محال بودن پیروزی مبارزهٔ چریکی و کودتا در ایران آن روز
… میگیرد - از کشوری اسم نمیآورم تا بعضی کسان دچار محذور نشوند - و اخبارش را میشنوید که مسلمانان در فلان کشور عربی با پلیس درگیرند و کارهایی میکنند، به اندازه یک دهم هم نبود! حال ببینید اینها چقدر به پیروزی نزدیکند؛ آن وقت بفهمید آنها چقدر ممکن بود پیروز شوند! اصلاً تصوّرِ اینکه یک روز مبارزه چریکی و پارتیزانی بتواند در ایران به پیروزی برسد، تصوّری محال بود و امکانش وجود نداشت؛ همانطور که تصوّر کودتا نیز تصوّری ناممکن به نظر میرسید.
تأیید و حمایت ائمه از حرکات خونین، نشانهٔ جهتگیری مبارزه
تأیید و حمایت از حرکات خونین، یکی از بحثهای زندگی ائمّه است که حاکی از همین جهتگیری مبارزه است، [مانند] اظهارات امام صادق دربارهی مُعلّیبنخُنَیس، وقتی کشته میشد: لا یَنالُ دَرَجَتَهُ اِلّا بِما یَنالُ مِن دَاوُدَ بنِ عَلی»؛[64] یا اظهارات در باب زید و در باب حسینبنعلیِ شهید فخ. من روایت عجیبی را در نورالثّقلین دیدم که کسی نقل میکند از علیبنعُقبه یا عَقَبه «عَن اَبیهِ قالَ دَخَلتُ اَنَا وَ المُعَلّیٰ عَلیٰ اَبی عَبدِ اللهِ علیه السّلام»، [بر امام صادق (علیه السّلام)] وارد شدیم؛ حضرت بیمقدّمه شروع کردند و این را گفتند: اِبشِروا! …
جایزنشمردن قیام مسلحانه در زمان امام باقر (ع) برای حفظ یاران آمادهشده
… نکرد. با امام صادق که مشورت کرد، امام نفرمودند قیام نکن، امام تشویق کردند او را که قیام بکن؛ و وقتی شهید شده بود، خود امام صادق آرزو کردند که ایکاش من جزو کسانی بودم که با زید بودم. بنابراین جناب زید بههیچوجه نباید مورد این بیتوجهی و بیلطفی قرار بگیرد. (65/4/28) آن حضرت در زمان خودشان، مبارزۀ اعتقادی و فکری، و شدیدتر از همه، مبارزۀ سیاسی میکردند، [اما] اینطور نبود که مبارزۀ مسلحانه را در زمان خودشان جایز بشمارند؛ چون میدانستند اگر دست به شمشیر ببرند، همین عدۀ معدودی که آن حضرت آنها را آماده کرده برای کاری بزرگ در زمانی مناسب، از بین خواهند رفت و خونشان ریخته خواهد شد و هدف بزرگ ائمه علیهمالسلام برآورده نخواهد شد. (67/6/25) قیام مسلحانه را قبول نمیکردند و قبول نکردند، اما مبارزۀ سیاسی حاد را [انجام میدادند]، که واضح هم هست؛ یعنی این مبارزه، مبارزهای است که آن را میشود فهمید، درحالیکه در دوران امام سجاد، برای کسی که نگاه میکرد، مبارزه احساس نمیشد. [اما] در زندگی …
فلج شدن احزاب چریکی در ایران در سالهای ۵۴ و ۵۵
تفاوت انقلاب ما با انقلابهای دیگر این بود که به وسیله یک گروه ویژه پارتیزانی به پیروزی نرسید. البته احزابی در ایران بودند که به اقدامات پارتیزانی و چریکی دست میزدند، اما اینها در حدود سالهای ۵۴ و ۵۵ به کلّی فلج شده بودند. این موضوع را میتوانید از کسانی که آن روز در میدان حضور داشتند، بپرسید. ما این اوضاع را به چشم خود دیدیم. اما جوانانی که امروز از اوضاع آن زمان، مباشرتاً مطّلع نیستند، از کسانی که در جریان وقایع بودند، بپرسند.
حمایت گزینشی ائمه از قیامهای مسلحانه بدون ورود مستقیم در آن
… را مفحَم[3] کنند، [بلکه] چیزی بیش از این بود؛ همچنین نه یک مبارزهی مسلّحانه از قبیل آن چیزی که انسان در تاریخ زندگی ائمّه، در زندگی جناب زید و بازماندگانش و همچنین بنیالحسن و بعضی از آل جعفر و دیگران میبیند؛ آن مبارزه را هم ائمّه (علیهم السّلام) نداشتند؛ البتّه همینجا اشاره کنم -بعد اگر رسیدیم و وقت بود، یکقدری تفصیلیتر عرض خواهم کرد- که آنها را بهطور مطلق هم تخطئه نمیکردند؛ بعضی را تخطئه میکردند به دلایلی غیر از نفس مبارزهی مسلّحانه، بعضی را هم تأیید کامل میکردند، در بعضی هم شرکت میکردند بهنحو پشت جبهه؛ لَوَدِدتُ أَنَّ الخارِجیَّ مِن آلِ مُحَمَّدٍ خَرَجَ وَ عَلَیَّ نَفَقَةُ عِیالِه؛[4] با کمک مالی، کمک آبرویی، جا دادن و مخفی کردن و از این قبیل؛ لکن خودشان بهعنوان ائمّه (علیهم السّلام) -آن سلسلهای که ما میشناسیم- وارد در مبارزهی مسلّحانه نبودند و نمیشدند. مبارزهی سیاسی نه آن اوّلی است و نه این دوّمی؛ عبارت است از مبارزهای با یک هدف سیاسی؛ آن هدف سیاسی چیست؟ عبارت است از تشکیل حکومت اسلامی و به تعبیر ما حکومت علوی.
نهی امام باقر از قیام زید و نبودن مبارزهٔ حاد مسلحانه
یک جملهى دیگر در باب زندگى امام باقر عرض بکنم؛ البتّه دربارهى زندگى امام باقر هم ساعتهاى متمادى بحث باید کرد تا یک تصویرى از زندگى آن حضرت به دست بیاید؛ بنده در آن مورد هم ساعتهاى متوالى و جدا جدا زیاد بحث کردهام؛ اجمالاً زندگى آن حضرت یک زندگىاى است که در آن مبارزه واضحتر است، منتها مبارزهى حادّ مسلّحانه نه. زیدبنعلى، برادر حضرت به امام باقر مراجعه میکند، حضرت میگویند قیام نکن؛ دیده شده که بعضى به جناب زید اهانت میکنند که ایشان حرف امام را ــ که گفته بودند قیام نکن ــ گوش نکرد، [درحالیکه] امام باقر که فرمودند قیام نکن، او گوش کرد و قیام نکرد؛ با امام صادق که مشورت کرد، امام نفرمودند قیام نکن، امام او را تشویق کردند که قیام بکن، و …
موضع ائمه (ع) دربارهٔ قیامهای مسلحانهٔ علویان و عدم ورود خودشان
… مثل مُعتَزِله، مثل اَشاعِره[2] و دیگران. مقصود ائمه از این نشستها و حلقات درس و بیان حدیث و نقل معارف و بیان احکام فقط این نبود که یک مکتب کلامی یا فقهی را که به آنها وابسته بود، صددرصد ثابت کنند و خَصوم[3] خودشان را مُفهم کنند، چیزی بیش از این بود. همچنین یک مبارزۀ مسلحانه هم از قبیل آن چیزی که انسان در زندگی جناب زید و بازماندگانش، و همچنین بنیالحسن و بعضی از آل جعفر و دیگران، در تاریخ زندگی ائمه علیهمالسلام میبیند، نداشتند. البته آنها را بهطور مطلق هم تخطئه نمیکردند، بعضی را تخطئه میکردند به دلایلی غیر از نفْسِ مبارزۀ مسلحانه، بعضی را هم تأیید کامل میکردند، در بعضی هم بهنحو پشت جبهه شرکت میکردند...کمک مالی و آبرویی، کمک به جادادن و مخفیکردن و ازاینقبیل. لیکن خودشان بهعنوان ائمه علیهمالسلام آن سلسلهای که ما میشناسیم، وارد در مبارزۀ مسلحانه نبودند و نمیشدند. مبارزۀ سیاسی، نه آن اوّلی است و نه این دومی، عبارت است از مبارزهای با یک هدف سیاسی. آن هدف سیاسی چیست؟ عبارت است از تشکیل «حکومت اسلامی» و به تعبیر ما «حکومت علوی».
ناکافی بودن ارتباطات امام کاظم (ع) برای قیام مسلحانهٔ آشکار
… به تو هم مردم مالیات میدهند، پول میدهند، به موسیبنجعفر هم مالیات میدهند، پول میدهند[26] و این یک واقعیت بود. او از روی خباثت میگفت؛ او میخواست سعایت[27] کند، اما یک واقعیت بود، از تمام اقطار اسلامی کسانی بودند که با موسیبنجعفر ارتباط داشتند. منتها این ارتباطات در حدی نبود که موسیبنجعفر بتوانند به یک حرکت و مبارزۀ مسلحانۀ آشکاری دست بزنند. این وضع زندگی موسیبنجعفر.