مجاز بودن لذت مباح و ممنوعیت غرق شدن در جنبهٔ حیوانی
… با مشتهیّات نفسانی و با لذایذی که انسان را به پستی میکشانند و برده میکنند، مبارزه کند. افسار گسیخته کردن نفس انسانی، هنر نیست. هر چه در توان داری لذّت ببری، برای انسان کمال نیست؛ این از مقوله حیوانیّت است. انسان هم یک جنبه حیوانی دارد؛ تقویت جنبه حیوانی است. البته جنبه حیوانی هم جزو ماست و نخواستند که ما آن را نداشته باشیم. خوردن، آشامیدن، استراحت کردن، لذّت مباح بردن، جزو وجود ماست؛ اشکال هم ندارد و کسی آنها را منع هم نکرده است. آنچه ممنوع است، این است که انسان در این جنبه غرق شود. مادّیگری، انسان را به غرق شدن در این جنبه میکشاند. ادیان و روشهای عقلانی عالم - که روش الهی، مبتنی بر پایههای عقلانی است - جلوِ انسان را میگیرد، تا در این سراشیب لذّتبری از لذایذ و مشتهیّات زندگی، اختیار خود را از دست ندهد و فرو نغلتد. هر دعوتی که انسان را …
بهرهمندی درست از لذایذ مباح در کنار رشد و کمال
علاوه بر اینها، در این محیطِ اردوگاهِ آموزشىِ تربیتىِ عظیمی که اسمش دنیاست، وسایل راحتی بشر هم گذاشته شده و به لذّات جسمانی و جنسی او نیز توجّه شده است؛ لذّاتی که چشم و گوش و شامّه و روح و عقل او را نوازش میدهد و او را خشنود میکند. اگر از این لذّات، به شکل درستی استفاده شود، زندگی در این اردوگاه، شیرین هم میشود؛ یعنی هم رشد و ترقّی میکنیم و هم خود را به کمال نزدیک میسازیم و هم آمادهی ورود به سر منزل نهایی آفرینش میشویم و هم در این دنیا از لذایذ مباحِ خدا داده زندگی، استفاده میکنیم که فرمود: «قل من حرّم زینةاللَّه الّتی اخرج لعباده والطّیبات منالرزق[1] ».
بیشتر شدن حسرت با از دست رفتن لذت بیشتر
انسان هرچه بیشتر لذّت ببرد، آن وقت که لذت از دست او رفت، حسرتش بیشتر است. اما آن لحظهای که شما علیالعجاله از جانتان گذشتید؛ برای اینکه گُردانتان ممکن بود در محاصره واقع شود، بلند شدید، خواب نصف شب را زدید، دویدید، خودتان را به قرارگاه رساندید، خبر را - چون بیسیم هم نبود - با زبان رساندید و نیرو آمد و یک گُردان نجات پیدا کرد، آن …
جواز مقداری از آن و ناپسندی زیادهروی در آن
… بندگان خدا را برخوردار بکنند؛ امیرالمؤمنین پیشتاز این راه بود. دنیا یعنی اینکه من و شما از آنچه که در زمین هست، برای حظّ نفس و لذت خودمان، مدام فراهم بیاوریم و التذاذ ببریم؛ در خوراک و در پوشاک و در مرکب و در شهوات جنسی. این، آن دنیایی است که در روایات هست. البته مقداری از این مُجاز است، شاید ممدوح است؛ اما زیادهروی در این، همان دنیای بد و خبیثی است که ما را از آن باز داشتهاند. پس زهد در دنیا، آن زینت علیبنابیطالب است. بعد فرمود: «وَ جَعَلَ الدُّنیا لا تَنالُ مِنکَ شَیئاً» خداوند طوری قرار داده است که این دنیا، از تو هیچچیز نخواهد برد.