رفتن به محتوای اصلی

ولی امر

نام‌های دیگر: ولی جامعهٔ اسلامی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

متصدی ادارهٔ جامعهٔ اسلامی و ویژگی‌ها و جایگاه او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اولین کنگره بین‌المللی نهج‌‌البلاغه— ۱۳۶۰/۰۲/۲۹

تعریف در کلام رهبر

ولی امر. ولی امر یعنی متصدی این کار، هیچ امتیازی توی کلمه‌ی متصدی این کار خوابیده نیست. جامعه‌ی اسلامی مانند یک کارخانه‌ی عظیم تشکیل شده از بخشها، از پیچها، از مهره‌ها، از قسمتهای کوچک و بزرگ، پرتأثیر و کم‌تأثیر؛ یکی از این بخشها، یکی از این قسمتها آن قسمتی است که مدیر جامعه آن را تشکیل میدهد. او هم مانند بقیه‌ی قسمتهاست، او هم مانند بقیه‌ی اجزاء و عناصر مشکله‌ی این مجموعه است، ولی امر است، متصدی این کار است. متصدی این کار هیچگونه امتیازی را طلب و توقع نمیکند و عملاً هیچگونه امتیازی به او تعلق هم نمیگیرد؛ از لحاظ وضع زندگی، از لحاظ برخورداری‌های مادی. اگر بتواند وظیفه‌ی خودش را خوب انجام بدهد به اندازه‌ای که این وظیفه و انجام آن برای او جلب حیثیت معنوی بکند به همان اندازه حیثیت متعلق به او میشود؛ بیش از آن نه. این مفهوم حکومت در نهج‌البلاغه است. حکومت بنا بر این تعبیر در نهج‌البلاغه هیچ نشانه‌ای و اشاره‌ای از سلطه‌گری ندارد، هیچ بهانه‌ای برای امتیازطلبی ندارد.
آن مرکزی که در بطن جامعه و متن جامعۀ اسلامی، همۀ جناح‌ها را اداره می‌کند، هرکسی را به کار لایقِ به شأن خودش مشغول می‌کند، از تعارض‌ها جلوگیری می‌کند، نیروها را به یک سمت هدایت می‌کند؛ او باید از سوی خدا باشد، باید عالِم باشد، باید آگاه باشد، باید مأمون و مصون باشد، باید یک موجود تبلوریافته‌ای از تمام عناصر سازندۀ اسلام باشد، باید مظهر قرآن باشد؛ اسم او را چه می‌گذاریم؟ اسم او را می‌گذاریم ولیّ. پس ولایت در جامعۀ اسلامی، به آن دو صورتی که عرض کردم، ایجاب می‌کند که ولی‌ای در جامعه وجود داشته باشد. این‌هم یک بعد و یک بدنه و یک رویۀ دیگر از ابعاد مسئلۀ ولایت. این توضیح بحث‌های گذشته بود.
جامعۀ دارای ولایت، جامعه‌ای می‌شود که تمام استعدادهای انسانی را رشد می‌دهد. همۀ چیزهایی که برای کمال و تعالی انسان، خدا به او داده، اینها را بارور می‌کند. نهال انسانی را بالنده می‌سازد. انسان‌ها را به تکامل می‌رساند. انسانیت‌ها را تقویت می‌کند. در این جامعه، ولیّ یعنی حاکم، همان کسی که همۀ سررشته‌ها به او برمی‌گردد، جامعه را از لحاظ مشی عمومی، در راه خدا و دارای ذکر خدا می‌کند. از لحاظ ثروت، تقسیم عادلانۀ ثروت به‌وجود می‌آورد. سعی می‌کند نیکی‌ها را اشاعه بدهد، سعی می‌کند بدی‌ها را محو و ریشه‌سوز کند.

شاهدها (۱۳ پاراگراف)

ولی امر یعنی متصدی کار، بی‌آنکه امتیازی در آن باشد

ولی امر. ولی امر یعنی متصدی این کار، هیچ امتیازی توی کلمه‌ی متصدی این کار خوابیده نیست. جامعه‌ی اسلامی مانند یک کارخانه‌ی عظیم تشکیل شده از بخشها، از پیچها، از مهره‌ها، از قسمتهای کوچک و بزرگ، پرتأثیر و کم‌تأثیر؛ یکی از این بخشها، یکی از این قسمتها آن قسمتی است که مدیر جامعه آن را تشکیل میدهد. او هم مانند بقیه‌ی قسمتهاست، او هم مانند بقیه‌ی …

ویژگی‌های ولی: از سوی خدا، عالم، آگاه، مصون و مظهر قرآن

آن مرکزی که در بطن جامعه و متن جامعۀ اسلامی، همۀ جناح‌ها را اداره می‌کند، هرکسی را به کار لایقِ به شأن خودش مشغول می‌کند، از تعارض‌ها جلوگیری می‌کند، نیروها را به یک سمت هدایت می‌کند؛ او باید از سوی خدا باشد، باید عالِم باشد، باید آگاه باشد، باید مأمون و مصون باشد، باید یک موجود تبلوریافته‌ای از تمام عناصر سازندۀ اسلام باشد، باید مظهر قرآن باشد؛ اسم او را چه می‌گذاریم؟ اسم او را می‌گذاریم ولیّ. پس ولایت در جامعۀ اسلامی، به آن دو صورتی که عرض کردم، ایجاب می‌کند که ولی‌ای در جامعه وجود داشته باشد. این‌هم یک بعد و یک بدنه و یک رویۀ دیگر از ابعاد مسئلۀ ولایت. این توضیح بحث‌های گذشته بود.

حاکمی که جامعه را به یاد خدا، عدالت در ثروت و گسترش نیکی سوق می‌دهد

جامعۀ دارای ولایت، جامعه‌ای می‌شود که تمام استعدادهای انسانی را رشد می‌دهد. همۀ چیزهایی که برای کمال و تعالی انسان، خدا به او داده، اینها را بارور می‌کند. نهال انسانی را بالنده می‌سازد. انسان‌ها را به تکامل می‌رساند. انسانیت‌ها را تقویت می‌کند. در این جامعه، ولیّ یعنی حاکم، همان کسی که همۀ سررشته‌ها به او برمی‌گردد، جامعه را از لحاظ مشی عمومی، در راه خدا و دارای ذکر خدا می‌کند. از لحاظ ثروت، تقسیم عادلانۀ ثروت به‌وجود می‌آورد. سعی می‌کند نیکی‌ها را اشاعه بدهد، سعی می‌کند بدی‌ها را محو و ریشه‌سوز کند.

ولی یعنی فرمانروا و مدیر فکری و عملی جامعهٔ اسلامی

… وابستگی‌های خارجی برای یک جامعۀ مسلمان، متوقف است بر اینکه یک مرکزیتی، یک قدرت متمرکزی در جامعۀ اسلامی وجود داشته باشد تا همۀ نشاط‌ها و فعالیت‌ها و همۀ جهت‌گیری‌ها و موضع‌گیری‌های قطب‌ها و جناح‌های مختلف این جامعه را، او رهبری و اداره کند؛ و اسم این ولی‌ست. ولیّ با تشدید یاء، یعنی فرمانروا؛ یعنی آن‌کسی‌که همۀ نیروها از او باید الهام بگیرد و همۀ کارها به او باید برگردد و خلاصه، آن‌کسی‌که مدیریت جامعۀ اسلامی، هم از جنبۀ فکری و هم از جنبۀ عملی با اوست، این اسمش ولیّ است. اینها را از قرآن ثابت کردیم. حالا بفرمایید ببینیم که ولیّ جامعه اسلامی کیست؟ آیا ما یک حرف خلاصه‌ای در این باب داریم که اگر به ما گفتند که بسیار خب، حالا می‌خواهیم بشناسیم ولیّ را؛ چه کسی ولیّ می‌تواند باشد؟ کدام قدرتی است که همۀ نیروهای جامعۀ اسلامی باید به …

لزوم تلاش برای قدرت دادن به ولی تعیین‌شده از سوی خدا

برای ولایتِ یک جامعه تلاش کردن، معنایش این نیست که بنشینیم مدام چانه بجنبانیم و مدام لق‌دهنی کنیم و فحش به زید و عمرو بدهیم، به این و آن. با این کارها ولایت درست نمی‌شود، با این کارها از ولایت دورتر می‌افتیم. راهش این است که تلاش کنیم برای قدرت دادن به ولیّ اسلام، به ولیّ‌ای که خدا گفته. دیروز معین کردم که ولیّ‌ای که خدا گفته، چه‌جوری است. دیروز گفتم یک ولیّ را خدا با نام می‌گوید، یک ولیّ را خدا با نشان می‌گوید. یک‌وقت هست علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌السلام حسن‌بن‌علی علیه‌السلام حسین‌بن‌علی علیه‌السلام علی‌بن‌حسین علیه‌السلام تا آخر ائمه، به نام و …

ایمان واقعی و اقامهٔ نماز از شرایط ولی پس از پیامبر

… آن انسانی که در نظر شارع و قانون‌گذارِ اسلام مشخص است، او را می‌خواهد بر مردم حکومت بدهد، اما درضمن، معیار را هم می‌خواهد بگوید، علت اینکه ما گفتیم حاکم شما این باشد، معیار این است. این است علت انتخاب او از طرف پروردگار، یا انتصاب او از طرف پروردگار؛ لذا می‌گوید ﴿وَ الَّذينَ آمَنوا﴾ آن‌کسانی‌که ایمان آورده‌اند، ایمانِ درست آورده‌اند، که لازمۀ اطلاق[8] ﴿آمَنوا﴾ این است که ایمان درست مراد باشد، نه ایمان‌های ظاهری. آن‌کسانی‌که در طول زندگی خود نشان دادند که ایمان آوردند، آن‌کسانی‌که با عمل خود، ایمانشان را امضا کردند؛ پس ﴿الَّذينَ آمَنوا﴾، شرط اول این است که واقعاً مؤمن باشند. شرایط دیگری هم دارد، ﴿الَّذينَ يُقيمونَ الصَّلاةَ﴾ آن مؤمنینی که نماز را اقامه می‌کنند، نه‌اینکه نماز می‌خوانند. نماز خواندن یک چیز است، نماز را به‌پاداشتن یک چیز دیگر است. اگر می‌خواستند بگویند نماز می‌خوانند، می‌توانستند بگویند یُصَلّونَ؛ تعبیری است هم کوتاه‌تر، هم موجزتر.[9]

ولی امر منصوب خدا، چون هیچ انسانی ذاتاً حق حکومت ندارد

… خدا، اقامۀ صلاة در جامعه، دلبستگی به انفاق و ایتاء[12] زکات تا حد از خود بی‌خود شدن. ضمن اینکه نصب می‌کند خلیفه را، ضمن اینکه معین می‌کند خلیفه را که علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌السلام است، ملاک را، مناط[13] را، فلسفۀ خلافت او را هم روشن می‌کند. این آیۀ قرآن است. بنابراین در اسلام، ولیّ امر آن کسی‌ست که فرستادۀ خداست، آن کسی‌ست که خودِ خدا او را معین می‌کند؛ چون فرض این است که هیچ انسانی به‌حسبِ طبیعت خلقت و آفرینشش، حق تحکم بر انسان‌های دیگر را ندارد.

تعیین ولی به دست خدا: پیامبر، امام و دارندگان صفات معین

… دارد، خدا می‌تواند طبق مصلحتِ انسان‌ها، این حق را به هرکه بخواهد، بدهد و می‌دانیم که کار خدا، بیرون از مصلحت نیست، دیکتاتوری نیست، قلدری و زورگویی نیست، کارِ خدا طبق مصلحت انسان‌هاست؛ چون طبق مصلحت انسان‌هاست، پس بنابراین او معین می‌کند، ما هم تسلیم می‌شویم. او معین می‌کند پیغمبر را، معین می‌کند امام را، بعد از امام معین می‌کند آن کسانی را که با معیارها و ملاک‌های خاصی تطبیق بکنند. آن‌کسی‌که این صفت را داشته باشد، این صفت را داشته باشد، این صفت را داشته باشد، صفاتی را معین می‌کند، می‌گوید اینها بعد از ائمۀ هداةِ معصومین، حاکم بر جامعۀ اسلامی هستند. پس ولیّ را خدا معین می‌کند؛ خودش ولیّ است، پیغمبرش ولی‌ست، امام‌ها ولیّ هستند. امام‌های خاندان پیغمبر تعیین شده‌اند، دوازده امام، در رتبۀ بعد، آن‌کسانی‌که با یک معیارها و ملاک‌های خاصی تطبیق بکنند و جور بیایند، آنها معین شده‌اند برای حکومت و خلافت. مسئله در مورد تعیین ولیّ در اسلام این است. البته این یک آیه بود که من برایتان ذکر کردم، …

اهمیت تعیین حاکم جامعهٔ اسلامی از سوی خدا

… بس تبلیغات مضر موذیانۀ رذالت‌آمیز روی مردم کار کرده بود. این دست‌های تبلیغی و دستگاه‌های تبلیغی در اقطار[20] جامعۀ اسلامی و کشور اسلامی، سالیانی روی مغز مردم، روی روحِ مردم، روی روحیۀ مردم مدام کار کرده بود، کار کرده بود، کار کرده بود تا به اینجا رسیده بود. پس شما ببینید چقدر مهم است اینکه حاکم جامعۀ اسلامی چه کسی باشد. آن کسی باشد که خدا معین می‌کند.

نفی حق ادعای ولایت و پذیرش آن از فاقد معیارها

شیعه می‌گوید نه، این حرف درست نیست. شیعه می‌گوید تو که حکومت علی‌بن‌ابی‌طالب را قبول داری، باید معیارهای خلافت و ولایت را هم قبول داشته باشی. باید قبول داشته باشی که علی‌بن‌ابی‌طالب به‌خاطر جمع بودن این معیارها به عنوان ولیّ انتخاب شده؛ پس اگر کسی، در او این معیارها نبود یا ضد این معیارها در او بود، این آدم حق ندارد که جانشین علی‌بن‌ابی‌طالب، خودش را معرفی کند. حق ندارد ولایت شیعه را، ولیّ‌امر بودن را، ادعا کند و کسی حق ندارد بپذیرد از او. این اولین مطلبی که در این زمینه، در پیرامون مسئلۀ ولایت پیش می‌آید.

لزوم شناختن ولی و همفکری و هم‌عملی با او

… را به او متصل کن، مرتبط کن، دنبالش راه بیفت، حرکت بکن. اگر تلاشِ تو تلاشِ او، جهادِ تو جهادِ او، دوستیِ تو دوستی او، دشمنیِ تو دشمنی او، جبهه‌بندی‌های تو جبهه‌بندی‌های او باشد؛ تو دارای ولایتی. دو کلمه و آسان. فهمیدید که چه گفتم؟ آدمِ دارای ولایت این است؛ ولیّ را بشناسد، فکر ولیّ را بداند، با ولیّ همفکر بشود، عمل ولیّ را بشناسد، با ولیّ هم‌عمل بشود، دنبال او راه بیفتد، خودش را فکراً و عملاً پیوسته با ولیّ کند، این با ولایت است.

مرکز فرمان و اجرای قانون و پیشرو کاروان زندگی جامعه

و اما ولایت یک جامعه به چیست؟ ولایت یک جامعه به این است که ولیّ در آن جامعه، اولاً مشخص باشد، بدانند که این است ولیّ، این یک؛ ثانیاً منشأ و الهام‌بخش همۀ نیروها، نشاط‌ها، فعالیت‌های آن جامعه باشد. قطبی باشد که همۀ جوی‌ها و سرچشمه‌ها از او سرازیر می‌شود. مرکزی باشد که همۀ فرمان‌ها را او می‌دهد و همۀ قانون‌ها را او اجرا می‌کند. نقطه‌ای باشد که همۀ رشته‌ها و نخ‌ها به آنجا برگردد، همه به او نگاه کنند، همه دنبال او بروند. موتور زندگی را او روشن بکند در این جامعه، راننده و پیش‌قراول کاروان زندگی در جامعه، او باشد. این جامعه، جامعۀ دارای ولایت است.

جهت‌دهی جامعه به‌سوی خدا و انفاق از شرایط ولی

مؤمنی که در جامعه اقامۀ صلاة کند؛ جهت جامعه را به‌سوی خدا قرار بدهد، ذکر الهی را در جامعه رایج و مستقر کند؛ ﴿الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ﴾. به اینجا هم خاتمه پیدا نمی‌کند ولیّ، ﴿وَ يُؤتونَ الزَّكاةَ﴾ تقسیم عادلانۀ ثروت بکنند، زکات بدهند، اهل انفاق در راه خدا باشند، دنبالش می‌گوید ﴿وَ هُم راكِعوَ﴾ درحالی‌که راکع هستند زکات را بدهند. این اشارۀ به یک مورد و یک داستان خاص است. شنیده‌ام، بلدم آن حرفی را که بعضی از مفسرین دیگر گفته‌اند، گفته‌اند که ﴿وَ هُم راكِعونَ﴾، معنایش این است که اینها همیشه در حال رکوع باشند، و اشاره به قضیۀ خاصی نیست. اما روحِ عربیت و عربی‌دانی این احتمال را نفی …