رفتن به محتوای اصلی

وحدت اسلامی

نام‌های دیگر: وحدت مذهبی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

همبستگی مسلمانان و مذاهب اسلامی و پرهیز از تفرقه میان آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۵/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

مقصود از وحدت میان مسلمانها عبارت است؛ از رفع اختلافاتى که مسلمانها را از یکدیگر جدا مى‌کند و میان آنها نزاع و درگیرى به وجود مى‌آورد. وحدت یعنى؛ رفع منازعات مقصود از وحدت این نیست که هر یک از فرق مسلمین از عقاید خود و دلبستگى‌هاى خود دست بردارد، چون این امرى است که امکان‌پذیر هم نیست و خود اقدام براى این مطلب مشکلات و اختلافات زیادى را به وجود خواهد آورد. مسلمانان عالم از هر فرقه‌اى از فرق که هستند مى‌توانند با حفظ عقاید اصولى خود وحدت را در میان خود حفظ کنند و تحکیم کنند. یعنى؛ با یکدیگر اختلاف نکنند منازعه نکنند چون منازعه همچنانى که در این آیه تلاوت شد موجب فشل و از بین رفتن قوت و قدرت مسلمین است. اختلافات بین مسلمین و به طور عام بین همه‌ى ملتها و جوامع یکى از وسائلى بوده که استعمار در طول زمان از آن استفاده کرده است و به وسیله‌ى آن کشورها را از استقلال و یکپارچگى خارج کرده، دولتها را ضعیف کرده و قوت و قدرت جوامع را از بین برده است. در جوامعى که با استعمار مبارزه مى‌کردند یا آن کشورهایى که استعمار در آن منافع ویژه‌اى داشت. این مسأله‌ى تفرقه و اختلاف شدیدتر بود مثلاً؛ اختلاف بین مسلمانان و هندوها در شبه قاره‌ى هند، اختلاف بین مسلمانان و مسیحیان یا بعضى از بومى‌ها در کشورهاى اسلامى آفریقا و اختلاف در همه‌ى کشورهاى اسلامى و در کشور خود ما، سابقه‌ى طولانى دارد و در طول زمان چه استعمار انگلیس چه استعمار فرانسه چه استعمار امریکا در نقاط مختلف از این حربه علیه ملتها استفاده کرده است. در میان مسلمانان انگیزه‌ى استعمار براى ایجاد اختلاف بیشتر است اولاً: به دلیل این‌که مسلمین جمعیت زیادى هستند یک میلیارد یا بیشتر مسلمان در عالم وجود دارد که مناطقى که این مسلمانها در آن زندگى مى‌کنند در یک نقطه‌ى بسیار مهم جغرافیائى است؛ میان آسیا و اروپا و آفریقا محل التقاء سه قاره‌ى مهم به یکدیگر در کنار آبراههاى مهم عالم و اخیراً در صد سال اخیر با کشف معادن غنى در این کشورها. یک چنین جمعیتى در یک چنین نقطه‌اى از عالم اگر یکپارچه و متحد مى‌بود یقیناً استعمار زیانهاى زیادى را متحمل مى‌شد؛ لذا اختلاف فرقه‌هاى مسلمین و بیش از همه اختلاف بین شیعه و اهل سنت که ریشه‌هاى قدیمى هم داشت در دوران استعمار یک شدت بیشترى به خود گرفت و بیش از صد سال است که متفکرین دلسوز مسلمان از قبیل سیدجمال‌الدین و محمّدعبده و بسیارى دیگر نداى رفع اختلاف بین مسلمین را سر دادند. البته بعضى از دلسوزان و روشنفکران و افراد آگاه به این ندا پاسخ دادند در حدود چهل سال قبل در مصر دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیه تشکیل شد و بعدها مرحوم آیت‌الله‌العضمى بروجردى رضوان‌الله‌علیه از این مؤسسه حمایت کرد تأیید کرد نماینده فرستاد لکن از وقتى که انقلاب اسلامى در ایران به پیروزى رسید آهنگ ایجاد تفرقه و اختلاف بین مسلمانها و به خصوص بین شیعه و سنى یک شتاب بیشترى گرفت. علت هم این بود که استعمار و استکبار جهانى خیلى خوب تشخیص مى‌داد که انقلاب اسلامى براى مسلمانان همه‌ى کشورهاى اسلامى داراى جاذبه است و مى‌دانست که اگر مسلمین به حال خود بمانند این انقلاب مثل عطرى در سرتاسر فضاى جوامع اسلامى منتشر خواهد شد و این براى استکبار یک ضرر غیر قابل جبران بود لذا سعى کردند با استفاده از اختلاف فرقه‌اى و مذهبى میان ملت مسلمان، در ایران و برخى کشورهاى مسلمان دیگر مسأله‌ى اختلافات بین فرقه‌هاى مسلمین را عمده کنند و جنگ عقایدى را در کتابها و رساله‌ها و مطبوعات به راه بیاندازند. شاید تعداد کتابهایى که ضد تشیع و ضد مردم شیعه‌ى ایران در طول این ده سال منتشر شده چند برابر همه‌ى کتابهایى است که در مثل چنین مدتى در گذشته منتشر مى‌شد. قلمهاى مزدور را به کار گرفتند کسانى را که اهل هوى و هوس و بنده‌ى درهم و دینار بودند اینها را در سرتاسر کشورهاى اسلامى اجیر کردند براى این‌که روى تهمتهاى قدیمى که نسبت به تشیع زده مى‌شد تکیه کنند و بر اساس اینها کتاب بنویسند؛ از قبیل این‌که شیعه قائل به تحریف قرآن است یا شیعه همه‌ى صحابه را غیر از چهار، پنج نفر کافر مى‌داند و از این قبیل حرفها. اگر چه اثر نکرد اگر چه مقصود آنها برآورده نشد، اما شکى نیست که در ذهنیت عامه‌ى مردم بسیارى از کشورها این اختلاف‌انگیزى تأثیراتى را خواهد داشت و سرمایه‌گذارى استکبار هم به خاطر همین بود.
مسئله‌اى که لازم است در آستانه‌ی هفته‌ی وحدت به همه‌ی ملّت ایران و همچنین به مسلمانان عالم عرض کنم، اهمّیّت وحدت بین مسلمین و ارتباط برادرانه میان برادران مسلمان در همه جا و در همه‌ی شرایط است. اوّلاً معلوم کنیم مقصود ما از وحدت مسلمانها چیست؛ آیا مقصود این است که مسلمانان از مذاهب مختلف، از مذهب خودشان دست بردارند و به مذهب دیگرى اعتقاد پیدا کنند یا عمل کنند؟ نه، مقصود این نیست. ما وقتى به وحدت دعوت میکنیم، مقصود ما این نیست که فِرَق مسلمین ‌-اعمّ از شیعه و سنّى یا فِرَقى که در داخلِ تشیّع و تسنّن هستند یا دیگرِ فِرَق مسلمانان عالم- موظّف و مجبورند که از عقیده‌ی خودشان دست بردارند و به یک عقیده‌ی سوّمى یا به عقیده‌ی طرف مقابل گرایش پیدا کنند. این چیزى است که وابسته است به تحقیق و تفحّص و مطالعه‌ی هر کسى، و تکلیف او است بینه و بین‌ا‌لله‌؛ بحث ما این نیست.بحث ما این است که میخواهیم به همه‌ی مسلمانان از شیعه و سنّى بگوییم و تذکّر بدهیم که شما یک نقاط مشترکى دارید، یک نقاط اختلاف و افتراقى؛ در بعضى چیزها با هم شریکید و یک جور فکر میکنید و یک جور عمل میکنید، در بعضى چیزها [هم] هر فرقه‌اى روش خود را دارد؛ عرض ما این است که اوّلاً آن نقاط اشتراک از نقاط افتراق بیشتر است؛ یعنى همه‌ی مسلمین به خداى واحد، به قبله‌ی واحد، به پیغمبر واحد، به احکام، به نماز، به روزه، به زکات، به حج اعتقاد دارند. شما دو مسلمان را پیدا نمیکنید که وقتى صبح میشود براى نماز بلند نشود؛ مگر اینکه بخواهد به تکلیفش عمل نکند. وَالّا همه‌ی مسلمین عالم معتقدند که صبح باید نماز خواند، ظهر باید نماز خواند، عصر باید نماز خواند، شب باید نماز خواند، نیمه‌شب مستحب است نماز شب خواند، نماز را به‌طرف کعبه باید خواند، نماز را باید به زبان قرآن و از آیات قرآن خواند و حمد باید خواند؛ همه‌ی مسلمین عالم ماه رمضان که میشود ‌-آن‌وقتى که فهمیدند روز اوّل ماه است- روزه میگیرند، مگر کسى به تکلیفش عمل نکند و فسق کند، وَالّا همه‌ی مسلمین عالم اعتقاد دارند؛ همه‌ی مسلمین عالم معتقدند باید زکات داد؛ همه‌ی مسلمین عالم معتقدند باید در عمر حدّاقل یک بار حج رفت؛ و از این قبیل.
ما در مسئله‌ی وحدت جدّى هستیم. ما اتّحاد مسلمین را هم معنا کردیم. اتّحاد مسلمین به معناى انصراف مسلمین و فِرَق گوناگون از عقاید خاصّ کلامى و فقهى خودشان نیست؛ بلکه اتّحاد مسلمین به دو معناى دیگر است که این دو معنا باید تأمین بشود: اوّل اینکه در مقابله‌ی با دشمنان اسلام همدست و هم‌آواز و همدل باشند، فِرَق گوناگون اسلامى ‌-فِرَق سنّى، فِرَق شیعه- که هر کدام فِرَق مختلف کلامى و فقهى دارند، حقیقتاً در مقابله‌ی با دشمنان اسلام همدلى کنند، همدستى کنند، همکارى کنند، همفکرى کنند؛ معناى دوّم این است که فِرَق گوناگون مسلمین سعى کنند خودشان را به یکدیگر نزدیک کنند، تفاهم ایجاد کنند، مذاهب فقهى را با هم مقایسه کنند و منطبق کنند. بسیارى از فتاوى فقها و علما هست که اگر مورد بحث فقهى عالمانه قرار بگیرد، ممکن است با مختصر تغییرى، فتاوى دو مذهب به هم نزدیک بشود. لذا ما جدّاً علاقه‌مند هستیم که «دارالتّقریب بین المذاهب الاسلامیّة» را ایجاد کنیم؛ ما مایلیم این کار انجام بگیرد. البتّه در گذشته این کار شروع شده و تلاشهاى مخلصانه‌اى هم داشته، امّا اکنون مدّتهاى مدیدى است که ما حرکت حقیقی‌اى مشاهده نمیکنیم و احساس میکنیم این کار باید انجام بگیرد و مردم مخلصى و مؤمنى و شخصیّت‌هاى عالِمى از همه‌ی دنیاى اسلام همکارى کنند و ما آماده هستیم و مایل هستیم که میزبان این مجموعه باشیم و زحمات و خدمتهاى این کار را بر عهده بگیریم.علما، فقها، متکلّمین و فلاسفه‌ی اسلامى باید کوشش کنند و بنشینند آراء را با یکدیگر تطبیق کنند، در مجموعه‌هایى آنها را جمع کنند، نظرات فِرَق مختلف اسلامى در مجموعه‌ی واحد و با نگاه مساعد به یکدیگر، در اختیار همه‌ی مسلمین قرار بگیرد. این از جمله‌ی کارهاى بسیار لازم و ضرورى است و امیدواریم که همّت صاحب‌همّتان، این کار را به انجام برساند.

شاهدها (۳۸ پاراگراف)

رفع اختلافات و درگیری‌های فرقه‌های اسلامی نخستین جهت وحدت

در مسئله‌ى وحدت، دو نقطه‌ى اساسى یا دو جهت‌گیرى هست که هر کدام به‌تنهایى حائز اهمّیّت است. وقتى ما شعار وحدت میدهیم، این دو نکته‌ى اساسى باید مورد توجّه ما باشد و همینها است که براى زندگى عملى مسلمین کارساز است: یکى از این دو نکته عبارت است از رفع اختلافات و تنافسها[3] و درگیرى‌ها و تضادها و کارشکنى‌ها که میان طوایف مسلمین و فِرَق مسلمین از قرنها پیش تا امروز وجود داشته است و همیشه هم این تنافسها به ضرر مسلمین تمام شده است. و اگر برگردیم به تاریخ اسلام، خواهیم دید که زمام و مبدأ همه و یا قسمت اعظم این تعارضها و تنافسها برمیگردد به دستگاه‌هاى قدرت مادّى. ملاحظه کنید در تاریخ اسلام از اختلافات اوّلیّه ــ مسئله‌ى خلق قرآن[4] و امثال آنها ــ تا بقیّه‌ى اختلافهایى که در طول زمان بین …

وحدت یعنی شیعه شیعه بماند و سنی سنی، بدون دعوت به تغییر مذهب

… چه فایده‌اى دارد در داخل جامعه‌ى اسلامى، که مسلمانها از مذاهب مختلف روبه‌روى هم بِایستند، بنا کنند دائم به همدیگر ضربه زدن؛ از آن طرف هم دشمن بیاید هر دوى اینها را محاصره کند، سرِ اینها را به هم بکوبد، خودش بنشیند تماشا کند و استفاده بکند؟ این خوب است؟ اگر ما میگوییم شیعه و سنّى در کنار هم قرار بگیرند، [یعنی] شیعه، شیعه بماند، سنّى، سنّى بماند؛ ما کِى به عالم تسنّن گفتیم بیایید با این حرف ما که میگوییم وحدت [داشته باشیم]، شیعه بشوید؟ ما چنین ‌چیزى نگفتیم. هر کسى خواست شیعه بشود، از طریق علمى، از طریق مباحثات عالمانه؛ آنها هم آزادند بروند کار خودشان را بکنند. ما نمیگوییم شما مذهبت را عوض کن؛ ما میگوییم شیعه و سنّى همیشه باید سر عقل باشند ــ همچنان که بحمدالله‌ در دوران انقلاب اسلامى در کشور ما مشاهده شد ــ و …

وحدت مسلمین از اصول اسلام و لزوم تمسک به نقاط مشترک

یکى از اصول اسلام، وحدت مسلمین است، برادرىِ اسلامى است، اخوّت اسلامى است: وَاعتَصِموا بِحَبلِ الله‌‌‌‌؛[5] نقاط مشترک را هم باید چسبید. حالا در افغانستان اتّفاقاً اختلافات مذهبى و فرقه‌‌‌‌اى هم هست؛ هم اختلافات قومى هست، هم اختلافات مذهبى هست. اقوام افغانستان هم غالباً با هم درگیرى داشتند در طول این تاریخ دویست، دویست‌‌‌‌وپنجاه‌‌ساله‌‌‌‌اى که ما میدانیم، از لحاظ قومى هم شیعه و سنّى با هم …

اختلاف عقیده، قوم و نژاد نباید به درگیری میان مسلمانان بینجامد

وحدتى که ما اعلام میکنیم و شعار میدهیم و به آن دلبسته هستیم و دنبال آن حرکت میکنیم و کار میکنیم، اوّلین نقطه‌اش باید ناظر به رفع این تعارضها، تنافسها، اختلافها، و درگیرى‌ها باشد که خداى متعال به این راضى است و مؤمنین، مخلصین، اولیا، عقلا از آن خشنودند؛ باید مقدّمات و زمینه‌هاى آن فراهم بشود: خب اختلاف عقیدتى دارند، داشته باشند؛ اختلاف قومى دارند، داشته باشند؛ تغایر نژادى دارند، داشته باشند؛ اینها مستلزم و مستوجب تنافس و تعارض و درگیرى و جدال بین مسلمین نشود. باید همه مخلصانه کار کنند؛ علماى بزرگ، متفکّرین، روشنفکران، نویسندگان، شعرا، هنرمندان واقعاً این را واجب الهى بدانند. این آیه‌ى شریفه‌ى قرآن که «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللهِ جَمیعًا»،[6] و آیات دیگر خطاب به ما است؛ خطاب به مسلمین است؛ خطاب به ما در مقابل دشمنان …

وحدت باید در جهت حاکمیت اسلام باشد وگرنه بی‌معناست

نکته‌ى دوّم این است که این وحدت باید در خدمت و در جهت حاکمیّت اسلام باشد وَالّا پوچ خواهد بود، بى‌معنى خواهد بود. اگر علماى اسلام قبول میکنند که قرآن فرموده است: وَ مآ اَرسَلنا مِن رَسولٍ اِلّا لِیُطاعَ بِاِذنِ الله؛[7] پیغمبر نیامد که یک نصیحتى بکند، یک حرفى بزند، مردم هم کار خودشان را بکنند، به او هم یک احترامى بگذارند؛ آمد تا مورد اطاعت قرار بگیرد، جامعه را هدایت کند، …

تضمین وحدت در گرو حرکت پیشگامان آن به سوی حاکمیت اسلام

اگر در جوامع اسلامى و کشورهاى اسلامى، علما، روشنفکران، متفکّرین، بزرگان، پیشگامان وحدت، جهت حرکتشان به سمت حاکمیّت اسلام باشد، این حرکت، حرکت موفّقى است؛ وَالّا اگر این‌جور نباشد و تسلیم در مقابل حاکمیّتِ طواغیت و حکومتهاى سرسپرده و بى‌عرضه و تابع دشمن و تسلیم کفّار باشد، معلوم است که وحدتْ تضمینى نخواهد داشت. شما از این‌ طرف شعار وحدت بدهید، جوش بزنید، غصّه بخورید، از آن‌ طرف پولهاى بناحق بذل‌شده و خرج‌شده‌اى پیدا خواهد شد، یک ‌عدّه آدم سست‌عنصرِ قلم‌به‌مزدِ نوکرصفت هم پیدا میشوند، اندوخته‌هاى شما را به باد خواهند داد و رشته‌ها را پنبه خواهند کرد. این «مجمع التّقریب بین‌المذاهب الاسلامیّة» که ما اینجا درصدد هستیم ــ و برادران ما همّت کردند و بنده از آنها و از کسانى که همکارى کردند و خواهند کرد، صمیمانه متشکّرم ــ البتّه در جنبه‌هاى اعتقادى، کلامى، فکرى، فقهى، اصولى، علمى، زمینه‌هاى تقریب را باید فراهم …

نزدیک شدن شیعه و سنی به برکت انقلاب و سم‌پاشی استکبار علیه آن

… آمد و پرچمى بلند کرد که مسلمانها از هر مذهبى، از هر کشورى وقتى به خود مراجعه کردند، دیدند این پرچم را دوست میدارند؛ احساس کردند این پرچم، پرچم اسلام است، پرچم نبىّ مکرّم اسلام (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) است؛ لذا بسیارى از نقشه‌هاى دشمنان نقش بر آب شد؛ [امّا] استکبار ساکت نمى‌نشیند؛ دشمنان خون‌خوار اسلام و مسلمین آرام نمیگیرند؛ تا دیدند که انقلاب اسلامى در داخل کشور و در خارج کشورِ جمهورى اسلامى، بین شیعه و سنّى وحدت ایجاد کرد، اینها را به هم نزدیک کرد، عصبیّت‌هایشان را کم کرد نسبت به یکدیگر، از بیرون شروع کردند به سم‌پاشى.

نماز رهبران نهضت‌های اسلامی پشت سر امام جمعهٔ شیعی تهران و خشم دشمنان

بله، وقتى نماز جمعه‌ى تهران تشکیل میشود و پشت سر امام جماعت انقلابىِ شیعى در تهران، رؤساى نهضتهاى اسلامى و کشورهاى اسلامى و موجّهین ملّتهاى مسلمان چند صف مى‌ایستند و با خلوص تمام نماز میخوانند ــ که در طول این چند سال، دائماً چنین چیزهایى را ما داشتیم ــ وقتى دشمنان اسلام نگاه میکنند این عکسها را، از حِقد و غضب پُر میشوند. این درست ضدّ آن چیزى است که آنها براى آن پول خرج کردند. انقلاب اسلامى آمد، همه‌ى نقشه‌هاى آنها را بر هم زد؛ خب، در صدد مقابله برمى‌آیند.

اشتراک عقاید یک میلیارد مسلمان و نابخردی جنگ بر سر چند اختلاف

یک میلیارد انسان در دنیا هستند که درباره‌ى خدا، در‌باره‌ى پیغمبر، درباره‌ى نماز، درباره‌ى حج، درباره‌ى کعبه، درباره‌ى قرآن، درباره‌ى بسیارى از احکام دینى با هم یک عقیده دارند، چند اختلاف هم دارند؛ [حالا] اینها بیایند همان چند اختلاف را بگیرند، با هم بجنگند تا آن کسى که با اصل این خدا و پیغمبر و دین و همه چیز مخالف است، کار خودش را انجام بدهد، این عاقلانه است؟ این را جمهورى اسلامى یازده سال، دوازده سال است که دارد فریاد میکند و این ملّت هوشیار و آگاه دارند دنبال میکنند. ملّتهاى دیگر هم باید توجّه کنند.

گردهمایی متفکران و سیاسیون مؤمن، هسته‌ای برای تجمع اسلامی و پیوند برادری ملت‌ها

گردهمایی متفکّرین اسلامی و سیاسیّون مؤمن که سیاست را از دیانت جدا نمی‌دانند، می‌تواند اقدام مبارکی باشد که به ایجاد یک هسته‌ی مرکزی برای تجمّع واقعی اسلامی و مستحکم شدن پیوندهای برادری بین ملّت‌های مسلمان بینجامد. امیدواریم چنین اجتماعاتی برای اسلام و مسلمین مفید باشد.

پرهیز از صف‌آرایی مسلمانان و تحقق وحدت با ارتباط میان رؤسای معنوی

بیداری و امید اسلامی ارزنده‌ترین سرمایه و نعمت الهی است که به امّت اسلامی ارزانی شده است. پرهیز مسلمانان از صف‌آرایی در برابر یکدیگر ضرورت دارد. وحدت اسلامی مسئله‌ی مهمّی است که از طریق ایجاد ارتباط میان رؤسای معنوی مسلمین تحقّق می‌یابد؛ ما آغوش خود را بر روی کسانی که با هدف خدمت به اسلام و دفاع از منافع مسلمین، یک تشکّل اسلامی را دنبال می‌کنند، باز کرده‌ایم. ما مبارزه را رها نخواهیم کرد و در بحبوحه‌ی جنگ نیز با تأکید بر شعار «امروز ایران، فردا فلسطین»، مردم ستمدیده و مسلمان فلسطین را از یاد …

ناسازگاری اختلاف مسلمین با مجاهده برای عزت اسلام و قرآن

یک نکته‌ى دیگر، نظر وسیع به دنیاى اسلام و به دنبال همین دیدگاه وسیع، اعتقاد راسخ به لزوم اتّحاد مسلمین بود؛ این، آن نکته‌ى اساسى است. مسئله این نیست که مذاهب اسلامى یا فِرَق اسلامى و طوایف گوناگون سیاسى و اعتقادى و مسلکى و غیره چه تعدادى از جمعیّت یا چقدر قدرت سیاسى و اجتماعى دارند یا ندارند؛ مسئله این است که اگر ما براى مشکلات جهان اسلام به دنبال یک چاره‌اى هستیم، یا به تعبیر درست‌تر اگر ما براى سربلندى اسلام و عظمت و عزّت اسلام و قرآن داریم مجاهده میکنیم، این با اختلاف و درگیرى بین مسلمین سازگار نیست. امام از اوّل ــ از قبل از پیروزى انقلاب ــ این هدف را دنبال میکردند و به آن توصیه میکردند؛ بعد از پیروزى انقلاب هم به ‌طریق ‌اولىٰ. اگرچه استعمار ایجاد تفرقه را جزو هدفهاى خود از دیرباز قرار داده بود امّا بعد از پیروزى انقلاب و بعد از آنکه این کانون وحدت …

وحدت مسلمین و اتحاد موحدان از فرایض اسلام

ما معتقدیم که اسلام، وحدت مسلمین و اتّحاد نیروهاى مؤمن به خدا و موحّد را یکى از فرایض قرار داده است؛ ما معتقدیم که یکى از بزرگ‌ترین اهداف حجّ خانه‌ى خدا این است که مسلمانها را به هم نزدیک کند. اینکه «وَ اَذِّن فِی النّاسِ بِالحَجِّ یَأتوکَ رِجالًا وَ عَلیٰ کُلِّ ضامِرٍ یَأتینَ مِن کُلِّ فَجٍّ عَمیق»[5] همه‌ى مردم مسلمان عالم در یک نقطه در روزهاى معیّن در …

محبت اهل‌بیت و آموختن معارف از آنان دو محور اتحاد دنیای اسلام

مهم این است که دنیاى اسلام میتواند بر محور دو نقطه‌ى مربوط به اهل‌بیت اتّفاق و اتّحاد داشته باشد: یکى محبّت، که یک امر عاطفى و عقیدتى است و مسلمین امر شده‌اند به محبّت اهل‌بیت (علیهم ‌السّلام) و همه آن را قبول کرده‌اند و این نقطه میتواند نقطه‌ى تمرکز عواطف و احساسات همه‌ى مسلمین باشد؛ و نقطه‌ى دوّم، آموزش دین و تعلّم معارف و احکام الهى به‌مثابه‌ى عِدل قرآن و به موجب حدیث ثقلین، که باز این حدیث را شیعه و سنّى و فِرَق مختلف اسلامى همه روایت کرده‌اند.[3]

باور قلبی پیروان اهل‌بیت به جزئی از خانوادهٔ بزرگ مسلمانان بودن

دوّم اینکه این مجموعه‌ى پیروان مکتب اهل‌بیت (علیهم ‌السّلام) در هر جاى دنیا که هستند، با همه‌ى وجود باور کنند که جزئى از عائله‌ى بزرگ مسلمینند؛ نه به زبان، [بلکه] با همه‌ى احساس؛ اگر غیر از این باشد، دشمنان اسلام و دشمنان اهل‌بیت حدّاکثر خشنودى و خوشحالى را پیدا خواهند کرد. از مدّتها پیش، دشمنان اسلام علاج کار خود و منویّات خبیث خودشان را در منطقه‌ی اسلامی در این دیدند که مسلمین را متفرّق کنند، آنها را شعبه‌شعبه کنند، مشترکات آنها را تضعیف کنند، کم‌رنگ کنند و به چیزهایی که آنها را از هم جدا میکند تکیه کنند. بحمدالله انقلاب …

اعلام اعتقاد شیعیان به وحدت جهان اسلام و مایهٔ وحدت شدن در دنیا

ما به عنوان عائله‌ی تشیّع باید با همه‌ى وجود احساس کنیم و اعلام کنیم که معتقد به وحدت جهان اسلام هستیم؛ معتقد به وحدت پیروان لااله‌الّاالله‌ و محمّد رسول‌الله‌ هستیم، و ما امروز مایه‌ى وحدت بشویم در دنیا؛ همچنان‌ که ائمّه‌ى بزرگوار ما (سلام الله‌ علیهم) همیشه همین‌جور بودند؛ از امیرالمؤمنین (صلوات الله‌ و سلامه علیه) تا همه‌ى ائمّه‌ى بزرگوار ما، عامل جمع و عامل وحدت بودند؛ همه‌ چیزشان الگو است؛ مبارزه‌شان با قدرتهاى ظالم هم الگو است. همه‌ى ائمّه‌ى ما …

مهربانی با فرقه‌های دیگر اسلامی و برادر دانستن همهٔ مسلمانان

نکته‌ى دوّم، همین ایجاد وحدت، ایجاد مهربانى با فِرَق دیگر اسلامى [است]. نگذارید دشمن سوء استفاده کند؛ نگذارید دشمن به دست برادران، آنها را ضعیف کند و از بین ببرد: وَ لا تَنازَعوا فَتَفشَلوا وَ تَذهَبَ ریحُکُم.[7] در دنیاى اسلام همه را برادر بدانید. امروز مجموعه‌ى اسلام از سوى دشمنان مورد تهدید است؛ امروز اصل دین از سوى قدرتهاى استکبار جهانى مورد فشار و تهدید است.

کنار گذاشتن ملی‌گرایی و اختلافات مذهبی با تکیه بر مشترکات

البتّه اتّحاد و یگانگى و وحدت ‌کلمه شرط اصلى است؛ چه در سطح جهان اسلام، یعنى برداشتن این ناسیونالیسم‌ها و ملّت‌گرایى‌ها، عرب و عجم و ترک و فارس و بقیّه‌ى این قومیّتها و ملّیّتها ــ که از لحاظ مذهبى، شیعه و سنّى و فِرَق گوناگون اهل تسنّن و فِرَق گوناگون شیعه باید این اختلافات را کنار بگذاریم، با هماهنگى و با تکیه‌ى بر نقاط مشترک؛ [البتّه] نقاط مختلفٌ‌فیه هم باشد؛ هر اختلافى و دوگانگى‌اى که به معناى دعوا نیست؛ خب، یکى از یک فقه تبعیّت میکند، یکى از فقه دیگر؛ یکى از یک مذاق کلامى تبعیّت میکند، یکى از یک مذاق دیگر؛ امروز که دیگر روزى نیست که مثل جنگهاى اشاعره و معتزله در دوران خلافت …

وحدت مسلمین مسئله‌ای راهبردی، نه تاکتیکی و مصلحتی

… این فکر را دوستان متعدّدى با من در طول زمان مطرح کردند؛ بخصوص بعضى‌شان که روى این قضیّه خیلى هم تأکید میکردند. براى من از مدّتها پیش در ذهنم این معنا آمده بود و قصد داشتم که آن ‌وقتها خدمت امام هم مطرح بکنم؛ میدانستم ایشان هم مى‌پسندیدند این‌ طور کاری را. شعار وحدت مسلمین شعار درستى هم هست، شعار ضرورى‌اى هم هست و از نظر بنده یک مسئله‌ى استراتژیک است؛ یک مسئله‌ى تاکتیکى و مصلحتى هم نیست که حالا بگوییم مصلحت ما ایجاب میکند که با مسلمین غیر شیعه ارتباطات داشته باشیم؛ نه، این تفکّرى است که از قدیم بنده داشتم و اعتقاد به این قضیّه دارم و داشتم که باید مسلمانها بتدریج این اختلافات مذهبى و طایفى را کم کنند و از بین ببرند؛ چون در خدمت دشمنان است. خب، با این انگیزه‌ى صحیح، ما مسئله‌ى وحدت مسلمین را یک مسئله‌ى اساسى در جمهورى اسلامى قرار دادیم؛ امام بارها فرمودند، ارگان‌هاى مختلف جمهورى اسلامى بر این اساس برنامه‌ریزى کردند، طرّاحى کردند، تلاش کردند، سخنرانى کردیم.

لزوم تکیهٔ مستمر کنفرانس شیعی بر وحدت اسلامی و نقض نکردن آن

نکته‌ى دوّم این است که هر کار مثبتى، جنبه‌ى اثباتى آن مورد نظر است؛ جنبه‌ى نفى‌اى آن، یعنى نفى افراد دیگر و چیزهاى دیگر اصلاً باید در آن نیاید. مثل همین کار؛ این هیچ نبایستى مسئله‌ى وحدت اسلامى را که این همه ما روى آن سرمایه‌گذارى کردیم و واقعاً هم امر بسیار مهمّى است و در درجه‌ى اوّل اهمّیّت قرار دارد، نقض بکند؛ به این معنا توجّه بکنید. در سمینار، در مباحث سمینار، در شعارهاى سمینار، در قطعنامه‌ى سمینار، در سخنرانى‌هایى که انجام خواهد گرفت، مرتّب بر روى وحدت اسلامى باید تکیه بشود. شاید بتوان یکى از اهداف سمینار را که میشود در جمع اعلام کرد، این قرار داد که ما بگوییم که ما میخواهیم در این تجمّع، شیعه را که یکى از اطراف قضیّه‌ى وحدت هست، آماده‌تر کنیم براى وحدت؛ اصلاً این‌جورى باید بیان بشود. ما ــ شیعه ــ در خانواده‌ى اسلامى یک عضو حجیم …

ایستادگی متحد مسلمانان، مانع وقوع حادثهٔ فجیع جنگ

… در این منطقه، از ضعف مسلمانها دارد استفاده میکند. چرا باید بیایند در منطقه‌ى اسلامى ــ اسلامىِ محض ــ و به بهانه‌ى منافع خودشان و تأمین منافع خودشان، یک چنین وضعیّت رقّت‌بار و فاجعه‌آمیزى را به ‌وجود بیاورند؟ چرا آمریکا باید جرئت کند چنین کارى را انجام بدهد؟ اگر مسلمانها، ملّتها و دولتها همه با هم مى‌ایستادند، نمیشد و این حادثه‌ى فجیع به ‌وقوع نمیپیوست. البتّه این حادثه پوچ بودن قدرت آمریکا را نشان داد ــ همچنان که مکرّر گفته‌ایم ــ هر روزى هم که میگذرد، این معنا واضح‌تر میشود و جنگ خلیج ‌فارس فاتحى نخواهد داشت. بیهوده گمان نکنند که آمریکا اگر فلان مانور را و تاکتیک را و شکل جنگى را انتخاب بکند، پیروز خواهد …

اهمیت پیوندهای صمیمی و مستحکم میان ملت‌های مسلمان

پیوندهای صمیمی و مستحکم میان ملّت‌های مسلمان دارای اهمّیّت است. سوابق درخشان انقلابی کشور شما نشان می‌دهد که شهدای الجزایر با الهام از اسلام به جهاد پرداختند و برای اسلام به شهادت رسیدند و از نظر ما این مسئله‌ی بسیار ارزشمندی است. پیوند طبیعی و قهری میان ما‌ اسلامِ انقلابی است که بر اساس آن، دو کشور می‌توانند در مسائل …

حل مشکلات شیعه با دیگر گروه‌های مسلمان در افق جهان اسلام

پس اهداف گفته شده است؛ این اهداف را تدوین کنیم: تجمّع شیعه است، ایجاد رابطه بین خانواده‌ى شیعى است، راقى کردن فکر اینها است، رونق دادن به حوزه‌هاى علمیّه‌ى اینها است، حل‌ کردن مشکلات اینها در افق جهان اسلام با بقیّه‌ى گروه‌هاى مسلمان است ــ که همان وحدت و تقریب و مانند اینها به اینجا ربط پیدا میکند ــ استفاده کردن از امکانات آنها است؛ بعضى تاجر بزرگى، بعضى سیاستمدار بزرگى، بعضى مؤلّف خوبى و عالِم بزرگى و از این قبیل هستند که از اینها و از امکانات اینها استفاده بشود؛ خب این اهداف را ما مشخّص کنیم و بنویسیم؛ بعد با کار عمیق، با کار علمى، با نوشتن کتاب شروع کنیم به معناى واقعى کلمه، خودمان را …

پرهیز مجمع از هرگونه گرایش ضد وحدت

… چه جورى ان‌شاءالله‌ مصلحت است که این کار انجام بگیرد. غرض، ترکیبها هم باید جورى انتخاب بشود که همین جهت‌گیرى انقلابى که عرض کردم تضمین بشود؛ یعنى بعد از مدّتى ناگهان چشم باز نکنیم ببینیم عجب! ما از این طرف میخواستیم برویم، حالا داریم از آن ‌طرف [میرویم]؛ و نباید هم بگذارید جورى بشود که خداى نکرده بوى یک گرایش ضدّ وحدتى از آن دربیاید.

وحدت جهانی اسلام دژ مستحکم در برابر دست‌درازی قدرت‌ها

… کرده‌اند، بعضى از شیعه هم روز دوازدهم را گفته‌اند که ولادت پیغمبر است؛ یک روایت هم هفدهم ربیع‌الاوّل است که غالباً شیعه و بعضى از اهل سنّت این روایت را تأیید کرده‌اند. به‌ هر حال بین دوازدهم تا هفدهم، ایّام ولادت نبىّ اکرم (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) است؛ وحدت جهانى اسلام آن حصن و حصار مستحکمى [است] که اگر تشکیل بشود، هیچ قدرتى نمیتواند به حریم کشورها و ملّتهاى اسلامى دست‌درازى کند.

سود فراوان دنیای اسلام از اتحاد مسلمانان

… غرب آفریقا، تا شرق آسیا، منطقه‌ى مسلمان‌نشین است؛ [یعنی] حسّاس‌ترین مناطق عالم، که یک قسمت آن همین خلیج ‌فارسى است که همه‌ى دنیا در صفند براى اینکه بتوانند کوله‌بار خودشان را از ذخایر این منطقه پُر کنند و برگردند و بروند؛ همه‌ى دنیا محتاج نفت این منطقه‌اند. اگر مسلمین با هم متّحد باشند، دنیاى اسلام خیلى سود خواهد برد.

سربلندی دنیای اسلام در صورت همدلی مسلمانان با وجود اختلاف عقاید

… چقدر میتوانند با هم همکارى کنند و در مسائل علمى و دینى کار کنند. این را ما تشکیل دادیم؛ ان‌شاءالله‌ آن برادرانى که مسئول این کار هستند و معیّن شده‌اند، این کار را با قوّت دنبال میکنند. کارى است که خداى متعال راضى است و سرنوشت اسلام به این‌جور کارها است. اگر مسلمین دست در دست هم بگذارند، با هم صمیمى باشند، و ولو عقایدشان مخالف با یکدیگر باشد امّا آلت دست دشمن نشوند، دنیاى اسلام سربلند خواهد شد. آن ‌وقت مگر آمریکا و غیر آمریکا جرئت میکنند بیایند در دنیاى اسلام یک جا را پایگاه قرار بدهند و منافع کشورهاى اسلامى و ملّتهاى مسلمان را تهدید کنند؟