رفتن به محتوای اصلی

مستضعفان

نام‌های دیگر: مستضعفین

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

گروه‌های محروم و زیر ستم جامعه و جهان و جایگاه آنان در قرآن و انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

یک طبقه [هم] در مقابل این هست: طبقه‌ی مستضعف. گاهی در بعضی از زبانها می‌شنویم که از روی کمال صفای نیّت امّا از روی کمال خامی، کلمه‌ی مستضعف معادل گرفته میشود با یک تعبیرات دیگری؛ مثلاً با تعبیر پرولتاریا.[5] البتّه همین طور که گفتیم، احتمالاً جز حُسن نیّت چیزی در این گونه تعبیرات نباشد، لکن نشان‌دهنده‌ی یک نوع خامی و کم‌عمقی است. مستضعف در همه‌ی دورانهای تاریخ وجود دارد و وجود داشته. مستضعف همه‌ی آن مردمی هستند که در هدایت این جریانِ خاصّ اجتماعیِ موجود، مستقیماً هیچ نقشی ندارند، اختیاری و زمامی به دست آنها نیست. بنابر‌این، مستضعف عبارت است از آن طبقه‌ای که در گردشِ زندگیِ اجتماعی و در جهت‌گیریِ خاصّ این جامعه و در شکل نظامی که حاکم بر زندگی مردم است، مستقلّاً، مستقیماً، از روی اراده، از روی شعور، هیچ گونه نقشی ندارند بلکه آلت فعلها و آلت دستها و ابزارها و مایه‌ها[6] و زمینه‌ها و سرمایه‌هایند. مستضعف، ضعیف‌شمرده‌شده، ضعیف‌گرفته‌شده! نمیدانم آیا از تعبیر «گرفته‌شده» که تعبیر خراسانی است و زبان ما است و دوستان خراسانی خوب میفهمند منظور چیست، درست مطلب تفاهم میشود یا نه. ضعیف‌پنداشته‌شده، ضعیف‌فرض‌شده، ضعیف‌نگه‌داشته‌شده، که رساترینش همان است که در لهجه‌ی مشهدی ما هست: ضعیف‌گرفته‌شده. «فلان کس را ضعیف گرفت» یعنی او را ضعیف دانست و پنداشت و قرار داد؛ [این معانی] همه با هم. این معنای مستضعف است.
اسم بسیج کشور ما، [یعنی] مجموعه‌ی شما چیست؟ «نیروی مقاومت بسیج مستضعفین». مستضعفین چه کسانی هستند؟ مستضعفین را بد معنا میکنند؛ مستضعفین را به افراد فرودست یا حالا اخیراً -یعنی این چند سال اخیر باب شده- اقشار آسیب‌پذیر [معنا میکنند]، یعنی آسیب‌پذیران؛ نه، قرآن مستضعف را این نمیداند، قرآن میگوید: وَنُریدُ اَن نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ استُضعِفوا فِی الاَرضِ وَنَجعَلَهُم اَئِمَّةً وَ نَجعَلَهُمُ الوٰرِثین؛[6] مستضعفین یعنی ائمّه و پیشوایان بالقوّه‌ی عالَم بشریّت؛ این معنای مستضعفین است: کسانی که وارثان زمین و همه‌ی موجودی زمین خواهند بود؛ بسیج مستضعفین این است. مستضعف یعنی آن کسی که بالقوّه صاحب وراثت عالَم است، بالقوّه خلیفةالله در زمین است،‌ بالقوّه امام و پیشوای عالَم بشریّت است.
موضوع دوّمی که مطرح میکنم، اشاره‌ای به پیشرفتهای این صنعت در کشور است. البتّه من فنّی نیستم و اطّلاعات کافی در این زمینه‌ها ندارم که بخواهم بگویم، این کارِ شماها است که بگویید پیشرفتها چیست؛ من یک کلّیّاتی را میخواهم بیان کنم. مقدّمتاً، یک جمله‌ای را من بگویم. در ادبیّات سیاسی ما، کلمه‌ی «مستضعف» و «استضعاف» وارد شد؛ میگوییم «فلان ملّت، ملّت مستضعفی‌اند» یا «ما قبل از انقلاب، ملّت مستضعفی بودیم». این کلمه‌ی «مستضعف» یک کلمه‌ی پُرمغز و پُرمعنایی است. «مستضعف» یعنی چه؟ یعنی کسی که ضعیف نگه داشته شده. «مستضعف» با «ضعیف» فرق دارد؛ «ضعیف» یعنی کسی که ضعیف است، «مستضعف» یعنی آن کسی که او را ضعیف نگه داشته‌اند. ضعیف نگه داشته شدن که معنای کلمه‌ی «مستضعف» است، دو جور است. یک وقت یک قدرتی می‌آید بر یک ملّتی سوار میشود، تسلّط پیدا میکند، او را ضعیف نگه میدارد؛ مثل قدرتهای استعماری که کشورهای استعمارزده را ضعیف نگه میداشتند. انگلیس‌ها کشورهای شبه‌قارّه‌ی هند را سالهای طولانی ضعیف نگه داشتند. اگر به این کتاب نگاهی به تاریخ جهان که نهرو[4] ــ نخست‌وزیر اسبق هند که مرد مطّلع و دانشمندی بود ــ نوشته مراجعه کنید، او شرح میدهد که هند قبل از ورود انگلیس‌ها چه بود و بعد از ورود انگلیس‌ها چه شد، چقدر عقب رفت، چقدر تهیدست شد؛ استعمار این است. پس بنابراین، یک نوع استضعاف این است که یک قدرتی یک ملّتی را عقب نگه دارد که چیز بدی است، چیز خطرناکی است. از این خطرناک‌تر، نوعِ دوّمِ استضعاف است و آن، این است که یک ملّت خودش باور کند که ضعیف است، باور کند که بی‌عرضه است، باور کند که نمیتواند؛ این خیلی خطرناک است.

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

ضعفا عاشق‌ترین مردم به امام و انقلاب با وجود سختی‌ها

… است نه بر مردم، چون آنها را به راه حق و هدایت میکشاند. درحالی‌که شما میدانید در این ده سال، سخت‌ترین حوادث بر این ملّت وارد آمد. جنگ هشت‌ساله‌اى در همین ده سال بر مردم وارد آمد و تحمیل شد. چقدر مردم شهید دادند؛ چقدر جوانها معلول شدند و از سلامتى محروم شدند؛ چقدر بر اثر فشار اقتصادى و محاصره‌ی اقتصادى دشمنان جهانى، از لحاظ وضع معیشت بر مردم و بر ضعفا سخت گذشت؛ درعین‌حال عاشق‌ترین عشّاقِ امام و انقلاب، همان ضعفا بودند؛ چرا؟ چون میدانستند راه، درست است. فشارها هم ناشى از درستىِ راه است.یک وقتى در یک جریانى، امام بزرگوار (رضوان ا‌لله‌ تعالى علیه) میفرمودند که وقتى دشمن از انسان تعریف کند و دشمنى نکند انسان در خودش شک میکند، وقتى بدگویى میکند و فشار می‌آورد انسان خوشحال میشود و اطمینان پیدا میکند که راه درست …

لزوم صرف همهٔ عواید بنیاد برای امور مادی و فرهنگی مستضعفان

… و دارایی‌هاى موجود در این بنیاد را با کوشش و تلاش پیگیر و با دقّت وافى، مورد بهره‌بردارى قرار داده، از عواید آن در درجه‌ی اوّل براى تأمین نیازهاى جانبازان عزیز که شهداى زنده‌ی انقلاب و یادگارهاى ارزنده‌ی ده سال مقاومت ملّت ایران میباشند، استفاده نمایید. البتّه کلّیّه‌ی عواید این بنیاد باید براى امور مادّى و فرهنگى مستضعفان به کار رود. لازم میدانم از زحمات جناب آقاى موسوى که در طول مدّت نخست‌وزیرى، ریاست عالیه‌ی این بنیاد را بر عهده داشتند، تشکّر کنم.

مطمئن‌ترین و وفادارترین مدافعان انقلاب

عدالت اجتماعى بدین معنى است که فاصله‌ی ژرف میان طبقات و برخورداری‌هاى نابه‌حق و محرومیّتها از میان برود و مستضعفان و پابرهنگان که همواره مطمئن‌ترین و وفادارترین مدافعان انقلابند، احساس و مشاهده کنند که به سمت رفع محرومیّت، حرکتى جدّى و صادقانه انجام میگیرد. با قوانین لازم و تأمین امنیّت قضائى در کشور، بساط تجاوز و تعدّى به حقوق مظلومان و دست‌اندازى به حیطه‌ی مشروع زندگى مردم جمع شود، همه کس احساس کند که در برابر ظلم و تعدّى میتواند به ملجأیى مطمئن پناه برد و همه کس بداند که با کار و تلاشِ خود خواهد توانست زندگى …

مسئلهٔ ملت‌های زیر ستم، بزرگ‌ترین مسئلهٔ عمومی مسلمین

۴) در حج باید مسائل جهان اسلام بررسى شود. بزرگ‌ترین مسئله‌ی عمومى مسلمین پس از لزوم آمادگى براى دفاع از اسلام و هویّت جمعى مسلمین، مسئله‌ی ملّتهاى زیر ستم و مبارزى است که دست طغیان و کفر و استکبار، آنان را مقهور و مظلوم ساخته و سخت‌ترین شرایط زندگى را بر آنان تحمیل کرده است. ملّت مظلوم فلسطین نمونه‌ی بارزى از این‌گونه ملّتها است. چهل سال است که این ملّت از خانه و کاشانه‌ی خود بیرون رانده شده و یا در وطن خویش غریبانه زندگى کرده است. این، زخم خونین و دردناکى بر پیکر امّت اسلامى است که با توطئه‌ی دولتهاى استعمارگر و ضدّاسلام و به …

مستضعفان عالم، مخاطب سخن از مبارزه با استکبار

… و به عزادارى براى او پس از رحلتش- به وجود آمد؟ دنیاى اسلام و امّت اسلامى، یک چیزِ یکپارچه است. البتّه که استکبار، یکپارچگى آن را نمی‌پسندد؛ امّا هست. ما وقتى از اسلام و از اصول انقلاب و از اهداف انقلاب اسلامى سخن میگوییم، مخاطبمان همه‌ی مسلمانان عالمند؛ و آن‌وقتى [هم] که از مبارزه و مقابله با استکبار جهانى و قلدرها و غارتگران عالم حرف میزنیم، مخاطب ما تمام مستضعفان عالمند. این طبیعتِ پیام ما است؛ اسلام یعنى این. البتّه استکبار جهانى این را میداند؛ دشمنى او با ما هم و با انقلاب ما هم و با امام ما هم به‌خاطر همین است. این تفکیک‌ناپذیر است.

روح و قدرت بخشیدن امام به ملت‌های مظلوم برای ایستادگی در برابر تهاجم‌ها

… رفت، آن هم درحالی‌که دنیاى اسلام هنوز به رهبری‌هاى او و هدایتهاى او و شخصیّتى که او در انسانهاى مظلوم و مستضعف و ملّتهاى تحقیرشده‌ی دنیا میدمید، احتیاج داشتند.امروز جمعى از رهبران نهضتهاى بزرگ و معروف اسلامى دنیا، با من ملاقات داشتند؛ براى تسلیت آمده بودند. ای‌کاش حرفهاى آنها عیناً ضبط شده بود و به گوش مردم میرسید تا مردم ما میدیدند که چگونه تأثیر امواجى که از آن کانون جوشان و خروشان و آن مرکز بی‌نظیرِ انرژى و نور و حرارت ساطع[3] میشد، به مسلمانان و انسانهاى مظلوم و مستضعف و تحقیرشده و ذلیل‌شده‌ی دنیا جان میداد و روح میداد و قدرت میداد که میتوانستند در برابر سیل تهاجمها و دشمنی‌ها ایستادگى کنند. همین چهره‌هاى معروفى که شما در دنیا اسمهایشان را شنیدید ‌-در لبنان، در فلسطین، در افغانستان، در بسیارى جاهاى دیگر و کشورهاى دیگر، که جداجدا با من ملاقات میکردند- همه‌ی اینها به من میگفتند این که تو گفتى که «ما یتیم شدیم»، این درباره‌ی ما صادق است، ما حقیقتاً …

انتظار مردم از علما برای حمایت از مستضعفان و طبقات پایین

… خودشان نکنند. این در روحانیّت شیعه یک اصل است. البتّه روحانیّتِ دیگر برادرانِ مسلمانِ ما هم از جهت آن دو چیز اوّل با ما شریکند؛ لکن در آنها این انتظار نبوده؛ مردمشان آنها را تابعى از قدرت و حکومت میدانستند ‌- آن قدرت هر کسى میخواهد باشد ‌- لکن در شیعه نه؛ مردم از علماى دین همیشه انتظار داشته‌اند که آنها زیر چتر و شعاع نفوذ قدرتهاى مادّى و دنیایى و نابحق قرار نگیرند و از طبقه‌ی مظلوم و مستضعفین و طبقات پایین جامعه حمایت بکنند؛ غالباً هم علماى دین ‌- مثل خود شماها ‌- از همین طبقات بوده‌اند؛ الّا ما شذّ و ندر.[3] غالباً کسانى که در کسوت علم هستند، منشأ خانوادگی‌شان، یک منشأ اعیانى و اشرافى و خانى نیست. مواردى بوده امّا خیلى کم بوده. البتّه آن موارد کم هم مردمان بزرگ و خوبى بوده‌اند …

تعبیر امام از سربازان وفادار انقلاب از قشرهای کم‌برخوردار

… این تلاشها تلاشهاى خوبى است. البتّه جهت تلاشها باید در جهت خدمت به قشرهاى محروم ملّت باشد، که هم استحقاق بیشترى دارند و هم در طول این چند سال، وفادارى عمده را آنها نشان داده‌اند: قشرهاى ضعیف، شهرهاى دورافتاده، مردم روستایى، مردم عشایر، قشرهاى متوسّط شهرى؛ اینها کسانى بودند که در طول این چند سال، سربازان وفادار واقعى انقلاب بودند که امام تعبیر میکردند به پابرهنه‌ها؛[4] کسانى که از رفاه و زندگى عالى برخوردار نیستند، که اکثریّت مردم ما هستند. باید جهت‌گیرى برنامه‌ها در خدمت اینها باشد و آن‌طور که من احساس میکنم و میبینم، همین‌جور هم هست.امیدواریم خداوند متعال به همه‌ی شما توفیق بدهد، شماها را حفظ کند و شرّ دشمن را از سرِ اسلام و مسلمین و مخصوصاً جمهورى اسلامى کوتاه کند. باید از خداى متعال استمداد …

دفاع از محرومان و مستضعفان جهان جزئی از خط امام

خطّى که امام براى انقلاب ترسیم کردند و ده سال است که ما و ملّت ایران بر اساس آن خط حرکت میکنیم، خطّ عظمت اسلام و مسلمین است؛ خطّ دفاع از محرومین و مستضعفان در سراسر عالم است؛ خطّى و راهى است که ملّت ایران را در دنیا به‌صورت یک ملّت زنده و سرافراز درآورده و ما را از حالت ملّت عقب‌افتاده‌ی وابسته‌ی مرده‌اى به‌صورت مستقل‌ترین و زنده‌ترین و فعّال‌ترین ملّتهاى دنیا درآورده؛ خطّى است که ایمان مردم و محبّت مردم و عشق مردم به اسلام را …

سلب آرامش جهان‌خواران به دست پابرهنگان جهان در پی دعوت امام

… به اسارت غرب و شرق تن در دهند؛ و هیهات که خمینى در برابر تجاوز دیوسیرتان و مشرکان و کافران به حریم قرآن کریم و عترت رسول خدا و امّت محمّد (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) و پیروان ابراهیم حنیف، ساکت و آرام بماند و نظاره‌گر صحنه‌هاى ذلّت و حقارت مسلمانان باشد؛ قدرتها و ابرقدرت‌ها و نوکران آنان مطمئن باشند که اگر خمینى یکّه و تنها هم بماند، به راه خود ‌-که راه مبارزه با کفر و ظلم و شرک و بت‌پرستى است- ادامه میدهد.[16] و خدا را شکر، خمینىِ بزرگ تنها نماند و چنان‌که او میگفت و میخواست، بسیجیان جهان، این پابرهنه‌هاى مغضوب دیکتاتورها، خواب راحت را از دیدگان جهان‌خواران و سرسپردگان‌شان سلب کردند.

احترام به حقوق ملت و انگیزه‌های طبقات مستضعف، مشخصهٔ عصر امام

… و احترام به آزادى انسان میکنند! خب، پیدا است دروغ است. احترام واقعى به انسان ملاک است؛ و آن به شکل کامل، جز در سایه‌ی اسلام امکان‌پذیر نیست؛ و مظهر اعلایش همین مرد بزرگى بود که دست قدرتمند او امروز همه‌ی دنیا را متوجّه او و ملّت او ‌-که ما و شما هستیم- کرده. یکى از مشخّصه‌هاى عصر جدیدى که امام به وجود آورد این است: احترام به حقوق انسانها، احترام به حقوق عمومى ملّت، احترام به نیازهاى مردم، احترام به انگیزه‌هاى مخلصانه‌ی طبقات مستضعف و فقیر جامعه، که بارها بر روى این تکیه میکردند. این را باید ما دنبال کنیم.