رفتن به محتوای اصلی

تقریب مذاهب اسلامی

نام‌های دیگر: تقریب مذاهب

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نزدیک کردن پیروان و عالمان مذاهب اسلامی از راه گفت‌وگوی فقهی و کلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نمازجمعه— ۱۳۶۷/۰۸/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۷ تا ۱۴۰۰
۱۳۶۷۱۴۰۰

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

در این تقریب همان‌طور که مکرّر گفته شده، غرض این است که فرقه‌هاى اسلامى به هم نزدیک بشوند؛ هم در مقام فکر، که اى بسا برخى از تصوّرات فِرَق نسبت به یکدیگر با مباحثه و مذاکره منتهى بشود به یک استنتاج خوبى؛ شاید بعضى از سوءتفاهم‌ها برطرف بشود؛ شاید بعضى از عقاید تعدیل بشود، بعضى از افکار به طور واقعی به هم نزدیک بشود؛ که این [کار] البتّه اگر بشود، بسیار بهتر از هر شکل دیگر است و حدّاقل این است که بر روى مشترکات تأکید بشود ــ کمترین فایده‌ى این گفتگوها و مذاکرات این خواهد بود ــ و از طرح مسائل تفرقه‌انگیز خوددارى بشود. این در مرحله‌ى فکرى و اعتقادى.
و در نهایت و شاید مهم‌تر از همه‌ى نتایج تقریب، تقریب عملى است، یعنى همکارى مسلمین با یکدیگر منهاى احساس جدایىِ عقیدتىِ فرقه‌اى؛ و این بسیار امر ممکن و سهل‌التّناولى است اگر دشمنان بگذارند و اگر ما عاقل باشیم. ما مکرّر در میان خودمان و در جوامع دیگر، بخصوص بعد از پیروزى انقلاب اسلامى این را دیده‌ایم. برادران شیعه و سنّى مى‌نشینند کنار هم و در مسائل عملى و مسائل سیاسى و مسائل مربوط به سرنوشت اسلام طورى با هم تبادل نظر میکنند که اصلاً به یادشان نیست که این مذهبش چیست و آن مذهبش چیست. ما این احساس را در خودمان همواره مشاهده کرده‌ایم و در بسیارى از معاشرینمان از اصحاب مذاهب مختلف این را دیده‌ایم.

شاهدها (۲۷ پاراگراف)

مقصود تقریب: نزدیکی فکری فرقه‌ها و رفع سوءتفاهم‌ها

در این تقریب همان‌طور که مکرّر گفته شده، غرض این است که فرقه‌هاى اسلامى به هم نزدیک بشوند؛ هم در مقام فکر، که اى بسا برخى از تصوّرات فِرَق نسبت به یکدیگر با مباحثه و مذاکره منتهى بشود به یک استنتاج خوبى؛ شاید بعضى از سوءتفاهم‌ها برطرف بشود؛ شاید بعضى از عقاید تعدیل بشود، بعضى از افکار به طور واقعی به هم نزدیک بشود؛ که این [کار] البتّه اگر بشود، بسیار بهتر از هر شکل دیگر است و حدّاقل این است که بر روى مشترکات تأکید بشود ــ کمترین فایده‌ى این گفتگوها و مذاکرات این خواهد بود ــ و از طرح مسائل تفرقه‌انگیز خوددارى بشود. این در مرحله‌ى فکرى و اعتقادى.

تقریب عملی یعنی همکاری مسلمین فارغ از احساس جدایی عقیدتی

و در نهایت و شاید مهم‌تر از همه‌ى نتایج تقریب، تقریب عملى است، یعنى همکارى مسلمین با یکدیگر منهاى احساس جدایىِ عقیدتىِ فرقه‌اى؛ و این بسیار امر ممکن و سهل‌التّناولى است اگر دشمنان بگذارند و اگر ما عاقل باشیم. ما مکرّر در میان خودمان و در جوامع دیگر، بخصوص بعد از پیروزى انقلاب اسلامى این را دیده‌ایم. برادران شیعه و سنّى مى‌نشینند کنار هم و در مسائل عملى و مسائل سیاسى و مسائل مربوط به سرنوشت اسلام طورى با هم تبادل نظر میکنند که اصلاً به یادشان نیست که این مذهبش چیست …

یاد از چهره‌های برجسته و پرتلاش تقریب از ایران، سوریه، عراق و لبنان

من قبل از اینکه چند جمله‌ای در زمینه‌ی اتّحاد مسلمین بخواهم عرض بکنم، لازم میدانم که از چند چهره‌ی برجسته و پُرتلاش در عرصه‌ی اتّحاد اسلامی یاد کنم؛ از جمله مرحوم آقای تسخیری[18] (رضوان‌ الله ‌علیه) که یکی از پُرتلاش‌ترین عناصر ما در این زمینه بود؛ ایشان سالهای متمادی تلاش کرد، حتّی در حال بیماری تلاش ایشان ادامه داشت. پیش از ایشان مرحوم آقای آشیخ محمّد واعظ‌زاده[19] (رضوان ‌الله ‌علیه)، عالِم بزرگوار، …

ایجاد مراکز تولید اندیشهٔ ضدتقریبی با مزدوران از سوی دشمن

… فِرَق اسلامی است در جهت‌گیری‌های کلّی -عقایدشان برای خودشان باشد؛ هر کسی برای خودش عقاید و مناسک خودش را داشته باشد- چقدر برای امّت اسلامی اهمّیّت دارد و چقدر نفوذ دشمن را در آنها کم میکند؛ چون دشمن این را فهمید، شروع کرد به برنامه‌ریزی بر ضدّ این حرکت. دشمن برنامه‌های عملیّاتی‌ای را در مقابله‌ی با پیام وحدت امام بزرگوار انجام داد؛ از جمله ایجاد مراکزی برای تولید اندیشه‌های ضدّتقریبی؛ [در مقابل آنچه] ما میگوییم تقریب فِرَق اسلامی. نشستند مراکزی را درست کردند، به یک عدّه مزدور هم پول دادند، آنجا نشاندند که بنشینند فکر و مطلب تهیّه کنند برای اثبات ضدّتقریب، ؛ یعنی جوری عمل بکنند که این سیاست بزرگ امام، این تدبیر عظیم و الهی امام را خنثیٰ کنند. [ایجاد] مراکز تولید اندیشه.

محور اساسی تحصیل و حفظ پیروزی‌های بیداری اسلامی

در شرایطی که بیداری اسلامی و تحولات خیره‌کننده‌ی پس از آن، جهان اسلام را در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ قرار داده، وحدت امت اسلامی و تقریب مذاهب اسلامی محوری اساسی برای تحصیل و حفظ پیروزی‌های این حرکت مبارک است.

وظایف بزرگ عالمان و روشنفکران و مفتیان و سیاستمداران امروز در این راه

در آن‌ روز همت‌، و عزم‌ مرجع‌ اعلای‌ شیعه‌ و شجاعت‌ و حریت‌ مفتی‌ بزرگ‌ مصر، گامی‌ بلند و در خور نیاز زمان‌ بود. امروز نیز بزرگان‌ و اندیشوران‌، عالمان‌ دین‌ و روشنفکران‌، مفتیان‌ و سیاستمداران‌، هر یک‌ وظایف‌ بزرگی‌ در این‌ راه‌ بر دوش‌ دارند.

تقریب به‌عنوان هدفی فوری، الهی و حیاتی و نیاز امروز دنیای اسلام

پس امروز «تقریب» یک هدف فورى است؛ یک غرض الهى است؛ یک فکر حیاتى است و باید دنبال بشود. این خلأ زمان است و بیش از همه‌ى زمانهاى دیگر باید ما آن را پُر کنیم. خوشا به حال انسانهایى که بتوانند خلأ زمان خودشان را پُر کنند؛ خواست لحظه را بفهمند و آن را برآورده کنند. بعضى کارها اگر در یک لحظه‌ى خاصّى انجام گرفت مفید است و اگر در آن لحظه انجام نگرفت، اى بسا آن فایده را نخواهد داشت. امروز دنیاى اسلام نیازمند به این تقریب …

تبادل نظر فقهی مذاهب برای رسیدن به فتاوای نزدیک یا واحد

در مرحله‌ى فقهى، تبادل نظر بین مذاهب مختلف به فتاوى نزدیک بلکه واحدى منتهى خواهد شد در بسیارى از ابواب فقهى. بعضى از فِرَق اسلامى، در برخى از ابواب فقهى تحقیقات و پیشرفتهاى قابل ملاحظه‌اى دارند و دیگران میتوانند از آنها استفاده کنند. نوآورى‌هایى گاهى در برخى از احکام اسلامى و استنباطات اسلامى از کتاب و سنّت در اختیار بعضى از فِرَق اسلامى ممکن است باشد که دیگران از آن استفاده خواهند کرد و به فتاوى نزدیک به هم یا مشترکى خواهند رسید. ما مى‌بینیم گاهى فتوایى را از یک مذهبى نقل میکنند در حالى که آن فتوا، فتواى غریب در آن مذهب است. اهل آن مذهب از آن فتوا ممکن است تحاشى[2] بکنند یا به آن اصرارى نداشته باشند. چرا ما نگردیم فتاوى مشترک را پیدا کنیم؟

سه مرحلهٔ تقریب و تضمین آن با هوشیاری در برابر توطئهٔ دشمن

پس این سه مرحله است؛ هم در مرحله‌ى اعتقاد، هم در مرحله‌ى احکام فقهى و هم در مرحله‌ى عمل؛ همکارى عملى. و آنچه اینها را تضمین میکند، این است که اوّلاً هوشمندانه به توطئه‌ى دشمن نگاه کنند، ثانیاً به آن مواردى از اسلام که این تقریب را تضمین میکند، بیشتر فکر کنند.

جهت‌گیری تقریب به سوی حاکمیت اسلام، نه خدمت به آمریکا

من آن روز به آقاى واعظ‌زاده[6] هم گفتم؛ ما نمیگوییم که بیایید سیاست را در سرلوحه‌ى کار قرار بدهیم که یک عدّه‌اى بترسند و اصلاً نزدیک نیایند؛ نه، امّا جهت این تقریب چه باید باشد؟ اصلاً تقریب براى چه؟ شیعه و سنّى براى چه به هم نزدیک بشوند؟ نزدیک بشوند که لشکر آمریکا را قوى‌تر کنند؟ خب، اگر آن‌جور بنا است در خدمت آمریکا باشند، صد سال میخواهیم نزدیک نشوند به هم؛ نه، «نزدیک بشوند» یعنى به سمت حاکمیّت اسلام پیش بروند، به سمت حکومت اسلامى یعنى به سمت جمهورى اسلامى در حقیقت پیش بروند. اینجا هم همین[طور]، ما اگر چه ممکن است تصریح نکنیم، یا روى تابلو ننویسیم این را امّا این اشتباه را نباید بکنیم که خیال کنیم سیاست را داخل این تشکیلات نکنیم که بتواند [کار کند]؛ نه، سیاست را داخل آن بکنید تا فایده‌دار بشود؛ حتماً بایستى روح آن و زمینه‌ى آن و …

فراهم شدن مقدمات تأسیس مجمع تقریب و استقبال علمای جهان اسلام از فکر تقریب

اکنون که بحمدالله‌ مقدّمات تأسیس «مجمع التّقریب بین المذاهب الاسلامیّة» فراهم گشته و قبول و استقبال وسیع علما و متفکّران اسلامى در اکناف جهان اسلام از فکر تقریب میان فِرَق مسلمان، امیدهاى تازه‌اى را در این عرصه برانگیخته است، جنابعالى را که داراى رتبت والایى در علوم اسلامى و سابقه و ممارست مشکورى در امر تقریب بین برادران فِرَق اسلامى میباشید، به دبیرکلّى مجمع مزبور منصوب میکنم؛ با این امید و انتظار که تلاش همه‌جانبه‌اى در زمینه‌هاى گوناگون علمى و فرهنگى مبذول نموده، حرکت منطقى و پیگیر به سمت اهداف تعیین‌شده‌ى مجمع مزبور را با درایت کامل هدایت فرمایید.

وظیفهٔ مجمع تقریب در زمینه‌سازی اعتقادی، فقهی و علمی با توجه به هدف اساسی

… نخواهد داشت. شما از این‌ طرف شعار وحدت بدهید، جوش بزنید، غصّه بخورید، از آن‌ طرف پولهاى بناحق بذل‌شده و خرج‌شده‌اى پیدا خواهد شد، یک ‌عدّه آدم سست‌عنصرِ قلم‌به‌مزدِ نوکرصفت هم پیدا میشوند، اندوخته‌هاى شما را به باد خواهند داد و رشته‌ها را پنبه خواهند کرد. این «مجمع التّقریب بین‌المذاهب الاسلامیّة» که ما اینجا درصدد هستیم ــ و برادران ما همّت کردند و بنده از آنها و از کسانى که همکارى کردند و خواهند کرد، صمیمانه متشکّرم ــ البتّه در جنبه‌هاى اعتقادى، کلامى، فکرى، فقهى، اصولى، علمى، زمینه‌هاى تقریب را باید فراهم بکند لکن آن هدف اساسى باید به یاد متفکّرین اسلام باشد؛ دشمنان اسلام این را نمیخواهند، امّا آنچه خدا میخواهد آن خواهد شد؛ وَ اللهُ غالِبٌ عَلیًّ اَمرِه.[13]

تشکیل مؤسسهٔ تقریب برای همکاری علمی و دینی مذاهب اسلامی

ما گفتیم یک عدّه از علما و متفکّرین بنشینند دُور هم، در سطح علمى، در سطح فرهنگى، یک مؤسّسه‌اى به وجود بیاید براى تقریب و نزدیک ‌کردن: «مؤسّسة التّقریب بین المذاهب الاسلامیّة». چهار مذهب فقهى در اهل سنّت هست، مذهب امامیّه هست، مذهب زیدیّه هست، مذاهب دیگر اسلامى هستند، بنشینند و ببینند چقدر میتوانند با هم همکارى کنند و در مسائل علمى و دینى کار کنند. این را ما تشکیل دادیم؛ ان‌شاءالله‌ آن برادرانى که مسئول این کار هستند و معیّن شده‌اند، این کار را با قوّت دنبال میکنند. کارى است که خداى متعال راضى است و سرنوشت اسلام به این‌جور کارها است. اگر مسلمین دست در دست هم بگذارند، با هم صمیمى باشند، و ولو عقایدشان مخالف با یکدیگر باشد امّا آلت دست دشمن نشوند، دنیاى اسلام سربلند خواهد شد. آن ‌وقت مگر آمریکا و غیر آمریکا جرئت میکنند …

علاقه به ایجاد دارالتقریب و آمادگی ایران برای میزبانی و تطبیق آرای فرق

… فِرَق گوناگون مسلمین سعى کنند خودشان را به یکدیگر نزدیک کنند، تفاهم ایجاد کنند، مذاهب فقهى را با هم مقایسه کنند و منطبق کنند. بسیارى از فتاوى فقها و علما هست که اگر مورد بحث فقهى عالمانه قرار بگیرد، ممکن است با مختصر تغییرى، فتاوى دو مذهب به هم نزدیک بشود. لذا ما جدّاً علاقه‌مند هستیم که «دارالتّقریب بین المذاهب الاسلامیّة» را ایجاد کنیم؛ ما مایلیم این کار انجام بگیرد. البتّه در گذشته این کار شروع شده و تلاشهاى مخلصانه‌اى هم داشته، امّا اکنون مدّتهاى مدیدى است که ما حرکت حقیقی‌اى مشاهده نمیکنیم و احساس میکنیم این کار باید انجام بگیرد و مردم مخلصى و مؤمنى و شخصیّت‌هاى عالِمى از همه‌ی دنیاى اسلام همکارى کنند و ما آماده هستیم و مایل هستیم که میزبان این مجموعه باشیم و زحمات و خدمتهاى این کار را بر عهده بگیریم.علما، فقها، متکلّمین و فلاسفه‌ی اسلامى باید کوشش کنند و بنشینند آراء را با یکدیگر تطبیق کنند، در مجموعه‌هایى آنها را جمع کنند، نظرات فِرَق مختلف اسلامى در مجموعه‌ی واحد و با نگاه مساعد به یکدیگر، در اختیار همه‌ی مسلمین قرار بگیرد. این از جمله‌ی کارهاى بسیار لازم و ضرورى است و امیدواریم که همّت صاحب‌همّتان، این کار را به انجام برساند.

تشکیل مجامع مشترک علمای فرق برای بررسی مسائل فقهی و کلامی

توصیه‌ى سوم این است؛ که علماى دو طرف و علماى فرق مسلمین بنشینند مجامع واحد تشکیل بدهند براى این‌که مسائل اسلامى را چه فقهى و چه کلامى با هم بررسى کنند؛ مثل همان چیزى که به عنوان دارالتقریب بود در مصر و علماى فرق مختلف اسلامى در آن جمع مى‌شدند، با هم فکر مى‌کردند، بحث مى‌کردند و چه قدر خوب بود به خاطر همین بود که یکى از مفتى‌هاى بزرگ مصر مرحوم شیخ‌محمودشلتوت آن فتواى تاریخى را صادر کرد و مرحوم آیت‌الله بروجردى رضوان‌الله‌علیه از او تقدیر کردند و تشکر کردند و در وفات او آن طور که به ذهنم مى‌رسد پیام تسلیتى فرستادند. کتابهاى فقه شیعه را چقدر در مصر چاپ کردند کتابهاى مرحوم محقق حلى و بعضى دیگر از کتب فقهیه‌ى ما را. کتب کلامیه را هم مراجعه کنند کتب فقهیه را مراجعه کنند نقطه‌نظرها را به هم نزدیک کنند، در برخى از موارد به خصوص در مسائل فقهى نزدیک کردن نقطه‌نظرها کاملاً ممکن است. مراکزى به وجود بیاید که این دیگر مخصوص علماست مخصوص کسانى است که متبحر در مسائل دینى هستند و در مسائل سیاسى به خصوص همه با هم شعار اسلام را بدهند شعار واحد بدهند و بر روى شخص رسول اکرم به عنوان بهترین و شاملترین نقطه‌اى که مى‌تواند مسلمانها را به هم نزدیک …

مصر، مصر مجمع تقریب مذاهب و شیخ شلتوت

همچنین وقتی از اسلامگرائی در مصر یا تونس و لیبی سخن میرود، اسلام رسول‌اللّه (ص) است که در مدینه سایه‌ی رحمت و امنیت بر سر اهل ذمّه از مسیحی و یهودی گسترد. سخن از اسلام، به معنی دعوت به جنگ دینی میان خداپرستان و یا جنگ مذهبی و فرقه‌ای میان مسلمانان نیست. مصر، مصر مجمع تقریب مذاهب اسلامی و شیخ شلتوت است.

سهم بزرگ و فراموش‌نشدنی بروجردی و شلتوت در تقریب مذاهب

خدای‌ بزرگ‌ را سپاسگزارم‌ که‌ به‌ شما دست‌اندرکاران‌ محترم‌ این‌ اجلاس‌ توفیق‌ تجلیل‌ از دو بزرگمردی‌ را عنایت‌ کرد، که‌سهم‌ آنان‌، در آرزوی‌ تقریب‌ میان‌ مذاهب‌ اسلامی‌ بسی‌ بزرگ‌ و فراموش‌ نشدنی‌ است‌.

تلاش پیشگامانهٔ بروجردی و شلتوت نزدیک به نیم قرن پیش

این‌ دو مرد بزرگ‌ نزدیک‌ به‌ نیم‌ قرن‌ پیش‌ این‌ حقیقت‌ روشن‌ را دریافتند و برای‌ آن‌ تلاش‌ کردند. و اگر مردان‌ علم‌ و سیاست‌، این‌ تلاش‌ را به‌ جد دنبال‌ می‌کردند، شاید دنیای‌ اسلام‌ امروز شاهد نتایج‌ غم‌انگیز اختلاف‌ مسلمانان‌ نمی‌شد. و شاید مصیبت‌ فلسطین‌، و دیگر اوضاع‌ رقت‌بار دنیای‌ اسلام‌، این‌چنین‌ هولناک‌ و دلخراش‌ گریبان‌ جهان‌ اسلام‌ را …

رد مقابله‌به‌مثل و اهانت در برابر کتاب‌های ضدشیعی و لزوم حفظ تلاش‌های تقریب

… که با دلارهاى نفتى، عالِم‌نماهاى ضدّ شیعه ــ در واقع باید گفت ضدّ اسلام و ضدّ قرآن ــ علیه شیعه و علیه امام و علیه انقلاب نوشته‌اند. هر کدام هم که نوشتند، یک نسخه‌اش اینجا نصیب ما شده که ما همین‌طور نگاه کنیم ببینیم که چه ‌کار دارند میکنند؛ یک کوت کتاب! خب، حالا متقابلاً باید چه ‌کار کرد؟ این‌همه تلاش مبارک و مخلصانه براى تقریب انجام میشود؛ همین مجمع‌التّقریبى[16] را که ما اینجا داریم، یا بقیّه‌ى تلاشهایى که در دنیا براى تقریب میشود، همه‌ى اینها را رها کنیم و عوض افشاگرىِ یک جاهلى یا خبیثى یا مزدورى که یک حرکتى کرده است، ما شروع کنیم به کار متقابل، اهانت و ایجاد تفرقه؟ این درست است؟ این، آن چیزى است که بزرگداشت ولادت نبىّ ‌اکرم از آن منع میکند.

توجه به عظمت اهداف تقریب و مجاهدت در برابر واکنش تفرقه‌افکنان

توقّع عکس‌العمل از سوى کسانى که به تفرقه‌ى مسلمین همّت گماشته‌اند، ایجاب میکند که با توکّل به خداوند متعال، عظمت و اهمّیّت این اهداف والا همواره در مدّ نظر باشد و از بذل هیچ مجاهدتى دریغ نشود. توفیقات جنابعالى را از خداوند متعال مسئلت میکنم؛ والله‌ المستعان.

اعلام رسمی تشکیل مجمع التقریب بین المذاهب الاسلامیه

… که فقط بر ایمان متّکى است و عواطف در آن نقشى ندارد، بیشتر است. لذا بعضى از متفکّرین بزرگ عالم اسلام در دوره‌ى قبل از ما، گفته‌اند که محور وحدت مسلمین و اتّحاد عملى آنها میتواند نام مقدّس این بزرگوار و ایمان به آن حضرت و یاد آن حضرت باشد و این حرف درستى است. خوشبختانه امسال، این مراسم همراه است با اعلام رسمى تشکیل «مجمع التّقریب بین المذاهب الاسلامیّة»[2] که برادران ما همّت کردند و این کار شروع شد و باید ان‌شاءالله‌ در جهت اهداف عالیه‌ى اسلام حرکت کند.

فروکش کردن انگیزهٔ تقریب در علمای شیعه و الازهر و بی‌محتوا شدن آن

… بود ‌- که خودش رئیس این دارالتّقریب بود ‌- پشتیبان بودند. اینها که رفتند، از طرفین، نه در شیعه بعد از مرحوم آیت‌ا‌لله‌ بروجردی دیگر آن عالمی که خیلی در این مسئله پافشاری کند بود ‌- آقایانِ علمائی که بودند، نه اینکه قبول نداشته باشند؛ چرا، همه معتقد بودند؛ لکن آن انگیزه‌ای که مرحوم آیت‌ا‌لله‌ بروجردی روی مسئله‌ی تقریب داشت، آنها نداشتند ‌- نه در بین آنها؛ من بعضی از آقایانِ بعد از مرحوم شلتوت را دیده بودم؛ علمای ازهر به ایران هم می‌آمدند ‌- بعضی‌شان مشهد آمده بودند ‌- با علمای شیعه هم تماس میگرفتند، لکن آن انگیزه‌ی فعّال و جوشانی که دنبال این قضیّه بروند نداشتند. لذا یک اسم بی‌مسمّایی شده.

لزوم تعهد شیعه و سنی به نزدیک کردن فرق اسلامی و تعامل برادرانه

… مسائل را یا حل کرده‌اند یا به حل نزدیک کرده‌اند. امّا دشمن که دست‌بردار نیست. از دیرگاه، از وقتى استعمار وارد کشورهاى اسلامى شد ‌-یعنى از ۱۵۰ سال یا قریب به ۲۰۰ سال قبل- تا امروز، روى قضیّه‌ی اختلاف بین فرقه‌هاى مسلمین کار کردند. ما باید خیلى مواظب باشیم. شیعه و سنّى باید خود را متعهّد کنند که در راه نزدیک کردن فِرَق اسلامى به یکدیگر و حفظ و حراست از محبّت و تعامل برادرانه با یکدیگر، [از هم] پشتیبانى کنند و براى آن تلاش کنند.

خدمت این دو شخصیت به امت اسلامی هدف اصلی بزرگداشت آنان

تجلیل‌ از این‌ دو شخصیت‌ بلندآوازه‌ی‌ دنیای‌ اسلام‌ تنها تجلیل‌ از دو انسان‌ بزرگ‌ نیست‌، بلکه‌ خدمت‌ با عظمتی‌ که‌ این‌ دو به‌ امت‌ اسلامی‌ کرده‌اند، هدف‌ اصلی‌ این‌ بزرگداشت‌ است‌.

نگاه به کار مجمع تقریب به‌عنوان آغاز مرحله‌ای جدید

اوّلاً خوشامد عرض میکنیم به آقایان و میلاد مبارک نبىّ مکرّم اسلام (صلّى الله علیه و آله و سلّم) را به آقایان تبریک عرض میکنیم. بنده به این کار به چشم یک دروازه‌اى به عالم جدیدى و مرحله‌ى جدیدى نگاه میکنم. حقّاً وضع مسلمین از لحاظ تضادها و اختلافات مذهبى تأسّف‌انگیز است. بسیارى از نیروهاى باارزشِ علمى و فکرى مسلمین در طول تاریخ، صرف تعارض با یکدیگر شده. اشتباه نشود؛ اگر کسى براى اثبات مذهب خود تلاش علمى بکند، من آن را رد نمیکنم. هم شیعه، هم سنّى، هم هر مؤمنى به …

هماهنگی فکری و فقهی با مراکز تقریب در جهان اسلام

ما که نمیتوانیم منتظر بنشینیم که در قاهره یا در فلان شهر دیگر در دنیای اسلام یک نفری یک وقتی به فکر تقریب بیفتد؛ ما خودمان بایستی این دارالتّقریب را به وجود بیاوریم؛ البتّه بر مبنای هماهنگی و همکاری فکری و فقهی با هر مرکزی که برای تقریب در دنیا وجود داشته باشد. یعنی در اینجا از علمای ایران ‌- چه اهل سنّت، چه شیعه ‌- بایستی کسانی پایه‌های اصلی این دارالتّقریب را تشکیل بدهند. ما بحمدا‌لله‌ علمای خوبی از برادران اهل سنّت، چه علمای حنفیّه، چه علمای شافعی، در اینجا داریم که اهل فضلند، عالمند، فقیهند ‌- ما با اینها صحبت …