رفتن به محتوای اصلی

مجمع تشخیص مصلحت نظامگروه و سازمان

نام‌های دیگر: مجمع تشخیص مصلحت

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نهاد مذکور در اصل ۱۱۲ قانون اساسی، ترکیب اعضا و وظایف آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:حکم انتصاب رئیس و اعضاى مجمع تشخیص مصلحت نظام— ۱۳۶۸/۰۷/۱۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۸۱۴۰۲

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

برابر رهنمود قانون اساسی، این مجمع در تعیین سیاستهای کلی نظام و نیز حل معضلات عمده‌ی کشور و رسیدگی به امور مهمی که رهبری به آن ارجاع میکند، نقش مشاورِ کارآمد و مورد اعتماد رهبر را ایفاء میکند، همچنان که در تشخیص مصلحت در موارد تعارض میان مصوبه مجلس و نظر شورای نگهبان، عملاً یکی از معضلات نظام را برطرف میسازد. و لذا با توجه به مجموع وظایف مقرر در قانون اساسی، این مجمع در جایگاه هیأت مستشارىِ عالىِ رهبری در نظام جمهوری اسلامی قرار میگیرد.
دومین مطلب، تکیه به مردم است - همان‌طور که عرض کردم - هیچ کس در نظام اسلامی نباید مردم، رأی مردم و خواست مردم را انکار کند. حالا بعضی، رأی مردم را پایه مشروعیت میدانند؛ لااقل پایه اِعمال مشروعیت است. بدون آراءِ مردم، بدون حضور مردم و بدون تحقّق خواست مردم، خیمه نظام اسلامی، سرِ پا نمیشود و نمی‌ماند. البته مردم، مسلمانند و این اراده و خواست مردم، در چارچوپ قوانین و احکام اسلامی است. امام، مجمع تشخیص مصلحت را درست کرد؛ یعنی آراءِ مردم که مظهرش مجلس شورای اسلامی است، و حدود اسلامی که مظهرش شورای نگهبان است، اگر بین آنها اختلافی پیدا شد، مجمع تشخیص مصلحت تصمیم میگیرد. آن‌جایی که مصلحت کشور اقتضا کند، آن را براین مقدّم میدارد. مجمع تشخیص مصلحت را هم امام درست کرد. آنچه که در مورد آزادی گفته میشود، همه در شکم این حرکت عظیم و این سرخطّ مهمی است که امام برای این کشور به‌وجود آورد. حالا عدّه‌ای تازه از راه رسیده، میخواهند آزادی، آزادی فکر و آزادی رأی را به امام و دستگاه امام و نظام اسلامی، تازه یاد بدهند و تلقین کنند! این خطّی بود که امام، حرکت نظام اسلامی را بر این خط قرار داد. بحمداللَّه مسؤولان کشور - چه امروز، چه در دوره قبل و دولت قبل - که همه شاگردان امام بودند و دست پروردگان امام هستند، این چیزها را از بن دندان دانستند و باور کردند؛ نمیخواهد دیگری بیاید و به اینها یاد بدهد.
با هدایت و عنایت الهی دوره‌ی جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام آغاز می‌شود. این مجمع از مهمترین نهادهای قانونی در جمهوری اسلامی و متعهد به دو مسئولیت اساسی است: اوّل تشخیص مصلحت در هنگام مواجهه‌ی مجلس با شورای نگهبان، که مستلزم نگاه ژرف و مصلحت‌شناس و احاطه به حقائق کشور است، و دوم نقش ویژه و مؤثر در تعیین سیاست‌های کلی نظام که متضمن راهبردی‌‌ترین تصمیم‌ها در اداره‌ی امور کشور است. ارائه‌ی راه‌حل برای معضلات و نیز نظارت بر حسن اجرای سیاست‌های کلی که به آن مجمع محترم احاله شده است، بر اهمیت این نهاد قانونی افزوده است.

شاهدها (۷۷ پاراگراف)

انتظار تأمین مصالح نظام و ملت با به جریان افتادن مجمع

انتظار میرود جنابعالى با تشکیل و اداره‌ی مجمع مزبور، این نهاد قانونى و کارساز را به جریان انداخته، مصالح نظام جمهورى اسلامى و ملّت بزرگ و رشید ایران را در حوزه‌ی کارایى آن تأمین فرمایید.

تأسیس به دست امام برای حل اختلاف مجلس و شورای نگهبان بر پایهٔ مصلحت

… بعضی، رأی مردم را پایه مشروعیت میدانند؛ لااقل پایه اِعمال مشروعیت است. بدون آراءِ مردم، بدون حضور مردم و بدون تحقّق خواست مردم، خیمه نظام اسلامی، سرِ پا نمیشود و نمی‌ماند. البته مردم، مسلمانند و این اراده و خواست مردم، در چارچوپ قوانین و احکام اسلامی است. امام، مجمع تشخیص مصلحت را درست کرد؛ یعنی آراءِ مردم که مظهرش مجلس شورای اسلامی است، و حدود اسلامی که مظهرش شورای نگهبان است، اگر بین آنها اختلافی پیدا شد، مجمع تشخیص مصلحت تصمیم میگیرد. آن‌جایی که مصلحت کشور اقتضا کند، آن را براین مقدّم میدارد. مجمع تشخیص مصلحت را هم امام درست کرد. آنچه که در مورد آزادی گفته میشود، همه در شکم این حرکت عظیم و این سرخطّ مهمی است که امام برای این کشور به‌وجود آورد. حالا عدّه‌ای تازه از راه رسیده، میخواهند آزادی، آزادی فکر و آزادی رأی را به امام و دستگاه امام و نظام …

تقدیر از اعضای دورهٔ قبل و انتصاب اعضای دورهٔ نهم

اکنون با تشکر از اعضاء محترم در دوره‌ قبل و تقدیر از تلاش‌های آنان، و با طلب رحمت و مغفرت برای درگذشتگان ایشان، اعضاء دوره‌ی پنجساله‌ی نهم را به این شرح منصوب می‌کنم:

تقدیر از بررسی پیش‌نویس سیاست‌های کلی برنامهٔ هفتم

از اعضای محترم بویژه رئیس مکرّم مجمع تشخیص مصلحت نظام و نیز دبیرخانه‌ی آن که با فعالیت فشرده و کوشش فراوان در جلسات صحن مجمع و کمیسیون ذی‌ربط، پیش‌نویس سیاست‌های کلی برنامه هفتم را مورد بررسی قرار دادند و نظرات خود را در این زمینه به اینجانب ارائه کردند، تقدیر و تشکر می‌کنم.

تشکیل مجمع به دست امام برای تعیین مصلحت

اجرای احکام الهی در کنار رعایت اقتضائات و مصلحت‌های عمومی. این مجمع تشخیص مصلحت را امام تشکیل دادند؛ بعضی‌ها خیال میکنند این را بنده تشکیل دادم؛ نه، بنده رئیس‌جمهور بودم، امام به من نامه نوشتند و این جلسه را امام برای تعیین مصلحت به وجود آوردند؛ احکام اسلامی اجرا میشود، امّا اقتضائات زمان و مصالح عمومی جامعه هم باید رعایت بشود؛ مراد از مصلحت این است؛ مصلحت اشخاص نیست.

دعوت اعضا به حضور، اتقان، دقت و انصاف در تشخیص مصلحت

حضرات آقایان را به حضور و اتقان و دقّت در تشخیص مصلحت و نیز به صلاح و سداد و انصاف دعوت میکنم و توفیق و هدایت الهی را برای خود و آنان مسألت می‌نمایم. نکات یاد شده در پیوست این حکم لازم است مورد توجه قرار گیرد.

انتصاب رئیس‌جمهور پیشین به عضویت مجمع

با توجه به تلاش باارزش هشت‌ساله‌ی جنابعالی در مسئولیت خطیر ریاست‌جمهوری اسلامی ایران و تجارب فراوانی که در این مورد اندوخته‌اید، شما را به عضویت مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب می‌نمایم.

ترکیب جلسات در بررسی مصوبات مورد اختلاف مجلس و شورای نگهبان و دیگر جلسات

جلسات مجمع در هنگام بحث در مصوبات مورد تعارض مجلس و شورای نگهبان متشکل خواهد بود از همه‌ی اعضای نامبرده و دیگر جلسات متشکل خواهد بود از اعضای حقیقی به اضافه‌ی ردیف‌های الف، ج، د و هـ از بند ۱.

تأکید بر اجرای کامل توصیه‌های دورهٔ گذشته و قدردانی از اعضای پیشین

ضمن تأکید بر اجرای کامل توصیه‌های ابلاغ شده‌ی دوره‌ی گذشته، نکات دیگری به پیوست این حکم ابلاغ خواهد شد. بر خود لازم می‌دانم از زحمات آقایان محترمی که در دوره‌ی گذشته عضو این مجمع بوده و در دوره جدید حضور ندارند، قدردانی نمایم.

مشورتی بودن نظر مجمع دربارهٔ طرح مطرح‌شده و تصمیم نهایی در سیاست کلی

روی مسئله‌ی اصلی نظام و نقشه‌ی نظام و کلیت نظام هیچ اهمالی را نباید روا بداریم. مسائل درجه‌ی دوئی وجود دارد که البته اینها را میتوان حل کرد. حالا من دیدم مثلاً این روزها طرحی که در مجمع تشخیص است، مورد توجه است. البته معلوم است؛ این طرح وقتی که در مجمع تشخیص مطرح بشود، بالاخره نظر مجمع، نظر مشورتی است؛ این پیش ما خواهد آمد و آن چیزی را که معتقَد ماست، اعمال میکنیم و به عنوان سیاست کلی گفته میشود. شکی نیست که شورای نگهبان وظائفی قانونی دارد. به این وظائف مصرّح در قانون اساسی - که نظارت بر انتخابات و تشخیص صلاحیتها و این چیزهاست - باید تعرض نشود. این چیزها را میشود اصلاح کرد. یعنی این قضیه را نباید مسئله‌ی مورد بحث و مورد دعوا و نزاع قرار داد؛ اینها …

درخواست گزارش و نظر مشورتی دربارهٔ آثار واگذاری فعالیت‌های دولتی

۳ـ در مورد «سیاستهای کلی توسعه بخشهای غیر دولتی از طریق واگذاری فعالیت‌ها و بنگاههای دولتی» پس از دریافت گزارش‌ها و مستندات و نظریات مشورتی تفصیلی مجمع راجع به: رابطهٔ خصوصی‌سازی با هر یک از عوامل ذیل اصل ۴۴، نفش عوامل مختلف در ناکارآمدی بعضی از بنگاههای دولتی، آثار انتقال هر یک از فعالیتهای صدر اصل ۴۴ و بنگاههای مربوط به بخشهای غیر دولتی، میزان آمادگی بخشهای غیر دولتی و ضمانت‌ها و راههای اعمال حاکمیت دولت، اتخاذ تصمیم خواهد شد. ان‌شاءالله

بررسی و تکمیل سیاست‌های کلی با حضور کارشناسان

… اشکالی هم ندارد؛ اما شما جوانان شاید بدانید و اگر نمیدانید، بدانید که فرایند تنظیم سیاستهای کلّی، فرایند بسیار قوی و مستحکمی است. این سیاستها اوّل در کمیسیونهای دولت تنظیم میشود و بعد به دولت می‌آید. دولت آنها را بررسی و تصویب میکند و به رهبری پیشنهاد میکند. رهبری هم آن را به مجمع تشخیص مصلحت میدهد. این سیاستها در کمیسیونهای مجمع تشخیص مصلحت با حضور کارشناسان متعدّد از بخشهای مختلف اقتصادی، فرهنگی، دانشگاهی، علمی که از خود مجمع و بیرون آن هستند، بررسی و تکمیل میشود؛ بعد مجدّداً به رهبری میدهند. رهبری هم آن سیاستها را با آن مبانی و اصول ارزشی نظام جمهوری اسلامی تطبیق میدهد، تصویب میکند و آن سیاستها به دولت برمیگردد و به مجلس ابلاغ میشود. نقش رهبری در تنظیم سیاستها این است که مراقب باشد تا برنامه‌ریزیهایی که در چهارچوب این …

رفع مانع قانونی تحقیق و تفحص با تجدید نظر در مصوبهٔ قبلی

… گوناگون کشور یکی از ابزارهای مناسب برای حفظ سلامت این دستگاههاست. یقینا وجود این اصل در قانون اساسی از جمله نقاط قوت این قانون متین و جامع‌الاطراف است، به نظر اینجانب برخورداری صدا و سیمای جمهوری اسلامی از برکات این اصل به نفع کشورو به نفع خود آن سازمان است. اگر مجلس محترم در حال حاضر مانع قانونی از اعمال این اصل دارد تجدید نظر مجمع محترم تشخیص مصلحت در مصوبه قبلی خود می‌تواند این مانع را برطرف کند و جنابعالی با موضعگیری صحیح و روشنگر خود همین معنا را بیان کردید.

مشورت در تعیین سیاست‌های کلی طبق اصل ۱۱۰

اینک در مرحله‌ی جدید از تعیین سیاستهای کلی نظام و در پی دریافت مشورتهای مجمع تشخیص مصلحت نظام مطابق بند یکم اصل ۱۱۰ قانون اساسی اولین مجموعه از سیاستهای کلی و بلندمدت جمهوری اسلامی در موضوعاتی که در نظر آن مجمع از اولویت بیشتری برخوردار بوده است (امنیت اقتصادی - انرژی - منابع آب - بخش معدن - منابع طبیعی - بخش حمل و نقل) تعیین و به قوای سه‌گانه‌ی کشور ابلاغ می‌گردد.

اولویت شورای عالی انقلاب فرهنگی بر مجمع در سیاست‌گذاری فرهنگی

… نمیخواهد، رفتار نکنند. فرض بفرمایید اعضای این شورا در جلسات متعدّدی نشستند و سیاستهای فرهنگی را تصویب کردند که سیاستهای فرهنگی خوبی هم بود، بعد - مثلاً - در مجمع تشخیص برود و آن‌جا هیچ مورد توجه قرار نگیرد. این درست نیست. این‌جا یک مرکز اساسی و مهمّی است؛ این‌جا برای کار فرهنگی، قطعاً بر مجمع تشخیص، اولویّت دارد. حدّاقل این‌که اصولاً این‌جا برای کار فرهنگی تشکیل شده است، ولی آن‌جا مجموعه‌ای است که مشاورین رهبری هستند. این‌جا منصوبین رهبری هستند که باید بنشینند و راجع به مسائل و سیاستهای فرهنگی بحث کنند و وقتی آن بحث را به مجمع تشخیص میفرستند، آن‌جا هم باید با نظر اعتبار به اینها نگاه کند. نمیگویم هرچه که این‌جا گفته بودند، عیناً باید در مجمع تشخیص، تصویب میشد؛ مجمع تشخیص هم در این تصمیم حق دارد، ولی باید با چشم اعتبار نگاه و توجّه میشد که این کار نشد. البته بعد از آن در دفتر ما مقداری جبران شد و آن سیاستهای فرهنگی که این‌جا مشاهده شده بود، در …

نظارت مستمر بر اجرای سیاست‌های کلی در تنظیم و اجرای برنامه

بی‌شک مراقبت و دقت‌نظر جنابعالی و دیگر مسؤولان محترم در مجلس و دولت خواهد توانست با بهره‌گیری از تجارب گذشته، تحقق این سیاستها را در سرتاسر برنامه و قوانین و مقررات مترتب بر آن تضمین کند. همچنانکه نظارت مستمر مجمع تشخیص مصلحت به عنوان یکی از وظایف آن مجمع محترم، اطمینان لازم برای پیاده شدن این سیاستها در مراحل تنظیم و اجرای برنامه را تأمین خواهد کرد.

درخواست نظر مشورتی مجمع برای تصمیم‌گیری نهایی رهبری

پیرو نامه‌ی مورخ 8 اسفند 1377 از آنجا که بهره‌گیری از کار کارشناسی دولت می‌تواند مساعدت جدی و مؤثری در ارائه‌ی مشورتهای مناسب توسط مجمع تشخیص مصلحت برای تعیین سیاستهای کلی برنامه‌ی پنج‌ساله سوم باشد نامه‌ی رئیس جمهور محترم و مواد پیشنهادی دولت در این مورد برای جناب‌عالی ارسال می‌شود تا با رعایت نکات لازمی که ذیلاً متذکر می‌گردم، نظریه مشورتی مصوب آن مجمع محترم جهت تصمیم‌گیری نهایی برای اینجانب فراهم و ارسال گردد.

خدمات مجمع در تعیین مصلحت در تعارض مصوبات مجلس و شورای نگهبان

در سالهای گذشته، مجمع تشخیص مصلحت در زمینه‌ی تعیین مصلحت در موارد تعارض میان مصوبه‌ی مجلس شورای اسلامی و شورای محترم نگهبان خدمات گرانبهایی تقدیم داشته و در موضوعات معدودی که از سوی این‌جانب برای بررسی به آن ارجاع شده به قدر توان، بحث و فحص کرده است.

لزوم تشکیل دبیرخانهٔ فعال برای آماده‌سازی مواد جلسات

مجمع باید دبیرخانه‌ی فعال و پُرمحتوایی برای آماده‌سازی مواد قابل طرح در جلسات و ترتیب امور، تشکیل دهد و رئیس آن از اعضای مجمع و رابط آن با این‌جانب در موارد ضروری باشد.

تدوین آیین‌نامهٔ جامع جلسات و ارائه برای تأیید رهبری

مجمع محترم موظف است در اولین جلسات خود آئین‌نامه‌ی جامعی که مشتمل بر چگونگی تشکیل جلسات و طرح و تصویب موضوعات و دیگر جزئیات باشد، تدوین و برای تأیید این‌جانب ارائه نماید.

ترکیب اعضا: فقهای شورای نگهبان، رؤسای قوا و شخصیت‌های منصوب

حضرات فقهاى شوراى نگهبان، رؤساى محترم سه قوّه، وزیر مربوط، رئیس کمیسیون مربوط مجلس شوراى اسلامى، حضرات آیات و حجج اسلام: آقاى مهدوی‌کنى، آقاى حاج شیخ یوسف صانعى، آقاى حاج سیّداحمد خمینى، آقاى حاج سیّدمحمّد موسوی‌خوئینى، آقاى حاج شیخ محمّدعلى موحّدی‌کرمانى، آقاى حاج شیخ حسن صانعى، آقاى حاج شیخ محمّدرضا توسّلى، آقاى حاج شیخ عبدا‌لله‌ نورى و جناب آقاى میرحسین موسوى.

ترکیب اعضای حقوقی مجمع

اشخاص حقوقی: رؤسای محترم قوای سه‌گانه، فقهای محترم شورای نگهبان(در موارد بحث تشخیص مصلحت)، رئیس ستادکل نیروهای مسلّح، دبیر شورای عالی امنیت ملی، وزیر یا رئیس دستگاهی که موضوع مورد بحث به آن دستگاه مربوط است، رئیس کمیسیون مرتبط با موضوع بحث در مجلس شورای اسلامی.

پذیرش استعفای دبیر مجمع و دعا برای موفقیت او

تلاش‌ها و زحمات شما در سالیان متمادی در دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت فراموش نشدنی است. ضمن پذیرش استعفای جنابعالی، موفقیتتان در مسئولیت جدید را از خداوند متعال مسألت میکنم.

انتصاب علی لاریجانی به عضویت مجمع

نظر به تجارب مفیدی که جنابعالی در دوران مدیریت در بخشهای گوناگون بویژه در سه دوره ریاست مجلس شورای اسلامی از آن برخوردار گشته‌اید، جنابعالی را به مشاورت رهبری و عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب میکنم.