ترجمهٔ معنوی معارف اسلامی، کاری که در آغاز انقلاب میسر نشد
اگر اوّل انقلاب این امر محالى که حالا میخواهم عرض کنم تحقّق پیدا میکرد، امروز وضع ما یقیناً بعد از پانزده سال، وضع خیلى خوبى بود. آن محال این است که در آغاز یک انقلاب، کسانى که دستاندرکار ادارهى کشورند، آمادگى لازم و برنامهریزى کافى و آدم به اندازه و پیشبینى به اندازه را داشته باشند که چنین چیزى در انقلاب امکان ندارد و امکان نداشت و نشد؛ لکن اگر ما آن وقت این را داشتیم، اوّلکارى که باید میکردیم این بود که مىآمدیم از آن جوش و شور انقلابى استفاده میکردیم، معارف اسلامى را درست در یک فضاى صحیحى [ترجمه میکردیم]؛ [آن هم] ترجمهى معنوى، نه ترجمهى زبانى؛ یعنى برگردان آنچنانى که یک انسان متنفّس در این فضا بتواند آن را تنفّس و استنشاق بکند. [اگر] اینجور کارى میکردیم، بعد هنرِ هنرمند خودش از اسلام میجوشید؛ لازم نبود شما بگویید که آقا این را بساز، این را بگو، یا آنجایش را حذف کن؛ فضا میشد فضاى اسلامى؛ این نشد. خب، اوایل انقلاب هنرمندهاى تربیتشدهى آن دستگاه که اصلاً آنجورى بودند، یک عدّهاى قهر …
شناخت درست مفاهیم و ارزشهای اسلامی برای جوشش خودبهخود هنر
آن کارى که به نظر بنده باید بشود، این است که مفاهیم اسلامى و ارزشهاى اسلامى، درست شناخته و دانسته بشود تا از سرچشمههاى گوناگون هنرى به خودىِ خود بجوشد و بُروز کند. حالا شما میگویید که دانشکده[6] تشکیل دادید و این خبر خوبى است براى من؛ من واقعاً از این خوشحال میشوم؛ منتها شما در این دانشکده چه کار میخواهید بکنید؟ این مهم است. فضاى دانشکده باید یک فضاى صد درصد اسلامى باشد؛ از این خجالت نکشیم که آنچه را اسلامى نیست، ما …
امکان استخراج حرفهای جدید از قرآن و احادیث در تفسیر و اخلاق و سیاست
… در فقاهتِ استدلالى و فنّى بوده که خیلى هم پیشرفته هستیم در این جهت، اینقدر حرفِ نگفته هست، اینقدر فکرِ نو متصوّر است! نهاینکه یک کسى بیاید به حدّ علّامهى حلّى بتواند حرف نو بزند؛ نه آقا، یک آدمى خیلى پایینتر هم دقّت کند، کار کند، میتواند حرف جدید بزند؛ چه برسد در تفسیر، در معارف، در اصول عقاید، در اخلاق، در آداب زندگى، در سیاست، در حکمت عملى، در مفاهیم قرآنى و مانند اینها. اینقدر حرف جدید هست که اینها را باید از قرآن و از احادیث دربیاوریم. خب، پس ابتکار را در این چیزها به کار ببرید: خلق مطالب جدید ــ خلق و تولید به معناى مصطلح امروز؛ یعنى استنباط کردن و مفاهیم قرآن را کشف کردن ــ بعد، آن را در لباسهاى گوناگون و در شیوههاى بیانى گوناگون [ارائه کنید]، بخصوص با استفادهى از هنر؛ و انواع و اقسام …
توان معارف اسلامی در پرکردن خلأهای معنوی در همهٔ شرایط
این بعثت یک امر دائمى براى بشر است و این، خصوصیّت بعثت خاتمالانبیا (صلّى الله علیه و آله و سلّم) است؛ یعنى هر وقت که زمینهى عالم و زندگى بشر از معنویّت تهى بشود، همین معارفى که قرآن کریم به آن ناطق است، میتواند در هر زمانى که باشد بیاید آن خلأ را پُر کند. یک نیرویى در درون این مجموعهى قانونى و مجموعهى معارف وجود دارد و کیفیّت معارف اسلامى آنچنان کیفیّتى است که در همهى شرایط میتواند خلأهاى معنوى را پُر کند و به بشریّت امکان زیستن در فضاى معنوى را بدهد. امروز هم یکى از همان شرایط است.