رفتن به محتوای اصلی

وحدت اسلامی

نام‌های دیگر: وحدت مذهبی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

همبستگی مسلمانان و مذاهب اسلامی و پرهیز از تفرقه میان آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۵/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مقصود از وحدت میان مسلمانها عبارت است؛ از رفع اختلافاتى که مسلمانها را از یکدیگر جدا مى‌کند و میان آنها نزاع و درگیرى به وجود مى‌آورد. وحدت یعنى؛ رفع منازعات مقصود از وحدت این نیست که هر یک از فرق مسلمین از عقاید خود و دلبستگى‌هاى خود دست بردارد، چون این امرى است که امکان‌پذیر هم نیست و خود اقدام براى این مطلب مشکلات و اختلافات زیادى را به وجود خواهد آورد. مسلمانان عالم از هر فرقه‌اى از فرق که هستند مى‌توانند با حفظ عقاید اصولى خود وحدت را در میان خود حفظ کنند و تحکیم کنند. یعنى؛ با یکدیگر اختلاف نکنند منازعه نکنند چون منازعه همچنانى که در این آیه تلاوت شد موجب فشل و از بین رفتن قوت و قدرت مسلمین است. اختلافات بین مسلمین و به طور عام بین همه‌ى ملتها و جوامع یکى از وسائلى بوده که استعمار در طول زمان از آن استفاده کرده است و به وسیله‌ى آن کشورها را از استقلال و یکپارچگى خارج کرده، دولتها را ضعیف کرده و قوت و قدرت جوامع را از بین برده است. در جوامعى که با استعمار مبارزه مى‌کردند یا آن کشورهایى که استعمار در آن منافع ویژه‌اى داشت. این مسأله‌ى تفرقه و اختلاف شدیدتر بود مثلاً؛ اختلاف بین مسلمانان و هندوها در شبه قاره‌ى هند، اختلاف بین مسلمانان و مسیحیان یا بعضى از بومى‌ها در کشورهاى اسلامى آفریقا و اختلاف در همه‌ى کشورهاى اسلامى و در کشور خود ما، سابقه‌ى طولانى دارد و در طول زمان چه استعمار انگلیس چه استعمار فرانسه چه استعمار امریکا در نقاط مختلف از این حربه علیه ملتها استفاده کرده است. در میان مسلمانان انگیزه‌ى استعمار براى ایجاد اختلاف بیشتر است اولاً: به دلیل این‌که مسلمین جمعیت زیادى هستند یک میلیارد یا بیشتر مسلمان در عالم وجود دارد که مناطقى که این مسلمانها در آن زندگى مى‌کنند در یک نقطه‌ى بسیار مهم جغرافیائى است؛ میان آسیا و اروپا و آفریقا محل التقاء سه قاره‌ى مهم به یکدیگر در کنار آبراههاى مهم عالم و اخیراً در صد سال اخیر با کشف معادن غنى در این کشورها. یک چنین جمعیتى در یک چنین نقطه‌اى از عالم اگر یکپارچه و متحد مى‌بود یقیناً استعمار زیانهاى زیادى را متحمل مى‌شد؛ لذا اختلاف فرقه‌هاى مسلمین و بیش از همه اختلاف بین شیعه و اهل سنت که ریشه‌هاى قدیمى هم داشت در دوران استعمار یک شدت بیشترى به خود گرفت و بیش از صد سال است که متفکرین دلسوز مسلمان از قبیل سیدجمال‌الدین و محمّدعبده و بسیارى دیگر نداى رفع اختلاف بین مسلمین را سر دادند. البته بعضى از دلسوزان و روشنفکران و افراد آگاه به این ندا پاسخ دادند در حدود چهل سال قبل در مصر دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیه تشکیل شد و بعدها مرحوم آیت‌الله‌العضمى بروجردى رضوان‌الله‌علیه از این مؤسسه حمایت کرد تأیید کرد نماینده فرستاد لکن از وقتى که انقلاب اسلامى در ایران به پیروزى رسید آهنگ ایجاد تفرقه و اختلاف بین مسلمانها و به خصوص بین شیعه و سنى یک شتاب بیشترى گرفت. علت هم این بود که استعمار و استکبار جهانى خیلى خوب تشخیص مى‌داد که انقلاب اسلامى براى مسلمانان همه‌ى کشورهاى اسلامى داراى جاذبه است و مى‌دانست که اگر مسلمین به حال خود بمانند این انقلاب مثل عطرى در سرتاسر فضاى جوامع اسلامى منتشر خواهد شد و این براى استکبار یک ضرر غیر قابل جبران بود لذا سعى کردند با استفاده از اختلاف فرقه‌اى و مذهبى میان ملت مسلمان، در ایران و برخى کشورهاى مسلمان دیگر مسأله‌ى اختلافات بین فرقه‌هاى مسلمین را عمده کنند و جنگ عقایدى را در کتابها و رساله‌ها و مطبوعات به راه بیاندازند. شاید تعداد کتابهایى که ضد تشیع و ضد مردم شیعه‌ى ایران در طول این ده سال منتشر شده چند برابر همه‌ى کتابهایى است که در مثل چنین مدتى در گذشته منتشر مى‌شد. قلمهاى مزدور را به کار گرفتند کسانى را که اهل هوى و هوس و بنده‌ى درهم و دینار بودند اینها را در سرتاسر کشورهاى اسلامى اجیر کردند براى این‌که روى تهمتهاى قدیمى که نسبت به تشیع زده مى‌شد تکیه کنند و بر اساس اینها کتاب بنویسند؛ از قبیل این‌که شیعه قائل به تحریف قرآن است یا شیعه همه‌ى صحابه را غیر از چهار، پنج نفر کافر مى‌داند و از این قبیل حرفها. اگر چه اثر نکرد اگر چه مقصود آنها برآورده نشد، اما شکى نیست که در ذهنیت عامه‌ى مردم بسیارى از کشورها این اختلاف‌انگیزى تأثیراتى را خواهد داشت و سرمایه‌گذارى استکبار هم به خاطر همین بود.
مسئله‌اى که لازم است در آستانه‌ی هفته‌ی وحدت به همه‌ی ملّت ایران و همچنین به مسلمانان عالم عرض کنم، اهمّیّت وحدت بین مسلمین و ارتباط برادرانه میان برادران مسلمان در همه جا و در همه‌ی شرایط است. اوّلاً معلوم کنیم مقصود ما از وحدت مسلمانها چیست؛ آیا مقصود این است که مسلمانان از مذاهب مختلف، از مذهب خودشان دست بردارند و به مذهب دیگرى اعتقاد پیدا کنند یا عمل کنند؟ نه، مقصود این نیست. ما وقتى به وحدت دعوت میکنیم، مقصود ما این نیست که فِرَق مسلمین ‌-اعمّ از شیعه و سنّى یا فِرَقى که در داخلِ تشیّع و تسنّن هستند یا دیگرِ فِرَق مسلمانان عالم- موظّف و مجبورند که از عقیده‌ی خودشان دست بردارند و به یک عقیده‌ی سوّمى یا به عقیده‌ی طرف مقابل گرایش پیدا کنند. این چیزى است که وابسته است به تحقیق و تفحّص و مطالعه‌ی هر کسى، و تکلیف او است بینه و بین‌ا‌لله‌؛ بحث ما این نیست.بحث ما این است که میخواهیم به همه‌ی مسلمانان از شیعه و سنّى بگوییم و تذکّر بدهیم که شما یک نقاط مشترکى دارید، یک نقاط اختلاف و افتراقى؛ در بعضى چیزها با هم شریکید و یک جور فکر میکنید و یک جور عمل میکنید، در بعضى چیزها [هم] هر فرقه‌اى روش خود را دارد؛ عرض ما این است که اوّلاً آن نقاط اشتراک از نقاط افتراق بیشتر است؛ یعنى همه‌ی مسلمین به خداى واحد، به قبله‌ی واحد، به پیغمبر واحد، به احکام، به نماز، به روزه، به زکات، به حج اعتقاد دارند. شما دو مسلمان را پیدا نمیکنید که وقتى صبح میشود براى نماز بلند نشود؛ مگر اینکه بخواهد به تکلیفش عمل نکند. وَالّا همه‌ی مسلمین عالم معتقدند که صبح باید نماز خواند، ظهر باید نماز خواند، عصر باید نماز خواند، شب باید نماز خواند، نیمه‌شب مستحب است نماز شب خواند، نماز را به‌طرف کعبه باید خواند، نماز را باید به زبان قرآن و از آیات قرآن خواند و حمد باید خواند؛ همه‌ی مسلمین عالم ماه رمضان که میشود ‌-آن‌وقتى که فهمیدند روز اوّل ماه است- روزه میگیرند، مگر کسى به تکلیفش عمل نکند و فسق کند، وَالّا همه‌ی مسلمین عالم اعتقاد دارند؛ همه‌ی مسلمین عالم معتقدند باید زکات داد؛ همه‌ی مسلمین عالم معتقدند باید در عمر حدّاقل یک بار حج رفت؛ و از این قبیل.
ما در مسئله‌ی وحدت جدّى هستیم. ما اتّحاد مسلمین را هم معنا کردیم. اتّحاد مسلمین به معناى انصراف مسلمین و فِرَق گوناگون از عقاید خاصّ کلامى و فقهى خودشان نیست؛ بلکه اتّحاد مسلمین به دو معناى دیگر است که این دو معنا باید تأمین بشود: اوّل اینکه در مقابله‌ی با دشمنان اسلام همدست و هم‌آواز و همدل باشند، فِرَق گوناگون اسلامى ‌-فِرَق سنّى، فِرَق شیعه- که هر کدام فِرَق مختلف کلامى و فقهى دارند، حقیقتاً در مقابله‌ی با دشمنان اسلام همدلى کنند، همدستى کنند، همکارى کنند، همفکرى کنند؛ معناى دوّم این است که فِرَق گوناگون مسلمین سعى کنند خودشان را به یکدیگر نزدیک کنند، تفاهم ایجاد کنند، مذاهب فقهى را با هم مقایسه کنند و منطبق کنند. بسیارى از فتاوى فقها و علما هست که اگر مورد بحث فقهى عالمانه قرار بگیرد، ممکن است با مختصر تغییرى، فتاوى دو مذهب به هم نزدیک بشود. لذا ما جدّاً علاقه‌مند هستیم که «دارالتّقریب بین المذاهب الاسلامیّة» را ایجاد کنیم؛ ما مایلیم این کار انجام بگیرد. البتّه در گذشته این کار شروع شده و تلاشهاى مخلصانه‌اى هم داشته، امّا اکنون مدّتهاى مدیدى است که ما حرکت حقیقی‌اى مشاهده نمیکنیم و احساس میکنیم این کار باید انجام بگیرد و مردم مخلصى و مؤمنى و شخصیّت‌هاى عالِمى از همه‌ی دنیاى اسلام همکارى کنند و ما آماده هستیم و مایل هستیم که میزبان این مجموعه باشیم و زحمات و خدمتهاى این کار را بر عهده بگیریم.علما، فقها، متکلّمین و فلاسفه‌ی اسلامى باید کوشش کنند و بنشینند آراء را با یکدیگر تطبیق کنند، در مجموعه‌هایى آنها را جمع کنند، نظرات فِرَق مختلف اسلامى در مجموعه‌ی واحد و با نگاه مساعد به یکدیگر، در اختیار همه‌ی مسلمین قرار بگیرد. این از جمله‌ی کارهاى بسیار لازم و ضرورى است و امیدواریم که همّت صاحب‌همّتان، این کار را به انجام برساند.

شاهدها (۵۹۵ پاراگراف)

وحدت مسلمین شعار اصلی انقلاب و امام خمینی (ره) و شرط تحقق آرمان‌های اسلامی

انقلاب اسلامى درست در نقطه‌ى مقابل این حرکتهاى استعمارى حرکت کرد یعنى؛ از آغاز، یکى از شعارهاى انقلاب وحدت بین مسلمین بود و امام عزیز و بزرگوار ما بارها مسأله‌ى وحدت بین مسلمین و رفع اختلافات را به‌عنوان یک شعار اصلى مطرح کردند و حقیقت هم این است که اگر وحدت بین مسلمین نباشد؛ آرزوهاى اسلامى و آرمانهاى انقلاب برآورده نخواهد شد بدون وحدت، با صهیونیست نمى‌شود مبارزه کرد، بدون وحدت منافع کشورهاى اسلامى را نمى‌شود حفظ کرد، بدون وحدت این سرمایه‌ى عظیمى را که در اختیار بسیارى از کشورهاى اسلامى است یعنى؛ نفت، نمى‌شود به شکل صحیحى استحصال کرد و در دنیا عرضه کرد وحدت بین مسلمانها لازم است تا آرزوهاى اسلامى برآورده بشود بدون وحدت جامعه‌ى اسلامى همیشه در معرض جنگ و نزاع است اگر دل مسلمانها با هم صاف نباشد اگر مسلمانها نسبت به هم به خاطر انگیزه‌هاى فرقه‌اى دائماً کینه داشته باشند یک‌پارچه‌گى در دنیاى اسلام پیش نخواهد آمد این بسیار چیز مهمى است که انقلاب اسلامى بتواند به یکى از آرزوهاى دیرین جامعه‌ى اسلامى یعنى؛ وحدت جامه‌ى عمل بپوشاند، به همین جهت حرکت استعمار و استکبار جهانى در زمینه‌ى مسأله‌ى وحدت مسلمین درست نقطه‌ى مقابل حرکت اسلامى است و حرکتى که انقلاب اسلامى مى‌کرد. لذا ما به عنوان کسانى که اوّلین مسؤولین انقلاب اسلامى هستیم یعنى ما ملت ایران، باید نسبت به …

پرهیز فرق از تحریک حساسیت‌های مذهبی یکدیگر در تبلیغات و تألیف

دوم برنیانگیختن حساسیتها اگر هر فرقه‌اى مى‌بیند که فرقه‌اى دیگر روى یک چیزى حساسیت دارد این حساسیت را تحریک نکند زنده نکند. بنده به بعضى از تفاسیرى که مال اهل سنت بوده در گذشته مراجعه مى‌کردم مى‌دیدم بیشترین حساسیت اینها روى همین‌جور چیزهاست، در بین علماى ما هم همین‌طور حساسیتشان روى برادران اهل سنت به خاطر برخى از چیزهایى است که عصبانیت و حساسیت طرف مقابل را تحریک مى‌کند. سعى کنند این حساسیتها را تحریک نکنند این دو، که این شامل تبلیغات و کتاب نوشتن و دیگر چیزها مى‌شود.

لزوم اتحاد کامل مسلمانان و گروه‌های شیعه و سنی لبنان در برابر توطئه

… اسلام کمتر حکومتى از حکومتهاى اسلامى هستند که به خصوص در کشورهاى عربى که این مسأله را با چشم واقعى و جدى بنگرند و اهمیت خطر را احساس کنند. توطئه در حقیقت توطئه‌ى تضعیف اسلام در سرتاسر لبنان است و تسلط مارونیت با هدف حفظ صهیونیست و جلوگیرى از حرکتهاى اسلامى. تنها عکس‌العملى که در مقابل این توطئه وجود دارد وحدت و اتحاد کامل بین ملت لبنان، ملت مسلمان لبنان و گروههاى گوناگون اسلامى و ضد مارونى است باید همه با هم متحد و متفق بشوند. اگر اختلاف در دنیاى اسلام مضر است و حرام است؛ اختلاف در لبنان به صورت مضاعف مضر و حرام است. هم شیعه و سنى در لبنان و هم گروه‌هاى شیعه در لبنان باید این را به یاد داشته باشند و به خاطر داشته باشند که خطر، امروز در لبنان خطرى نیست که یک گروه از گروهها را تهدید کند، خطر خطرى است که همه‌ى مسلمین را در لبنان تهدید مى‌کند و تنها در مقابل این حرکت تاکنون دولت سوریه ایستاده که او را هم تنها گذاشتند. ما نسبت به مسأله‌ى لبنان بسیار حساسیم؛ چون یک مسأله‌ى اسلامى است لبنان ارتباط خاصى با ما ندارد، مگر از این جهت که یک جمع مسلمانى در آن‌جا هستند که برادران ما هستند و ما باید به آنها کمک بکنیم. خوشبختانه علماى بزرگى در لبنان و روحانیون محترمى و رهبران عزیزى و …

تأکید پیامبر بر وحدت و انسجام مسلمانان و پرهیز از جنگ داخلی

… که رسول خدا در این سخنرانی‌ها بیان کردند، که در نوع کتب شیعه و سنی هم نقل شده، اینهاست؛ اولاً دربارۀ جهاد حرف می‌زنند و جهاد با مشرکین و کفار را مطرح می‌کنند و اعلام می‌کنند که این جهاد ادامه خواهد داشت تا وقتی‌که کلمۀ «لا اِلهَ اِلَّا اللهُ» همه‌گیر بشود. دربارۀ وحدت اسلامی رسول خدا در این سخنرانی‌ها مطالبی را بیان فرمودند و تصریح کردند که مسلمان‌ها نبادا دچار جنگ داخلی بشوند و بر وحدت مسلمین و انسجام مسلمین اصرار ورزیدند. در مورد ارزش‌های جاهلیت، با بیان صریحی، تصریح کرده‌اند که این ارزش‌ها ازنظر اسلام ناچیز و صفر محسوب می‌شود و ارزش نیست، «اَلا وَ کُلُّ مَأثُرَةٍ اَو بِدعَةٍ کانَت فِی الجاهِلِیَّةِ اَو دَمٍ اَو مالٍ فَهُوَ تَحتَ قَدَمَیَّ هاتَینِ» هر ارزشی، هر شرافتی که در …

تقدم وحدت امت بر خلافت هنگام تهدید کیان اسلام

از قول امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة‌والسلام نقل شده، حضرت در نامه‌ای به دوستان خودشان می‌فرمایند که «عَهِدَ اِلَیَّ عَهداً»[25] پیغمبر به من یک دستوری داد، یک پیمانی از من گرفت، که در آن دستور این‌طور آمده؛ ازجمله: «فَاِن وَلَّوکَ فی عافِیَةٍ وَ رَجَعوا عَلَیکَ بِالرِّضا فَقُم بِاَمرِهِم» یعنی در آنجا پیغمبر گفته: علی جان، اگر امّت بر تو اتفاقِ نظر پیدا کردند و دور تو را گرفتند و از تو خواستند و مشکلی به‌وجود نیامد ـ توجه کنید به اینکه چطور مصالح مهمی وجود دارد، که حتی این مسئله را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد؛ مثل وحدت عالم اسلام و وحدت امّت اسلامی در‌آنجایی‌که نبودن وحدت، کیان اسلام را تهدید می‌کند، که در زمان امیرالمؤمنین این‌طور بود ـ «فَاِن وَلَّوکَ فی عافِیَةٍ» اگر با حرز[26] عافیت، بدون اینکه مشکلی باشد، تشنّجی باشد، اختلاف کلمه‌ای به‌وجود بیاید، جنگ داخلی‌ای درست بشود، مردم دور تو را گرفتند و از تو خواستند، آن‌وقت: «فَقُم بِاَمرِهِم» آنجا قیام به کار مردم بکن و زمام امور آنها را در دست بگیر. (66/4/12)

امروز روزگار آشتی و احترام متقابل فرقه‌های اسلامی و پرهیز از اهانت

بنابراین تذکر من به شما برادران اهل تشیّع و همچنین به برادران اهل تسنن، این است که بحث ما اینجا بیان یک واقعیت تاریخی است. مسئله، مسئلۀ اصول اسلامی است. در اینجا نمی‌خواهیم بحثِ شیعه و سنّی بکنیم؛ که امروز روزگار آشتی فرقه‌های اسلامی با یکدیگر است، و روزگار احترام آنها به عقاید و احساسات یکدیگر، و عدم درگیری و اهانت آنها نسبت به یکدیگر، (63/4/1) تاریخ را هیچ اِشکال ندارد بگوییم؛ هنگامی‌که ما از حوادث دوران زندگی امیرالمؤمنین بحث می‌کنیم، جنگ صفین را نمی‌شود نگوییم، جنگ جمل را نمی‌شود نگوییم. جنگ صفین، یعنی جنگ علی و معاویه، جنگ جمل، یعنی جنگ علی و طلحه و زبیر و عایشه؛ اینها را بگوییم هیچ اِشکال ندارد. اینکه زبیر آمد از فلان‌جا …

همبستگی کامل و نفی تفرقه در امت به‌عنوان شرط ولایت قرآنی

در زمینۀ ارتباطات داخلی، امت اسلام آن‌وقتی دارای ولایت به‌معنای قرآنی‌ست که کمال همبستگی و اتصال و ارتباط و اتحاد صفوف و فشردگی هرچه بیشتر آحاد و جناح‌های گوناگون را در خودش تأمین کند. هیچ‌گونه تفرّق و اختلافی در سرتاسر امت عظیم اسلامی نباشد. صف‌های گوناگون در داخل این امت تشکیل نشود.

دستور قرآن به اصلاح میان دو گروه مؤمن و جنگ با متجاوز

آیۀ قرآن است: ﴿وَ اِن طآئِفَتانِ مِنَ المُؤمِنينَ اقتَتَلوا﴾[3] اگر دو طایفه، دو گروه از گروه‌های مسلمان با یکدیگر جنگیدند، ﴿فَاَصلِحوا بَينَهُما﴾ بین این دو گروه مسلمان را اصلاح کنید. ﴿فَاِن بَغَت اِحداهُما عَلَى الاُخرَىٰ﴾ اگر میان این دو گروه، یک گروه بر دیگری ظلم کرد، بغی و تجاوز و تعدی روا داشت و زور گفت و قلدری خواست بکند، ﴿فَقاتِلُوا الَّتي تَبغي﴾ با آن‌که زور می‌گوید بجنگید، ﴿حَتّى تَفيءَ اِلىٰ اَمرِ اللهِ﴾ تا مجبور بشود برگردد به فرمان خدا، ناچار بشود فرمان خدا را قبول کند. این دستور خداست در زمینۀ حفظ وحدت در داخل جامعۀ اسلامی.

برادری و پرهیز از تعارض با دیگر مذاهب به‌سبب دشمن مشترک

ما اسلام را آن‌چنان‌که در مکتب تشیّع می‌فهمیم و می‌شناسیم، داریم بیان می‌کنیم. کار نداریم حالا به جناح‌های دیگری که ممکن است جور دیگری بشناسند و بفهمند، بحث هم نمی‌کنیم با آنها فعلاً، دعوا هم نداریم، تعارض هم نداریم، برادر هم هستیم، دست دوستی هم می‌دهیم، چرا؟ چون دشمن داریم، چون بیرون خانه دشمن ایستاده. ما دو برادر الآن حق نداریم توی سر و کلۀ هم بزنیم. این‌هم طریقۀ ماست که خواستم عرض کنم که آقایان بدانید؛ بحث راجع‌به تشیّع و شیعه، به‌خاطر اصالت شیعه است، به‌خاطر اینکه ما معتقدیم به تشیع، به‌خاطر این است که اسلام را از دیدگاه تشیّع می‌بینیم، نه به‌خاطر این است که می‌خواهیم بین شیعه و سنی اختلاف ایجاد کنیم، …

لزوم پیوستگی مسلمانان و دست واحد بودن در برابر دشمنی‌ها

… دیگر و یک بدنه و رویۀ دیگر از ولایت، عبارت است از انسجام و اتصال و ارتباط بسیار شدیدِ داخلی میان عناصر مسلمان؛ یعنی آن‌وقتی‌که جامعۀ اسلامی مطرح است برای بحث ما و ذهن ما، آنچه که ولایت به آن می‌گویند، عبارت است از یکپارچه بودن و یک‌جهت بودن جامعۀ اسلامی. همان‌طوری‌که در احادیث نبوی و غیر نبوی هست که «مَثَلُ المُؤمِنينَ في تَوادِّهِم وَ تَراحُمِهِم كَمِثلِ الجَسَدِ»[1] مثل یک پیکر واحدی، مثل یک عمارت واحدی، مثل اجزای به‌هم پیوستۀ یک بنایی؛ مسلمان‌ها باید پیوستۀ به‌هم، جوشیدۀ به‌هم، گره خوردۀ به‌هم و خلاصه، دست واحدی باشند در‌مقابل دست‌های دیگر و در‌مقابل تعارض‌ها و دشمنی‌هایی که پیش خواهد آمد. این مطلب را در آیۀ دیروز کاملاً مشاهده کردید. باز از آیات سورۀ مائده است که ﴿اَذِلَّةٍ عَلَى المُؤمِنينَ اَعِزَّةٍ عَلَى الكافِرينَ﴾[2]، در یک آیۀ دیگر از قرآن، همین مطلب باز به‌صورت واضح‌تری بیان شده، ﴿مُحَمَّدٌ رَسولُ اللهِ وَ الَّذينَ مَعَهُ اَشِدّآءُ …

ناممکن بودن وحدت بدون تمرکز نیروی اداره‌کننده

… شرایطی خاص است. چون جامعۀ اسلامی حکم یک پیکر واحدی را باید داشته باشد، هم در داخل با یکدیگر متجاذب و متماسک[5] باشند و هم در خارج مثل یک مشت واحد، مثل یک بدن واحد، مثل یک تن واحد در‌مقابل جبهه‌های خارجی جلوه‌گری بکنند، چون این وحدت در جامعۀ اسلامی لازم است؛ و وحدت، بدونِ تمرکز نیروی اداره‌کننده ممکن نیست. اگر چنانچه بر هر گوشه‌ای از گوشه‌های این عالمِ اسلام، یک عاملی، یک قدرتی، یک قطبی حکومت بکند، اجزای این پیکر از یکدیگر وا می‌روند، از هم جدا می‌شوند، در یک راه حرکت نمی‌کنند. عیناً مثل این می‌شود که ارگانیسم اعصاب اداره‌کنندۀ انسان، از وضع کنونی تبدیل پیدا کند به اینکه مثلاً دو دستگاه فرماندهی اعصاب در وجود انسان باشد؛ یکی برای طرف راست، یکی برای طرف چپ. حالا که هر دوتا یکی‌ست، بنده اگر بخواهم این دست‌هایم را به‌طور هماهنگی تکان …

زدودن خصومت و کینه میان فرقه‌های مسلمان به‌عنوان معنای وحدت اسلامی

… ـ اما از حضرت ابی عبدالله الصّادق نقل می‌کنند و روایت می‌کنند. معنای این حرف این است که امروز هم دنیای اسلام و امت اسلامی نیازمند معارف امام صادق و اهل‌بیت است. دنیای اسلام محتاج دانستن معارف اهل بیت و تعالیم امام صادق و سایر ائمه است؛ باید استفاده کنند. قشرهای مختلف و اقسام مختلف امت اسلامی، به این وسیله باید با یکدیگر هم‌افزایی کنند تا سطح معارف اسلامی بالا برود. لازمه‌ی این کار این است که حجاب خصومت و دشمنی و کینه‌ورزی میان فرقه‌های مسلمان فاصله نیندازد؛ وحدت اسلامی که می‌گوییم یعنی این.

حرکت جهان اسلام به سمت وحدت یعنی همدلی و اتحاد بر اصول

… از اوّل انقلاب، شایعه ساختند، حرف درست کردند و پیدرپی دم از اختلافات زدند. امروز هم مثل اوقات دیگر است. همیشه هم اراده ملت و اراده مسؤولان دلسوز و علاقه‌مند و دلباختگان به اسلام و به عبودیّت خدا، بر همه اینها فائق شده است. امروز هم به فضل الهی فائق خواهد شد. دنیای اسلام باید به سمت چنین وحدتی حرکت کند. وحدت، یعنی همدلی و اتّحاد بر اصول.

اتحاد و همت و بصیرت امت، شرط برکت عید فطر برای اسلام

… فطری که مردم در آن در کنار یکدیگر قرار نگیرند، تضرّع نکنند، با خدا حرف نزنند، اجتماع تشکیل ندهند، این خصوصیّت را ندارد. عید فطر را ما میسازیم، ما [آن را] به عنوان شرف و مزید و برکت برای اسلام و مسلمین قرار میدهیم؛ با رفتار خودمان، با حرکاتی که انجام میدهیم. اگر در امّت اسلامی اتّحاد وجود داشته باشد، همّت وجود داشته باشد، بصیرت وجود داشته باشد، عید فطر حقیقتاً مزید خواهد بود.

امکان تشکیل واحدی قوی‌تر از همهٔ قدرت‌های دنیا با همکاری مسلمانان

… یک انگیزه دارند حرکت میکنند؛ ما این‌جور نیستیم، ما متفرّقیم. نتیجه‌ی این تفرّق، سلطه‌ی دشمنان اسلام است؛ نتیجه‌ی این تفرّق این است که فلان کشور اسلامی احساس میکند اگر بخواهد خودش را نگه دارد، باید به آمریکا تکیه کند؛ اگر متفرّق نبودیم، این نیاز احساس نمیشد. ما میتوانستیم پشت در پشت هم، دست در دست هم از امکانات یکدیگر استفاده کنیم، به هم کمک کنیم، یک «واحد» را تشکیل بدهیم؛ این واحد از همه‌ی قدرتهای امروز دنیا میتوانست قوی‌تر باشد. کمااینکه یک روز این‌جوری بود؛ با همه‌ی اشکالات و ایرادهایی که در آن وضع وجود داشت، در عین‌ حال چون یکی بودند، قدرت محسوب میشدند؛ ما امروز این‌جور نیستیم. این بزرگ‌ترین درس امروز ما است؛ باید به هم نزدیک بشویم.

تغییر وضعیت در صورت تکیهٔ ده‌سالهٔ مطبوعات و نخبگان بر اتحاد مسلمین

… البتّه انگیزه در دولتها خیلی قوی نیست. آنهایی که میتوانند این انگیزه را قوی کنند، خواصّ دنیای اسلامند؛ یعنی همین شماها: سیاستمداران، علما، دانشمندان، دانشگاهیان، طبقات بانفوذ و صاحب فکر، شعرا، نویسندگان، تحلیلگران سیاسی و اجتماعی، اینها میتوانند اثر بگذارند. فرض بفرمایید اگر ده سال همه‌ی مطبوعات دنیای اسلام بر روی اتّحاد مسلمین تکیه کنند، مقاله بنویسند، شاعر شعر بگوید، تحلیلگر تحلیل کند، استاد دانشگاه تبیین کند، عالِم دینی حکم کند، بلاشک در طول این ده سال وضعیّت بکلّی عوض خواهد شد؛ ملّتها که بیدار شدند، ملّتها که علاقه‌مند شدند، دولتها ناچار میشوند در آن جهت حرکت بکنند. خواص میتوانند این کار را انجام بدهند؛ این وظیفه‌ی ما است.

اتحاد سرچشمهٔ قدرت جهان اسلام برخلاف خواست دشمن

… بود؛ واقعاً جنگ دینی بود و روی تعصّبات دینی این کار انجام گرفت. نمیگذارند، نمیخواهند بگذارند. باید بر خواست دشمن فائق آمد. اینکه امام بزرگوار ما از قبل از پیروزی انقلاب بر روی وحدت دنیای اسلام و وحدت شیعه و سنّی این‌‌همه تکیه کرده‌اند، به خاطر همین است؛ چون قدرت دنیای اسلام ناشی از اتّحاد است و دشمن عکس این را میخواهد و بعکس این عمل میکند و تلاش میکند. این درس امروز ما از حضرت است.

هدف تلاش‌ها در مسائل شیعه و سنی: فراموش نشدن عنوان امت اسلامی

بنده بیشتر تلاشم و همّتم در زمینه‌ی مسائل شیعه و سنّی و این مسائلی که وجود دارد در کشور، ناظر به این جهت است که ما عنوان «امّت اسلامی» را فراموش نکنیم. من خواهش میکنم آقایان در نمازهای جمعه، در اجتماعات بزرگی که در ارتباط با عناصر برجسته‌ و زبده‌ی اهل سنّت در بخشهای مختلف تشکیل میشود، این عنوان «امّت اسلامی» را تکرار کنید. کاری کنید که ما به هوش بیاییم، بفهمیم که علاوه‌ی بر صفت ایرانی بودن، یک صفت بالاتر و …

تکیه بر وحدت به‌عنوان علاج مخالفت دشمنان

… وجود بیاورند، و بهتر از همه‌چیز هم از نظر آنها اختلاف مذهبی بود؛ که یک عدّه‌ای را از این طرف وادار کنند که لَجِ آن طرف را دربیاورد، اهانت کند، بدگویی کند، و یک عدّه‌ای را از آن طرف وادار کنند که نسبت به این طرف همان کار را انجام بدهد. این مخالفت وجود دارد؛ حالا که این مخالفت وجود دارد، علاجش این است که ما بر روی «وحدت» تکیه کنیم.

غفلت از مشترکات فراوان مذاهب و تکیهٔ غالب بر موارد افتراق

خدا ان‌شاءالله امّت اسلامی را سربلند کند؛ خدا ان‌شاءالله دلهای برادران مسلمان از فرقه‌های مختلف و مذاهب مختلف را روزبه‌روز به هم نزدیک‌تر کند؛ مشترکات را به نظرشان بزرگ کند. ما این‌قدر مشترکات داریم، این مشترکات را نمی‌بینیم؛ غالباً روی موارد افتراق تکیه میکنیم. خداوند ان‌شاءالله کمک کند که بتوانیم این مسائل را عمل کنیم.

پرهیز از سخن بی‌دقت تفرقه‌افکن هنگام نیاز جهان اسلام به اتحاد

… انجام بدهید باید این‌جوری هدف‌گیری کنید. این دو شاخص را در نظر داشته باشید: یکی اینکه ببینید آنچه شما ارائه میدهید چقدر قدرت برانگیختن دارد، چقدر میتواند دل را تکان بدهد، چقدر میتواند حرکت ایجاد کند، و دوّم اینکه چقدر دقیق است؛ دقّت در حرکت خیلی مهم است. گاهی اوقات میخواهیم کار خوبی بکنیم، یک حرفی میزنیم، دقّت نمیکنیم در خصوصیّات این حرف، [لذا] در هنگامی که دنیای اسلام نیاز به اتّحاد دارد اختلاف ایجاد میکنیم، شکاف ایجاد میکنیم؛ این عدم دقّت است. من اصرار دارم که در فهم معارف دینی و بیان معارف دینی دقّت بشود. خوشبختانه امروز بسیاری از مدّاحان عزیز ما از قشرهایی هستند تحصیلکرده، درس‌‌خوانده، مراتب علمی گذرانده، عربی‌دان، عربی‌فهم، خیلی‌هایشان با قرآن مأنوس، با روایات مأنوس. امروز این[جوری] است دیگر؛ …

سود همهٔ کشورها از اتحاد و لزوم تأمل نخبگان و سران در آن

… منطقه تقریباً بدون استثنا عامل خارجی دارد؛ این اختلافات مرزی و امثال اینها نمیتواند به یک‌ چنین درگیری‌هایی بینجامد که ما در این چند سال در این منطقه دیده‌ایم؛ تحریک کردند، وارد شدند، پول خرج کردند، اشرار را در مقابل مردم مظلومِ غیر نظامی به حرکت واداشتند. نخبگان کشورها، سیاستمداران کشورها، سران کشورها روی این مسئله واقعاً فکر کنند؛ [این] برای همه‌ی این کشورها مسئله‌ی مهمّی است، مسئله‌ی حیاتی‌ای است. هیچ کشوری از اتّحاد چیزی از دست نمیدهد [بلکه] چیزی به دست می‌آورد.

وحدت از دو پایهٔ خطاب حج و ضامن ارتقای جهان اسلام

شرط لازم برای این اثرگذاری جهانی، آن است که مسلمانان در گام نخست، خطاب زندگی‌بخشِ حج را خود بدرستی بشنوند و همه‌ی همّت خود را برای عملی کردن آن به کار گیرند. دو پایه‌ی اصلی این خطاب، «وحدت» و «معنویّت» است. وحدت و معنویّت، ضامن ارتقاء مادّی و معنوی جهان اسلام و نورافشانیِ آن به همه‌ی گیتی است.

دشمنی و کارشکنی استکبار و صهیونیسم با وحدت و معنویت امت در این مقطع

برادران و خواهران حج‌گزار! از فرصت حج برای تدبّر و تعمّق در راز و رمزهای این فریضه‌ی بی‌نظیر بهره گیرید و توشه‌ی همه‌ی عمر خود سازید. «وحدت» و «معنویّت» در این مقطع زمان بیش از گذشته در معرض دشمنی و کارشکنی استکبار و صهیونیسم است. آمریکا و دیگر قطبهای سلطه‌ی استکباری، با وحدت مسلمانان، با تفاهم ملّتها و کشورها و دولتهای مسلمان، و با تدیّن و تشرّع نسل جوان این ملّتها بشدّت مخالفند و با هر وسیله بتوانند با آن مقابله میکنند. وظیفه‌ی همه‌ی ما و همه‌ی ملّتها و دولتهای ما ایستادگی در برابر …

نزدیکی دل‌ها و اتحاد امت اسلامی از اهداف حج

… در فلان نقطه حاضر بشوید، معنایش چیست؟ معنایش این است که این حضور برای یک غرض و یک مقصودی است؛ معنایش این نیست که به آنجا بیایید و بروید؛ نه، [یعنی] بیایید تا یک کاری انجام بگیرد، بیایید تا یک هدفی تأمین بشود؛ حج این است. دعوت کردند برای یک هدفی؛ آن هدف چیست؟ ارتقاء امّت اسلامی است؛ آن هدف، نزدیکی دلهای آحاد امّت اسلامی به یکدیگر است؛ آن هدف، اتّحاد امّت اسلامی است؛ در مقابل چه چیزی؟ در مقابل کفر، در مقابل ظلم، در مقابل استکبار، در مقابل بتهای بشری و غیر بشری، در مقابل همه‌ی آن چیزهایی که اسلام آمد برای اینکه آنها را از بین ببرد؛ جمع بشوند تا با اینها مقابله کنند. مثلاً فرض کنید که امروز مسئله‌ی اسرائیل، رژیم صهیونیستی، …

نزدیکی مسلمانان راه حل مشکلات دنیای اسلام

الان دنیای اسلام دچار مشکلات فراوان است؛ دچار اختلاف است، دچار درگیری است، دچار خونریزی است، دچار وابستگی است، دچار فقر است، دچار کم‌دانشی است؛ اینها گرفتاری است برای امّت اسلامی. اگر به هم نزدیک بشویم، حلّ این مشکلات ممکن خواهد شد، بلکه آسان خواهد شد.

لزوم اندیشیدن به اتحاد مسلمین در برابر خواست دشمن

خب، ما باید واقعاً به این فکر کنیم؛ به این مسئله‌ی «اتّحاد بین مسلمین» فکر کنیم؛ امروز دشمن درست نقطه‌ی مقابل این را میخواهد. یک بذرِ فاسدِ سلّولِ سرطانی‌ای را در این منطقه به وجود آوردند به نام رژیم صهیونیستی که اینجا پایگاهِ غربِ دشمنِ اسلام باشد؛ چون آن روز دولت وسیع عثمانی را متفرّق کردند، نابود کردند، به چندین کشور تقسیم کردند، یک پایگاهی هم باید اینجا میداشتند که بتوانند …

نقش نخبگان در تسهیل وحدت با وجود انگیزه‌های سیاسی رؤسای کشورها

خب شما ممکن است بگویید «ما که رؤسای این کشورها نیستیم»؛ بله، رؤسا انگیزه‌های دیگری دارند، انگیزه‌های سیاسی دارند، مقاصد دیگری دارند، لکن روشنفکران، علما، نویسندگان، شعرا، فرزانگان یک کشور، نخبگان یک کشور و خواص میتوانند فضا را متفاوت کنند با آنچه دشمن میخواهد؛ فضا که متفاوت شد، رسیدن به این نتیجه سهل‌تر خواهد شد.

امکان حرکت به سوی وحدت در امت با وجود اختلافات

… تسلیم میشوند، آنها هم سختی دارند. سختی فقط در ایستادگی نیست؛ تسلیم شدن هم سختی دارد، با این تفاوت که وقتی انسان ایستادگی میکند، سختی او، او را به پیش میبرد ــ ما سختی میکشیم، امّا پیش میرویم ــ آن که تسلیم میشود، سختی میکشد، عقب‌رفت دارد، پیشرفت هم نمیکند. بنابراین، به نظر ما میشود؛ میشود کار کرد، میشود تلاش کرد، میشود به سمت وحدت مورد نظر اسلام و قرآن پیش رفت در امّت اسلامی، با وجود همه‌ی اختلافاتی که وجود دارد.

به‌کارگیری همهٔ توان جمهوری اسلامی در راه وحدت

خب ما تا حالا تلاش کرده‌ایم؛ ما همه‌ی آنچه در توان داشتیم، تا الان در همین زمینه به کار برده‌ایم، بعد از این هم به کار خواهیم برد. ما از برادران فلسطینی که همه اهل سنّتند، از همه جهت حمایت کرده‌ایم؛ از لحاظ سیاسی و از جهات عملی حمایت کرده‌ایم، بعد از این هم حمایت خواهیم کرد. برای ما فرق نمیکند؛ اینجا آنچه برای ما مهم است، حرکت اسلامی و نظام [اسلامی] است. این جبهه‌ی مقاومتی که امروز …