رفتن به محتوای اصلی

مجمع تشخیص مصلحت نظامگروه و سازمان

نام‌های دیگر: مجمع تشخیص مصلحت

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نهاد مذکور در اصل ۱۱۲ قانون اساسی، ترکیب اعضا و وظایف آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:حکم انتصاب رئیس و اعضاى مجمع تشخیص مصلحت نظام— ۱۳۶۸/۰۷/۱۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۸۱۴۰۲

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

برابر رهنمود قانون اساسی، این مجمع در تعیین سیاستهای کلی نظام و نیز حل معضلات عمده‌ی کشور و رسیدگی به امور مهمی که رهبری به آن ارجاع میکند، نقش مشاورِ کارآمد و مورد اعتماد رهبر را ایفاء میکند، همچنان که در تشخیص مصلحت در موارد تعارض میان مصوبه مجلس و نظر شورای نگهبان، عملاً یکی از معضلات نظام را برطرف میسازد. و لذا با توجه به مجموع وظایف مقرر در قانون اساسی، این مجمع در جایگاه هیأت مستشارىِ عالىِ رهبری در نظام جمهوری اسلامی قرار میگیرد.
دومین مطلب، تکیه به مردم است - همان‌طور که عرض کردم - هیچ کس در نظام اسلامی نباید مردم، رأی مردم و خواست مردم را انکار کند. حالا بعضی، رأی مردم را پایه مشروعیت میدانند؛ لااقل پایه اِعمال مشروعیت است. بدون آراءِ مردم، بدون حضور مردم و بدون تحقّق خواست مردم، خیمه نظام اسلامی، سرِ پا نمیشود و نمی‌ماند. البته مردم، مسلمانند و این اراده و خواست مردم، در چارچوپ قوانین و احکام اسلامی است. امام، مجمع تشخیص مصلحت را درست کرد؛ یعنی آراءِ مردم که مظهرش مجلس شورای اسلامی است، و حدود اسلامی که مظهرش شورای نگهبان است، اگر بین آنها اختلافی پیدا شد، مجمع تشخیص مصلحت تصمیم میگیرد. آن‌جایی که مصلحت کشور اقتضا کند، آن را براین مقدّم میدارد. مجمع تشخیص مصلحت را هم امام درست کرد. آنچه که در مورد آزادی گفته میشود، همه در شکم این حرکت عظیم و این سرخطّ مهمی است که امام برای این کشور به‌وجود آورد. حالا عدّه‌ای تازه از راه رسیده، میخواهند آزادی، آزادی فکر و آزادی رأی را به امام و دستگاه امام و نظام اسلامی، تازه یاد بدهند و تلقین کنند! این خطّی بود که امام، حرکت نظام اسلامی را بر این خط قرار داد. بحمداللَّه مسؤولان کشور - چه امروز، چه در دوره قبل و دولت قبل - که همه شاگردان امام بودند و دست پروردگان امام هستند، این چیزها را از بن دندان دانستند و باور کردند؛ نمیخواهد دیگری بیاید و به اینها یاد بدهد.
با هدایت و عنایت الهی دوره‌ی جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام آغاز می‌شود. این مجمع از مهمترین نهادهای قانونی در جمهوری اسلامی و متعهد به دو مسئولیت اساسی است: اوّل تشخیص مصلحت در هنگام مواجهه‌ی مجلس با شورای نگهبان، که مستلزم نگاه ژرف و مصلحت‌شناس و احاطه به حقائق کشور است، و دوم نقش ویژه و مؤثر در تعیین سیاست‌های کلی نظام که متضمن راهبردی‌‌ترین تصمیم‌ها در اداره‌ی امور کشور است. ارائه‌ی راه‌حل برای معضلات و نیز نظارت بر حسن اجرای سیاست‌های کلی که به آن مجمع محترم احاله شده است، بر اهمیت این نهاد قانونی افزوده است.

شاهدها (۷۷ پاراگراف)

دو مسئولیت اساسی: تشخیص مصلحت و نقش در تعیین سیاست‌های کلی

با هدایت و عنایت الهی دوره‌ی جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام آغاز می‌شود. این مجمع از مهمترین نهادهای قانونی در جمهوری اسلامی و متعهد به دو مسئولیت اساسی است: اوّل تشخیص مصلحت در هنگام مواجهه‌ی مجلس با شورای نگهبان، که مستلزم نگاه ژرف و مصلحت‌شناس و احاطه به حقائق کشور است، و دوم نقش ویژه و مؤثر در تعیین سیاست‌های کلی نظام که متضمن راهبردی‌‌ترین تصمیم‌ها در اداره‌ی امور کشور است. ارائه‌ی راه‌حل برای معضلات و نیز نظارت بر حسن اجرای سیاست‌های کلی که به آن مجمع محترم احاله شده است، بر اهمیت این نهاد قانونی افزوده است.

نقش مشاور رهبری در سیاست‌های کلی و حل تعارض مجلس و شورای نگهبان

برابر رهنمود قانون اساسی، این مجمع در تعیین سیاستهای کلی نظام و نیز حل معضلات عمده‌ی کشور و رسیدگی به امور مهمی که رهبری به آن ارجاع میکند، نقش مشاورِ کارآمد و مورد اعتماد رهبر را ایفاء میکند، همچنان که در تشخیص مصلحت در موارد تعارض میان مصوبه مجلس و نظر شورای نگهبان، عملاً یکی از معضلات نظام را برطرف میسازد. و لذا با توجه به مجموع وظایف مقرر در قانون اساسی، این مجمع در جایگاه هیأت مستشارىِ عالىِ رهبری در نظام جمهوری اسلامی قرار میگیرد.

تأکید بر اتقان، تنقیح سیاست‌ها، ارتباط با مراکز علمی و حضور منظم اعضا

افزون بر آن، اتقان در تشخیص مصلحت، تنقیح سیاست‌های ابلاغ شده و بازنگری در آن در صورت لزوم، ارتباط با مراکز علمی و دانشگاهی و نخبگانی کشور و حضور منظم اعضاء محترم در جلسات مجمع، مورد تأکید است.

نقش بی‌بدیل مجمع در اداره و استحکام نظام و ضرورت سامان‌یابی ارکانش

با توجه به نقش بی‌بدیل مجمع تشخیص مصلحت نظام در اداره و قوام و استحکام نظام مقدس جمهوری اسلامی و با عنایت به ارتحال عالم مجاهد آیت‌الله هاشمی شاهرودی رحمة‌الله‌علیه و ضرورت سامان‌یابی هرچه سریعتر ارکان مجمع، جنابعالی را به ریاست آن مجمع مهم و تأثیرگذار و نیز به عضویت فقهای شورای محترم نگهبان منصوب می‌کنم.

مسئولیت تغییر در ساختار و محتوای مجمع در دورهٔ جدید

همان‌طور که پیش از این در حکم دوره‌ی جدید آمده است، مجمع در این دوره عهده‌دار مسئولیت مهم و اساسی تغییرات در ساختار و محتوای آن نهاد مؤثر و مهم نیز می‌باشد که با توجه به سابقه‌ی برجسته و ارزشمند جنابعالی در شورای نگهبان و مدیریت پرتلاش و عالمانه و مخلصانه بر قوه قضائیه، امید می‌رود با حضور فعال و عالمانه اعضای محترم مجمع تشخیص مصلحت نظام و ایفای نقش مؤثر دبیرخانه و دبیر محترم در انجام وظایف خود تحت نظارت و اشراف ریاست مجمع، مسئولیت‌های محوله در این دوره در کمال اتقان و به بهترین وجه به انجام برسد.

بررسی سند الگو به‌عنوان چارچوب بالادستی سیاست‌های کلی

۱- مجمع تشخیص مصلحت نظام سند پیوست را بعنوان چارچوب بالادستی سیاست‌های کلی مورد ملاحظه قرار دهد و پیشنهادهای تکمیلی برای حصول اطمینان از کفایت آن را در جایگاه یادشده ارائه کند و پس از ابلاغ نسخه نهایی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، سیاست‌های کلی نظام را برای انطباق با الگو بازنگری نماید.

نقش اثرگذار مجمع در ادارهٔ کشور در بیش از ربع قرن

خداوند علیم و قدیر را سپاس می‌گویم که با کمک و هدایت خود، مجمع تشخیص مصلحت را بر ادای وظائف خطیر آن موفق فرمود و این نهاد قانونی در بیش از ربع قرن توانست نقشی اثرگذار در اداره‌ی کشور داشته باشد. لازم می‌دانم از همه‌ی اعضاء و کارگزاران این نهاد تشکر کنم و یاد درگذشتگان این مجموعه را گرامی بدارم، مخصوصاً جناب آقای هاشمی رفسنجانی که از استوانه‌های سیاسی کشور بودند و سال‌ها مسئولیت سنگین ریاست این مجمع را برعهده داشتند، و نیز جناب حجت‌الاسلام والمسلمین …

بررسی انطباق طرح‌ها و لوایح مجلس با سیاست‌های کلی در کمیسیون نظارت

«رئیس مجلس شورای اسلامی موظف است پس از اعلام وصول طرح‌ها و لوایح در مجلس، نسخه‌ای از آن را برای اطلاع مجمع ارسال کند. همزمان با بررسی طرح‌ها و لوایح به‌خصوص قانون برنامه، قانون بودجه و تغییرات بعدی آنها در مجلس شورای اسلامی، کمیسیون نظارت مجمع نیز محتوای آنها را از نظر انطباق و عدم مغایرت با سیاستهای کلی مصوب و بررسی می‌کند، کمیسیون نظارت مواردی را که مغایر یا غیر منطبق (حسب مورد) با سیاستهای کلی می‌بیند به شورای مجمع گزارش می‌کند. در صورتی که مجمع هم مغایرت و عدم انطباق را پذیرفت، نمایندگان مجمع موارد مغایرت و عدم انطباق (حسب مورد) را در کمیسیون‌های ذیربط مجلس مطرح می‌کنند و نهایتاً اگر در مصوبه نهایی مجلس مغایرت و عدم انطباق باقی ماند، شورای نگهبان مطابق اختیارات و وظایف خویش براساس …

کارنامهٔ قابل قبول دورهٔ گذشته و امید به ثمردهی اقدامات آن در مدیریت کشور

پروردگار متعال عزّشأنه را سپاس می‌گویم که مجمع تشخیص مصلحت موفق شد دوره‌ی پنجساله‌ی دیگری را با عنایات الهی و با کارنامه‌ای قابل قبول پشت سر بگذارد که امید است آثار و منافع اقدامات قانونی مجمع به شکل شایسته‌ای در مبادی مدیریتی کشور -قوای سه گانه و نیروهای مسلح و سایر دستگاهها- به بار نشیند و همگان نتایج آن را مشاهده کنند.

تعیین اعضای حقوقی و حقیقی دورهٔ پنج‌سالهٔ جدید

ضمن تشکر از همه‌ی آقایان اعضای محترم، ریاست و دبیرخانه مجمع، برای دوره‌ی پنج ساله‌ی جدید شخصیت‌های حقوقی و حقیقی نامبرده در زیر را با ریاست جناب حجت‌الاسلام والمسلمین آقای هاشمی رفسنجانی تعیین می‌کنم:

توصیه به اعضا برای رعایت انصاف، اتقان و جامعیت و حضور فعال در جلسات

در پایان اعضای محترم این دوره را به رعایت صلاح و سداد و اتقان و انصاف و جامعیت و رعایت مصلحت نظام به معنای اتم کلمه و حضور فعال در جلسات مجمع و کمیسیونهای مربوط توصیه کرده و توفیق آقایان را در اجرای مسئولیت مهمی که در دوره جدید بر دوش گرفته‌اند، مسئلت می‌نمایم.

خدمات دورهٔ پنج‌سالهٔ گذشته در چارچوب وظایف قانونی

خداوند متعال را سپاس میگویم که مجمع تشخیص مصلحت نظام با هدایت و تایید او در یکدوره ی پنجساله ی دیگر توانست به خدماتی در چهارچوب وظایف قانونی خود توفیق یابد. تنظیم و پیشنهاد سند چشم انداز بیست ساله ی کشور و سیاستهای کلی در صدر فهرست متنوع این خدمات قرار گرفته است. وظیفه ی اینجانب آن است که از یکایک اعضاء محترم و دبیرخانه، به ویژه از ریاست محترم و حسن مدیریت به کار رفته تشکر کنم.

ترکیب متناسب اعضا و نگاه همه‌جانبه به موضوعات

ترکیب متناسب و متکامل اعضا به آن مجمع محترم فرصت و امکان می دهد که موضوعات مطرح شده را از جوانب گوناگونِ آن بنگرد، و تکیه به نظر کارشناسان و صاحبنظران موجب می گردد که مصوبات مجمع از اتقان و استدلال کافی برخوردار باشد.

توصیه به حضور فعالانه و مباحثات مستدل اعضا

از این رو لازم می دانم آن مجمع محترم را به بهره گیری هر چه بیشتر از نظرات کارشناسی و تقویت این پشتوانه ی مهم و نیز به حضور فعالانه و مباحثات مستدل اعضاء آن توصیه کنم.

تأکید بر نظارت مجمع بر حسن اجرای سیاست‌های اصل ۴۴ و گزارش سالانه

۲ـ نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام بر حسن اجرای این سیاست‌ها با اتخاذ تدابیر لازم و همکاری دستگاههای مسؤول و ارائه گزارشهای نظارتی هر سال در وقت معین مورد تأکید است.

تأیید مصوبهٔ مجمع با ترجیح قید نظریهٔ تفسیری و ابلاغ آن برای اجرا

مصوبه پیشنهادی مجمع محترم تشخیص مصلحت نظام را با ترجیح «قید تا اعلان نظریه تفسیری شورای نگهبان در بند ۲» تأیید می‌کنم و جهت اجرا آن را به مجلس محترم مجلس شورای اسلامی و شورای محترم نگهبان و قوه قضائیه ابلاغ می‌نمایم. امیدوارم در اسرع وقت پس از معرفی حقوقدانان از سوی رئیس محترم قوه قضائیه، مجلس محترم شورای اسلامی با تشکیل جلسه و انتخاب دو نفر نماینده باقیمانده از حقوقدانان شورای نگهبان، هر چه زودتر به برگزاری مراسم تحلیف همت گمارد.

درخواست جلسهٔ فوق‌العاده و نظر مشورتی برای تصمیم نهایی رهبری

با توجه‌ به‌ اینکه‌ مجلس‌ محترم‌ شورای اسلامی و قوه‌ی محترم‌ قضاییه‌ نتوانسته‌اند در مورد انتخاب‌ دو نفر عضو حقوقدان‌ شورای محترم‌ نگهبان‌ به‌ توافق‌ لازم‌ دست‌ یابند، و این‌ ممکن‌ است‌ موجب‌ تأخیر در مراسم‌ تحلیف‌ رئیس‌ جمهور محترم‌ گردد، و از آنجا که‌ بحمدالله‌ راه‌ حل‌ این‌ مشکل‌ در قانون‌ اساسی پیش‌بینی شده‌ است، لذا شایسته‌ است‌ که‌ با توجه‌ به‌ اصل‌ ۱۱۰ قانون‌ اساسی، جلسه‌ی فوق‌العاده‌ی مجمع‌ تشخیص‌ مصلحت‌ را در نزدیکترین‌ زمان، تشکیل‌ دهید و نظر مشورتی خود را برای تصمیم‌گیری نهایی به‌ اینجانب‌ گزارش‌ فرمایید. مزید توفیقات‌ رؤسای محترم‌ قوای قضاییه‌ و مقننه‌ و دیگر مسؤولان‌ محترم‌ را از خداوند متعال‌ مسئلت‌ مینمایم.

تشکر از دقت آن و اجازهٔ تجدید نظر در مصوبه‌اش

باسلام و تحیت و تشکر از مجمع محترم تشخیص مصلحت نظام بخاطر اعمال دقت لازم و پایبندی شایسته به رعایت مجاری قانونی، مقتضی است در مصوبه‌ی آن مجمع محترم تجدید‌نظر شود.

واگذاری نظارت بر حسن اجرای سیاست‌های کلی به مجمع

۱- این‌جانب با توجه به اصل ۱۱۰ قانون اساسی نظارت بر حسن اجرای سیاستهای ابلاغی را برعهده‌ی مجمع تشخیص مصلحت نظام نهاده‌ام و آن مجمع موظف است با ساز و کار مصوب، گزارش نظارت خود را به این‌جانب ارائه کند.

انتصاب محسن رضایی به عضویت و دبیری مجمع و لزوم بهره‌گیری از نیروهای متعهد در دبیرخانه

ثانیاً با توجّه به تجارب و شایستگى‌هاى جنابعالى، شما را به عضویّت در مجمع تشخیص مصلحت نظام اسلامى منصوب میکنم و چون مسئولیّت شما به ‌عنوان دبیرى آن مجمع نیز مقرّر گردیده است، انتظار دارم که در جلسات مجمع و نیز در اداره‌ى دبیرخانه‌ى مهمّ آن، همه‌ى توانایى خود را که بحمدالله‌ در میدانهاى گوناگون به بُروز رسیده است، به کار گیرید و در سازمان‌دهى و اداره‌ى دبیرخانه، از نیروهاى متعهّد و عالِم و کارآزموده استفاده کنید. توفیقات شما را از خداوند متعال مسئلت مینمایم.

پیدایش به ابتکار امام راحل و جای‌گیری در قانون اساسی از مبارک‌ترین نهادها

مجمع تشخیص مصلحت که در آغاز با ابتکار امام راحل (رضوان‌الله‌علیه) پدید آمد و سپس با روشن‌بینی بازنگرندگان قانون اساسی در متن این سند گرانبهای ملی جای گرفت، یکی از مبارکترین نهادهای قانونی جمهوری اسلامی است. این حسنه‌ی ماندگاری است که هوشمندی و همه‌سونگری رهبر بزرگ ما آن را در هنگامی که نیاز کشور به آن آشکار گشت، پدید آورد و امکان مدیریت عالی کشور را با آن به نصاب لازم رسانید.

لزوم ایفای کامل وظایف قانونی و افزودن اعضای جدید برای مشاورت رهبری

اکنون که بحمدالله با حضور پرحماسه‌ی ملت عظیم‌الشأن در همه‌ی میدانهای سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و با همت بلند مسؤولان کشور در قوای سه‌گانه، نظام مقدس جمهوری اسلامی از استقرار و موفقیت و عزتی که شایسته‌ی آن است برخوردار گردیده است، مقتضی است که مجمع بلندپایه‌ی مزبور نیز وظایف قانونی خود را به طور کامل برعهده گرفته و ظرفیتهای لازم را برای ایفای نقش برجسته‌ی خود در مشاورت رهبری کسب کند. بدین منظور لازم میدانم علاوه بر اعضای کنونی آن اشخاص دیگری نیز از مسؤولان و سیاستمداران و علمای برجسته را در آن به عضویت منصوب و وظایف مهم مشاورت در سیاستگذاری کلی نظام و بررسی مسائل مهمی را که به طور معمول بر سر راه حرکت کشور قرار میگیرد، از آنان مطالبه نمایم.

بهره‌گیری از کارشناسی دستگاه‌های دولتی در سیاست‌گذاری کلان کشور

این نهاد برجسته برای این‌که بتواند وظایف مهم خود بخصوص در زمینه‌ی سیاستگذاری کلان کشور را به انجام رساند لازم است که از آخرین فرآورده‌های کارشناسی دستگاههای مسؤول دولتی بهره‌مند گردد و درعین‌حال از ایجاد دستگاههای موازی و کارشناسی پرهیز کند.

انتصاب اعضای دورهٔ جدید برای سه سال در اجرای اصل ۱۱۲ قانون اساسی

در اجرای اصل یکصد و دوازدهم قانون اساسی و با توجه به پایان یافتن مدت انتصاب حضرات اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، نامبردگان ذیل را به عنوان اعضای آن مجمع برای مدت سه سال منصوب میکنم:

انتظار به‌کارگیری این نهاد برای تحقق مصالح کشور و مقاصد قانون اساسی

انتظار میرودجنابعالی با تشکیل و اداره ی مجمع مزبور، این نهاد قانونی و مهم را برای تحقق مصالح کشور بکار گرفته و مقاصد مذکور در قانون اساسی برای آن را تامین فرمائید.

انتصاب دو عضو جدید و انتظار سهم مؤثر در وظایف مجمع

با توجّه به تجارب ممتد و معرفت عمیق شما آقایان محترم در مسائل کشور و آزمایش موفّقى که مشارکت فعّال شما در اداره‌ى بخشهایى از دستگاه اجرائى ارائه کرده است، آقایان را به عضویّت در مجمع تشخیص مصلحت تا پایان دوره‌ى کنونى[1] منصوب میکنم. انتظار میرود که با همکارى سایر اعضاى محترم و کارآمد آن مجمع، سهم مؤثّرى در اقدام به وظایف خطیرى که آن مجمع عالى بر عهده دارد، ایفا فرمایید.

انتصاب اعضای مجمع برای سه سال در اجرای اصل ۱۱۲ قانون اساسی

با سلام و تحیّت؛ در اجراى اصل یکصدودوازدهم قانون اساسى و به‌منظور تحقّق مصالحى که در اصل مزبور بدان تصریح شده است، افراد مشروح ذیل را به‌عنوان اعضاى مجمع تشخیص مصلحت نظام، براى مدّت سه سال منصوب میکنم: