صحبت زنها نیست، صحبت مردهاست که حاضر نیستند بروند و امام را ترک …
شجاعت و گذشت از همهچیز برای کشته شدن در کنار فرزند پیامبر
اگرچه محور این عشق و شور و عاطفه، حسین علیهالسلام است، لکن در گِرد این محور، انسانهای برجسته و بزرگی وجود دارند که بهحق در طول تاریخ بشر بینظیرند. (64/7/4) [هفتادودو نفر] شجاعِ دلدارِ قویِ ازهیچکسنترسِ همۀ دنیای کفر را با چشم حقارت نگاه بکن، حاضر شدند که از همهچیز هم بگذرند، بگویند ما میخواهیم برویم در کنار پسر پیغمبر و کشته بشویم. اهمیتش بهخاطر این بود که کار سختی بود، تصمیمگیریاش آسان نبود، کار سخت بود. سختیاش نه بهخاطر این بود که شمشیر تیز است ـ خب شمشیر در همۀ جنگها تیز است؛ در همۀ جنگها هم شمشیر بود ـ سختیاش بهخاطر این بود که قیام درمقابل آنچنان ظلم همهگیر و مُسَیطِر، دل میخواهد،..و کسی این گُردۀ قوی و نیرومند را نداشت، جز همان یک عدۀ معدود. …
مزاح یاران در هنگامهٔ خطر، نشانهٔ آرامش دل از برکت اتکا به خدا
در روز عاشورا یاران امام حسین با همدیگر بعضی صحبت میکردند و مزاح میکردند. در آن هنگامۀ خطر، مزاح نشانۀ این بود که اینها دلشان خوش است، یعنی هیچ غم و ناراحتیای ندارند. این به برکت همین اتکای به خداست که حسینبنعلی علیهالسلام در این دعا و دعاهای دیگر بیان میکند.«کَم مِن هَمٍّ یَضعُفُ فیهِ الفُؤادُ، وَ تَقِلُّ فیهِ الحیلَةُ، وَ یَخذُلُ فِیهِ الصَّدیقُ، وَ یَشمَتُ فیهِ العَدُوُّ اَنزَلتُهُ بِکَ، وَ شَکَوتُهُ اِلَیکَ، رَغبَةً مِنّی اِلَیکَ عَمَّن سِواکَ، فَفَرَّجتَهُ عَنّیِ وَ کَشَفتَهُ، وَ اَنتَ وَلِیُّ کُلِّ نِعمَةٍ، وَ صاحِبُ کُلِّ حَسَنَةٍ وَ مُنتَهَی کُلِّ رَغبَةٍ» یعنی پروردگارا! من در همۀ عمرم، سختیهایم را، ناراحتیهایم را، آنجایی که هیچکس به من کمک نکرده، آنجایی که دشمنان به ناراحتی من شادمان میشدند، نزد تو آوردم و تو با قدرتت، با رحمتت، با فضلت آن سختیها را برطرف کردی. بنابراین امروز هم من در هنگامۀ خصومت این دشمن تا دندان مسلح …
غلبهٔ معنویت بر جنود شیطانی و ماندگاری در تاریخ
… که غیر از جنبه اجتماعی و سیاسی و حرکت انقلابی و مبارزه علنىِ حق و باطل است و آن، نفس و باطن انسانهاست. آنجایی که ضعفها، طمعها، حقارتها، شهوتها و هواهای نفسانی در وجود انسان، او را از برداشتن گامهای بلند باز میدارد، یک صحنه جنگ است؛ آن هم جنگی بسیار دشوارتر. آنجایی که مردان و زنان مؤمن و فداکار پشت سر حسینبنعلی علیهالسّلام راه میافتند؛ دنیا و مافیها، لذّتها و زیباییهای دنیا، در مقابلِ احساس وظیفه از چشم آنها میافتد؛ انسانهایی که معنویتِ مجسّم و متبلور در باطنشان، بر جنود شیطانی - همان جنود عقل و جنود جهلی که در روایات ما هست - غلبه پیدا کرد و به عنوان یک عدّه انسان نمونه، والا و بزرگ، در تاریخ ماندگار شدند. بُعد سوم که بیشتر در بین مردم رایج است، فجایع، مصیبتها، غصّهها، غمها و خونِدلهای عاشوراست؛ لیکن در همین صحنه سوم، باز هم عزّت و افتخار هست. کسانی که اهل نظر و فکر و تأمّلند، باید هر سه بُعد را دنبال کنند.
پایداری اندکشمار آنان درسی برای هزاران انسان در تاریخ
آن روز کسانی که در مبارزه معنوی بین فضایل و رذایل اخلاقی پیروز شدند و در صفآرایی میان جنود عقل و جنود جهل توانستند جنود عقل را بر جنود جهل غلبه دهند، عدّه اندکی بیش نبودند؛ اما پایداری و اصرار آنها بر استقامت در آن میدان شرف، موجب شد که در طول تاریخ، هزاران هزار انسان آن درس را فراگرفتند و همان راه را رفتند. اگر آنها در وجود خودشان فضیلت را بر رذیلت پیروز نمیکردند، درخت فضیلت در تاریخ خشک میشد؛ اما آن درخت را آبیاری کردند و شما در زمان خودتان خیلیها را دیدید که در درون خود فضیلت را بر رذیلت پیروز و هواهای نفسانی را مقهور احساسات و بینش و تفکّر صحیح دینی و عقلانی کردند. همین پادگان دوکوهه و پادگانهای دیگر و میدانهای جنگ و سرتاسر کشور، شاهد دهها و …
زمزمهٔ شهادت و بشارت دادن یکدیگر به شهادت در شب عاشورا
… خورشیدی تابان میدرخشد. همان شبی است که اعماق و زوایای تاریکیهایی که در اجتماعات انسانی بوده است و خواهد بود، میتوانند از برکت آن، نور و گرما بگیرند...آن شب در کربلای حسین غوغا و هنگامه برپا بود؛ آن شب یاران حسین شبی را برای یک روز پرمجاهدت میگذرانیدند؛ آن شب پیرمردان در کنار جوانان و جوانان در کنار نوجوانان و نوجوانان در کنار نوباوگان زمزمۀ شهادت در گوش هم میخواندند. آن شب حبیببنمظاهر و مسلمبنعوسجه باهم شوخی و مزاح میکنند، همدیگر را به شهادت بشارت میدهند.
پیوند غیرمعمول امام با یاران و رفتن به بالین همهٔ شهدا
… کوفه بلند شده، سوار اسب شده، آمده اینجا، تشنگی کشیده، حالا هم در آخرین لحظاتِ این امتحانِ بزرگ، میخواهد برود امتحان خود را پس بدهد. بعد هم میرود در میدان ـ حالا چطور جنگ میکند کاری نداریم ـ و میافتد روی زمین. بعد حسینبنعلی علیهالسلام میرود به بالینش. به بالین همۀ شهدا حسینبنعلی میرفت. این یک کار عاطفی است، لزومی هم ندارد که خیلی جنبۀ فکری داشته باشد؛ عاطفی است. اینها باهم زندگی کردهاند، باهم میمیرند، باهم محشور میشوند؛ پیوند حسین با یارانش و اصحابش یک پیوند معمولی نیست. حسین میرود بالای سر مسلمبنعوسجه، این پیرمرد محاسنسفید. (51/11/20) [و میفرماید] که انشاءالله از خدا اجر بگیری. (63/7/20) رفیق قدیمیِ مسلمبنعوسجه، حبیببنمظاهر هم میآید. (51/11/20) حبیببنمظاهر و مسلمبنعوسجه از اصحاب پیغمبر بودند. (60/9/26) میآید …
ترک امام در واپسین لحظه پس از دفاع، نمونهٔ اشتباه گرفتن نقشه
… آل پیغمبر بزرگ شده بودند، اما نقشه عوضی دستشان بود، نمیدانستند آن سرزمینی که باید از آن دفاع بشود و آن نقطهای که باید برایش فداکاری بشود، کجاست. نشستند در مدینه، به امید اینکه چهارتا مسئله بگویند، اسلام مجسم را، قرآن ناطق را، حسین فاطمه را تنها گذاشتند. بعضیها حتی تا خود کربلا آمدند، از حسینبنعلی دفاع هم کردند، اما آن آخرها که رسید، آمدند گفتند که یابنرسولالله! ما تا آنجایی که میشد از تو دفاع کنیم، دفاع کردیم، حالا هم اگر اجازه بدهی، ما اسبمان در خیمه حاضر است، سوار شویم و برویم. امام حسین هم گفت بسمالله، بروید.[4] این اشتباهگرفتن نقشه است، این نمیداند که کجا را باید بپوشاند.
ستایش امام از وفاداری و نیکوکاری خاندان و اصحاب در شب عاشورا
و این خصوصیت که تمام اینها دارند برای خاطر او کشته میشوند. این از نظر روانی و احساسی خیلی مهم است؛ احساسات عاطفی عجیبی را برمیانگیزد در انسان. یعنی پدر احساس میکند که این جوانها دارند قربان او میشوند. برای همین هم بود که امام حسین شب عاشورا گفت من بهتر از شما خانواده و بهتر از شما اصحاب، هیچکس را ندیدهام. من وفادارتر از شما کسی را نمیشناسم. من نیکوکارتر از شما خانواده، کسی را نمیشناسم. یک نفر در خانوادهای زیر فشار قرار گرفته است، همۀ اعضای خانواده آمدهاند میخواهند پیشمرگ او بشوند، اینهم یک خصوصیت. و همینطور خصوصیات فراوان در مصیبت اباعبدالله. (67/6/6)
شکافتن سیل نظام طاغوتی و حرکت خلاف آن در کربلا
… میدادیم که امام علیهالسلام روابط و مناسباتش با شیعه و شیعه، روابط و مناسباتش با جامعۀ پیرامون خودش از چه قرار بوده؛ این معلوم میشد. حالا بهطور اجمال عرض میکنم. شیعه به ظاهر در نظام طاغوتی زندگی میکرد، اما در باطن درست در جهت ضد نظام طاغوتی حرکت میکرد. مثل آن گروه بسیار اندکی که با حسینبنعلی صلواتاللهوسلامهعلیه بودند در کربلا. اینها درست این سیل را شکافته بودند و آمده بودند در خلاف مسیری که سیل آنها را هدایت میکرد. بنابراین در تاریخ یک نمونههایی داریم. هم در جامعه، هم در گروهها. اما افراد معمولی، بهطورکلی فرد، نمیتواند مسلمان باشد؛ بهطورکلی وجودش، امکاناتش، انرژیهایش، همۀ قوّهها و نیروهایش و استعدادهایش، تحت فرمان خدا باشد؛ درحالیکه در آنچنان جامعهای که …
پوشیدن دلها بر زرهها بهعنوان نماد قوت ایمان
… آیه یأس میخواندند؛ اما همین بارقه الهی و انگیزه اخلاقی و معنوی و دینی و همین خداجویی، دلهای جوانان - همین پاسداران، همین نیروهای مردمی و بسیج از همه قشرها، همین عناصر بسیار مؤمن و خالص ارتش - را آنچنان آماده کرد که جانها توانستند ضعف جسمها را جبران کنند. «لبسوا القلوب علی الدّروع[4] »؛ درباره اصحاب کربلاست: دلهایشان را روی زرههایشان پوشیدند! زرهها جسمها را نگه میدارد، اما دلها جسمها و زرهها را نگه میدارد. دلهای با ایمان و نورانی آماده شد و همّتهای بلند به جنبش درآمد و جبهه عظیم و وسیعی را که یک سرش در دستگاههای جاسوسی و وزارت دفاع امریکا بود، یک سرش در ناتو بود؛ یک سرش در شوروی سابق بود، یک سرش در خزانه دولتهای نفتی منطقه، و سوگلی همه اینها هم رژیم بعثی بود که …
مقدم داشتن جان خود بر بنیهاشم در رفتن به میدان
تا وقتی اصحاب بودند، میگفتند جانمان را قربان شما میکنیم و اجازه نمیدادند کسی از بنیهاشم - فرزندان امیرالمؤمنین و امام حسن و امام حسین علیهمالسّلام - به میدان جنگ بروند. میگفتند اوّل ما میرویم و کشته میشویم، اگر بعد از کشته شدن ما خواستید، آن وقت به میدان بروید. وقتی که نوبت به جانبازی و شهادت بنیهاشم رسید، اوّل کسی که درخواست اجازه برای میدان میکند، همین جوان مسؤولیتشناس است؛ او علیاکبر، پسر آقا و پسر امام و از همه به امام نزدیکتر است، پس برای فداکاری از همه شایستهتر است. این هم یک مظهر امامت اسلامی است؛ اینجا …
پراکنده شدن همراهان و ماندن هفتاد و دو نفر
… مستقل و جدا هستند، آن روز یک کشور بودند - با جمعیت بسیار زیاد، کسی که این تصمیم، عزم و جرأت را داشت که در مقابل دشمن بایستد، حسینبنعلی علیهالسّلام بود. بدیهی بود که وقتی مثل امام حسینی حرکت و قیام کند، عدّهای از مردم هم دور او را خواهند گرفت و گرفتند. اگر چه آنها هم، وقتی معلوم شد که کار چقدر سخت است و چقدر شدت عمل وجود دارد، یکییکی از دور آن حضرت پراکنده شدند، و از هزار و اندی آدمی که با امام حسین علیهالسّلام، از مکه به راه افتاده، یا در بین راه به حضرت پیوسته بودند، در شب عاشورا تعداد اندکی ماندند که با مجموع آنچه که روز عاشورا خودشان را به حضرت رساندند، هفتاد و دو نفر شدند!