فرض بفرمایید ما در باب جزا، قانونی داریم، یا در باب مسائل مدنی، قوانینی داریم. این قوانین، هم متقنترین قوانین هستند - چون الهیاند - و هم از لحاظ کارایی - تا آنجا که ما تجربه و عمل کردهایم - کاراییشان بسیار بالا و مهم است. طبیعی است که دشمنان اسلام نمیخواهند که این قوانین و مقررات اسلامی، در جایی تحقق پیدا کند. اگر دیدند تحقق پیدا میکند، برای خاطر همان مقاصدی که دارند، عاملین تحقق را هو میکنند، جنجال به راه میاندازند، آنها را متهم میکنند و میکوشند از میدان خارجشان کنند. …
لزوم عمل استوار به قوانین اسلامی، ضامن سعادت، استقلال و عزت
ما باید طبق همان قوانین اسلامی که برای آن مبارزه و انقلاب کردیم و براساس آن این نظام را تشکیل دادیم و مهمتر از همه اینکه میدانیم سعادت بشر و استقلال ما و آزادی کشور و عزتی که امروز بحمدالله مسلمین دارند، در گرو همین قوانین است، عمل کنیم و اینها را محکم نگه داریم. این بار، عزیزتر و ارزشمندتر از این است که انسان به خاطر فشارها آن را زمین بگذارد. آقایان شورای نگهبان، بدیهی است که محکمتر از آن هستند که اینگونه تحلیلات یا تبلیغات دشمن اثری در آنها بگذارد. در حقیقت، همه باید اینگونه باشند. همهی افراد جامعه، وهمهی مسؤولین جامعه باید این استقرار و آرامش روحی را داشته باشند.
عادلانه بودن قوانین اسلام بهسبب برگرفتگی از وحی و انطباق با فطرت
عدالت اجتماعی بر سه پایه استوار است؛ پایۀ اول، قوانین عادلانه است که به نظر معتقدان به اسلام، این قوانین عادلانه، فقط قوانین اسلام است؛ زیرا اسلام، قوانین خود را از وحی خدا میگیرد و خدا که دانای همۀ اسرار و رموز عالم است، قوانین جامعۀ اسلامی را منطبق با قوانین فطرت و طبیعت جهان قرار میدهد. و اگر قوانین الهی اجرا بشود، عدل بهمعنای واقعی در جامعه مستقر خواهد شد.
لزوم خدایی بودن قانون و نظم و آداب تا پیروی از آنها عبادت خدا باشد
… پیرویاش کردی، عبادت آن را کردی، قانون است. از جمله چیزهایی که اگر پیرویاش کردی، عبادت کردی، نظم اجتماعیست. از جمله چیزهایی که اگر اطاعتش کردی، عبادت کردی، سنتها و آداب است. پس به کدام قانون عمل کنیم؟ آیا به قانون عمل نکنیم؟ به سنتها و آداب عمل نکنیم؟ از نظمی و نظامی پیروی نکنیم؟ چرا؛ لکن سعی کن اینهمه خدایی باشد تا تو درحال اطاعت، درحال تبعیت، بندۀ خدا و مشغول عبادت خدا باشی.
لزوم الهام قوانین فردی و اجتماعی بشر از خدا، جدا از سلطهٔ تکوینی
… که خدا ولیّ جامعۀ اسلامیست، مؤمنین جز خدا ولیّ و یاوری ندارند، خدا حاکم همۀ امور بشر باید باشد، این یک مسئلهایست که در قرآن جزو مسلّمات است. البته توجه دارند برادرها، لکن در عین حال خوب است که توجه بدهم من برای بعضی که ممکن است در ذهنشان مطلب مخلوط بشود؛ صحبت سرِ سلطۀ تکوینی پروردگار نیست؛ آن بهجای خود محفوظ، معلوم است که خدای متعال گردش زمین و آسمان را به ارادۀ قاهرۀ[4] خویش تنظیم میکند. صحبت سرِ این است که قوانین زندگی انسانها و روابط فردی و اجتماعی جامعۀ بشر هم باید از خدا الهام بگیرد؛ یعنی حاکم و فرمانروای قانونی، در جامعۀ الهیِ اسلامیِ قرآنی و ظِلّ[5] نظام اسلامی، که ما تعبیر میکنیم از آن همیشه به نظام علوی، و این تعبیریست که دلم میخواهد در ذهنها بماند؛ نظام علوی، حکومت علوی، این نظامی که نامش را نظام علوی میگذاریم و نظام اسلامی …
فرمانهای خدا برخاسته از آگاهی به نیازها و سرنوشت انسان
… چون میانِ مردم داوری و حکومت و قضاوت میکنید، برطبق عدل و داد، حکومت و قضاوت بکنید، ﴿اِنَّ اللهَ نِعِمّا يَعِظُكُم بِهِ﴾ همانا پروردگار چه نیکو چیزیست که شما را بدان پند میدهد و موعظه میکند، ﴿اِنَّ اللهَ كانَ سَميعاً بَصيراً﴾ همانا پروردگار شنوا و بیناست. آنچه را که به شما فرمان میدهد، از روی شنوایی و آگاهی و دانش کامل است. چون شنوای نیازهای درونی شماست، چون بینای سرنوشت شماست، لذا آنچه را احتیاج دارید، به شما میدهد و میبخشاید.
نیاز اجرای درست قوانین اسلام به اخلاق خوب
… و مردمِ آن دارای صبر و حوصله و بردباری باشند، این جامعه حتّی اگر از لحاظ مادی هم پیشرفتهای زیادی نداشته باشد، باز مردم در آن احساس آرامش و آسایش و سعادت میکنند؛ اخلاق، این است. ما به این احتیاج داریم. ما باید در دل خود، خلقیات اسلامی را روزبهروز پرورش دهیم. قانون فردی و اجتماعی اسلام در جای خود، وسیلههایی برای سعادت بشرند (در این تردیدی نیست)؛ اما اجرای درست همین قوانین هم احتیاج به اخلاق خوب دارد.
اجرا نشدن قوانین اسلام طی قرنها در جوامع مسلمان
پایۀ دوم، نیروی اجراکنندۀ این قوانین است. اگر قوانین عادلانه باشد، اما نیروی اجراکنندۀ عادل نداشته باشد، از عدل اجتماعی خبری نخواهد بود. بهترین قوانین، اگر مجریان شایستهای نداشته باشد، همیشه معطل خواهد ماند؛ همچنانیکه قرنهایی گذشت و قوانین اسلام در جامعههایی که مسلمانها در آن زندگی میکردند، اجرا نشد. به همین جهت است که از نظر اسلام، مجری قوانین ـ یعنی آن مقامی که در رأس قوۀ اجرایی قرار میگیرد ـ باید انسانی عادل باشد؛ با تقوا و مراقبت کامل بر قوانین و اجرای آن نظارت کند.